tiểu luận kinh tế khu vực hiện tượng chuyển giá của các công ty đa quốc gia tại việt nam

MỞ ĐẦUTrong những năm gần đây, dưới tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa cùng với sựtham gia một loạt các hiệp định thương mại tư do với các nước trong khu vực và trên thếgiới tạo điều kiện

MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, dưới tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa cùng với sựtham gia một loạt các hiệp định thương mại tư do với các nước trong khu vực và trên thếgiới tạo điều kiện thuận lợi để dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam tăngmạnh và liên tục qua các năm, đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển kinh tế Tuynhiên, bên cạnh những kết quả đạt được từ việc thu hút được vốn đầu tư nước ngoài, khuvực kinh tế này được đánh giá là khu vực tương đối phức tạp ,môi trường cạnh tranh gaygắt vì các nguồn lực là tương đương nhau,lợi nhuận luôn là vấn đề được cho mục tiêuđầu tư cũng như mối quan tâm hàng đầu của những công ty đa quốc gia Ngoài những nỗlực nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, chuyển giá là phương pháp các nhàđầu tư thường áp dụng nhằm trốn thuế, gia tăng lợi nhuận

Hiện nay, chuyển giá không còn là vấn đề mới mẻ trong hoạt động thương mại củaViệt Nam Chuyển giá không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước mà còn dẫn đến sựcạnh tranh không lành mạnh trong nền kinh tế Nhà nước ta đã có những biện pháp đểngăn chặn tình trạng chuyển giá không được diễn ra và nó cũng đã giảm đáng kể do sựkiên quyết của chính phủ cũng như các cơ quan ban hành Thế nhưng, cùng với sự kiênquyết của chính phủ, các công ty đa quốc gia đã ngày càng sử dụng các hành vi tinh vihơn, kỹ xảo hơn bằng các hình thức khác nhau để thực hiện hành vi chuyển gia khiến các

cơ quan thanh tra, kiểm tra luôn tìm ra biện pháp để giải quyết được vấn đề này

Chính vì vậy, tiểu luận của nhóm chúng em xin được tập trung nghiên cứu thựctrạng tình hình chuyển giá của các công ty đa quốc gia ở Việt Nam và đề xuất một số giảipháp cho hiện tượng chuyển giá ở Việt Nam

CHƯƠNG I CÁC LÝ THUYẾT VỀ CHUYỂN GIÁ

1 Khái niệm

Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ

và tài sản được chuyển dịch giữa các thành viên trong tập đoàn qua biên giới không theogiá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của các công ty đa quốc gia trên toàn cầu

Chuyển giá chỉ có ý nghĩa đối với các giao dịch được thực hiện giữa các chủ thể

có mối quan hệ liên kết Đề làm điều này họ phải thiết lập một chính sách về giá mà ở đógiá chuyển giao có thể được định mức cao hay thấp tùy vào lợi ích đạt được từ nhữnggiao dịch như thế Chúng ta cần phân biệt điều này với trường hợp khai giá giao dịch thấpđối với cơ quan quản lý để trốn thuế nhưng đằng sau đó họ vẫn thực hiện thanh toán đầy

đủ theo giá thỏa thuận Trong khi đó nếu giao dịch bị chuyển giá, họ sẽ không phải thựchiện vế sau của việc thanh toán trên và thậm chí họ có thể định giá giao dịch cao.Các đốitượng này nắm bắt và tận dụng được những quy định khác biệt về thuế giữa các quốc gia,các ưu đãi trong quy định thuế để hưởng lợi có vẻ như hoàn toàn hợp pháp Như thế, vôhình chung, chuyển giá đã gây ra sự bất bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế doxác định không chính xác nghĩa vụ thuế, dẫn đến bất bình đẳng về lợi ích, tạo ra sự cáchbiệt trong ưu thế cạnh tranh

2 Phạm vi chuyển giá

Chuyển giá với ý nghĩa chuyển giao giá trị trong quan hệ nội bộ nên hành vi phảiđược xem xét trong phạm vi giao dịch của các chủ thể liên kết

Theo thông tư số 66/2010/TT-BTC của Bộ Tài Chính ban hành ngày 22/04/2010

có quy định: “Các bên có quan hệ liên kết là cụm từ được sử dụng để chỉ các bên có mốiquan hệ thuộc một trong các trường hợp dưới đây:

• Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào bên kia;

• Các bên trực tiếp hay gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào bên khác;

• Các bên cùng tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, gópvốn hoặc đầu tư dưới mọi hình thức vào một bên khác.”

Theo điều 9 Công ước mẫu của OECD năm 2009 về định giá chuyển giao ghinhận “Hai doanh nghiệp được xem là liên kết (associated enterprises) khi:

• Một doanh nghiệp tham gia vào quản lỷ, điều hành hay góp vốn vào doanh nghiệpkia một cách trực tiếp hoặc gián tiếp hoặc trung gian;

• Hai doanh nghiệp có cùng một hoặc nhiều người hay những thực thể (entities)khác tham gia quản lý, điều hành hay góp vốn một cách trực tiếp hoặc gián tiếp hoặcthông qua trung gian.”

So sánh giữa hai quy định của Bộ Tài Chính và OECD đều thấy các quy định này

cơ bản giống nhau về bản chất, cả hai đều lấy yếu tố quản lý, điều hành, góp vốn là điềukiện quyết định, cơ sở xác định mối quan hệ liên kết của các chủ thể Tuy nhiên ở thông

tư của Bộ Tài Chính có thêm trường hợp hai doanh nghiệp cùng tham gia trực tiếp hoặcgián tiếp vào điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư dưới mọi hình thức vào một bên khác,trong khi quy định của OECD không đề cập đến vấn đề này

Trên thực tế, chuyển giá thường được quan tâm đánh giá đối với các giao dịchquốc tế hơn do sự khác biệt về chính sách thuế giữa các quốc gia được thể hiện rõ hơn.Trong khi đó, do phải tuân thủ nguyên tắc đối xử quốc gia nên các nghĩa vụ thuế hìnhthành từ các giao dịch trong nước ít có sự cách biệt Vì thế, phần lớn các quốc gia hiệnnay thường chỉ quy định về chuyển giá đối với giao dịch quốc tế Theo đó, giao dịch quốc

tế được xác định là giao dịch giữa hai hay nhiều doanh nghiệp liên kết mà trong số đó cóđối tượng tham gia là chủ thể không cư trú (non-resident) Sự khác biệt chính yếu nằm ở

sự cách biệt về mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp của các quốc gia Một giá trịlợi nhuận chuyển qua giá từ doanh nghiệp liên kết cư trú quốc gia có thuế suất cai sang

doanh nghiệp liên kết ở quốc gia có thuế suất thấp Ngược lại một lượng chi phí tăng lênqua giá mua sẽ làm giảm thu nhập cục bộ ở quốc gia có thuế suất thuế thu nhập cao.Trong hai trường hợp đều cho ra những kết quả tương tự là làm tổng thu nhập sau thuếcủa toàn bộ nhóm liên kết tăng lên.

3 Một số trường hợp chuyển giá tiêu biểu:

Nâng cao giá trị góp vốn: Trong quá trình đầu tư vào một nước để sản xuất kinh

doanh, do các công ty đa quốc gia có máy móc thiết bị công nghệ hiện đại nên các công

ty đa quốc gia sẽ tiến hành góp vốn bằng máy móc thiết bị và công nghệ hiện đại Dophía nước nhận đầu tư chưa có đủ năng lực và trình độ để thẩm định giá các loại thiết bịcông nghệ hiện đại này nên thường sẽ bị các đối tác nước ngoài định giá các thiết bị,công nghệ cao hơn giá trị thực tế của chúng Việc định giá cao sẽ làm nâng giá trị vốngóp trong liên doanh của bên đối tác và chiếm lấy quyền quản trị công ty Việc định giácao thiết bị máy móc đầu tư ban đầu đã giúp cho các công ty đa quốc gia chuyển mộtlượng tiền đi ngược trở ra cho công ty mẹ ngay từ đầu lúc đầu tư và thông qua chi phíkhấu hao hàng năm sẽ làm cho nhà nước nhân đầu tư thất thu thuế

Chuyển giá thông qua chuyển giao công nghệ:các công ty đa quốc gia còn thực

hiện việc chuyển giá thông qua việc chuyển giao công nghệ bằng cách thu phí tiền bảnquyền, đây là một loại chi phí chiếm tỷ trọng lớn do khấu hao giá trị tài sản cố định vôhình Khi đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh thì tình trạng kinh doanh của công ty sẽ

bị thua lỗ kéo dài qua các năm, nguyên nhân chủ yếu là do phải trả cho chi phí bản quyềnquá cao và tăng dần qua các năm Trong tình hình công ty liên doanh thường xuyên thua

lỗ, phía liên doanh nước nhận đầu tư sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhưng ngược lại phía cáccông ty đa quốc gia vẫn không hề hấn gì vì họ vẫn nhận đủ tiền bản quyền từ nhãn hiệu

và tiền bản quyền lại có xu hướng ngày càng tăng

Chuyển giá nhằm mục đích chiếm lĩnh thị trường:Các công ty đa quốc gia khi đi

vào đầu tư kinh doanh tại một quốc gia thì họ thường sẽ thích liên doanh với một công tynội địa hơn là vào đầu tư thẳng là công ty 100% vốn nước ngoài Nguyên nhân là các

công ty đa quốc gia này muốn sử dụng hệ thống phân phối và thị phần có sẵn của cáccông ty nội địa Sau một thời gian liên doanh thì các công ty đa quốc gia này sẽ dùng cácthủ thuật khác nhau, trong đó có thủ thuật chuyển giá để đẩy công ty nội địa ra và chuyểncông ty liên doanh thành 100% vốn nước ngoài Các thủ thuật này chủ yếu là làm nânglên chi phí hoạt động của công ty con, công ty con sẽ báo lỗ liên tục trong nhiều nămnhưng vẫn tiếp tục mở rộng hoạt động.

4 Dấu hiệu của chuyển giá:

 Thứ nhất, hành vi chuyển giá có thể được thực hiện thông qua giao dịch của cácchủ thể có quan hệ liên kết Biểu hiện cụ thể của hành vi là giao kết về giá Giá giao kết

là cơ sở để xem xét hành vi chuyển giá Chúng ta cũng chỉ có thể đánh giá một giao dịch

có chuyển giá hay không khi so sánh giá giao kết với giá thị trường Nếu giá giao kếtkhông tương ứng với giá thị trường thì có nhiều khả năng để kết luận rằng giao dịch này

có biểu hiện chuyển giá

 Thứ hai, hành vi chuyển giá được thể hiện qua kết quả sản xuất – kinh doanh củamột doanh nghiệp thường bị thua lỗ liên tục trong vài năm Doanh nghiệp kê khống giánhập khẩu nguyên liệu máy móc thiết bị từ công ty mẹ ở nước ngoài làm cho chi phí đầuvào tăng lên Hậu quả của việc này là giá thành sản phẩm do các doanh nghiệp này sảnxuất ra trở nên đắt hơn Giá thành cao là cơ sở để các doanh nghiệp báo cáo lỗ để khôngphát sinh thu nhập chịu thuế; hoặc doanh nghiệp kinh doanh có mặt hàng có giá bán thấphơn rất nhiều so với mặt hàng có cùng chức năng trên thị trường, mặc dù doanh nghiệp

có thể có lãi nhưng đây là phương pháp chuyển giá hạ thấp đầu vào để giảm giá thành,giảm giá bán nhằm cạnh tranh trên thị trường

 Thứ ba, các doanh nghiệp kê khai hoạt động kinh doanh thua lỗ, song các doanhnghiệp không ngừng mở rộng hoạt động sản xuất - kinh doanh, tăng quy mô hoạt động.Thực tế này là do công ty mẹ ở nước ngoài đã thực hiện chuyển giá, tìm mọi cách đểcông ty con không có lãi và toàn bộ số lãi của công ty con được chuyển về công ty mẹ,làm thất thu cho ngân sách nhà nước

 Thứ tư, một thủ thuật chuyển giá khác mà các doanh nghiệp FDI hay sử dụng,được các chuyên gia cảnh báo, là thông qua chi phí khấu hao Theo đó, các công ty con

“sẵn sàng” nhập khẩu máy móc thiết bị đã qua sử dụng từ công ty mẹ ở nước ngoài, rồitiến hành khấu hao thật nhanh và tính chi phí này vào giá thành khiến giá thành cũng bịđội liên nhiều.

CHƯƠNGII THỰC TRẠNG VÀ TÁC HẠI CỦA CHUYỂN GIÁ TẠI VIỆT NAM

1 Thực trạng

Trong nền kinh tế nhiều thành phần của Việt Nam có loại hình doanh nghiệp sửdụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Thành phần doanh nghiệp FDI đang khôngngừng tăng lên cả về số lượng cũng như năng lực hoạt động trên nhiều lĩnh vực Tuynhiên trên thị trường vốn đã và đang xuất hiện tình trạng rất không bình thường: đa số

các doanh nghiệp FDI tự kê khai thua lỗ Mới đây, một vài con số từ Báo cáo thường

niên doanh nghiệp Việt Nam 2015 cung cấp bởi Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã cho chúng ta thấy về vấn đề này một cách khái quát: tại sao các doanh

nghiệp, tập đoàn lớn mạnh trên thế giới phát triển mọi mặt lại luôn luôn báo cáo lỗ tại thịtrường Việt Nam?

Theo Báo cáo, tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ trong toàn nền kinh tế giaiđoạn gần đây đã tăng lên so với giai đoạn trước, đạt mức 44,8% năm 2013 và tăng lên45,4% năm 2014, dù nền kinh tế trong 2 năm 2013, 2014 đã có những dấu hiệu hồi phục.Tính trung bình, tỷ lệ các doanh nghiệp thua lỗ trong cả giai đoạn 2007 – 2014 là khoảng33%

Tỷ lệ các tập đoàn đa quốc gia rót vốn vào Việt Nam thua lỗ luôn cao vượt trộihơn mức trung bình chung của toàn bộ doanh nghiệp và cao hơn tỷ lệ kinh doanh thua lỗcủa khối doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp nhà nước Thậm chí có nhữngthời điểm, tỷ lệ này đã vượt trên 50% ở năm 2008 (51,2%)

Ở các giai đoạn khác nhau, số doanh nghiệp FDI thua lỗ thường xuyên chiếm phânnửa tổng số doanh nghiệp FDI Nếu như ở giai đoạn 2008-2009 tỷ lệ này ở mức trên dưới50% thì đến năm 2010, số doanh nghiệp FDI thua lỗ chỉ còn 44,2% Tuy nhiên đến năm

2011, tỷ lệ này tăng trở lại 45% và giữ đà tăng đó đến thời điểm hiện tại, tỷ lệ này ở mứcxấp xỉ 50% Tuy tiếp tục thua lỗ, thế nhưng các tập đoàn đa quốc gia vẫn tiếp tục đầu tư

và mở rộng sản xuất kinh doanh tại Việt Nam.Từ đó, có thể thấy được chúng ta cần phảiquan tâm hơn nữa về vấn đề này cũng như có các biện pháp chặt chẽ hơn trong thời giantới Có thể kể đến trong thời gian gần đây như việc LG đầu tư 1,5 tỷ USD xây nhà máytại Việt Nam hay Samsung khởi công nhà máy trị giá 1,4 tỷ USD tại Thành phồ Hồ ChíMinh

Trong tất cả các công ty đa quốc gia thì nổi bật về tình trạng chuyển giá đó chính

là công ty Coca-Cola Việt Nam luôn thông báo lỗ triền miên từ năm nay qua năm khác.Thế nhưng vẫn luôn đầu tư mở rộng thị trường với quảng cáo phủ sóng trên khắp thịtrường Việt Nam

Bảng: Hoạt động kinh doanh của Coca-Cola Việt Nam từ 2004-201

Nguồn: Cafebiz.comTuy nhiên tỷ lệ các doanh nghiệp FDI thua lỗ luôn đạt mức xấp xỉ 50% khiếnnhiều người tiếp tục phải đặt câu hỏi về sự thật đằng sau của việc thua lỗ này, khi màkhối các doanh nghiệp này tuy thua lỗ nhiều và trong thời gian dài như vậy nhưng vẫntiếp tục rót vốn vào Việt Nam

Như vậy, trong hơn 20 năm mở cửa, các tập đoàn đa quốc gia đầu tư FDI đã đónggóp đáng kể vào thành tích xuất khẩu, giải quyết việc làm cho người lao động và hiệnđang trở thành đầu tàu đóng góp thế nhưng nguồn thuế thu được lại không tương xứngvới số doanh nghiệp tham gia vào thị trường Việt Nam.Từ đó, chúng ta có thể thấy rằngcác tập đoàn đa quốc gia đã thực rất nhiều biện pháp khác nhau để trốn thuế tại Việt Namnhư: chuyển giá, … Kết quả cho ta thấy rằng Việt Nam không những mất đi một phầnthuế to lớn từ các công ty đa quốc gia mà còn mất đi lượng ngoại tệ không nhỏ từ việcmua nguyên vật liệu hơn với giá thành thực tế của nó Nguy hiểm hơn là một phần các cô

đông trong trong các công ty đa quốc gia có sự tham gia của các nhà đầu tư trong nước,tình trạng thu lỗ kéo dài dẫn đến các nhà đầu tư không thể chịu nổi thô lỗ và nhanh chóngnhường sân chơi cho các tập đoàn đa quốc gia

Rõ ràng,chúng ta cũng có thể thấy được Việt Nam chưa có những biện pháp chặtchẽ, nghiêm minh cũng chưa có nguồn lực dồi dào để có thể kiểm tra, giám sát các tậpđoàn đa quốc gia để giảm bớt tình trạng báo cáo thô lỗ trong thời gian tới, gây thất thoátcho ngân sách nhà nước

2 Tác hại của chuyển giá đến nền kinh tế

Vấn đề “chuyển giá” là một vấn đề xảy ra với mọi nền kinh tế có nguồn vốn FDI Với các MNCs thì “chuyển giá” đem lại nguồn lợi khổng lồ nhưng với nước nhận đầu tư như Việt Nam thì lại là “vấn nạn” vì nó đem lại nhiều bất lợi cho nền kinh tế của đất nước:

 Thứ nhất, có thể gây thất thoát cho ngân sách quốc gia và ảnh hưởng đến sản xuấthàng nội địa Việc chuyển giá bằng cách định giá quá cao hoặc quá thấp trong hoạt độngthương mại giữa nội bộ công ty của các MNCs nhằm chuyển thu nhập và lợi nhuận từnước có thuế cao sang nước có thuế thấp là cách các doanh nghiệp FDI đang thực hiện đểtránh thuế Rất nhiều công ty đa quốc gia khi hoạt động ở Việt Nam thực hiện hành vichuyển giá, liên tục báo lỗ trong nhiều năm và khi báo lỗ như vậy họ sẽ không phải nộpthuế thu nhập doanh nghiệp và hậu quả đó chính là bị thất thu nguồn thuế khổng lồ đó.Theo thống kê của Cục thuế Thành phố Hồ Chí Minh thì có hơn 70% các doanh nghiệpFDI trên địa bàn khai lỗ dù làm ăn tốt và tăng trưởng cao.Trong năm 2006, hầu hết cácnguồn thu ngân sách đều tăng, chỉ có nguồn thu từ khu vực FDI thấp hơn dự toán ngânsách tới 7% Nếu tình trạng này kéo dài, ngân sách của Việt Nam sẽ bị thất thu, thậm chícòn chi thêm để hoàn lại thuế “ảo” cho các doanh nghiệp FDI này Điều này sẽ kéo lùinền kinh tế Việt Nam trong dài hạn

 Thứ hai, chuyển giá tạo sự không công bằng trong cạnh tranh giữa doanh nghiệpFDI và doanh nghiệp nội địa Chẳng hạn, một doanh nghiệp FDI sử dụng công cụ

“chuyển giá” để tối ưu hóa lợi nhuận về công ty mẹ ở nước ngoài trong khi đó báo cáothua lỗ tại quốc gia đang kinh doanh để khỏi đóng thuế và nhiều trường hợp được hoànthuế Như vậy, công ty FDI đó sẽ có nhiều nguồn lực về tài chính hơn để đầu tư vào cáchoạt động tiếp thị, quảng bá Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa phải thực hiện nghĩa vụ

thuế nghiêm túc hơn nên hay có sự thua thiệt về tiềm lực tài chính Hiện tượng này đangxảy ra nhiều với doanh nghiệp sản xuất tiêu dùng, thực phẩm như sữa, cà phê… Chínhphủ sẽ gặp khó khăn trong hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô và không thúc đẩy đượcngành sản xuất trong nước

 Thứ ba, đối với các doanh nghiệp FDI mới tham gia, họ có thể sử dụng chuyển giá

để thâm nhập thị trường và từng bước chiếm lĩnh thị trường trong nước Nếu thực hiệntrực tiếp, các MNCs sẽ tiến hành các chiêu thức quảng cáo và khuyến mãi quá mức, vàhậu quả là lũng đoạn thị trường Các doanh nghiệp trong nước không đủ tiềm lực tàichính để cạnh tranh vì vậy mà dần dần sẽ bị phá sản hoặc buộc phải chuyển sang kinhdoanh trong các ngành khác Các TNC sẽ dần trở nên độc quyền và thao túng thị trườngtrong nước, kiểm soát giá cả và mất dần tính tự do cạnh tranh của thị trường tự do Nếuthực hiện gián tiếp, với tiềm lực tài chính mạnh, MNCs sẽ liên doanh với các doanhnghiệp trong nước với tỷ lệ vốn góp cao để nắm quyền quản lý Sau đó thực hiện chuyểngiá làm kết quả kinh doanh thua lỗ kéo dài, bắt buộc phải tăng vốn góp lên Nếu đối táckhông đủ tiềm lực tài chính sẽ phải bán lại phần vốn góp của mình và từ công ty liêndoanh thành công ty 100% vốn nước ngoài Hai trường hợp điển hình là công ty CocaCola Chương Dương và P&G Việt Nam đã thực hiện thành công kế hoạch thôn tính nhưkịch bản trên

 Thứ tư, các hoạt động chuyển giá sẽ làm kế hoạch phát triển nền kinh tế quốc dâncủa Chính phủ bị lệch hướng Các MNCs sẽ định giá cao các yếu tố đầu vào từ đó họ sẽrút ngắn thời gian thu hồi vốn, vì vậy mà các luồng vốn có xu hướng chảy ngược ra khỏiViệt Nam Các hành động chuyển giá nhằm thu hồi vốn nhanh hơn so với kế hoạch đầu

tư ban đầu sẽ làm cho thay đổi cơ cấu vốn của nền kinh tế quốc gia tiếp nhận đầu tư Hậuquả là tạo ra sự phản ánh sai lệch kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế,tạo ra một bức tranh kinh tế không trung thực Nếu không bị ngăn chặn kịp thời thì về lâudài các quốc gia sẽ phải phụ thuộc về mặt kinh tế và tiếp theo sau đó là sự chi phối vềmặt chính trị Hoạt động chuyển giá sẽ gây ra tình trạng mất cân đối trong cán cân thanhtoán quốc tế của quốc gia

Như vậy, “chuyển giá” gây ra nhiều tác động tiêu cực đến nền kinh tế của Việt Nam Nếu không giải quyết được thì trong dài hạn, nền kinh tế đất nước sẽ bị suy yếu và

bị phụ thuộc vào “cường quốc” (những nước lớn có nguồn vốn FDI đổ vào nước ta nhiều:Nhật Bản, Trung Quốc, Hồng Kong, Đài Loan, Hàn Quốc…) Không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn kéo theo hệ lụy bị chi phối về chính trị, xã hội… Do đó, cần có nhữngbiện pháp phù hợp để không xảy ra các vấn đề trên

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP CHO VẤN ĐỀ CHUYỂN GIÁ Ở VIỆT NAM

1 Khó khăn trong việc chống chuyển giá ở Việt Nam

Mặc dù nhận thức được việc chuyển giá của các TNCs và tác hại nghiêm trọngđến nền kinh tế nước nhà, vấn đề chống chuyển giá luôn làm các nhà lãnh đạo phải đauđầu do gặp rất nhiều khó khăn

• Khó khăn từ khâu nhận biết, xác định các doanh nghiệp chuyển giá

Hiện tượng chuyển giá tồn tại ở khắp nơi và dưới nhiều hình thức, dễ thấy nhất làchuyển giá thông qua lãi suất Thông thường các cơ quan thuế giám sát vấn đề dựa trênnguyên tắc xác định giá thị trường hay còn gọi là nguyên tắc so sánh bên ngoài (Dealing

at arm's length principle) Tuy nhiên, việc xác định giá chuyển giao nội bộ cần nhìn vàochuỗi giá trị gia tăng của chi tiết, sản phẩm đó Chẳng hạn, đối với một chi tiết sản xuất ởViệt Nam rồi xuất sang Hàn Quốc, chúng ta cần xem chi tiết đó nằm trong một sản phẩmgồm tổng thành bao nhiêu chi tiết, bán bao nhiêu tiền, sâu hơn nữa là những chi tiết đóđược sản xuất ở những khu vực nào trên thế giới, v.v Như vậy bên cạnh hình thứcchuyển giá thông qua lãi suất, còn có các hình thức như chuyển giá thông qua chuyểngiao tài sản hữu hình, vô hình giữa các bên liên kết; qua chuyển giao dịch vụ giữa cácbên có quan hệ liên kết Chính vì thế, phát hiện được các hình thức chuyển giá này làcông việc rất phức tạp

• Cơ sở vật chất kỹ thuật và đội ngũ cán bộ chuyên trách chưa đáp ứng yêu cầu quản lý vấn đề chuyển giá

Quản lý hoạt động chuyển giá là lĩnh vực khó và phức tạp, đòi hỏi phải có hệthống thiết bị hiện đại cùng đội ngũ chuyên trách, chuyên sâu và chuyên nghiệp Về mặt

cơ sở vật chất, trang thiết bị, chúng ta vẫn còn lạc hậu so với nhiều quốc gia trên thếgiới.Hệ thống trang thiết bị điện tử, tự động phục vụ việc cung cấp thông tin nộp thuế từcác doanh nghiệp là vấn đề thiết yếu cần hoàn thiện để thực hiện đấu tranh chống chuyểngiá Ngoài ra, việc áp dụng chính phủ điện tử đảm bảo sự kết nối thông tin giữa cơ quanthuể với các cơ quan chính phủ khác là rất cần thiết nhưng chúng ta vẫn chưa thể hoànthiện Về phía nguồn nhân lực, đây là công tác khó khăn và đầy thách thức, đòi hỏi ngườiquản lý ngoài việc nắm vững chuyên môn, nghiệp vụ, còn phải nhiệt tình trong thực hiệnnhiệm vụ Tuy nhiên, nguồn nhân lực chúng ta có hạn, trình độ nghiệp vụ chưa cao vàchưa có chế độ đãi ngộ riêng cho công chức làm công tác quản lý thuế đối với hoạt độngchuyển giá dẫn đến việc chưa khuyến khích được đội ngũ này gắn bó và dốc hết tâm sứcvào công việc khó khăn này Ngoài ra chúng ta cũng chưa có cơ quan, bộ phận chuyêntrách để thu thập thông tin phục vụ chống chuyển giá nên việc điều tra rất mất thời gian,tốn kém và trách nhiệm với công việc cũng không cao

• Khó khăn trong việc hoàn thiện pháp luật chống chuyển giá

Nước ta cũng là một nền kinh tế mới chuyển mình, vấn đề về luật pháp nói chung

và luật về doanh nghiệp hay kinh doanh nói riêng cũng đang dần được hoàn thiện nênkhông thể tránh khỏi các lỗ hổng khiến các doanh nghiệp lách luật Chuyển giá đã đượccác nhà hoạch định chính sách tài chính Việt Nam xác định là một vấn đề cần được quantâm quản lý khi mà ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu chuyển giá trong giao dịch có yếu

tố nước ngoài Văn bản pháp lý đầu tiên đề cập đến chuyển giá là Thông tư BTC ngày 20/10/1997 của Bộ Tài chính, hướng dẫn về thuế đối với nhà đầu tư nướcngoài; Thông tư 89/1999/TT-BTC ngày 16/7/1999 và Thông tư 13/2001/TT-BTC ngày08/3/2001 của Bộ Tài chính, hướng dẫn thực hiện quy định về thuế đối với các hình thứcđầu tư theo Luật Đầu tư nước ngoài ở Việt Nam Đáng chú ý hơn, trên cơ sở quy định củaLuật Quản lý thuế và Nghị định số 83/2013/NĐ-CP ngày 22/7/2013 của Chính phủ, ngày20/12/2013 Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 201/2013/TT-BTC hướng dẫn việc áp

74/1997/TT-dụng thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA) trong quản lý thuế,

có hiệu lực từ ngày 5/2/2014 Đây là bước tiến lớn trong việc hoàn thiện khung pháp lý,tạo nền tảng thuận lợi để cơ quan thuế Việt Nam có thể đấu tranh chống chuyển giá đốivới các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI.Tuy nhiên, đến nay hành lang pháp

lý về chống chuyển giá ở nước ta vẫn chưa hoàn thiện Xét ở cấp độ văn bản luật thì quyđịnh về chuyển giá và chống chuyển giá chưa thực sự đầy đủ và rõ ràng Các quy định vềđịnh giá chuyển giao chỉ mới dừng ở cấp thông tư chưa nâng lên thành văn bản luật nênhiệu lực pháp lý chưa cao, gây khó khăn cho quá trình thực hiện Hiện nay, chưa có quyđịnh rõ ràng về các khoản chi ngân sách phục vụ chống chuyển giá, chưa có quy chế phốihợp giữa các cơ quan có liên quan để giúp ngành Thuế thu thập thông tin phục vụ côngtác chống chuyển giá Do vậy, công tác chống chuyển giá ở nước ta cũng gặp rất nhiềukhó khăn Thủ đoạn chuyển giá thì tinh vi, cán bộ chuyên trách cũng chưa có nhiều kinhnghiệm và độ chuyên nghiệp cộng thêm hành lang pháp lý chưa chặt chẽ làm cho hành vitrốn thuế chuyển giá càng gia tăng

• Khó khăn trong việc cân nhắc thu hút FDI và vấn đề chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài.

Ở Việt Nam, hoạt động chuyển giá bắt đầu diễn ra từ những năm 1990 do hoạtđộng thu hút đầu tư nước ngoài diễn ra theo chiều ngang để đáp ứng nhu cầu tiêu dùngthiết yếu của người dân, nhiều ngành hàng sản xuất đã ra đời trong thời gian này (điện tử,

ô tô, xe máy, v.v ) song cũng mới chỉ thay thế được một phần hàng hóa nhập khẩu Thờiđiểm đó, các xí nghiệp liên doanh phát triển mạnh mẽ trở thành hình thức đầu tư phổ biếnnhất, hoạt động ưu đãi đầu tư (quyền sử dụng đất…), ưu đãi thuế diễn ra khá tràn lan, đặcbiệt là đối với các doanh nghiệp FDI sử dụng nhiều lao động ở vùng sâu, vùng xa Tranhthủ cơ hội được miễn tiền thuê đất và thuế TNDN trong 10-15 năm đầu và tiếp tục giảmthuế 50% trong 5-7 năm tiếp theo, nhiều doanh nghiệp FDI đã chuyển lợi nhuận từ nướcngoài vào Việt Nam để tránh thuế Việc thu hút FDI mang lại nhiều lợi ích cho nước tanên chính phủ vẫn luôn có những ưu đại nhất định với các doanh nghiệp FDI hay TNC.Tuy nhiên nếu quản lí không chặt những ưu đãi đó sẽ tạo điều kiện chuyển giá gây thất