TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀO DẠY HỌC PHẦN TRỒNG TRỌT TRONG MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

Kiến thức trong môn Công nghệ 7 nói chung và phần trồng trọt nói riêng là một trong những nội dung của môn học gắn liền với đời sống của các em, đặc biệt là các em học sinh ở vùng nông thôn. Kiến thức các em được học có thể sẽ được áp dụng vào trong đời sống hàng ngày. Bên cạnh việc tích hợp kiến thức môn học giáo viên cũng cần tích hợp kiến thức bảo vệ môi trường vào trong bài học để giúp các em hình thành thói quen và ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất. Từ những lý do trên, để giúp học sinh có được nhiều kiến thức trong một giờ học, và kích thích tính tự học, tự tìm hiểu kiến thức bài học nên bản thân tôi đã chọn chuyên đề: Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học phần trồng trọt trong môn Công nghệ 7

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀO DẠY HỌC PHẦN TRỒNG

TRỌT TRONG MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, cuộc cách mạng khoa học côngnghệ đã tác động tích cực vào nhiều lĩnh vực trong cuộc sống Hơn bao giờ hếtcon người đang đứng trước những diễn biến thay đổi to lớn, phức tạp về lịch sử

xã hội và khoa học- kỹ thuật

Trong sự nghiệp đổi mới công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay conngười và nguồn nhân lực được coi là nhân tố quan trọng hàng đầu quyết định sựphát triển nhanh, hiệu quả và bền vững Vì vậy việc đào tạo nguồn nhân lực, bồidưỡng nhân tài vừa là đòi hỏi cấp bách của xã hội đối với ngành giáo dục, đặcbiệt khi Việt Nam đã trở thành một thành viên của tổ chức thương mại thế giới(WTO)

Nhiệm vụ trên đây đã đặt ra cho người giáo viên, bên cạnh việc bồi dưỡngkiến thức chuyên môn còn phải cải tiến phương pháp dạy học, nâng cao chấtlượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới Như chúng ta đã biết,môn Công nghệ có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ

Từ những hiểu biết đơn giản về trồng trọt sẽ giúp các em biết các công việctrong cuộc sống hằng ngày, giúp các em có thể định hướng nghề nghiệp trongtương lai

Là một giáo viên có nhiều năm công tác tại một ngôi trường nhỏ nằm vensông, nơi đất đai trù phú Nơi đây là nơi tôi đặt chân vào ngành giáo dục vớilòng nhiệt huyết cống hiến sức trẻ của mình cho sự nghiệp giáo dục của nướcnhà Nhìn các em ngây thơ và hồn nhiên qua từng bài giảng tôi càng thấy tự hào

và yêu nghề dạy học hơn Qua nhiều năm công tác, tôi nhận thấy rằng hiện nayquan điểm giáo dục của Đảng và nhà nước ta đang dần đổi mới với mong muốnđào tạo ra nguồn nhân lực phát triển toàn diện hơn

Trọng trách đó đòi hỏi người giáo viên phải tư duy hơn, trăn trở hơn với sựnghiệp mà mình đã lựa chọn Người giáo viên phải có phương pháp tích cực hơn

để phát huy vai trò tích cực, chủ động của học sinh Một trong những phươngpháp để tích cực hoá hoạt động dạy và học đó là việc tích hợp dạy học liên mônvào trong các bài giảng của mình

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy họcnói chung ở trường phổ thông Dạy học liên môn thực chất là sự vận dụngnhững nội dung và phương pháp các lĩnh vực, các môn học có liên quan đểnhằm làm tăng thêm hiệu quả dạy học Dạy học liên môn là cho người học nhậnthức được sự phát triển của các ngành khác nhau Dạy học liên môn còn giúpcác em hiểu sâu hơn về các môn học khác, thấy được mối liên hệ giữa các mônhọc và có hứng thú học tập bộ môn học khác, thấy được mối liên hệ giữa cácmôn học và có hứng thú học tập bộ môn hơn

Chính vì vậy mà với các môn học tôi được giao nhiệm vụ giảng dạy tôi đãmạnh dạn áp dụng kiến thức liên môn vào các bài giảng Trong các môn học đó

môn được tôi áp dụng kiến thức liên môn đầu tiên là môn Công nghệ lớp 7 phầntrồng trọt.

Kiến thức trong môn Công nghệ 7 nói chung và phần trồng trọt nói riêng làmột trong những nội dung của môn học gắn liền với đời sống của các em, đặcbiệt là các em học sinh ở vùng nông thôn Kiến thức các em được học có thể sẽđược áp dụng vào trong đời sống hàng ngày

Bên cạnh việc tích hợp kiến thức môn học giáo viên cũng cần tích hợp kiếnthức bảo vệ môi trường vào trong bài học để giúp các em hình thành thói quen

và ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất

Từ những lý do trên, để giúp học sinh có được nhiều kiến thức trong một giờhọc, và kích thích tính tự học, tự tìm hiểu kiến thức bài học nên bản thân tôi đã

chọn chuyên đề: "Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học phần trồng trọt trong môn Công nghệ 7"

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Cơ sở lý luận:

- Ở lứa tuổi THCS các em luôn muốn khám phá những điều mới lạ, muốn tựmình tìm ra những điều mình còn thắc mắc trong quá trình nhận thức Các em cókhả năng điều chỉnh các hoạt động của mình trong đó có hoạt động học tập, sẵnsàng tham gia các hoạt động khác nhau nhưng cần phải có sự hướng dẫn, điềuchỉnh một cách khoa học và nghệ thuật của mỗi một giáo viên chúng ta

- Sử dụng phương pháp dạy học tích hợp kiến thức liên môn giúp cho học

sinh quan sát, tiếp cận được nhiều hơn với thực tế, củng cố các kiến thức, từ đóhình thành và phát triển tư duy tích cực, độc lập sáng tạo cho học sinh

2 Cơ sở thực tiễn:

a) Đặc điểm tình hình:

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu, nhà trường có cơ sở vật chất phục vụcho việc giảng dạy tương đối tốt, phòng học kiên cố, sạch sẽ, có đồ dùng tươngđối đầy đủ cho bộ môn

- Đội ngũ giáo viên có năng lực, nhiệt tình trong công tác giảng dạy nên việctiếp cận với phương pháp dạy học mới được giáo viên ứng dụng có hiệu quả

b) Thực trạng:

- Việc dạy và học môn Công nghệ ở cấp THCS nói chung và ở lớp 7 nói riêngcòn gặp không ít khó khăn, theo điều tra khảo sát trong nhiều năm tôi nhận thấynhiều em học sinh còn chưa thực sự thích học môn Công nghệ do nhận thức lệchlạc của các em và các bậc phụ huynh như:

- Chưa thấy được vai trò của môn học, cho rằng đây là môn học “phụ”, khôngquan trọng nên không chú trọng quan tâm, các dự án giao về nhà nhiều em chỉlàm cho xong

- Nhiều phụ huynh yêu cầu con mình chỉ tập trung vào các môn như Ngữvăn, Toán, Tiếng anh,….để chuẩn bị bước đệm cho thi vào cấp ba nên các emchỉ học theo kiểu đối phó

- Về năng lực tư duy tổng hợp, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn…của học sinh còn hạn chế, dẫn đến nhiều học sinh không đạt điểm cao trong cáccâu hỏi vận dụng, liên hệ thực tế trong các bài kiểm tra

- Hiện nay giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp, vận dụngquan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy các bộ môn để nâng cao hơn nữa

hiệu quả giáo dục Giáo viên đã nêu ra những thuận lợi cũng như khó khăn khivận dụng quan niệm dạy học này là số học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thứccác bộ môn nhất là các bộ tự nhiên ngày càng nhiều hơn, sách giáo khoa đượctrình bày theo hướng “ mở”.Tuy nhiên, việc vân dụng quan niệm dạy học nàycũng gặp phải những khó khăn nhất định như điều kiện dạy học còn nhiều hạnchế, thiếu thốn, do lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho các môn thì ít;đời sống của giáo viên còn thấp Học sinh ít hứng thú với các môn xã hội.

Mặc dù, quan niệm dạy học liên môn đã được vận dụng vào giảng dạy cácmôn học, song hiệu quả đạt được là chưa cao Do đó phần lớn học sinh hiện nay

có thái độ bình thường, chưa phát huy được tính tích cực trong học tập

Vì vậy với chuyên đề này, không tham vọng gì nhiều, tôi chỉ muốn đưa ramột số nội dung cơ bản, trong việc vận dụng kiến thức của các bộ môn cụ thể đểgiải quyết vấn đề nảy sinh trong quá trình dạy học

* Nguyên nhân chính dẫn tới kết quả yếu kém:

+) Do tư duy của học sinh còn hạn chế nên khả năng tiếp thu bài còn chậm,lúng túng từ đó không nắm chắc các kiến thức, kĩ năng cơ bản

+) Đa số các em chưa có định hướng chung về phương pháp học lý thuyết,chưa biết cách vận dụng kiến thức vào thực tiễn

+) Học sinh chưa nắm chắc được kiến thức của các môn học nên việc tích hợpkiến thức các môn đó vào học Công nghệ còn hạn chế

+) Do thiết bị tranh ảnh cũ, hỏng nhiều nên các tiết dạy có sử dụng thiết bịminh họa còn hạn chế, học sinh khó tư duy cho bài học

*) Thực trạng về việc rèn luyện kĩ năng tích hợp kiến thức liên môn trong học tập kĩ năng quan sát, phân tích, vận dụng kiến thức thực tiễn vào bài học.

+ Thuận lợi:

Cùng với công cuộc đổi mới nền kinh tế thì Đảng Nhà nước ta cũng đã tiến

hành cải cách giáo dục với đổi mới phương pháp dạy học, trong đó tập trung vàophát triển năng lực của học sinh thông qua tích hợp kiến thức các môn học Học sinh đã được làm quen với phương pháp dạy học mới, bước đầu đã hìnhthành được kỹ năng thu thập thông tin, tổng hợp kiến thức cơ bản, tư duy tổnghợp theo chủ đề

Nhà trường có đầy đủ trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy như phòng học,máy tính, máy chiếu…

Địa bàn xã Trung Hà là xã thuần nông nên ít nhiều các em có kinh nghiệm vềnghề trồng trọt

Hiện nay mạng Internet rất phổ biến do đó việc tra cứu tìm hiểu thông tin trênmạng là rất dễ dàng

Với phương pháp dạy học mới, dạy học theo dự án học sinh có nhiều thờigian để tra cứu thông tin và chủ động đưa ra kiến thức cũng như những ý kiến,quan điểm của bản thân về những vấn đề nêu ra

+ Khó khăn:

Trên thực tế, học sinh lớp 7 phần lớn đều yếu kỹ năng quan trọng này.Thường thì các em không xác định được nội dung kiến thức nào cần tích hợp vàtích hợp môn gì, chủ đề gì, khả năng vận dụng liên hệ thực tế, năng lực tư duytổng hợp của các em còn hạn chế

- Thông qua các phương pháp quan sát, điều tra, nghiên cứu sản phẩm thựchành, các dự án giao về nhà của các em học sinh, tôi thấy các em còn hay mắcmột số lỗi sau:

- Đa số các em học sinh chưa biết tìm nguồn tư liệu trên mạng Internet

- Kĩ năng khai thác kiến thức qua các phương tiện trực quan của các em cònhạn chế, khả năng đọc kênh hình chưa chuẩn xác

- Nhiều em học sinh còn ỷ nại, không chịu tư duy, tìm tòi, phát hiện và giảithích các hiện tượng liên quan đến kiến thức bài học và các kiến thức thực tế ởđịa phương nơi các em sinh sống

Tùy từng bài dạy và nội dung cụ thể, giáo viên có thể tích hợp các nội dungliên quan từ các môn học, tích hợp giáo dục môi trường cho bài học thêm phầnsinh động

Yêu cầu học sinh chuẩn bị sẵn nội dung ở nhà bằng cách phân công dự án dạyhọc theo nhóm

3.2 Hướng dẫn học sinh thu thập thông tin, xử lí thông tin liên quan đến môn học, bài học:

* Ngay từ đầu năm học giáo viên cần giới thiệu :

- Nội dung chương trình năm học

- Hướng dẫn học sinh nghiên cứu sách giáo khoa trước thông qua phần mụclục

- Nắm được một số thông tin liên quan đến chương trình học môn công nghệ

7, các bài học để tự thu thập những vấn đề liên quan đến bộ môn thông qua sách, báo, đài , tivi, Internet và học sinh có thể ghi chép, in ra giấy, sưu tập tranhảnh , mẫu vật , các câu ca dao, tục ngữ nói về các công việc trồng trọt, các hiệntượng của thời tiết, khí hậu ảnh hưởng tới trồng trọt Tìm hiểu các công việcphải làm trong trồng trọt và giải thích các hiện tượng, nguyên nhân, kết quảcủa cây trồng xảy ra ở địa phương, xung quanh cuộc sống của chúng ta

- Khi đã thu thập được thông tin các em cần phải kiểm tra cẩn thận nhất là sốliệu, phải có mốc thời gian cụ thể và phân nhóm đối tượng

*) Hướng dẫn học sinh soạn bài mới ở nhà :

- Trước hết các em phải đọc kĩ nội dung bài mới, chú ý: Tên bài và các đềmục lớn

- Xác định nội dung chính của từng mục, đánh dấu những nội dung cần phảilàm rõ

- Nghiên cứu và xử lí bản số liệu, tranh ảnh trong sách giáo khoa

- Tìm cách trả lời các câu hỏi giữa bài và cuối sách giáo khoa

- Thu thập những thông tin liên qua đến bài học

PHẦN II NỘI DUNG.

I Một số phương pháp dạy học được sử dụng:

- Phương pháp dạy học tích hợp trong môn Công nghệ 7 được tiến hành trongnhiều tiết học với các nội dung cụ thể và các phương pháp dạy học cụ thể Trongphạm vi đề tài này, tôi sử dụng một số phương pháp dạy học tích cực cụ thể nhưsau:

1 Phương pháp trực quan:

- Đối với nội dung đổi mới phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp, đòi hỏihọc sinh có kiến thức thực tế, có khả năng tư duy tổng hợp thì phương pháp trựcquan được xem là 1 trong những phương pháp hữu hiệu nhất Phương tiện trựcquan bao giờ cũng có hai chức năng: nguồn tri thức và đồ dùng minh hoạ.Phương pháp trực quan là phương pháp mà giáo viên sử dụng các phương tiệntrực quan như: tranh ảnh, băng hình, các mẫu vật thật ….để dạy học và tích hợpcác kiến thức liên quan từ các môn học, tích hợp giáo dục môi trường Hiệu quảcủa phương pháp này phụ thuộc vào mục đích và chức năng sử dụng của giáoviên trong quá trình dạy học Để liên hệ kiến thức bài học chính với kiến thứcthực tế thì việc sử dụng phương tiện trực quan là rất cần thiết và mang lại hiệuquả cao

2 Phương pháp đàm thoại gợi mở:

- Đối với việc liên hệ kiến thức giữa bài học chính với kiến thức tích hợp thìphương pháp đàm thoại gợi mở luôn được sử dụng rộng rãi và phổ biến Đây làphương pháp dạy học vừa có tính truyền thống đồng thời cũng là phương có tínhđổi mới, phát huy được năng lực sáng tạo của học sinh Để mang lại hiệu quả thì

hệ thống câu hỏi phải ở mức độ phát huy sự tìm tòi và sáng tạo của học sinh, câuhỏi cần gắn kiến thức các môn học đã biết và kiến thức môi trường mà có thểhọc sinh chưa biết, nên đòi hỏi học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ, vận dụng nhiềuthao tác tư duy mới tìm ra câu trả lời Thường đối với phương pháp này cáchhay nhất là giáo viên nên cho học sinh chuẩn bị sẵn nội dung dưới dạng dự án vàcho các em hội thảo trên lớp Do đó học sinh có thời gian tìm hiểu, nghiên cứutrong thực tiễn địa phương hoặc qua các phương tiện đại chúng, phát triển tưduy năng lực sáng tạo, quan sát, tổng hợp kiến thức

3 Phương pháp mô tả, hoặc trích dẫn tài liệu:

- Thông thường trong một tiết học, thời gian dành cho việc liên hệ đến nhữngvấn đề tích hợp rất ít Ở nhiều bài, do đặc trưng của nội dung và thời gian, giáoviên vẫn có thể sử dụng phương pháp mô tả hoặc trích dẫn một đoạn thơ, đoạnvăn, một bài viết, một nội dung tích hợp nào đó để giúp học sinh khai thácnhững khía cạnh về những kiến thức liên quan đến bài học

4 Phương pháp cho bài tập nghiên cứu:

- Trong chương trình Công nghệ hầu hết các kiến thức đều liên quan tới thực

tế đến đời sống hàng ngày, để có được những nội dung tích hợp giáo viên có thểcho học sinh các bài tập vận dụng, bài tập nghiên cứu giúp rèn kỹ năng tư duytổng hợp Các bài tập này tốt nhất là nên gắn liền với môi trường sống ở địaphương nơi học sinh đang sinh sống và học tập thì hiệu quả giáo dục sẽ cao hơn

II Lý luận về dạy học tích hợp, dạy học liên môn.

1 Thế nào là dạy học tích hợp?

- Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có mối liên hệvào quá trình giảng dạy các môn như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáodục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử

dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông…vào các môn học như: địa lí, hóa học, giáo dục công dân, Anh văn, ngữ văn, sinhhọc….

- Dạy học liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức có sự tươngđồng đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học đi họclại nhiều lần một nội dung kiến thức ở nhiều môn học không giống nhau Đốivới những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể sắpxếp dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn còn lại

- Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra

thành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp,song song với quá trình dạy học các bộ môn liên quan

2 Quan niệm về dạy học liên môn:

- Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học.Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cựccủa học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường

- Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức làcon đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Từnhững năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợptrong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của líthuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể,cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này

- Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở mức độ thấp, giáo viênnhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, cao hơn đòi hỏi học sinhnhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác, và cao nhất đòi hỏihọc sinh phải độc lập giải quyết các bài toán nhận thức bằng vốn kiến thức đãbiết, huy động các môn có liên quan theo phương pháp nghiên cứu

- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinhđộng hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng thamgia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh

- Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở họcsinh Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xétmột vấn đề phải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận thứcvấn đề một cách thấu đáo

3 Sự khác nhau giữa chủ đề "đơn môn" và chủ đề "liên môn"?

Chủ đề đơn môn đề cập đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó còn chủ

đề liên môn đề cập đến kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học

Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt Đốivới một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụngkiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụngtrong các môn học khác

Do vậy, về mặt phương pháp dạy học thì không có phân biệt giữa dạy học mộtchủ đề đơn môn hay dạy học một chủ đề liên môn, tích hợp

Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổchức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà các hoạt động

ấy phải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà

và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thứcvào giải quyết những vấn đề thực tiễn.

4 Ưu điểm và nhược điểm của việc dạy học tích hợp.

a Ưu điểm với học sinh

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấpdẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập chohọc sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụngkiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiếnthức một cách máy móc

Những nội dung đã tích hợp còn tiết kiệm thời gian học cho các em tìm hiểunhững kiến thức khác vì các em không phải học đi học lại một nội dung ở nhữngmôn khác nhau nữa Điều đó không những tạo quá nhiều áp lực, gây tẻ nhạttrong việc học, làm chậm khả năng tư duy của các em, biến bộ não thành những

cỗ máy lập trình sẵn nữa mà thay vào đó làm tăng khả năng tự giác, chủ độngtrong học tập, giúp các em tìm lại niềm hứng thú

b Ưu điểm với giáo viên

Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểusâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này chỉ

là bước đầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do:

Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường

xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã

có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó;

Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên

không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, địnhhướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học;

Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong

sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáoviên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn cótác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, gópphần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủnăng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽđược đào tạo về dạy học tích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáoviên ở các trường sư phạm

c Khuyết điểm – khó khăn của dạy học tích hợp

Thoạt đầu, những bước cần chuẩn bị để giảng dạy kiểu mới còn gặp nhiềutrục trặc về việc thống nhất giáo án và phương thức dạy Tuy nhiên, điều đó là có

cơ sở để dễ dàng giải quyết vì giáo án và cách dạy được quyết định dựa trên kĩnăng chuyên môn sư phạm và có lộ trình từ Bộ Giáo dục & Đào tạo Vấn đề bấtcập lớn hơn chính là tâm lí giáo viên với sức ép liên môn vừa phải giảng dạy chocác em dễ tiếp thu mà vừa phải giúp các em ứng dụng được vào thực tiễn, khôngrời xa lí thuyết

Giáo viên cần trang bị những gì?

Giáo viên cũng không phải trang bị thêm nhiều về mặt kiến thức vì bản chấtvẫn là dạy học môn học mà mình đang dạy Mặt khác, trong những năm qua

giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thức mới về phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực.

Vấn đề bây giờ là phải vận dụng những kiến thức đó để: xây dựng các chủ

đề dạy học; xác định những năng lực có thể phát triển cho học sinh trong mỗichủ đề; biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh giá năng lực của học sinh trongdạy học; thiết kế tiến trình dạy học thành các hoạt động học của học sinh; tổchức dạy học để dự giờ, phân tích, rút kinh nghiệm Đó chính là nội dung trọngtâm sinh hoạt tổ/nhóm chuyên môn được nêu trong hướng dẫn nói trên

III Những vấn đề cụ thể áp dụng kiến thức liên môn vào các môn học:

1 Những vấn đề cụ thể áp dụng kiến thức liên môn vào các môn học:

Trong quá trình học tập ở nhà trường, các em sẽ được học các môn học baogồm các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Giữa các bộ môn trongnhóm có quan hệ với nhau Ví như giữa Văn Học và Lịch Sử có liên hệ, kiếnthức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệulịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng Nguợc lại, Lịch

sử cũng góp phần giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Văn Học

Hay như giữa môn Địa Lí và lịch sử chẳng hạn, điều kiện tự nhiên sẽ ảnhhưởng đến sự phát triển của lịch sử các nước, hiểu được vị trí địa lí, hiểu đượcquy luật lên, xuống của thủy triều thì ta sẽ giải thích được vì sao quân dân ta lại

ba lần đánh thắng quân xâm lược trên sông Bạch Đằng

Giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội cũng có quan hệ gắn bó vớinhau, như môn Vật Lí bằng phương pháp phóng xạ cacbon đã giúp xác địnhniên đại các di vật cổ xưa Hóa Học, sinh học, toán học còn giúp cho môn ngữvăn giải quyết các vấn đề nảy sinh trong các văn bản nhật dụng

Hoặc chúng ta có thể liên hệ các khái niệm vật lí liên quan đến môi trường như: tiết kiệm, hiệu suất, năng lượng, phân loại năng lượng, phân loại nguồngốc năng lượng, năng lượng tái sinh và không tái sinh Liên hệ kiến thức vật

lí liên quan đến các yếu tố tác động đến sự suy thoái và ô nhiễm môi trường:Liên hệ kiến thức vật lí đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu : hiệu ứng nhà kính, hiện tượng băng tan… Liên hệ các kiến thức vật lí đến các hành động bảo vệmôi trường như : các biện pháp chống ô nhiễm tiếng ồn (trong phần sóng âm),các biện pháp tiết kiệm năng lượng, các biện pháp chống thất thoát nhiệt lượng,năng lượng; các biện pháp tiết kiệm vật dụng, tăng hiệu suất và tuổi thọ của các thiết bị

2 Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợp:

Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn không phải là một bản đềcương kiến thức để giáo viên lên lớp giảng giải, truyền thụ áp đặt cho học sinh,

mà là một bản thiết kế các hoạt động, thao tác nhằm tổ chức cho HS thực hiệntrong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực và nhân cách theo mụcđích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn

Đó là bản thiết kế gồm hai phần hợp thành hữu cơ: Một là, hệ thống các tìnhhuống dạy học được đặt ra từ nội dung khách quan của bài dạy, phù hợp với tínhchất và trình độ tiếp nhận của học sinh Hai là, một hệ thống các hoạt động, thaotác tương ứng với các tình huống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp lí nhằm

hướng dẫn HS từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cách tích cực và sángtạo

Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bám chặt vàonhững kiến thức các bộ môn có liên quan

Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nộidung và cấu trúc đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc màcần tạo ra những chân trời mở cho sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếpnhận của học sinh , trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờhọc

Nội dung dạy học của thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên mônphải làm rõ những tri thức và kĩ năng cần hình thành, tích luỹ cho HS qua phântích, chiếm lĩnh bài văn; mặt khác, phải chú trọng nội dung tích hợp giữa tri thức

bộ môn mình dạy với các bộ môn khác

Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợp phảichú trọng thiết kế các tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạt động phứchợp để học sinh vận dụng phối hợp các tri thức và kĩ năng của các phân môn vào

xử lí các tình huống đặt ra, qua đó chẳng những lĩnh hội được những tri thức và

kĩ năng riêng rẽ của từng phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triểnnăng lực tích hợp

3 Tổ chức giờ học vận dụng kiến thức liên môn trên lớp:

Tổ chức giờ học trên lớp là tiến trình thực thi bản kế hoạch phối hợp hữu cơhoạt động của giáo viên và học sinh theo một cơ cấu sư phạm hợp lí, khoa học,trong đó giáo viên giữ vai trò, chức năng tổ chức, hướng dẫn, định hướng chứkhông phải truyền thụ áp đặt một chiều học sinh được đặt vào vị trí trung tâmcủa quá trình tiếp nhận, đóng vai trò chủ thể cảm thụ, nhận thức thẩm mĩ, trựctiếp tiến hành hoạt động tiếp cận, khám phá, chiếm lĩnh kiến thức Ví dụ trongvăn học, ta phải chuyển tác phẩm của nhà văn vào trong tư duy, cảm xúc củamình, biến tác phẩm thành thế giới tinh thần, tình cảm của riêng mình để tự nhậnthức, tự giáo dục và phát triển theo mục đích định hướng giáo dục của giáoviên

Tổ chức hoạt động vận dụng kiến thức liên môn trên lớp, giáo viên phảichú trọng mối quan hệ giữa học sinh và nội dung dạy học, phải coi đây là mốiquan hệ cơ bản, quan trọng nhất trong cơ chế giờ học Muốn vậy, giáo viên phải

từ bỏ vai trò, chức năng truyền thống là truyền đạt kiến thức có sẵn cho họcsinh, còn học sinh không thể duy trì thói quen nghe giảng, ghi chép, học thuộc,rồi sao chép, làm thui chột dần năng lực tư duy, khả năng tự đọc, tự tìm tòi, xử líthông tin, tổ chức các kiến thức một cách sáng tạo của học sinh Quan điểm dạy học vận dụng kiến thức liên môn hay dạy cách học, dạy tựđọc, tự học không coi nhẹ việc cung cấp tri thức cho học sinh Vấn đề là phải xử

lí đúng đắn mối quan hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hìnhthành, phát triển năng lực, tiềm lực cho học sinh Đây thực chất là biến quá trìnhtruyền thụ tri thức thành quá trình học sinh tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnhtri thức, hình thành kĩ năng Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynhhướng dạy tri thức hàn lâm thuần tuý và khắc phục khuynh hướng rèn luyện kĩnăng theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, coi nhẹ kiến thức, nhất là kiến thứcphương pháp

IV Ứng dụng vào thực tiễn công tác giảng dạy tại khối 7 trường THCS Trung Hà

Từ thực tế dạy và học môn Công nghệ tại trường THCS Trung Hà, với

chuyên đề "Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học phần trồng trọt trong môn Công nghệ 7" tôi đã áp dụng vào một số bài dạy và đã đạt được một số kết

quả nhất định

VÍ DỤ 1: TIẾT 1 BÀI 2 – KHÁI NIỆM VỀ ĐẤT TRỒNG VÀ THÀNH PHẦN CỦA ĐẤT

- Khi nghiên cứu phần I - Khái niệm về đất trồng

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 6 , bài 26- Đất và các nhân tố hình

thành Trái Đất

=> GV cùng HS trao đổi thông tin tìm hiểu về đất trồng trong môn Địa lý lớp

6 (Đất là lớp vật chất mỏng, vụn bở, bao phủ trên bề mặt các lục địa Đất là

lớp vật chất tơi xốp, được sinh ra do quá trình phong hóa lớp đất đá trên mặt đất)

Qua sự liên hệ với kiến thức địa lí các em sẽ nắm vững hơn về khái niệm đất trồng, đất trồng được sinh ra cùng với quá trình hình thành Trái Đất.

- Khi nghiên cứu phần II - Thành phần của đất trồng:

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 6 , bài 26- Đất và các nhân tố hình

thành Trái Đất

=> Giới thiệu thành phần và đặc điểm của thổ nhưỡng: Đất có hai thành phần

chính là khoáng và hữu cơ Ngoài ra còn có nước và không khí.

Đất Bazan Đất pha cát Đất thịt (màu)

=> Giới thiệu về độ phì của đất: Là khả năng đất cung cấp cho thực vật nước,

các chất dinh dưỡng để thực vật sinh trưởng và phát triển.

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 6 , bài 11 “ Sự hút nước và muối

khoáng của rễ ”

=> Các thành phần của đất: Phần khí, phần rắn, phần lỏng đều chứa các chất

dinh dưỡng, rễ cây sẽ hút các chất dinh dưỡng để nuôi cây.

VÍ DỤ 2: TIẾT 3 BÀI 6 – BIỆN PHÁP SỬ DỤNG, CẢI TẠO VÀ BẢO VỆ ĐẤT

- Khi nghiên cứu phần II – Biện pháp cải tạo và bảo vệ đất

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 6 , bài 26- Đất và các nhân tố hình

thành Trái Đất

=> Giới thiệu các nhân tố hình thành đât:

Đá mẹ: Là nguồn gốc sinh ra thành phần khoáng Gồm Đá mẹ granit, badan Sinh vật: Là nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ cho đất.

Khí hậu: Giúp phân giải các chất hữu cơ dựa vào nhiệt độ, độ ẩm

Địa hình: Ảnh hưởng tới tích lũy mùn của đất.

Con người: Tác động mạnh mẽ tới đất làm cho đất tốt lên hay xấu đi

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 7 , bài 7- Môi trường nhiệt đới gió

mùa

=> Giới thiệu nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa, ảnh

hưởng của mưa gió, lũ lụt, hạn hán có tác động rất to lớn đến đất trồng.

=> Mưa nhiều làm cho đất bị ngập, làm cho đất chua.

Hạn hán làm cho đất khô, bạc màu.

Lũ lụt mang lại nhiều phù sa màu mỡ, xong cũng làm cho xói mòn, rửa trôi lớp đất màu trên mặt

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 7 , bài 23- Môi trường vùng núi.

Trồng sắn trên đồi Trồng ngô trên đồi Ruộng bậc thang

=> Giới thiệu diện tích nước ta chủ yếu là đồi núi, ở các tỉnh vùng núi Bắc bộ, người dân phải thực hiện nhiều biện pháp cải tạo và bảo vệ đất đồi núi, tiến hành trồng cây lương thực trên các sườn đồi, sườn núi, làm ruộng bậc thang để cấy lúa, trồng ngô, khoai, sắn.

=> Do đồi núi dốc nên người dân phải có biện pháp cải tạo đất, trống xói mòn rửa trôi do mưa lũ.

+ GV tích hợp kiến thức Giáo dục bảo vệ môi trường:

=> Việc người dân chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy đã có tác động xấu đến

môi trường trồng trọt Khi có mưa, lũ từ trên rừng, đồi núi làm cho đất bị xói mòn rửa trôi lớp đất màu mỡ, đất đồi bị bạc màu, cây trồng phát triển kém Khi có lũ từ đầu nguồn tràn về đồng bằng làm ngập lụt diện tích đất trồng, làm cho mất mùa, cây trồng không cho thu hoạch.

=> Vì vậy các em cần tham gia tuyên truyền cho người dân để nâng cao ý thức không chặt phá rừng, đốt nương rẫy để bảo vệ chính môi trường sống của chúng ta.

+ GV giao nhiệm vụ dự án cho các nhóm về nhà tìm hiểu trước:

Nhóm 1: (nhóm green) – Tìm hiểu về nhu cầu cần muối khoáng của cây (mônSinh học 6)

Nhóm 2: (nhóm orange) – Tìm hiểu về tác hại của việc bón phân hóa học quánhiều cho cây trồng đối với môi trường nước

Nhóm 3: (nhóm pink) – Tìm hiểu về tác hại của việc bón phân hóa học quánhiều cho cây trồng đối với môi trường không khí

VÍ DỤ 3: TIẾT 4 BÀI 7- TÁC DỤNG CỦA PHÂN BÓN TRONG TRỒNG TRỌT.

- Khi nghiên cứu phần II – Tác dụng của phân bón

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 6 , bài 11- Sự hút nước và muối

khoáng của rễ

=> GV cho nhóm 1(nhóm green) – trình bày về nhu cầu cần muối khoáng của

cây (đã chuẩn bị ở nhà)

=> GV tổng hợp: Giới thiệu nhu cầu cần muối khoáng của cây.

Muối khoáng rất cần thiết cho cây, cây cần các loại muối khoáng chính là đạm, lân, kali và các loại phân vi lượng khác như kẽm, mangan, sắt,….

Nhu cầu muối khoáng cũng khác nhau đối với từng loại cây, các bộ phận của cây, các giai đoạn khác nhau trong từng chu kỳ sống của cây.

+ GV tích hợp kiến thức Giáo dục bảo vệ môi trường:

=> GV cho nhóm 2 (nhóm green) và nhóm 3 (nhóm pink )– trình bày về tác hại

của việc bón phân hóa học quá nhiều cho cây trồng đối với môi trường nước và không khí (đã chuẩn bị ở nhà)

=> GV tổng hợp: Việc người dân bón phân không đúng như quá liều, sai chủng loại, không cân đối giữa các loại phân sẽ gây ảnh hưởng tới môi trường đất, năng suất và chất lượng nông sản không những không tăng mà còn bị giảm

do cây bị chết.

Dư lượng phân bón thừa có thể sẽ thấm xuống mạch nước ngầm, làm ô nhiễm nguồn nước Ngoài ra một số thành phần trong phân bón có thể bay vào không khí làm ô nhiễm môi trường không khí.

VÍ DỤ 4: TIẾT 6 BÀI 9 – CÁCH SỬ DỤNG VÀ BẢO QUẢN CÁC LOẠI PHÂN BÓN THÔNG THƯỜNG.

- Khi nghiên cứu phần I – Cách bón phân

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 6 , bài 11- Sự hút nước và muối

khoáng của rễ

=> Gv hỏi: Vì sao cây hút được nước và muối khoáng? (Vì cấu tạo rễ cây có

bộ phận lông hút Lông hút là bộ phận chủ yếu của rễ, hút nước và muối khoáng hòa tan )

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lí 6, Sinh học 6 và Giáo dục công dân 6

=>GV: Khi sử dụng quá nhiều phân bón thì có tốt cho cây trồng không ? Đồng thời có ảnh hưởng gì tới môi trường?

=>GV giải thích thêm: theo kiến thức địa lí lớp 6 các em đã học ta thấy khi lượng phân bón không được sử dụng hết nó sẽ thấm vào đất, theo mạch nước ngầm, chảy ra sông ngòi, kênh rạch, nguồn nước sinh hoạt gây ô nhiễm và ảnh hưởng tới con người và môi trường.

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 7, GD BVMT.

=> GV: Dựa vào kiến thức môn sinh học cho biết vì sao dùng bùn ao để trát

kín bên ngoài khi ủ phân chuồng?

=> Gv giải thích thêm: Các em đã được học môn Sinh học và đã biết nguyên nhân và con đường lây truyền của các bệnh về giun, sán, đặc biệt là bệnh Sán lá gan Việc không ủ phân chuồng đúng cách là một trong các nguyên nhân gây ra bệnh này Vì vậy cần tuyên truyền về ý thức cho người nông dân khi sử dụng phân chuồng tươi để không làm ảnh hưởng tới sức khỏe con người và gây ra ô nhiễm môi trường

VÍ DỤ 5: TIẾT 9 BÀI 12 – SÂU, BỆNH HẠI CÂY TRỒNG.

- Khi nghiên cứu phần I – Tác hại của sâu bệnh

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 7 , bài 27- Đa dạng và đặc điểm

chung của lớp sâu bọ

=> Gv hỏi: Em hãy kể tên các loại sâu bọ mà em biết ? (ong, bướm, sâu, ve, )

GV thông báo: Sâu bọ có khoảng gần 1 triệu loài.

Các loại sâu bọ

=> GV hỏi: Môi trường sống và lối sống của chúng như thế nào? (Chúng sống ở

khắp mọi nơi: ở nước, trên cạn, sống ký sinh,

+ GV tích hợp kiến thức môn Địa lý lớp 7 , bài 7- Môi trường nhiệt đới gió

mùa

=> GV: Khí hậu nước ta có tác động như thế nào tới sâu, bệnh hại cây trồng?

(Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gó mùa, rất thuận lợi cho sâu bệnh

phát triển)

- Khi nghiên cứu phần II – Khái niệm về côn trùng và bệnh cây

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 7 , bài 27- Đa dạng và đặc điểm

chung của lớp sâu bọ

=> Gv hỏi: Em hãy nêu đặc điểm chung của côn trùng?

(Cơ thể gồm 3 phần là phần đầu có 1 đôi râu; phần ngực có 3 đôi

chân và 2 đôi cánh; phần bụng có lỗ thở, hô hấp bằng ống khí.)

=> Gv giới thiệu thêm và kiểu biến thái hoàn toàn và biến thái không hoàn toàncủa côn trùng

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 6 , bài 25- Biến dạng của lá.

=> Khi nghiên cứu về khái niệm bệnh cây, GV đưa ra câu hỏi và tích hợp kiến thức môn sinh 6, tìm hiểu về biến dạng của lá do bệnh cây gây ra.

Lá bị biến dạng

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 6 , bài 18- Biến dạng của rễ, thân.

=> Khi nghiên cứu về khái niệm bệnh cây, GV đưa ra câu hỏi và tích hợp kiếnthức môn sinh 6, tìm hiểu về biến dạng của thân, rễ do bệnh cây gây ra

Biến dạng của thân, rễ

VÍ DỤ 6: BÀI 13: PHÒNG TRỪ SÂU, BỆNH HẠI ,

BÀI 14: THỰC HÀNH: NHẬN BIẾT MỘT SỐ LOẠI THUỐC VÀ NHÃN HIỆU CỦA THUỐC TRỪ SÂU, BỆNH HẠI

- Khi nghiên cứu phần II – Các biện pháp phòng, trừ sâu, bệnh hại

+ GV tích hợp kiến thức môn Sinh học lớp 7 , bài 27- Đa dạng và đặc điểm

chung của lớp sâu bọ

=> Gv thông báo: để phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng có hiệu quả, ta phải biết được quá trình phát triển của sâu, bệnh thông qua vòng đời của chúng.

- Khi nghiên cứu xong mỗi bài, GV tích hợp kiến thức bảo vệ môi trường

=> Do các loại thuốc BVTV thường là các chất hoá học có độc tính cao nên mặt trái của thuốc BVTV là rất độc hại với sức khoẻ cộng đồng và là một đối tượng có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường sinh thái nếu không được quản lý chặt chẽ và sử dụng đúng cách Dư lượng thuốc BVTV quá giới hạn cho phép trong nông sản, thực phẩm là mối đe dọa đối với sức khoẻ con người.

Phun thuốc trừ sâu, bệnh Ngoài ra, việc không tuân thủ thời gian cách ly sau khi phun thuốc, tình trạng vứt bao bì thuốc BVTV bừa bãi sau sử dụng khá phổ biến Thói quen rửa bình bơm và dụng cụ pha chế thuốc BVTV không đúng nơi quy định gây ô nhiễm nguồn nước, gây ngộ độc cho động vật thuỷ sinh cũng cần được cảnh báo và khắc phục ngay.

Vứt rác bừa bãi, ảnh hưởng tới môi trường

- Nhà nước cần có chế độ ưu đãi, hỗ trợ cho các chương trình sản xuất

và ứng dụng các sản phẩm hữu cơ, vi sinh vào công tác phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật Chọn lọc các loại thuốc, dạng thuốc BVTV an toàn có tính chọn lọc cao, phân giải nhanh trong môi trường.

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ thực vật Phối hợp các lực lượng liên ngành trong kiểm tra, kiểm soát việc nhập lậu thuốc BVTV.