TIỂU LUẬN DƯỠNG SINH THEO TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ VẤN

“ Hoàng đế nội kinh tố vấn “ gọi tắt là “Nội kinh” còn gọi là “Bản kinh” là cuốn sách y học nổi tiếng được xếp vào tứ đại kỳ thư của nền văn hóa Đông phương, đã có trên 5000 năm. Là bộ sách do vua Hoàng đế cùng sáu vị bầy tôi là : Kỳ Bá, Quy du khu, Bá Cao, Thiếu Sư, Thiêú Du, Lôi Công lúc bình nhật mà vấn đáp biên tập lên .Sách không chỉ tổng kết những vấn đề lớn của y học mà còn tổng kết thuật dưỡng sinh của thời kỳ này. “Hoàng đế nội kinh” quan niệm con người và thế giới tự nhiên là một chỉnh thể thống nhất, sự thay đổi của thế giới tự nhiên ảnh hưởng lớn đến xã hội , con người và sức khỏe, tuổi thọ con người. Thế giới tự nhiên đó theo Nội Kinh đó là : thiên , địa , tinh tú , ngũ vận lục khí, tứ thời, v....v . Sự biến hóa của tự nhiên đều tuân theo quy luật âm dương , con người ai cũng trải qua ba quá trình: sinh trưởng, phát dục, và lão suy . Vì vậy , Nội kinh cho rằng phải dựa vào quy luật sinh trưởng thu tàng của trời đất mà dưỡng sinh , nhưng để có thể cảm nhận được sự chuyển vần của vũ trụ cần phải giữ cho thần trí thanh tịnh . Tinh thần thanh tĩnh, hình thể khoan thai mới có thể thọ lâu với trời đất . Vậy dưỡng sinh theo Nội kinh như thế nào, xin hãy sang phần tiếp theo .

BÀI TIỂU LUẬN

DƯỠNG SINH THEO TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI

KINH TỐ VẤN

Họ và tên : Nguyễn Ngọc Khánh

Lớp : cao học 10 Học viện: Y dược học cổ truyền Việt Nam

MỤC LỤC

I/ GIỚI THIỆU VỀ PHÉP DƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ VẤN 3

II/ ĐẶC ĐIỂM THUẬT DƯỠNG SINH THEO HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ VẤN 3

1 Thuật dưỡng sinh tinh thần 3

2 Thuật dưỡng sinh ứng với khí hậu thời tiết 6

3 Thói quen sinh hoạt trong dưỡng sinh của Nội Kinh 9

4 Thói quen ăn uống trong dưỡng sinh của Nội kinh 10

III| KẾT LUẬN 15

I/ GI I THI U V PHÉP D ỚI THIỆU VỀ PHÉP DƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI ỆU VỀ PHÉP DƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI Ề PHÉP DƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI ƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI NG SINH VÀ TÁC PH M HOÀNG Đ N I ẨM HOÀNG ĐẾ NỘI Ế NỘI ỘI KINH T V N Ố VẤN ẤN

“ Hoàng đế nội kinh tố vấn “ gọi tắt là “Nội kinh” còn gọi là “Bản kinh” là cuốn sách y học nổi tiếng được xếp vào tứ đại kỳ thư của nền văn hóa Đông phương, đã có trên

5000 năm Là bộ sách do vua Hoàng đế cùng sáu vị bầy tôi là : Kỳ Bá, Quy du khu, Bá Cao, Thiếu Sư, Thiêú Du, Lôi Công lúc bình nhật mà vấn đáp biên tập lên Sách không chỉ tổng kết những vấn đề lớn của y học mà còn tổng kết thuật dưỡng sinh của thời kỳ này

“Hoàng đế nội kinh” quan niệm con người và thế giới tự nhiên là một chỉnh thể thống nhất, sự thay đổi của thế giới tự nhiên ảnh hưởng lớn đến xã hội , con người và sức khỏe, tuổi thọ con người Thế giới tự nhiên đó theo Nội Kinh đó là : thiên , địa , tinh tú , ngũ vận lục khí, tứ thời, v v Sự biến hóa của tự nhiên đều tuân theo quy luật âm dương , con người ai cũng trải qua ba quá trình: sinh trưởng, phát dục, và lão suy Vì vậy , Nội kinh cho rằng phải dựa vào quy luật sinh trưởng thu tàng của trời đất mà dưỡng sinh , nhưng để có thể cảm nhận được sự chuyển vần của vũ trụ cần phải giữ cho thần trí thanh tịnh Tinh thần thanh tĩnh, hình thể khoan thai mới có thể thọ lâu với trời đất

Vậy dưỡng sinh theo Nội kinh như thế nào, xin hãy sang phần tiếp theo

II/ Đ C ĐI M THU T D ẶC ĐIỂM THUẬT DƯỠNG SINH THEO HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ ỂM THUẬT DƯỠNG SINH THEO HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ ẬT DƯỠNG SINH THEO HOÀNG ĐẾ NỘI KINH TỐ ƯỠNG SINH VÀ TÁC PHẨM HOÀNG ĐẾ NỘI NG SINH THEO HOÀNG Đ N I KINH T Ế NỘI ỘI Ố VẤN

V N ẤN

1 Thu t d ật dưỡng sinh tinh thần ưỡng sinh tinh thần ng sinh tinh th n ần

Trong thiên : “ Thượng cổ thiên chân luận “ có bàn :

“- Hoàng đế hỏi : Ta nghe rằng người thì thượng cổ tuổi tác có đến trăm tuổi mà động tác vẫn không suy yếu, người thì nay tuổi mới nửa trăm mà động tác đều suy yếu.

Đó là vì thì thế khác nhau ư ? Hay là con người sắp mất đi ( sự hòa điệu Âm Dương)?

- Kỳ Bá đáp : “ Người thì thượng cổ đều biết đạo dưỡng, họ bắt chước theo lẽ (biến hóa) của Âm Dương, hòa hợp được với thuật luyện tinh khí, ăn uống có điều độ,

thức ngủ theo lẽ thường, không lao động mệt nhọc 1 cách cẩu thả, do đó hình thể và thần khí của họ đầy đủ để có thể sống trọn tuổi trời, trăm tuổi mới chết Người thì nay thì không thế, họ lấy rượu làm thứ uống, lấy sự cẩu thả làm lẽ thường, say sưa rồi giao hợp, lấy sắc dục làm cho tinh khí bị hao kiệt, hao tổn đến chân khí, họ không biết giữ vững cái chén đầy, không theo đúng sự thay đổi khí tiết bốn mùa để bảo dưỡng tinh thần, họ chỉ muốn làm cho khoái cái tâm, làm nghịch lại cái vui chân thực, họ thức ngủ không điều

độ, do đó mà tuổi mới nửa trăm thì đã suy yếu vậy Ôi ! Thì thượng cổ, bậc thánh nhân dạy người dân dưới mình, (muốn cho họ) đều phải rõ về (tai hại) của hư tà, tặc phong, muốn cho họ tùy theo thì tiết mà tránh tà khí, phải giữ lòng điềm đạm, hư vô, phải sống đúng với chân khí mình Tinh thần có giữ được bên trong thì bệnh làm sao có thể đến được? Được vậy thì chí sẽ nhàn mà ít ham muốn, tâm được an mà không sợ sệt, hình thể nhọc nhằn mà không mệt mỏi Khí được theo với lẽ thuận, mọi việc theo đúng ý muốn của mình và đều được toại nguyện Nhờ vậy mọi người được ăn ngon, mặc theo ý muốn, vui với tập tục nơi mình sống Kẻ ở vùng cao hay thấp không ham muốn cái gì ngoài nơi của mình ở Nhờ vậy, ta gọi người dân này là “phúc” Nhờ vậy, sự ham muốn không làm mắt bị mệt, điều dâm tà không làm Tâm bị mê hoặc Tất cả kẻ ngu, bậc trí, bậc hiền, người đúng đắn không bị ngoại vật làm cho kinh sợ Cho nên, ta gọi đó là hợp với Đạo

Lý do tại sao những người này có thể sống đến trăm tuổi mà động tác không suy yếu,đó là nhờ họ đã giữ được cái Đức của mình toàn vẹn, nên không bị nguy (tính mạng)

“Hoàng Đế hỏi : “Ta nghe bậc chân nhân thì thượng cổ chống giữ được với Thiên Địa, nắm giữ được Âm Dương, hô hấp tinh khí, đứng vững để giữ được thần, cơ và nhục rắn chắc Cho nên họ sống quá tuổi thọ của Thiên Địa không có lúc chấm dứt, đó là do ở tu dưỡng đúng Đạo mà được như vậy

Thì trung cổ, có bậc chí nhân, giữ Đức được thuần, giữ Đạo được toàn, hòa được với Âm Dương điều được với tứ thì, tâm họ xa rời được những phiền toái của cuộc đời, thân tránh khỏi bị phiền nhiễu bởi thế tục, tích chứa được cái tinh, bảo toàn được cái thần, đi rong chơi trong cõi Trời Đất, nghe thấy trong cõi xa của tám phương, Đây

chính là phép làm cho tăng thêm tuổi thọ để được mạnh khỏe vậy, Những bậc này cũng

sẽ có thể quay về với các bậc chân nhân

Thứ đến là các bậc thánh nhân, đứng được trong cái hòa của Trời Đất, theo được cái lý của tám phương, thích ứng được với lòng ham muốn trong khoảng thế tục, không

có cái Tâm tức giận, sân si; Hành động của họ không muốn xa rời với cuộc đời, cử chỉ

họ không muốn trông vào nơi thế tục; Bên ngoài họ để hình thể mình bị lao nhọc bởi sự việc, bên trong không có cái lo lắng về tư tưởng, lấy sự điềm tĩnh, vui vẻ làm nhiệm vụ, lấy việc thực hiện cái Đạo là công lao; Hình thể họ không bị che lấp, tinh thần họ không

bị phân tán; Được vậy, họ cũng sẽ sống được trăm tuổi.

Thứ đến là có bậc hiền nhân, Họ bắt chước theo lẽ vận hành của Trời Đất, mô phỏng theo cái tượng của mặt trời mặt trăng, sống theo sự thay đổi của Thiên vận, theo đúng lẽ nghịch tùng của Âm Dương, phân biệt rõ sự thay đổi của bốn mùa; Họ theo đúng được với nếp sống của người thượng cổ, thích hợp và đồng điệu với Thiên Đạo; Được như thế, họ cũng có thể làm tăng tuổi thọ đến chỗ cao nhất “

 Ngay từ thiên đầu tiên của tác phẩm , người xưa đã nói về thuật dưỡng sinh , đề cao phòng bệnh hơn chữa bệnh Ý dưỡng thần trong lời Kỳ Bá rất rõ ràng : giữ lòng điềm đạm vô tư , sống với chân khí của mình , tinh thần giữ bên trong thì bệnh không thể đến Những từ này tuy lời ít mà ý nhiều, kẻ hậu bối đọc cảm thấy rất mê hoặc nhưng để làm theo thì mỗi người một ý , khó ai có thể thực hiện Chân khí của mình là gì ? , cảm giác trong lòng điềm đạm vô tư là như thế nào ? Có rất nhiều ảo cảm và ảo tưởng trên thế gian làm ta nhầm lẫn mà gán cho sự an yên điềm đạm vô tư mà các bậc chân nhân thời thượng cổ có Chúng ta không phải bậc Chân nhân để liên thông cảm ứng với âm dương luật, không phải bậc chí nhân có khả năng giữ Đức thuần Đạo toàn , tâm không cuốn theo những phiền toái của đời, không phải bậc thánh nhân thấy được cái hòa của trời đất cái lý của tám phương , có ham muốn thế tục nhưng không có tâm tức giận sân si Nhân loại ngày nay độ nhạy cảm với biến hóa của đất trời đã không còn, chỉ có thể như bậc hiền nhân mô phỏng lại mà bắt chước theo lẽ vận hành của trời đất, cách sống của người

Thượng cổ mà tuổi thọ cao một chút , đa phần đều là phàm nhân bị ảnh hưởng của thất tình lục dục, chỉ muốn làm cho cái Tâm được khoái, hình thể được khoái lạc , chìm trong

bể dục chốn nhân gian, liên tục bị cuốn theo nhưng ngoại vật ngoại cảnh hào nhoáng Cái tôi cá tính được đề cao như một lý tưởng sống đúng đắn Thực ra không ai còn hình dung nổi chân khí của mình là cái gì , cái vui chân thực là cái gì (mà nhầm lẫn niềm vui

ấy là cái tâm khoái lạc với vạn hữu bên ngoài) Bởi vậy Nội kinh là tác phẩm vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp cho đến ngày nay là vì vậy

Tuy nhiên có điểm chúng ta vẫn có thể học được trong Nội Kinh để dưỡng thần

đó là : ít suy nghĩ lo lắng, ít ham muốn , không bị mê hoặc hay kinh sợ bởi ngoại vật không làm điều dâm tà , thuận với phong tục , biết đủ kết hợp với dưỡng sinh hình thể không để hình thể mệt nhọc thì thần sẽ an ổn mà thọ cùng đất trời Ai cũng có thất tình ( bẩy tình cảm) lục dục ( sáu ham muốn) Thất tình lục dục bình thường thì có lợi mà không hại đến sức khỏe Nếu thất tình lục dục bất thường mất ảnh hưởng sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe Bởi tinh thần không điều hòa thì khí cơ thất thường hỗn loạn , hình thể từ

đó bị tổn thương Nội kinh chỉ rõ : “ bi, ai sầu, ưu làm tâm động, tâm động thì làm lục phủ dao động”, “ Giận tổn thương can, vui tổn thương tim , lo tổn thương phổi, suy nghĩ quá tổn thương tỳ, kinh sợ tổn thương thận” Như vậy chúng ta phải điều hòa không để thất tình thái quá mà ảnh hưởng đến sức khỏe

2 Thu t d ật dưỡng sinh tinh thần ưỡng sinh tinh thần ng sinh ng v i khí h u th i ti t ứng với khí hậu thời tiết ới khí hậu thời tiết ật dưỡng sinh tinh thần ời tiết ết

Về vấn đề này, Nội Kinh đã có hẳn một chương đề cập đến là thiên hai : “ Tứ Khí điều thần luận “

“Ba tháng mùa xuân gọi là lúc phô bầy cái mới mẻ, Trời đất đều đang lúc sinh, vạn vật được tươi tốt Con người nên đi ngủ muộn và thức dậy sớm, đi bộ trong sân, xõa tóc với dáng điệu hòa hoãn, tất cả nhằm làm cho cái chí với mình được sinh ra Chúng

ta chỉ nên làm những hành động giúp cho sự sống (sinh) mà không nên làm những hành động giết chết, nên cho mà không chiếm đoạt, nên thưởng thức mà không nên phạt ] Đó

là chúng ta ứng với xuân khí, cũng là đạo ‘dưỡng sinh ‘ vậy Nếu nghịch lại, sẽ làm

thương đến Can, đến mùa Hạ sẽ bị bệnh hàn, đó là vì xuân khí không ‘ phụng ‘ đủ khí

‘hạ trưởng ‘ cho mùa hạ

Ba tháng mùa hạ gọi là thì của cây cỏ sum sê, tươi tốt, khí của Trời Đất giao nhau, vạn vật đều được kết trái, con người nên đi ngủ muộn và thức dậy sớm, đừng trễ lười vào những ngày hạ Tất cả nhằm làm cho cái chí của mình đừng ‘nộ’, làm cho anh hoa được chín đẹp Phải để cho hạ khí trong người thoát bớt ra ngoài, giống như là nó

đi chơi ra ngoài một cách thích thú Đó là chúng ta ứng với hạ khí, cũng là Đạo ‘dưỡng trưởng’ Nếu nghịch lại sẽ làm thương đến Tâm, sang mùa thu sẽ bị bệnh sốt rét, đó là vì

hạ khí không ‘phụng’ đủ khí ‘thu Thu’ cho mùa thu, mùa đông đến sẽ bị trúng bệnh

Ba tháng mùa thu gọi là thời của vạn vật thịnh và hoa trái được chín, khí Trời trôi nhanh, khí Đất sáng suả, Con người nên ngủ sớm và thức sớm, cùng gây hứng với gà Tất cả nhằm làm cho cái chí của mình được an tĩnh, làm cho tránh được khí tiêu sai (sát) của mùa thu Nên thu liễm Thần khí lại, làm cho chúng ta thích ứng được với khí dung bình của mùa thu, đừng để cho chí của mình thoát ra ngoài, làm cho Phế khí được thanh,

đó là chúng ta thích ứng được với thu khí, cũng là Đạo “dưỡng thu” vậy Nếu nghịch lại

sẽ làm thương đến Phế, mùa đông sẽ bị bệnh tiêu chảy, đó là vì thu khí không “phụng”

đủ khí “đông tạng” cho mùa đông

Ba tháng mùa đông là thì vạn vật bế tạng, nước đóng băng, đất nứt nẻ, chúng ta không nên làm nhiễu loạn Dương khí, nên ngủ sớm, dậy muộn, phải đợi có mặt trời rồi mới dậy, tất cả đều làm cho chí của mình như núp như trốn, như có ý riêng tư, như đã có được một cái gì Chúng ta phải tránh lạnh tìm ấm, đừng để cho Dương khí thoát ra ngoài bì phu, khiến cho chân khí bị hao tổn một cách nhanh chóng, đó là chúng ta thích ứng được với đông khí, cũng là Đạo ‘dưỡng tạng Nếu nghịch lại sẽ làm thương đến Thận, đến mùa xuân sẽ bị bệnh ‘nuy quyết’, đó là vì đông khí không “phụng” đủ khí

“xuân sinh” cho mùa xuân

Thiên khí trong sạch và sáng sủa Thiên Đức ẩn tạng và vận hành không ngừng, cho nên không cần phải đi xuống Nếu Thiên khí (bộc lộ ra) thì mặt trời mặt trăng không

còn sáng và do đó mà tà khí len vào làm hại các không khiếu Nếu Thiên khí bị bế tắc thì Địa khí sẽ mất ánh sáng Nếu vân và vụ không còn ‘tinh’ thì sẽ làm ảnh hưởng đến bên trên làm cho bạch lộ không giáng xuống được Nếu sự giao hòa giữa Thiên khí và Địa khí không bộc lộ sáng tỏ thì sức sống của vạn vật không thi hóa được, do đó đa số các danh mộc sẽ bị chết, ác khí sẽ phát dương rộng ra Gió mưa không trúng tiết, bạch lộ không rơi xuống thì cỏ và lúa sẽ không được tươi tốt Gió dữ cuộn đến, mưa bạo ào rơi, bốn mùa trong Trời Đất không còn giữ được điều hòa, sẽ làm thất đi cái Đạo Như vậy cuộc sống chưa được nửa đường đã bị tuyệt diệt Duy chỉ có bậc thánh nhân là theo đúng với Thiên Đạo, vì thế họ giữ được thân mình không bị bệnh lạ, vạn vật không mất đi

lẽ sống, sinh khí không bị kiệt

Sống nghịch lại với xuân khí, sẽ làm khí Thiếu dương không sinh, Can khí bị nội biến Sống nghịch lại với hạ khí, sẽ làm cho khí Thái dương không trưởng, Tâm khí bị nội động Sống nghịch lại với thu khí thì khí Thái Âm không thu, Phế khí bị tiêu mãn Sống nghịch lại với đông khí thì khí Thiếu Âm không tạng, Thận khí bị độc trầm.

Ôi ! Âm Dương vận hành trong 4 mùa là cái căn (rễ), cái bản (gốc) của vạn vật Cho nên, bậc thánh nhân đến mùa xuân và mùa hạ thì dưỡng Dương, đến mùa thu và mùa đông thì dưỡng Âm, đó là để theo đúng với cái căn và cũng để cùng với vạn vật chìm nổi theo cánh cửa của việc sống chết

Nếu sống nghịch lại với cái căn, đó là chặt đứt cái “bản”, là hủy hoại cái “chân” vậy

Cho nên, Âm Dương vận hành trong 4 mùa là nơi chung thỉ của vạn vật, là cái gốc của việc sống chết Sống nghịch lại với Âm Dương thì tai và hại sẽ sinh ra, sống thuận theo với Âm Dương thì những tật bệnh nặng không thể xẩy, đó gọi là ‘đắc Đạo’.

Đạo là con đường mà thánh nhân đi theo, kẻ ngu thì làm nghịch lại Theo đúng với Âm Dương thì sống, nghịch lại thì chết, theo đúng với Âm Dương thì trị (yên), nghịch lại thì loạn Xoay ngược cái thuận thành cái nghịch, gọi là ‘nội cách’

Cho nên, bậc thánh nhân không “trị : để ý, nghiên cứu” cái đã bệnh mà lo “trị” cái chưa bệnh, không “trị” cái đã loạn mà lo “trị” cái chưa loạn, đúng với ý nghĩa trên

đã nói Ôi ! Đợi khi bệnh đã thành rồi mới dùng thuốc, đợi khi loạn đã thành rồi mới trị loạn, cũng ví như đợi khát (nước) rồi mới đào giếng, đợi lúc đánh nhau rồi mới đúc binh khí, như vậy, cũng chẳng là muộn lắm sao?”

 Nội kinh quan niệm rằng âm dương bốn mùa là căn bản sinh tồn của vạn vật Quy luật : “ xuân sinh , hạ trưởng, thu thu, đông tàng “ , ứng thuận theo đó mà trong cơ thể người khí cơ lên xuống, ngũ tạng thịnh suy Vậy luận theo âm dương, con người xuân hạ thì dưỡng dương, thu đông thì dưỡng âm Dưỡng ở đây không chỉ là cách ngủ nghỉ mà còn cả cách ăn mặc , cách điều tiết tinh thần, cách ăn uống sao cho phù hợp Nếu không thuận theo khí tiết chuyển dịch sẽ làm cho con người sinh bệnh , điều đặc biệt

là vì tứ thời có quy luật nên bệnh tật phát sinh cũng có quy luật , điều đó cũng thật là may mắn vì ta có thể dựa vào đó mà biết thói sinh hoạt sai lầm ở đâu, khí nào trong cơ thể không được phụng bồi đủ để từ đó chỉnh sửa mà bù đắp trước khi qua muộn Tất cả đã được nói rõ ở trên không cần nhắc lại

3 Thói quen sinh ho t trong d ạt trong dưỡng sinh của Nội Kinh ưỡng sinh tinh thần ng sinh c a N i Kinh ủa Nội Kinh ội Kinh

Nội kinh cho rằng : “ Nhìn lâu tổn huyết, nằm lâu tổn khí, ngồi lâu tổn nhục, đứng lâu tổn cốt, đi lâu tổn cân”

 Đây là Ngũ Lao Sở Thương Từ đó mà ta biết rằng, trong cuộc sống hàng ngày không nên ở quá lâu một tư thế nào Tuy nhiên tính chất công việc chuyên môn của ta có thể cần phải làm một động tác quá lâu vậy phải làm thế nào đây? Có nên chuyển nghề? Phép dưỡng sinh yếu lĩnh là điều hòa theo biến hóa của trời đất, vận hành của khí cơ Nếu công việc của ta phải ngồi lâu, ta cần bỏ thời gian vài phút để đứng lên đi lại, dùng dược để dưỡng tỳ sinh cơ nhục, nếu ta phải nhìn lâu, ta cần vài phút để nhắm mắt dưỡng thần , dùng dược để dưỡng can huyết , nếu ta đi lâu buổi tối nên ngâm chân nước nóng để dưỡng bàn chân , nằm xoa bóp chân , dùng dược dưỡng can thận sinh cân, nếu ta đứng

lâu sau đó không cân khoảng thời gian dài hơn ngồi hoặc nằm để cốt phục hồi, dùng dược dưỡng thận sinh cốt v v Không có vấn đề nào mà lại không có biện pháp giải quyết

4 Thói quen ăn u ng trong d ưỡng sinh tinh thần ng sinh c a N i kinh ủa Nội Kinh ội Kinh

Thiên hai hai “Tàng khí pháp thời luận” bàn luận về vấn đề ngũ vị trong ăn uống hàng ngày và trong khi có bệnh như sau :

"Hoàng Đế hỏi: Hợp thân hình con người, bắt chước bốn mùa, năm hành để điều trị… Thế nào là thuận, thế nào là nghịch, thế nào là đắc, thế nào là thất…? Xin cho biết

rõ

Kỳ Bá thưa rằng: Năm hành là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, Thay nhau qúi, thiện, để biết chết sống, để quyết thành bại, và định cái khí của năm Tàng, cùng cái lúc hơi bớt cái lúc nặng thêm Rồi do đó dự tính khi chết và sống

Hoàng Đế nói:Xin cho biết rõ căn nguyên

Kỳ Bá thưa rằng: Can chủ về mùa Xuân, kinh khí do Túc Quyết âm thiều dương chủ trị, ứng với hai ngày Giáp ất Can khổ về sự cấp (tức thái quá), kíp ăn vị cam để cho hoãn lại.

Tâm chủ về mùa hạ, kinh khí do thủ Thiếu âm Thái dương chủ trị, ứng với hai ngày Bính Đinh Tâm khổ về sự hoãn (chậm chạp tán mạn), kíp ăn vị toan để cho hậu lại.

Tỳ chủ về Trường hạ, kinh khí do Túc Thái âm Dương minh chủ trị, ứng với hai ngày Mậu, Kỷ Tỳ thổ về sự thấp, kíp ăn vị khổ để cho ráo lại

Phế chủ về mùa thu, kinh khí do Thủ Thái âm Dương minh chủ trị, ứng với hai ngày Canh Tân, Phế, khổ về khí nghịch lên, kíp ăn vị khổ để cho tiết đi