Tăng cường đấu tranh phòng, chống tệ nạn xã hội bằng pháp luật ở việt nam

Tr ước llụrc trụng các tộ nạn xã hội có xu hướng phái iriển gãy nluíc nhoi Uong xã hội, Đáng và Nhà nước la dã và .lan 12, liến hành Iìhièii phương u ẹ n và ph ươn g pháp kliác nhau đế d

li ộ (; IÁ o 1) I c' DÀO TẠO l i o c VII' N CHÍNH 'I KỊ g u ố c (; 1A HO CHÍ M1M1

P H A N B Ì N I 1 K I l Á N l i

TĂNG CƯỜNG ĐẤU T R A N H

L Ờ I C A M Đ O A N

T ô i x in cam duati d â y ỉ ù c ô n ỵ trình

n g h iên cửu của riêng [ỏi C á c s ố liệu nêu tro n g lu ậ n á n là trung thực N h ữ n ° kết luận

k h o a h ọ c củ a luận án chưa từng dược ai

cô n g b ố tro n g b ấ t kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

9 CI-ILB Cộ ng hòa liên bang

10 C H X H C N C ộ n g hòa xã hội chú nghlu

1 1 CS N D Cá nh sál nhàn dân

13 CSXII Chính sách xa hội

14 Đ I Ỉ T H Đại học Tổ n g họp

15 I IĐ B T Hội dồng Bộ liưỏng

16 I I D N D 1 lội don g nlum đàn

17 K H C A Khoa hoe Côiìg an

24 T T A T X H Trật tự an loàn xă liọi

25 T W Đ oà n T N C S Tr un g irưng Đ o à n thanh niên cộng sán

27 V K S N D T C V iên kièiu sát nhàn dãn toi cao

28 X i l C N Xã hội chú Iiglũa

29 XSK T : Xổ số ki011 ihiếi

2.1.2 T h ự c t r ạ n g tổ chức, thực h i ệ n p h á p luật t r ò n g đ ấ u tr a n h p h ò n g

2.2 T h ự c t r ạ n g b ả o v ệ p h á p luật về p h ò n g c h ố n g tệ n ạ n xã hội,

n h ữ n g n g u y ê n nhân , đ i ề u kiện và tồn tại, h ạ n c h ế t r o n g cuộc

"đâu t r a n h p h ò n g , ch ố n g tệ nạn xã hội b ằ n g p h á p lu ật ở nước ta

2.2.1 T h ự c t r ạ n g h o ạ t động, b ả o vệ p h á p luật về p h ò n g c h ổ n g tệ

2.2 2 N h ữ n g n g u y ê n nhân, đ i ề u kiện và tổn tại, h ạ n c h ế tro n g cuộc

đ ấ u t r a n h ph ò n g , c h ô n g tệ nạn xã hội b ằ n g p h á p luật ở Việt

133133138147148

169

178

188190199

M Ở D Ầ U

1 T Í N H CẤP T H I Ế T CỦA ĐÊ TÀI :

T ừ sau Đại hội Đ ả n g C ộ n g sản Việt N a m toàn q u ố c lẩn thứ VI năm

1986 d ến nay, dưới sự lãnh đ ạo củ a Đáng, N hà nước ta đã và đ a n g liến hành

c ổ n g cu ộ c dổi mới

G á n 15 nă m q u a với n h ữ n g chủ trương, chí nh sách đ ú n g dắn của Đ ản g

và N h à nước, đã thúc dẩy nến kin h tế - xã hội của rurớc ta phát triển Đời sống

cử a n h ả n dân ngày cà n g nâ n g cao I'õ rệL An ninh q u ố c gia và trặi lự an loàn xã hội dưực giữ vững

Bèn cạnh những thành q u ả dã dạl dược, mậi trái cùa kinh tế thị trường

dã tác d ộ n g bằng nhiều cách đ ến dời sông xã hôi, gủy ng uy hại k h ô n g nh ỏ đến

n e p sống, thuần phong mỹ tục, làm băng hoại đ ạo đức, p h ẩ m gia củ a con ngưòi Cù n g với sư phát triển kinh tế - xã hôi của đát nước, trong n hữ n g n ã m

q u a tệ n ạn xã hội ở nước ta c ũ n g diễn biến phức tạ]) N h ữ n g tệ nạn xã hội này

đ a n g là vấn đề n óng bỏng, nhứ c nhối, ánii hướng xấu đến đời số ng và an toàn

c ủ a xã hội, vi p h ạ m p h á p luật, đ ạo đức, ph on g tục, tập q u á n tốt đ ẹ p củ a dân tộc, phá vỡ h ạn h phúc nh iều gia đình, đe dọa tương lai giốn g nòi cù a d ân tộc Báo cá o của Ban chấp h àn h T r u n g ương Đ án g C ộng sản Việt N a m tại Đại hội dại biểu toàn quố c lần thứ VIII dã nhấn m ạn h "mặc clù có nhiều c ố gắng ngãn chặn, sơng tệ nạn x ã hội có xu hướng gia tăng, nhất là tệ nghiện hút, cờ bạc, mại dâm, trộm cướp, tham nhũng và buôn lậu nghiêm trọng làm cho nhân dân rất 'bất bình, ảnh hướng đến niềm tin đối với Đảng và Nhả nước".

T h e o báo cáo c ủ a các cư quan chức nàng n h ư ử y ban q u ốc gia

p hò n g chống m a túy, Bộ C ô n g an, Bộ Lao d ộ ng - Th ư ơ ng binh và Xã hội, irong lliời gian qua các lệ nạn xã hội dicn biến rất phức lạp và có xu hướng gia lãng Nói lèn là tệ n g h i ệ n r na lúy vởi 104.000 người ng hi ện có hổ sơ kiem soát Đòi tượng nghiện mu lúy kh ỏng chí dừng lại ớ những người, những gia

d i n h C ò i r ư y ẽ n i h ỏ n g s ứ d ụ n g m u m y m a c o n Ị> iu ii i r i c n v à o I i o u g c á h ụ c

d ư ờ i m , k é o t h e o là sự gia l a n g c ủ a cát: tôi p h ạ m b u ò n b án, l àng trữ vàn

c h u y ế n c á c c lu ú m a iLÌy C ù n g Vi5'i n ư l uệ n m a lú y là tệ n ạ n m ạ i d á m Sau

n hữ ng n á m đổi mới nền kinh tế xã hội và nhái là từ 1990 Irở lại dây, tộ nạn mại đ à m đã hoạt đ ộ ng dưới nhiều hình ilurc: c ồ n g khai, bí mật ihông qua các hình thức kinh do an h trá hình như : vũ irường, q u á n cà phê, nhà hàng Kara ôk è v.v và phát triển cả ở thành thị lẫn nông thôn, k h ổ n g chỉ dừng lại ỏ tron"

n ư ớ c m à c òn phát triển thành tôi phạm có tổ chức, buổn bán phụ nữ ra nước

n g o à i [4,3]

T ệ n ạ n cờ b ạ c trong thời gian qua diễn biến cũn g rất phức tạp với các loại hình: số đề, cá độ và những sòng bài di đ ộ n g d ạ n g Casino ở các thành p hố lớn n h ư H ồ Chí Minh, Hải Phòng, Hà Nội, N a m Định

T ệ nạn xã hội là hiện tượng xã hội rất plúrc tạp, có n gu ồ n gốc sâu xa

và liên q u a n dến m ọ i mật của dời sống xã hội, làm X.ÓÌ m ò n dạo d ứ c x ã hội, phá vỡ h ạ n h phúc gia đình, ảnh hưởng tiên kinh tế, sức khỏe, nhãn cách con người và tkìn dến tội phạm như trộm cắp, cướp giật ngày một tăng lên

Tộ nạn xã hội còn là nguyên nhân chủ yếu làm lãy nhiễm HIV/AIDS Đày thực sự là m ộ t hiểm họa cho dân lộc irong thời m ở cửa Vấn để lây nhiễm

H I V do n g h i ệ n hút và hoạt đ ộn g mại d â m đã n à n g số liệu: n ă m 1992 phát hiện

170 người, n ă m 1997 phát hiện 1.500 người Các bệnh nhản k há c dang tiẻm

ẩn ch ư a được thống kê, ước tính hiện nay k h o ả n g 2 1 0 0 0 người nhiễm HIV [4,3]

T r o n g tìn h h ìn h đát n ư ớ c I11Ớ r ộ n g g i a o lưu q u ố c l ế h i ệ n n ay, c ù n g với

v i ệ c phòng ch ố n g nhiễm HIV/AIDS, vấíi dế (Jáu tranh ch ố n g các lệ nạn xã ỉiội

d a n g trớ thành một Irong những vấn dề quan Irọng cấp bách cỏ tính chãi toàn

c ẩ u và k h u vực

Tr ước llụrc trụng các tộ nạn xã hội có xu hướng phái iriển gãy nluíc nhoi Uong xã hội, Đáng và Nhà nước la dã và (.lan 12, liến hành Iìhièii phương

u ẹ n và ph ươn g pháp kliác nhau đế dấu lianh kiên quyếl Iiliam ngan chạn lừng

b u ứ c , l ie n lui loại liìr các lệ n ạ n xã hội la khỏi dời Sony xã hội T i o n g Mì’

■~ì

plurưng tiện và phương p h á p đó, pháp luạt có vai 110 dặc biệt quan irọii'4, nhưn g đ ến nay chưí-1 dược sử d ụ n g lúĩu lũệu, bán thủn nó lại chưa đưực dổi mới, ho àn thiện phù hợp với đòi hỏi của ihực tiễn dã ánh hư ởng n gl ũ ẻm irọng

dế n hiệu lực và hiệu quả trong cuộc dâu tranh này

T ừ nh ữ ng điều nói trên việc nghiên cứu để tài 'T ăng cường dấu tranh

p h ò n g ch ố n g tệ nạn x ã hội bằng p h á p luật à nước ta hiện nay" là rất cấp thiết, c ó ý n g h ĩ a lý luân và thực tiễn thiết thực

2 T Ì N H IIÌNH N GHI ÈN c ứ u ĐỂ TÀI

P h ò n g c h ố n g tệ nạn xã hội nói ch ung , p h ò n g c h ố n g m a túy, mại dam,

cờ bạc, v.v nói riêng là nhữn g vấn dé dã được các nhà k h o a học trên th ế giới

q u a n t â m n g h i ê n cứu Liên H ạ p Q u ố c và các tổ chứ c qu ố c tế dã tổ chức nhiều hội ng hị q u ố c tế và xuất bản nhi ều ấn p h ẩ m vể ván dầ p h ò n g c h ốn g tệ n ạn xã hội, p h ò n g c h ố n g ma túy Ớ nước ta trong nh ữ n g n ă m q u a các cư quan Nhà nước, cá c n h à n g h i ê n cứu c ủa Bộ Cô ng an, Bộ Lao đ ộ n g - Th ư ơ ng binh xã hội,

T r u n g t â m K h o a học xã hội và N h â n văn q u ố c gia đã nghi ên cứu về tệ nạn

xã hội dưới nh ié u góc độ, kh ía cạnh khác nhau T r o n g s ố nà y phải kể đến các

c ô n g trình: Đ ề tài K X 04 1 4 của T ổ n g cục C ảnh sát - Bộ Cô ng an nghiên cứu

vể thực trạng, n g u y ê n nhân và giải p háp ph òn g c h ô n g tội p h ạ m và các tệ nạn

xã hội; "V ù i nét về kiểm soát ma túy quốc t ế và Liên hợp quốc1' (Tạp chí Công

an nh ân d â n s ố 11-1994) c ủa Víĩ N g ọ c Bùng; "Dấu tranh phòng chống tệ nạn

xã hội trong điều kiện phát triển kinh t ế thị trường" (Tạp chí Cô ng an nhân dân s ố 11- 19 94 ) của P h ạ m V ã n Hùng ; "Mại dâm và chống mại dâm'' (Tạp chí Công an n h â n dâ n số 5-1996) của Bùi Toả n; "Phòng chong tệ nạn cờ bạc, s ổ đề'trong tình trạng hiện n a y" (Tạp chí Cô ng an nh ân dâ n s ố 6-1 99 6 ) của

Ng uy ễn X u â n Yêm ; "Cần làm rõ nguyên nhân, quan điểm và biện pháp phòng chống tệ nạn x ã hội có hiệu q u a ' (Tạp chí P h ò n g c hố n g tệ nạn xã hội

củ a Bộ Lao đ ộ n g - Th ươ ng binh và X ã hội, tháng 1-1995) của Trà n Đình

Hoan; "Dổi m ớ i và hoàn thiện p h á p luật trung p h ỏ n g ch ổn g vãn h óa dộ c hại ở nước ta hiện nay" (Luận án Phó Tiến sĩ Luật học của Đỗ Van Bích)

N h ừ n ° dè lài, c ò n g liiiili Iigl nen c ứ u k h o a h ọ c nói l ie n d é u ÍL n h i ê u dò cap đen phương tiện pháp luậl Irong phòi.g ch o n g lệ nạn xã hội Song phẩn lớn nluìn£ n u h i ê n cứu dó chủ yếu tiếp cận lừ góc độ l ọ i phạm học, Khoa học hinli

sự hoặc Xã hội học và mới chí giai qu yéi mội sò kliíu cạnh về pháp luậi trong

p h ò n g c h ố n g tệ n ạ n x ã hội V ì t h ế c ó ihể nói l ã n g d á u Ir an h p h ò n g c h ố n g Lệ nạn xã hội bằng phương tiện p h á p luậl cho dến nay chưa có côn g irình nào nghiên cứu m ộ t cách đầy đủ, toàn điện dưới góc dộ Lý luận N h à nước và Pháp

L à người làm công tác k i ể m sái diều tra án trong lĩnh vực trật tự trị an

- xã hội, b an tluln lại có mộ t số lích lũy và c ô n g trình ngh iên cứu, bài báo khoa h ọ c về lĩnh vực này, việc chọn đổ tài "T ă n g cường đấu tranh p h ò n g chống tệ ỉiạn x ã hội bằng p h á p luật ở Việt N a m hiện n a y” là phù hợp, có diều kiệ n thực hiện và có ý ng hí a cho lac gia trong cỏng tác chu y ên m ồ n của

t ì m k i ế m c á c p h ư ơ n g h ư ớ n g và g ii p h á p k h ả thi n h ằ m t a n g c ư ờ n g đ ấ u t ra nh phòng c h ố n g tệ nạn xã hội bằng pháp luậi

N h i ệ m vụ c ủ a l u ậ n á n

* Với m ụ c đích trên, nhiêrn vụ củ a luận án là:

a- Nghiên cứu n h ũ n g vấn dề lý luận vé dấu tranh phòng chống lệ nạn

xã hội bằng pháp luậl ở nước la hiện nay

b- Nghiên cứư thực trạng pháp luặi vè phòng chòn g lệ nạn xã liội vàIhực i n m g dấu iranh phòng c h ố n g tệ iụin xã hội bằng pháp luạL ớ nước lu

-I

c- Đẻ xu cú các phương hướng và giai pháp tăng cường đấu tranh phòng

c h ố n ^ lệ nạn xã hội bằng pháp luật ở nước ta hiện nay

P h ạ m vi n g h i ê n cứu c ã n l u ậ n á n

ì ' ạ nạn xã hội và dấu tn-nh p h òn g c h ố n g các tệ nạn ::ã hội có thể

n g h i ê n cứu dưới nhiều góc độ k há :; nhau Lu ậ n án nạy ng hi ên cứu dưới gồc độ

Lý luận N h à nước và Pháp luật T ệ nạn xã hội tồn rại dirói nhieu dạng, luận ản chỉ tập ư u n g nghi ên cứu tệ nạn xã hội dưói ba dạng: m a túy, mại dam, cờ bạc tron g n h ữ n g n ă m gán dày Đủy là ba loại tệ nạn xã hội phổ biến nhất và dang gây ra nh ĩ n g hâu quả nghiêm trọng nhấl hiện nay T ừ dó dể xuất các giái pháp tang cư ờ n g đ ấu Iranh phòng ch ố n g tệ nạn xã hội bằn g pháp luật ở nựớc ta trong giai đ o ạ n mới

4 C ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÈN c ứ u

L u ậ n án dược thực hiện dựa trẽn cơ sở lý luận của chủ nghĩa Má c -

L ê n in , tư tướng Hổ Chí Minh và quan d i ểm củ a Đ ản g và N h à nước ta về dấu tranh p h ò n g ch ố n g tê nạn x.ã hội nói ch u n g và đ ấu tranh phòng chống tệ nạn

x ã hội b ằn g p h áp luật nói liêng, trong dó đặc biệt coi trọng phương pháp luận

d u y vật biện chứ ng và duy vật lịch sử Đ ổ n g thời luận án sử dụng phổ bicn các

p h ư ơ n g p h á p nghiên cứu nliư: xă hội học, so sánh, Ihống kvi, tội pliạm học

n h ằ m ph ân tích, lý giải các vấn dề nêu ra trong luận án, dề xuất các giái pháp hữu hiệu đ ấu tranh có hiệu q uả với tệ nạn x ã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

5 ĐÓNG GỚP MỚI VỂ MẬT KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN

V Nói m ộ t c á c h t ổ n g q u á t , l u ậ n á n "T ăng cường đấu tranh phòng chống tệ nạn x ã hội bằng pháp luật ở Việt N am hiện nay" là một công trình nghiồn cứu chuyôn khảo đáu liên dưới góc dộ Lý luận về Nhà nước và Pháp luật n h àm luận giải một cách có hệ thống việc dáu tranh phòng chống tệ nạn

xã hội bằng plnrơng tiện pháp luật ở Việt N am trong giai đoạn hiện nay Vì thê,

cỏ thể nói điểm mới của luận án thể hiện ở một số điểm CƯ ban sau:

ĩ ' h ử n ha i, làn đau u è n khai ni ẹ m ve lẹ nan xa ỉiọi d u ự c xay d ựn g mội

cách kh ua học ớ nghĩa rộng cũnu, như nghĩa hẹp dưới góc ilộ cứa khoa học phtíp lý irèn cơ sớ những hình llurc biếu luẹn cụ the của nỏ Đáy là moi iroiig nhữ ng k hái n iệ m cơ bán dể hình thanh các khái niệm vá p h ạ m trù khác t ro n” lĩnh vực dấu tranh ph òng chống tệ nạn xã hội dưới góc độ c ủ a kho a học pháp lý-

T h ứ h a i , luận án phàn tỉch một cách có hệ ihống vai trò cùa phương

liện p h á p luật trong dấu tranh phòng ch ốn g các tệ nạn xã hội Đây là cơ sở lý luận dể n â n g ca o nhậ n thức về pháp luật trong dấu tranh p h ò n g ch ố n g các tệ nạn x ã hội

T h ứ b a, trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận án dã phân tích, đề xuất phư ơng h ư ớ n g v à giải pháp đấu tranh phòng ch ố n g tệ nạn xã hội bàng pháp luật ở Việt N a m trong giai đoạn hiện nay Các đé xuất giải pháp này có ý

ng hĩa q u a n tr ọ n g trong việc chí dạo các hoạt dộ ng thực liễn về xây dựng pháp luật, tổ ch ứ c thực hiện pháp luậr và báo vẻ pháp luộl n h à m tăng cường dấu iranh c ó hiệu q u ả với các tẻ nạn xà hội t r o n g điều kiồn kinh tế thị trường ỏ' nước ta

6 Ý NGI IĨ A LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẺN CỦA LU ẬN ẢN

Kết q u ả nghiên cứu của để tài "Tăng cường dấu trạnh phòng chống tệ nạn x ã hội b ằng pháp luật ở Việt N am hiện n a y" có ý n gh ĩ a lý luân và thực liễn thiết thực trong việc đấu tranh phòng chốn g các lệ nạn xã hội LiuỊn Ún cung cấp cơ sở lý luẠn và thực tiển cho hoạt dộ ng lập pháp, hành pháp và đặc biệi là các hoạt đ ộ n g lư pháp trong việc sử dụng phương tiện pháp luậi dế dấu tranh có liiẹu lực và hiệu quả dối với cúc lẹ nạn xã hội Irong nén kinh lế thị inròng theo dịn h hướng xã hội chú nghĩa ỏ- nước la

Luận án cỏ ihế dùng làm lài liệu ilia.111 kháo cho các cán bộ hoại động ilurc liễn iron» lĩnh vực xãy đựng pliáp luặi, lỏ clníc ilurc hiện pluip hiặi và áp

d ụ n g pluíp luặl trong dấu iranh phòng chổ ng lệ nạn xã hội Dỏn g ihởi day còn

la lài liệu bổ ích c h o việc n g h i e n CƯU, g i á n u ilạy bộ m o n Ly luạii N h à mroc Vii

()

Pháp quyền, Luật hà nh chính, Luật hình sự trong các Học viện, Trường Đảỉig Trường Hành chính, các trường Đại học Luật, các Trường Công an, Kiểm sái; Tòa án, Lao động - Th ư ư ng binh và Xã hội.

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN

Lu ậ n án được b ố c ụ c gồ m phần m ở đẩu, 3 chương với 6 tiết, kết luận

da nh m ục tài liệu tham k h ả o và phụ lục

k hô n g ngừng C M á c viết "tôi coi sự phái triển của những hình thái kinh t ế -

x ã hội là một (ỊLICÍ trình lịch sử tự nhiên" [43, 21] v ể sau diều này đã dược V.I Lê nin giải thí ch nh ư sau: " chỉ có dem quy những quan hệ x ã tiội vào

những lực lượng sản xuất thì người ta mới có được m ột cơ sỏ vững chắc d ể quan niệm sự ph á t triển của những hình thái x ã hội là m ội quá trình lịch sử -

tự nhiên Và cỉĩ nhiên là không củ một quan ííiểm như th ế thì không th ể có một khoa học x ã hội được" [39, 163]

Đ ấ u tranh b ảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội nói chung, phòng c h ố n g tệ n ạ n xã hỏi nói riêng là một yêu cáu k h á c h quan , m ột n h i ệ m vụ quan trọng củ a m ỗ i q u ố c gia Vấ n đề này cũng cán phái được n gh iên cứu, x e m xét trong trạng thái v ận động, phát triển của xã hội V iệc làm sá ng tỏ các vấn

dề như khái n i ệ m và b ả n chất của tệ nạn xã hội, cá c d ấu hiệu của nó dưới phương diện k h o a h ọ c pháp lý có ý nghĩa rất q ua n trọng k h ô ng chỉ về m ặt lý luận mà còn cá về m ặ t thực tiễn trong cuộc dấu Iranh p hòn g ch ố ng tệ nạn xã hội

Nhặn thức dưực điểu dó, từ khi Nhà nước Việt N a m díin chủ c ộ n g hòa

ra đời (1945) tiến nay, Đ ản g và Nhà nước la dả có nhiổu chủ irương, chính sách pháp luật liên qu an dến dấu tranh phòng ch ổ n g tệ nạn xã hội Nhưng chơ đến nay khái n i ệ m lệ nạn xã hội clura dược dè cặp một cách dầy íiủ, rõ ràng iroii" các lài liệu kho a học cũng Iilur du ru ilưọc quy định ihỏim nhai irony cac

cS

văn bá n p h á p luật c ủ a Nh à nước ta Do do làm rõ khái niệm, hình thức, dấu hiệu c u a tệ n ạ n xã hội là vấn dề rất quan trọng trong việc tăng cường nhận Ihức về c u ộ c đ ấu tranh phòn g c h ố n g tệ nạn xã hội ở nước ta hiện nay Có nhạn thức t h ố n g n h ấ t về tệ nạn xã hội mới giai quyết được cu ộ c đấu tranh đó trên bình d i ệ n k h o a học, mới đề ra dược các biện p háp pháp luảt để đ ấu tranh có

h i ệ u q u ả đ ố i v ới các tệ n ạ n x ã hội

1 1.1 K h á i n i ệ m tệ n ạ n xã hội và cá c d ấ u h i ệ u đ ặ c t r ư n g c ủ a nó

Đ ể h i ể u đ ú n g đắn vấn đề dấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội bằng

ph áp luật ở n ư ớc ta, trước hếl cán phải x e m xét khái n i ệ m "tệ nạn xã hội" Việc l à m s á n g tỏ khái ni ệm tệ nạn xã hội cũ n g nh ư các dấ u hiệu đặc trưrig của

nó vể p h ư ơ n g diện xã hội, ph áp iuật, đạo đức có ý nghĩa rất q u an trọng cả về

lý lu ận và th ự c tiễn n h ằ m ph ục vụ ch o c uộ c d ấu tranh ph ò n g c h ố n g các tệ nạn

xã hội

T h ứ n h ấ t, dưới góc độ khoa hục X ã hội h ọ c, tệ nạn xã hội đã được nhiéu người ngh iên cứu Shibasawa, môt cỏ' vấn rất thân cần và nổi liếng của vua Minh Trị ( N h ậ t Bản), khi vạch ra phương hướng phát triển kinh tế thị ưường ớ Nhật Bản c u ố i thế kỷ 19 dã cho rằng để buồn bán và kinh doanh phát triển, cần phải xóa b ỏ c á c tệ nạn xã hội, xóa bỏ những hành vi xấu xa và duy n ì đạo lý [37, 8] T r o n g tác p h ẩ m nổi tiếng cò n lưu lại dến nay của ông là ''Luận ngữ vã chiếc bàn tín h ". Shibasavva đã k h ẳ n g định rằ ng dể m ở rộng kinh d o a n h thì phải tâm niệm c u ố n s á c h giáo lý ''Luận nỵữ' củ a K h ổ n g Tử Đối với ô n g giữa lợi và nghĩa p hả i c ó sự d u n g h òa m à kh ôn g bài Irừ nhau Một xã hội lành m ạ n h và trong s ạ c h là điều kiện tốt để phát triển kinh doanh, ngược lại m ộ t sự kinh doanh h ạ c h toán có hiệu q u ả lại là cơ sở dể thanh toán các tệ nạn và tội lỗi trong xã hội Tr on g trường hợ p kh ôn g diéu chỉnh hợp lý dược mối q u an hệ này, xã hộ i c hỉ là một lổ ong vỡ

T r o n g Xã hội học phương Tây , việc nghiên cứu khác phục các tệ nan

xã hội d ư ợ c coi là một trong những dể lài q uan trọng, hàng đáu Cho tới nay,

c ó khá n h i ề u kinh ng h i ệm Irong lĩnh vực này dã dược lích lũy và phổ biên,

nhièu cun g (linh nghiên cứu eiưưc' coi la co gia LiỊ Mạc (Ju COI1 nliiéti luan

d i c m c h ư a đ ư ợ c t h ố n g n h ấ t n h ư n g n h ì n c h u n g , vẻ m ạ l lý i huye ì các nlìà

n g h i è n c ứu d é u di sàư t h e o xu h ư ớ n g là c ố g ắ n g l ạ p m ộ i lược đ ổ l ổng quá i vẻ

n h ũ n g bự l ư ơ ng h ỗ c ơ bá n c ủ a c á c m ó i q u a n 1 lệ xa hội, l i ê n c ư s ỏ dó xác đ ị n h

vị trí và ả n h h ư ờ n g c ủ a c á c lệ n ạ n x ã họi UOIU; l ư ơ n g q u a n c h u n g X u h ư ớ n g này cho phép người nghiên cứu có được mội sự nhận ihức lổng hựp, tìm thấy nlũrng di ểm chốt căn bản để n g ă n ch ạn và xử lý trẽn p hạ m vi rộng và bao quát các tệ nạn xã hội, từ ngu y ên nhAn xuất hiện đ ến quá trình phát triển và lây lan của nó irong xã hội Đáng chú ý và có ảnh hưởn g hơn cả tới các công Iiình nghiên cứu sau này là lược đổ của nhà xã hội học M ỹ R.Merton Theo ỏng, sự phát iriển của tệ nạn xã hội là biểu hiện có thể thấy dược của một xã hội bệnh hoạn (anornie) từ bên trong [37, 9] Bơi vậy vấn dề không chỉ là sự tìm hiểu và chạy chữa các biểu hiện bên ngoài mà phủi k h á m xét và phát hiện dược những gốc rễ ẩn dấu bên trong củ a nó Vốn là một người đặt nền m ó n g cho phương pháp phân tích cấu trúc - chức năng, M e r t o n luôn đòi hỏi sự định vị chính xác

vị trí củ a vấn đề nghiên cứu trong toàn bộ tổng thể

T r o n g tác p h ẩm n h a n đề "Cấu trúc x ã hội và bệnh hoạn xã h ộ i'

Mert on cho rằng để tìm hiểu bản chất củ a n h ữ n g bệ nh h oạ n xã hội, cần phải phủn định rõ được những chiều hướng tác đ ộ n g lÃn nh au giữa ba khu vực hết sức cơ bản: thứ nhất là cơ sở kinh tế củ a xã hội, thứ hai là hệ giá trị và chuẩn mực xã hội và thứ ba là chính nh ữn g căn b ệ n h xã hội

Tệ nạn xã hội và sự sai lệch cá c c h u ẩ n mực xã hội ở đây có qưan hệ trực tiếp và gián tiếp (thông q u a hệ giá trị và ch u ẩ n mực xã hội) với cơ sở kinh

tế - xã hội m à cụ thể là với cơ c h ế thị trường và sự cạnh tranh lợi nhuận Sẽ là

vỏ ích nếu chỉ tìm hiểu và giái quyết vấn đề tệ nạn xã hội trong phạm vi nội tại

mà khổng nghiên cứu n h ữ n g tác dộ n g lương hỗ của nó với cư sơ kinh tế - xã hội cilng n h ư với s ự lổn Lại k h á c h q u a n c ủ a h ệ iziá trị và c h u ẩ n m ự c xã hội v é mặl này sự đòi hỏi của Me rto n về việc ngă n ch ặ n tệ nạn xã hội lừ chính cơ sở

xã hội dã sán sinh ra nó là hoàn loàn hợp lý Có thể nói, chány han, chúng ta

sẽ k h ủ n g lhể n g ă n c h ặ n đ ư ợ c tệ n ạ n l iộr n c ắ p n é n k h o n g k h ă c p h ục đ ơ ọ c sự

10

ng h èo đói cũn g như làm giám bớl những phân cực xã hội đẻ ra từ cơ ch ế thị irườn^ kh iến cho những n h ó m xã hội nhất định có thể bị bần cùng hóa Mặt

k h ác cũng k h ôn g thể xây dựng và cỉing cò' được n h ữ n g c h u ẩ n mực xã hội tốt dẹp được các thành viên trong xã hội ch ấ p nhận và ủng hộ

Cơ sở kinh tế - xã hội,

Cơ c h ế thị trường và sự cạ n h tranh lợi nh u ậ n

Hệ giá trị và ch u ẩ n mực

xã hộimgmBBaamassaBõBEaBBaaBEa;

T ệ nạn x ã hội và sự s n tệch các ch u ẩ n m ự c xã hội

Dưới góc độ xã hội học, trong báo cáo k h o a h ọc "Tệ nạn xã hội - từ một sự tiếp cận lý thuyết", PGS.TS Đ ặng Cản h Khanh, Viện trưởng Viện nghiên cứu thanh ni ên Việt N a m cũ n g quan n i ệm rằn g cá c tệ nạn xã hội là hành vi sai lệch với n h ữ n g chu ẩn mực xã hôi, sai lệch với n hữ n g quy tấc đạo đức truyển thống xã hội của những cá n h â n hoặc n h ữ n g n h ó m người do những ngu yên nhân chủ q u a n hoăc khách quan nào dó tác đ ộn g tới [37, 9J

Dưới góc liộ triết học, kinh lế chính trị hục, chủ nghĩa x ã hội khuu học, các n h à kinh điển của chủ ng hĩa M á c - Lêriin n h ư C.Mác, Ph.Ănghen, V.I.Lênin đã có nhiều côn g trình ph an tích về tệ nạn xã hội và giải quyết tệ nạn này T r o n g các tác ph ẩm "N gu ồn gốc củ a gia đình, củ a c h ế độ tư hữu và

c ủ a Nhà nước", "Nlũrng bức thư từ V ú p - p ơ tan", "Tinh cảnh giai cấp cóng nhân

ư nước Anh" cúa Pli Ãnghen; các lác phẩm "Nlunig CLIỌC tranh luạn của lloi ny.hi dân biểu khóa 6 của lỉnh Ranh", "Gia đlnli ihan thánh" của C.Mác; tác & ■plìám "Nhà nước và cách m ạng" của V.l.Lẽiiin, các ông dã phàn tích sau sắc các nguyê n nh ãn của tệ nạn xã hội và ch o rằng các yếu tố ihâì nghiệp, bất bình dắng về xã hội và ch ủn g tộc, sự khổ n g đáin báu vật chất, v.v vốn gắn lién với c h ế độ xã hội tư bản chủ nghĩa chín h là ngu ồ n gốc phát sinh của lệ nạn xã hội, n h ư P h Ả ngh en trong tác p h ẩm "Tinh cảnh giai cấp cò n g nhàn ớ nước Anh" d ã phân tích rõ sự nghèo đói, thiếu thốn, sự vô ư á c h nh iệ m của nhà nước đã đ ẩ y nhữn g người "dàn òng thì dầu trộm đuôi cướp, d àn bà ihì ăn cắp

và mãi chìm", trong khi dó nh à nirớc n é m những kẻ bần cù n g này vào các nhà ILI củ a m ìn h hoặc "dày họ đến những trại g i a m p h ạ m nh ãn " và "biến những con người bị tước mất bánh m ỳ thành nhữn g con người cò n bị tước inất cả dạo đức nữa" [46, 665]

N h ậ n thức rõ ràng và dẩy dủ vể tệ nạn xã hội sẽ g ó p p hẩn hư ớng tới sự

ih ống nhất về hành đ ộ n g n h ằ m tiến tới ng ăn ngừa và hạn c h ế mộl cá ch thiết thực và có hiệu quả hưn Thực tiễn đấu tranh và phòng c h ô n g các tê nạn xã hội trong tình h ì nh đổi mới sâu sắc và toàn diện của nước ta hiện n ay càng k h ản g định ý nghĩa, tẩ m qu an trọng và sự cấp thiết phải làm s á n g tỏ n h ữ n g vấn đê lý luận Trê n c ơ sở đó mới có thổ đưa ra nhữ ng giải p háp thích hợ p hữu hiệu

n h ằ m k h ấc phục, loại trừ, tránh dược nh ữ n g nh ạn thức lệch lạc, hữu k h u y n h hoặc làm n g ơ cho tộ nạn xã hội phát triển

D ưới góc độ khoa học pháp lý, vấn đề tệ nạn xã hội ở nước ta và các nước xã hội chủ nghĩa dã có nhiồu bài viết, nhiều công trình, để tài nghiên cứu theo những p h ạm vi và góc độ khác nh au nhưng vẫn chư a đi đ ến thống nhất

✓

nhộn thức về khái niệm, cũ n g như các đấ u hiệu đặc trưng của nó

T r o ng dề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước "LuẠn cứ k h o a học dổimới chính sách xã hội đ á m báo an ninh xã hội và khắc phục các lệ nạn xã hội

m ã số KX 04 1 4 n ãm L994 củ a Tổng cục C ánh sát, I3ộ Cò n g an, các nh à khoa

họ c iluun gia đề tài này cho rằng: "Tệ nụn xã hội là hiện tirựng xã hội bao gồm

n h ữ n g h ành vi vi phạm pháp IikU, nhữn g sai lệch clniáu mực xã hội có linh

12

p h ổ bi ến ° ã y t hiệ t hại n g h i ê m t r ọ n g vé d ạ o d ứ c và d ờ i s ố n g k i n h lè, x ã h ộ i ,

v ă n h o á " [ 8 8 , 8 8] T ệ n ạ n x ã h ộ i t h ư ờ n g đ ư ợ c h i ể u m ộ t c á c h rĩú h ạ n h ẹ p d ư ớ i các d ạn g b i ể u hi ện cụ thể c ủ a nó tron g từng giai đ o ạ n phát triến củ a nền kinh

lế - xã hội n h ư tệ n ạ n mạ i d â m , n g h i ệ n m a lứy, cờ bạc, rượu chè bé tha, đ ổ n g bóng, bói toán V à c ũ n g th e o c á c n hà khoa, hoc này, tệ nạn xã hội nói c h u n g

c ũ n g t h ư ờ n g đ ư ợ c p h â n biêt r ạch ròi với tội p h ạ m (vi p h ạ m pháp lu ật h ì n h sự) [90, 42]

H o ạ c q u a n n i ệ m c ủ a cá c n h à k h o a h ọ c - V iệ n k h o a học lao đ ộ n g và các vấn đ ề xã hội, Bộ Lao đ ộ n g thương binh và xã hội trong báo cáo k ho a h ọ c

"Tệ nạn x ã hội và c á c h tiếp c ậ n tro n g việc đ ề ra và thực hiệ n các c h í n h sách xã hội" lại c h o rà n g tệ nạn xã hội bao g ồ m tất cả những hành vi vi ph ạm p h á p luật,

k ể cả p h á p luật h ì n h sự, n h ữ n g h i ệ n tưựng x ã hội tiêu cực, trái với t h u ầ n p h o n g

m ỹ tục c ủ a d â n tộc; g ây ả n h h ư ở n g x ấu c h o x ã hội [37, 13J

Bên c ạ n h đ ó c ò n n h i ề u k hái n i ệ m về lẹ n ạn xã hội d ã và đ a n g đirợc đ ư a

ra irong c á c c u ố n s á c h c h u y ê n k h ả o h o ặ c báo c á o k h oa h ọc n h ư t ro n g b á o c á o

k h o a h ọ c " K h á c p h ụ c c ó h i ệ u q u á cá c lệ n ạn x ả liội là y èu cầ u bức x ú c hiện nay và là t rá c h n h i ệ m c ủ a toà n x ã hội", đụi tá N g u y ễ n M ạ n h Tề, P h ó C ụ c irưởng C ụ c C ả n h sát h ìn h sự - Bộ C ô n g an d ã c h o rằng tệ n ạn xã hội là n h ữ n g

h à n h vi vi p h ạ m p h á p luạt n h i m g c h ư a phái là lội ph ạm , là n h ữ n g thói hư lật xấu IráL với t h u đ n p h o n g m ỹ tục, d ạ o đ ứ c đ ả n tộc do nh iều người m á c phái g ây tác hại đ ế n đ ờ i s ố n g vật c h ấ t và tinh th ần củ a n h â n clAn la [37, 5J T ệ n ạn xã hội lất đ a d ạ n g , g ồ m cả văn h ó a p h ẩ m đổi trụy, ca o bổi c à n quấy , đ ổ n g bón g, bói loán, m ạ i dílin, n g h i ệ n húi, cờ bạc

N g o à i ra c ò n phải k ể đ ến m ộ t sô' q u a n n iệ m khác về tệ n ạn x ã hội, n h ư quan n i ệ m c ủ a tiến sĩ N g u y ễ n Hữ u D ũ n g , Bộ Lao động, T h ư ơ n g b in h và X ã hội trong b á o c á o k h o a học "Đổi mới cá c c h í n h sách xã 1 lõi n h à m k h á c phục

tệ nạn xã hội tro n g điều kiện phái triển nổn kinlì lế thị trường" c h o r à n g tẹ nạn

xã h ội là n l i ữ n g h i ê n t ư ợ n g x ã h ộ i rấ l t i ê n c ự c , d e m [ại n l u ì n g h ậ u q u á n g h i ê m trọng t r o n g đời số n g kinh tế - vãn h ó a - x ã hội và gay ra tâ m trạng xã hội rất

n ặ n iT né i h ậ m c h í gAy r n ấ r ổ n đị nh vổ an n i n h ch ín h trị, an loàn xĩí hội [37, 18]

Dưới g ó c độ k h o a học luật, tiến sĩ V õ K h á n h Vinh, Ph ó Viện tnrớmi

V iệ n n g h i ê n cứu N h à nước và p h á p luật Iro ng b á o c á o k h o a học "M ộ t số ván

dè vể p h á p luật d ấu Iranh với c á c tệ n ạ n x ã hội " q u a n n i ệ m tệ nạn xã hội là

n h ữ n g h i ệ n tư ợng xã hội n g u y h i ể m lớn c h o x ã hội d ư ợ c thay đổi về mặ t lịch

sử và thể h i ệ n ở sự th ố n g nhất biện c h ứ n g c á c h à n h vi vi p h ạ m phá p luật, x â m

ph ạm đ ế n lợi ích c ủ a x ã hội, c ủ a N h à nư ớc , đ ế n tài sản, c á c q u y ề n và lợi ích

ch ín h đ á n g c ủ a c ô n g d ân [37, 22]

X e m xé t cá c kh ái n i ệ m về tệ n ạ n x ã hội n ê u trên c h o thấy phàn n ào đã

dề cập đ ế n n h ữ n g vấn đề cơ b ản c ủ a tệ n ạ n x ã hội, n h ư n g vẫn chưa nêu bật dược bản c h ấ t xã hội c ủ a tệ n ạn x ã hội và c á c tác hại, h ậu q u ả về nhiều mặt của nó, c ò n t hi ên về c á c d ạ n g biếu hiện c ụ thể c ủ a tộ nạn xã hội m à c h ú n g có thể ih ay d ổ i tro n g n h ữ n g h o à n c ả n h và đ i ề u k i ệ n k i n h t ế - x ã hội trong từng giai đ o ạ n lịch sử nhất định K h á i n i ê m tê n ạ n x ã hội c ủ a cá c n hà kh oa h ọc Bộ

C ôn g an c h ư a khái q u á t đư ợc tất c ả cá c loại Lệ n ạ n xã hội cụ thể k h ác nh au phát si n h và ph á t triển q u a từng thời kỳ; b án c h ấ t c ú a tệ n ạn xã hội và các đạ c lính, đ ặ c đ i ể m c ủ a nó c ũ n g n h ư c h ư a t ổ n g h ợ p đ ư ợ c th àn h c á c dấu hiệu c h u n g nhớt C ò n c á c n h à k h o a học Bộ L a o d ộ n g , T h ư ơ n g b i n h và X ã hội thì d ư a ra khái n i ệ m q u á l ộ n g , vì q u a n n i ệ m n h ư vậy, tệ n ạ n x ã hội sẽ bao g ô m tất cả cá c hiên tư ợ n g tội p h ạ m , các vi p h ạ m h à n h c h í n h h o ặ c cá c vi p h ạ m p há p luật k h á c

mà trên thực tế k h ô n g phải buo giừ c h ú n g c ũ n g đéii là tệ n ạ n x ã hội

C h o d ù sự ph an biệt giữ a tộ n ạ n xã hội với tôi ph ạin và vi p h ạ m p h á p luật k h á c chỉ m a n g tính ước lê tương dối, vì c ó n h ữ n g tội p h ạ m được coi là tệ nạn xã hội và ng ư ợc lại Ví đụ Bộ luật l ù n h sự nước C ộ n g hòa xã hôi ch ủ nghĩa Vi ệt N a m n ă m 1999 đ ã coi h à n h n g h ể m ẽ tín, dị đoan , gây hậu quả nglũèm u ọ n g là tội p h ạ m (Đ i ẻ u 2 4 7 ) và cui lùuih vi đánli bạc, lổ cliức đ á n h bạc hoặc g á bạc là tội p h ạ m (Đ i ể u 248) N g ư ự c lại, Uoug c ù n g mội loại lệ nạn

xá hỏi c ủ n g c ó ihỏ bao g ổ m cả tội p h ạ m , vi p h ạ m h à n h c h í n h hoặc chí vi p h ạ m đến dạo đức, n h â n cá ch n h ư đối với tệ n ạ n mại d â m , người bán đ à m và người

m u a d â m k h ô n g bị coi là p hạ i n lội ( ir ừ t r ư ờ n g liựp m u a d â m người ch ư a[hành n i ê n ) , n h ư n g người ch ứ a m ạ i đủm , m ô i giới mại đ à m bị coi là p h ạ m tội

14

ilieo Đ i ề u 2 5 4 , 255 13ộ luậi hình sư nước C ộ n g 1 lòa xã hội chủ nghĩa ViẹL Nam

n ă m 1999 Gi ữ a c h ú n g có m ối -q u an hệ m ạ i ihiéi với nhau, có ihế chuyế n iióa lăn n h a u và điể u q u a n trọng là nó cò n ph ụ th uộ c vao sự nhìn nhận, ihái độ của

m ỗ i q u ố c g ia irong việc giải q u y ế t các vấn đề d ó bằn g việc thế c h ế hóa và dưa

v à o p h ạ m vi d i é u c h ỉ n h củ a h ệ l l ì ố n g p h á p l u ậ l c ủ a n ư ớ c m ì n h

N h ữ n g c á c h hiểu và đ ịn h n g h ĩ a k h á c n h a u đ ó về tệ nạn xã hội đ ã cho thấy s ự p h ứ c tạp và đa d ạn g c ủ a vấn d ể và c h í n h vì t h ế m à có nh ữn g quan

đi ể m , n h ậ n thức k h á c n h a u trong thực tiễn đ ấu tranh, p h ò n g ngừa các tệ nạn

xã hội C á c kh á i n i ệ m về tệ n ạn x ã hội tuy c ò n có n h ữ n g điểm khác nhau, nhưng xé t dư ới nh iều góc dộ, c h ú n g d ã p h ầ n n à o nêu lên dược những vấn đề

Cử bản, c h u n g nhất c ủ a tệ n ạn xã hội, p h ả n á n h được b án chất song chưa làm nổi bạt đ ư ợ c c á c dấu hiệu đặc trưng vé m ặ t p h á p luật c ủ a các tệ nạn xã hội

V ề p h ư ơ n g diện lý thuyết, đ ể c ó được m ộ t kh ái n i ệ m tổng quát về tệ nạn xã h ội đ ò i hỏi phải có sự tiếp c ậ n và p h â n tích m ộ t c ác h k ho a học các vấn

dề Ihuộc b á n chấ t và cá c d ấu hiệu độc trưng c ủ a lệ nạn xã hội Nói đến tệ nạn

xã hội, trước hết cầ n phải n h ấ n m ạ n h d ó là n h ứ n g hiệ n tượng xã hội có tính lịch sử p h ứ c tạp, trong đó có n h ữ n g loại đ ã tồn tại h à n g t h ế kỷ, k h ôn g Ihể loại trừ c h ú n g b ằ n g m ột biện p h á p đơ n g i ả n n à o đ ó và tron g m ộ t thời gian ngắn dược C á c tệ n ạ n x ã hội đ ều c ó n g u ồ n g ố c tro ng dời số n g xả hội, sự phát sinh, tổn tại c ủ a c á c tệ n ạn xã hội c ũ n g g ắ n liền với n h ữ n g d i ề u kiện nhất đ ịn h của

xã hội T ệ n ạ n xã hội có m ố i q u a n hệ lác đ ộ n g q u a lại chặ t chẽ với cá c hiện tượng, q u á trình kh ác đ a n g di ễn ra tro ng dời s ố n g xã hội Xã hỏi - dó là môi trường, t ro n g đó k h ô n g n h ữ n g chí có c á c đi ều kiện và yếu lố k h ác h q u a n tác dộng đ ế n h à n h vi củ a con người, m à c ò n là ho ạt d ộ n g thường xuyồn củ a con người n h à m tạo ra sự thay dổi các y ế u lố dó Đ iề u đó c h o phép giải thích tại sao có n h ữ n g loại lệ nạn xã hôi lại d ư ợ c loại trừ Irong điéu kiện xã hội nhài ilịnh và c h o thííy khá năng của C0 1 1 người irong việc giai quyết, bài Irừ các tệ nạn xã hội Đó cũ n g là đi ều rất q u a n u ọ n g vổ rnậi plnrưng pháp luộn n h ằ m dấu Iranh c h ố n g cá c tệ nạn xã hội, ví đự cỏ llìế dật ra n h iệ m vụ là làm cho ca c mặi, các yếu lố lích cực, ưu việt củ a mỏi liirờng xã hội irớ thành những nhận thức

của cá n h â n T r o n g i rư ờng h ợ p c h ư a ihể loại bỏ d ượ c h à n g loại n h ữ n g ycìi tô’

xã hội tiêu cực Irong m ột Lhời gian ngắn lliì việc cố g ắ n g làm g i ảm dần ảnh hưởng của các yếu tố tiêu cực đó bằng cách tạo ra hoặc đưa các cá nhân vào một tạp hựp các yếu tố tích cưc đang lác động trực tiếp đến họ, hình thành trong họ cái "máy lọc và xử lý" theo hướng tích cực trong môi trường thòng qua tuyên truyền, giáo dục và những biện pháp cu thể cấp bách kliác nh ư quản

lý, pháp luật là rất cần thiết

Để xây dựng khái n iệ m tệ nạn xã hội địn h hướng cho việc diều chính pháp luật t r o n g đ ấ u t r a n h p h ò n g c h ố n g c á c tệ n ạ n n ày , t h e o c h ú n g Lôi, khi tìm hiểu k há i n i ê m n à y c à n l à m rõ b ả n c h ấ t tệ n ạ n xã hội d ư ớ i g ó c đ ộ k h o a h ọ c luật học

v ể bản chất tê nạn xã hội, trước hết cần phải x e m xét "tệ" là m ộ t thói quen xấu, phổ biến, lây lan n h an h và "nan" là hiện lượng có hại Tư dó cho lliấy tệ n ạn xã hội đó là n h ữ n g h i ệ n t ư ự n g x ã hội tiêu c ự c b a o g ồ m h à n h vi

vi p h ạ m p h á p l u ậ t và sai lệch cá c c h u ẩ n m ự c x ả hội có t í n h p h ổ biến, lây lan n h a n h chứ k h ô n g phải là một vài hành vi của một vài cá n h â n trong m ộ t phạm vi hẹp Tẽ n ạ n xã hội với rư cá ch là hà nh vi vi p h ạ m ph áp luật, h à n h vi sai lêch ch u ẩn m ự c xã hội đều có tính phổ biến, lính ổ n định, tính lây lan trong các điều k iệ n xã hội nh ấ t định, ớ dây càn thấy rõ k h ô n g phải h à n h vi tội phạm, vi p h ạ m h à n h chính ho ặ c h à n h vi sai lêch chuẩn m ự c xã hội nào cũng được coi là tệ n ạn xã hội m à chỉ các h à n h vi nào có tính lây lan nhanh, phổ biến trong xã hội mới là tệ n ạ n xã hội Ví dụ chún g ta k h ô n g coi hà nh vi giết người là tê nạn xã hội vì h à n h vi n ày k hôn g phổ biến trong xã hội, n h ư n g hà nh vi-tham n h ũ n g h o ặ c m a túy x ảy ra rất phổ biến và lây lan n h a n h được coi là tệ nạn xã hội Các tệ nạn xã hội là những hiện tượng xã hội có n g u ồ n gốc trong

xã hội, có nôi dung, có n g u y ê n nhủn trong xã hội và n ga y cả sư tồn tại, phát triển của I1Ó cũng m a n g tính xã hội Nó có cư sở, mỏi Irường và điều kiện vổ kinh tế xã hội, chính trị, văn hóa, LU tưởng, lâm lý, đạo đức và tập quán đe tồn tại và phát triển trong xã hội Đay là đặc điểm thể hiện b ả n cl iấ t x ã hội của các lê nạn xã hội

16

May nói cacli k h ác , xã hội - do la mòi irướnu, irong đó k hổn g nluìny chí có các di ều kiện và y ếu tố k h ác h quan lác dộ ng đen hành vi cua con người

m à còn là h o ạ i d ộ n g t h ườn g x u y ê n của con người n h ằm lạo ra hoặc thay dổi các yếu lố dó Đ iể u đ ó c h o p h é p giải llúch lại sao có n hữ ng loại tộ nạn xã tiội lại dược loại trừ irong n h ữ n g d i ề u kiện xã hội nhái định và cho ihay khá năng của con ng ười trong việc bài trừ cá c tệ nạn xã hội Đây là điều rải quan trọng

vể mặt p h ư ơ n g p h á p lu ận n h ằ m hướng đến việc diểu chỉ nh bằn g luật pháp

u o n g đ ấu tranh p h ò n g c h ố n g c á c tệ nạn xã hội

M ặ t k h á c , do bản ch ất xã hội của các tệ nạn xã hội nên nó có tác đ ộngqua lại với c á c hiện tư ợn g x ã hội khác, với các quá trình đ a n g diễn ra trongdời sống xã hội hiện thực Bởi vậy, khi n g hi ên cứu các tệ nạn x ã hội phải dựaCvr\ vào cơ sở và đ i ề u k iện c ụ thể c ủ a đời sống xã hội mà nhận thức đ án h giá, giải

thích đ ú n g , phải n g h i ê n cứu c h ú n g trong mối liên hệ với thực tại khá ch quan_ (kể.ciut{ch cự c lẫn tiêu cực) đ ể có nhận thức điíng đản vé bản chất của tệ nạn ỉừỉ hội ỉpiều đ ó c ũ n g c ó n g h ĩ a l à n g đe đấu tranh phòng ch ố n g lệ nạn xã hội có

í u ẻ u Ạ i c, thì c h ú n g ta phải c ó n h i ệ m vụ l à m cho các hiện tượng, quá trình, yếu

t ỏ \ t í t ^ clrc, ưu việt c ủ a m ô i t rườ ng xã hội trở thành những n h ậ n thức của cá lỊhânCíừrỊg người T r o n g tr ư ờ n g hợp chư a thể loại bỏ được h à n g loạt nh ữn g hiệrrtương, q u á trình, y ế u t ố x ã hội tiêu cực trong một thời gian ngắn thì việc

cố gấng g i ả m d ầ n ả nh h ư ở n g c ủ a các y ếu tổ tiìLi cực đ á bằng cách tạo ra các

lệ nạn xã hội (b ản ch ất và c á c hình thức biếu liiện cúu nó) dược Iliay đổi tùy thuộc vào sự thay đổi c ủ a hì nh tlìái kinh lố - xã hội này luiy hình thái kinh lố -

xã hội khác, lùy thu ộ c vào sự phái iriổn và lliuy (lỏi của cơ cáu kinli ló, CƯ cau

\ ă hội liong từng giai d o ạ n pluíl uiiin nhai dịnh cứa mội xu liỏi, ùiy Ilmộc vao

sỏ lượng các h à n h vi bị N h à nước coi [à nhĩrng hìnli ilurc hiển hiện cúa lệ nạn

xã hủi Tệ nan xã hội không chỉ xuál hiện ở giai đ o ạ n suy ihoái của nén kinh

tế - xã hội mà ngay cả trong giai đoạn phát triển iNhận ihức dược điều này giúp la hiểu dược quá trình hình th ành và phát triển của các tệ nạn xã hội, biết tlưực mối quan hệ biện chứng giữa sự liiay dổi nội d un g và các hình thức lliể liiồn của nó với những thay đổi k h á c diễn ra trong xã hội, dự báo được sự phái triển của c h ú n g trong tương lai, và thông qua n hữ ng hiểu biết đó m à đề ra các biện pháp tổng thể trong đó có ph ươn g tiện p h á p luật n h ầ m đấu ưan h có hiệu quả với tệ n ạ n xã hội

Dưới góc độ khoa h ọc p h áp lý ch ú n g ta x e m xét h à n h vi tè nạn xã hội Lrong mối quan hệ với hành vi tội p h ạm và vi ph ạm pháp luật hành chính

Vi p h ạ m pháp luật là h à n h vi củu cá n h a n ho ậ c tổ chức cụ Lhể, dược thể hiện dưới dạng hành đ ộn g h a y k h ô n g h à n h đ ộ n g đ úng đỏi với những quy định trong các quy phạm pháp luật, gây lổn hại c ho xã hội Các đặc trưng cư bản của vi p h ạ m pháp luật là h à n h vi trái pháp luật, g ây ibiệt hại cho xã hội và

là hành vi có lỗi Mộ t điều q u a n Irọng là llieo q u y đ ' i h của pháp luât, thì hành

vi vi p h ạ m pháp luật phải chịu cá c c h ế tài tương ứng

Vi p h a m pháp luât được chia ra vi p h ạ m h ìn h sự (tội pham), vi ph am hành chính, vi ph ạm dân sự, vi p h ạ m kỷ luật M ặ c d ầu tộ nạn xã hội là các hành vi vi p h ạ m pháp luật (và cả cá c h à n h vi sai lệch ch u ẩn mực xã hội), nhưng chỉ có các hành vi vi p h ạ m p há p luật n à o có tính phổ biến và gây n gu y hiểm cho x ã hội mới được coi là tè n ạ n x.ã hội Vì vậy tệ nạn xã hội cũng bao gồm vi p h ạ m hình sự (tội p h ạ m ) và vi p h ạ m h à n h chí nh và do đó việc xử iý tệ nạn xã hội c ũ n g dựa vào các q u y đ ị n h của p h áp luật hình sự và pháp luật hành chính

J

-Khái niệm tội phạm về lệ n ạn xã hội và khái ni ệm vi phạm hành chính về

tỏ nạn xã hội có những điểm giống và khác nhau Đ i ể m giống nhau cơ bản ở chỗ dểu là những hành vi trái pháp luât, xâ m hại đến các quan ht xã hội được pháp luật bảo vệ, gây nên sự nguy hi ểm hoặc sự Lliiệt hại nh ất định và đều phải bị xử lý theo quy định cỉm pháp luật Tôi phạm về T N X H kh ác vổ cơ bản với vi phạm hành chính về T N X H ở chỗ mức độ nguy liiểm của hà nh vi Trong số những dấu

18

hiệu của tội phạm vè TN X H ihì dan hiệu "là h a n h VI iii>Lty h i ế m cho xã hội lIkọc quy dịnh trung Bộ luật hỉnh sự, du cun nỵuừi có náng lực trách nhiệm hình sự [hực hiện" và hành vi đó phải gây ra sự ng u y h i ể m d á n g kế c ho xã hội đến mức

cán phái Iiuy cứu trách nhiệin hình sự

ở đ ây chúng ta phân tích sự khác n h a u giữa Lội p h ạ m về T N X H và vi phạ m hành chính về T N X H ỏ' góc độ tính chài, và mức độ n gu y hiểm cho xã hội của h à n h vi Đây cũng là một trong nh ữ n g vấn đẻ m ấ u chốt mà trên thực tế

áp d ụ n g BLHS, áp dụng Pháp lệnh xử lý vi p h ạ m hành ch ín h và các văn bản pháp luật có quy định về hành vi vi p h ạ m hà n h chí n h về T N X H dể giải quyết,

xử lý các vụ việc vi phạm ph áp luật về tệ nạn xã hội x ảy ra còn nhiều khó khăn, vướng mắc Nhữn g kh ó khăn và vướng m ắ c nảy sinh có thể do nhiều nguyên nhcìn, nhưng theo ch ú n g lôi, trước hết do hai n g u y ê n nh ân cơ bản: Một

là, việc q u y địn h về sự phân biệt này còn ch ư a đưi/c cụ thể, rõ ràng trong luật; Hai là sự n h ậ n thức, vân d ụ n g nh ữn g quy đ ịn h c ủ a p há p luật vào quá trình xử

lý các vụ việc cụ thể xảy ra về tệ nạn xã hội c ò n ch ư a được thật khách quan và chính xác

G iữ a tội phạm vể T N X H và vi p h ạ m h à n h chí nh về T N X H có nhiều tliểm kh ác nhau Riêng vể tính chất n guy h i ế m c ủ a h à n h vi cũng bao gồm nhiều tiêu chí Nhữn g tiêu chí đó được thể h iên trong B L H S cũng chỉ ở mức

độ chung nhất, muốn xác định mức độ cụ thể cẩn phải xe m hướng dẫn trong các Thông tư liên ngành C ông a n - K i ể m sá t-Toà á n hoâc nghị quyết của Hôi đồng thủm phán T A N D T C

Vì n h ữ n g lý lẽ đó, nên trong Ihực tế có n h ữ n g vụ việc vể tệ nạn xã hội hạấ quả ở mức nhất định nhưng đã bị khởi tố, diẻu tra và xử lý vé hình sự Cũng Irường lìựp tương tự xảy rti nhưng ở địa phư ưng k h á c thì lại chỉ xử lý

h à n h c h í n h vì người xír lý c h o r à n g lính c h á i n g u y h i ế m c h o xã hội k h ổ n g dáng kể

Đối với những hành vi mà mức độ hậu q ua xảy ra do hành vi dó gíly ra dược coi là Lội pliạin về T N X H , nhất là các tội p h ạm về m a lúy dã đưực hướng

dãn trong các thông tư liên rmành thi viẹc vạn d ựn g dể xử lý hành chính hoặc khởi tố vụ á n h ì n h s ự c ó ilniận lợi h ơn T u y n h i ê n , l i ê n t h ự c t ế vã n CÒIÌ có

n h ữ n g I r ư ờ n g h ợ p t h i ế u k h á c h q u a n và c h í n h x á c t r o n g v iệ c v ậ n d ụ n g , t h ậ m

c h í c ó I r ư ờ n g h ợ p c ò n lợi d ụ n g s ự q u y đ ị n h c ụ t hể đ ó d ể t r ố n t r á n h t rá c h

n h i ệ m h o ặ c đ ể x ử lý s ai về v ụ v i ệ c x ả y ra vì đ ộ n g c ơ t r ụ c lợi h o ặ c đ ộ n g c ơ cá nhân k h á c nh ất là đ ị n h lượng về m a túy

Q u a s ự t r ì n h b à y v à p h â n t í c h ở t rên, c h ú n g tôi đ ề x u á t k h á i n i ệ m tệnạn xã h ộ i d ư ớ i g ó c đ ộ k h o a h ọ c p h á p lý n h ư s au:

T ệ n ạ n x ã h ộ i là h i ệ n tirựng x ã hội ti ê u cực có t í n h lịch s ử cụ t h ể

hiểu h i ệ n b à n g n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m p h á p l u ậ t và sai lệch cá c c h u ẩ n mực x ã h ộ i, có t í n h lâ y l a n , p h ổ b i ế n g a y n g u y h i ể m CỈ10 x ã h ộ i v à đ u ọ c quy đ ị n h t r o n g p h á p l u ậ t h ì n h sự, p h á p l u ậ t h à n h c h í n h và cá c c h u ẩ n

m ự c đ ạ o đ ứ c x ă hội

Với q u a n n iệ m này, tệ nạn xã hội có 4 dặc trưng:

- T ệ n ạ n xã hội là nliừng hành vi vi p h ạm pháp luật có tính phổ biến

- T ệ n ạ n x ã hội là n h ữ n g hành vi sai lệch có tính phổ biến đối với các chuẩn m ự c c ủ a xã hội (đạo đức, lối sống, tập q u á n tiến bộ )

- T ệ n ạ n xã hội là n h ữ n g hiện lượng n g u y hi ểm cho xã hội, lây lan nhanh, g ây t â m trạng xã hội năng nề

- T ệ n ạ n x ã hội ph ụ thuộc vào c h ế độ c h í nh trị, đ iều kiện kinh tế-xã hội và tùy t h u ộ c vào q u a n đ i ể m tiếp cận Đặc irưng này chỉ ra rằng pháp luật càn b ám sát ihực tiễn để có nội du ng đi ều chỉ n h ph ù hợp

- Đ ể có n h ộ n thức đ ầ y đủ về tệ nạn xã hội cần phủi là m s án g tỏ các hình thức và m ứ c độ thể hiện c ủ a nó Xác định các hình thức và mứ c đ ộ biểu hiẹn của tệ n ạ n x ã h ộ i tức là x á c đ ị n h p h ạ m vi g iới h ạ n c ủ a tệ n ạ n x ã hội Đ i ề u đ ó

có ý ng h ĩa râì q u a n trọng tron g việc định lurớng cho công tác đ ấu tranh phòng

c h ốn g tệ n ạ n x ã hội

20

Đế h iế u sâu sắc khái niệm lệ nạn xã hội nói Irẽn cán đi sâu tìm hiếu

c á c dấu h i ệ u đ ặ c irưng c ủa nó:

N h ư ở p h ầ n khái ni ệm c h ún g tôi dã trình bày Tệ nạn xã hội là hiện tuợng xã hội m a n g lính phổ biến được biếu hiện bằng các hà nh vi vi phạ m

p h á p luật và cá c c h u ẩ n mực xã hội của mội số người trong xã hội C h ú n g có

n h ữ n g đ ặc tr ưn g nh ất định Việc làm sáng ló các dấu hiệu đặc trưng c ủ a tệ nạn

xã hội có ý n g h ĩ a rất qu an trọng cả về mặl lý luận và ihực liễn, giúp c h ù n g ta

có cơ sỏ k h o a họ c đ ể phần biệt hanh vi cụ ihể này ià biểu hiện củ a tệ nạn xã hội, hành vi cụ thể khác khô ng phải là tệ nạn xã hội, cũng như hiện lượng này là

tệ nạ n xã hội, h iệ n tượng k há c k h ô n g phải là tệ nạn xã hội

Tệ n ạ n x ã hội và các hà nh vi cụ thể của nó bao giờ cũng xảy ra trong một

p h ạ m vi nh ất đ ịn h ( m ộ t n h ó m , m ột tầng lớp cộ n g đổng), có n hi ều chủ thể tham gia, gắn liền với các lĩnh vực hoạt độ n g của con người và chịu sự tác độ n g sâu sắc c ủ a m ô i irường ki nh tế - xã hội ( x e m 2 lược đổ sau) [37, 10]

LƯỢC ĐỔ C ơ CẤU CỦA CÁC HÀNII VI SAỈ LỆCH TRONG XÃ HỘI [37, 10]

L ĩnh vự c

kinh tế

C ác sai lệch hành vi

cá nhản trong lĩnh vực kinh tế

Sai lệch của các nhóm

xã hội trong lĩnh vực kinh tế

Nhũng sai lêch Lrong thiết c h ế k in h tế

L ĩnh vực

ch ín h Irị

C ác sai lệch hành vi

cá nhân trong lĩnh vực ch ính trị

nhóm xă hội trong lĩnh vực chính trị

N hữ ng sai lệch trong thiết c h ế ch ín h trị

L ĩnh vực

vãn hóa

C ác sai lệch hành vi

cá nhản trong lĩnh vực văn hóa

nhóm xã hội [rong lĩnh vực văn hóa

L ư ợ c Đổ VỂ CÁC TỆ NAN XÃ 1IỘI [37, 10]

C á c tệ n ạ n x ã hội

Các tệ nạn xã hội Trong các thiết chế

bộ máy Nhà nước, tổ chức

xã hội, tổ chức kinh tế) T3gBESffs^.m~aasass

Thamô

Sau đ â y sẽ đi sâu ph ân tích các d á u h i ệ u đ ặ c trưng c ủ a tệ nạn xã hội

a) T ệ n ạ n x ã hội là n h ữ n g h à n h vi vi p h ạ m p h á p lu ậ t có tín h p h ổ biến

Niur c h ú n g ta đ ã biết, p h á p luủt là hệ t h ố n g cá c q u y p h ạ m (q uy tấc xử

Sự cùâ h à n h vi) d o N h à nước đặl ra liũặc Ihừa iiliíỊn tliể hiện ý chí c ủ a giai c ấ p nắm q u y ề n lực c h í n h trị, ph ù h ợ p với thực tế k h á c h q u a n c ủ a dời số n g k in h tế -

xã hội, có tính ch ất bắt bụ ộc c h u n g n h ằ m đ i ề u c h ỉ n h c á c q u a n hệ xã hội và được N h à nước b ảo đ ả m thực hi ện và b ao vệ b ằ n g c á c b iện p h á p tổ chức, gi áo dục, t h uy ết phục, cư ỡ n g c h ế c ủ a bộ m á y N h à nước

H à n h vi vi p h ạ m p h á p luật tức ià n h ữ n g h à n h vì trái với các q uy đ ị n h được xác đ ị n h trong q u y p h ạ m p h á p luật

Các hành vi vi p h ạ m p h á p luủt tuy c ó thể k h á c nh au về m ứ c dộ vi

p h ạ m và m ứ c đ ộ c ủ a h ậ u q u á d o h à n h vi gAy ra, n h ư n g c h ú n g đ ề u c ó d i ổ m chung là lính chất xã hội c ủ a n h ữ n g hậu qua Đ ó là n h ữ n g thiệt hại, lổn thất về những mặt khác nhau cho lợi ích củ a giai cấp, n h ó m xã hội nói riêng ho ặc của

xã hội nói chung X uấ t phát từ nh ữ n g lựi ích đó m à N h à nước đăt ra n h ữ n g quy phạm pháp luật

99

Là c á c h a n h vi VI pliạni p h á p lnại lc dĩ n h i ẽ n lệ n ạ n xã 1 lội có bón yêu

lố cấu ihành:

M ặ t kh á c h q ua n của íệ nạn x ã hội là l o à n bộ nh ữn g dấu hiệu b è n ngoài củ a lệ nạn xã hội; g ồ m hà nh vi ng uy hại, hậu q u e cúa hành vi và mói

q u a n h ệ n h â n quả g i ữ a c h ú n g N h ì n bẻ n g o à i m ậ l k h á c h q u a n c ủ a tệ n ạ n xã hội có n h ữ n g đ iể m giống mặt k h ác h q u a n c ủ a các vi p h ạ m pháp luật Tuy nhiên nó có n h ữ n g đặc điểm riêng

T ệ n ạ n xã hội là hành vi trái với cá c yêu cầu củ a những quy phạm pháp luật nhất định (luật hình sự, luậl hà nh chính) T í n h chấi trái pháp luật dưới hình thức h àn h động là làm điểu pháp luật c ấ m hoặc là kh ông diíng điểu pháp luật c h o phép, dưới hình ìhức k h ô n g h àn h d ộ n g là k h ỏ n g thực hiện nghĩa

vụ mà p h á p luật đã quy định m ặc dù cán phải và có Ihể Ihực hiện nghĩa vụ dó Tuy n h i ê n trong một số trường hợp n h ữ n g h à n h vi lệch c h u ẩn xã hội (như tệ

ma chay, cưới xin linh đinh, tốn k ém ) trái p h á p luật ch ư a đến inức xử lý hình

sự, hành c h í n h c ũ n g được coi là lệ nạn xã hội

M ọ i h à n h vi của tệ nạn xã hội đ ề u x â m p hạ m trật tự pháp luật, X c ì m

phạm cá c c h u ẩ n mực đạo đức xã hội, gày thiệt hại cho xã hội hoặc thiệt hại trực tiếp c h o từng thành viên của xã hội, n h ư n g ở n hữ ng mức độ khác nhau và các h àn h vi tê nạn xã hội đều nguy hại cliung c h o xả hội

D ấ u hiệu cần thiết trong mặt k h á c h q u a n củ a tệ nạn xã hội là tổn tại quan hệ n h â n q u ả giữa hành vi và hâu q u ả c ủ a nó N ói c ác h khác, thiệt hại cho

xã hội x ảy ra là do kết quả tất yếu của tệ nạn xã hội với tư cá ch là hành vi trái pháp luật D ấ u hiệu này là căn cứ cán thiết tron g việc áp d ụn g các biện pháp trách n h i ệ m p h á p luật đối với nhiểu loại tê n ạn xã hội cụ thể gây thiệt hại trực tiếp cho xã hôi và côn g dân

T r o n g nhiều trường hựp, để xác định m ạt kh ác h q u a n của tê nạn xã hội làm cư sở c h o việc truy cứu trách n h i ệ m p há p lý m ộ t cá ch phù hợp cẩn phai tính đến cá c yếu tố như thời gian, địa đ i ể m xảy ra tệ nạn xá hội và cách ihức Ihực hiện tệ n ạn xã hội đó

K h á c h t h ế clìa tệ nạn x ã hội: Mọi hanh vi tệ nạn xã hội dều xàm hại

tới những qu an hệ xã hội dược pháp luậi diều chỉnh và bảo vệ VI vậy, khách thế của tệ nạn xã hội chính là những q uan hệ xã hội ấy Mức độ nguy hiểm của hành vi trái ph áp luật phụ thuộc và o tính chãi: của k h á c h thể T h í dụ những hành vi tội p h ạ m m a túy nguy hiểm hơn hà n h vi đá n h bạc

M ặt chủ quan của tệ nạn xã hội g ồ m yếu tố lỗi và các yếu tố liên quan đến lỗi là đ ộ n g cơ, m ụ c đích của chủ thể thực hiện tệ nạn xã hội H à n h vi trái

p h á p l uậ t k h ô n g c ó lỗi thì k h ô n g p h ả i là lệ n ạ n x ã hội Đ ổ n g thời h à n h vi tệ nạn x ã hội trái p h á p luật, gây thiệt hại cho xã hội và có lỗi là căn cứ để áp

d ụ n g trách n h i ê m p h á p lý N h ư vậy, lõi là trạng thái tâm lý ph ản ánh thái độ tiêu cực c ủ a ch ủ thể đối với h ành vi tệ nạn xã hội củ a mình, cũ n g n h ư đối với hậu qu ả c ủ a h à n h vi đó, tại thời điểm thực hiện h àn h vi đó Lỗi được thể hiện dưới hai h ìn h thức: Lỗi cớ ý và lỗi vô ý Lỗi c ố ý có thể là c ố ý trực tiếp và cố

ý gián tiếp Lỗi vô ý có thể là vô ý do quá tự tin hoặc vô ý do cẩu thả

Đ ộ n g cơ là lý do thúc đẩy chủ thể ihực hiện hành vi tệ nạn xã hội, m ục đích là kết q u ả m à c h ủ thể m o n g m u ố n đật dược khi Ihực hiên hanh vi này

T r o ng n hi ều trường hợ p việc xác định d ộ n g cơ, m ụ c đích có ý ng h ĩa qu an trọng để tì m hiểu n g u y ê n nhân, điều kiện tệ n ạn xã hội, n hân thân chủ thể tệ nạn xã hội, từ đ ó á p d ụ n g biện pháp trách n h i ệ m thích hợp n h ằ m nâ n g cao hiệu q u ả c ô n g tác g i á o dục, cải tạo nhữn g người vi ph ạm p háp luật, gây ru tệ nạn xã hội

Chã th ể tệ nạn xã hội là cá nliAn hoặc tổ chức thực hiện các h à n h vi tệ nạn xã hội H à n h vi trái pháp luật, có lỗi mới là tệ nạn xã hội VI vậy ch ủ thể của tệ nạn xã hội phải là người có n ăng lực hà nh vi Năng lực h ành vi chịu irách n h iệ m p h áp lý c ủa con người phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe

và tùy theo lừng loại trách nh iệ m pháp lý m à n ăng lực h ành vi dó dược pháp luật quy định cụ thể

N h ư vạy bố n yếu tổ cấu thành và cá c dấu hiệu nói trên của tệ nạn xã hội là càn cứ ilurc tế dể truy cứu trách n h i ệ m pháp lý T h u ố c vồ n h ó m này làcấc tội ph ạm về tệ n ạ n xã hội và các vi p h ạ m hành chính vé tệ nạn xã hội

2 4

b) Tệ nạn xa hội là những hành vi sai lệch cú tinh phô biến (lối với các chuẩn m ực của x ã hội (dạo đức, lối sống, tập quán tiến bộ )

N g oà i các h àn h vi vi ph ạm pháp luật có lính phổ biến, tệ nạn xã hội còn là các hành vi sai lệch ch u ẩn mực của xã hội

Chuẩ n mực xã hội lẽ thường bao giờ cũng dược hình thành thông qu a quá trinh nhận thức, đấu tranh, sàng lọc, giữ lại những cái tốt, cái hay phù hợp với một dân tộc, một xã hội nhất định Vì vậy, chuẩn mực xã hội thực chất là những nguyên tấc, tiêu chuẩn, quy ước mà xã hội dề ra và sử dụ n g nó như là công cụ điều chỉnh các mối q uan hệ xã hội hưóng tới sự phái triển và liến bộ xã hội

N h ữ n g hành vi sai lệch chu ẩn mực xã hội lức là các hành vi làm cản tiở, ảnh hướng dến s ự phát triển xã hội và tiến bộ xã hội, có thể dó là truyền thống văn hó a đạo đức, p h o n g tục tập quán, thuần pho ng m ỹ tục của dân tộc, lối sống lức là các chu ẩn mực đã dược cộng đồng chấp nhận Tuy nhiên dế trở thành lệ nạn xã hội thì các hành vi sai lệch các chu ẩn mực xã hội phải m a n g tinh phổ biến c h ứ khỏ ng phải là mộ t vài hành vi đơ n lẻ của mộ t vài cá nhản, va chúng có xu hướng phát triển lây lan theo diện rộng Đây là đặc trưng riêng biêt của tệ n ạn xã hội để ph ân biệt nó với các hiện tirợng xã hội khác

Tộ nạn xã hội là các h àn h vi xâm hại cá c ch u ẩ n mực xã hội và sự định hướng các giá trị xã hội lành mạnh, x âm hại các p h ẩ m chất đạo đức truyền thống, nh ữ n g giá trị cao đ ẹ p của nhủn loại trong lối sống, nhữ n g n g u y ẻ n tấc mới trong mối quan hệ giữa con người với con người Các tộ nạn xã hội nh ư

ma túy, mại dâm, cờ bạc đã làm lỏng lẻo các thiết c h ế gia đình, tạo ra các sai lệch ch uẩ n mực xã hội n h ư tình dục ngoài hỏ n n hân và tiền hôn nhân, ly hôn, ly'thăn, quá đề cao lợi nh uận và đổng tiền trong cuộc sống, khinh rẻ người nghèo vù người lao d ộng, làm giàu bằa g mọi phươn g tiện

C hính những đ iể m này làm cho tệ nạn xã hội có các đặc đ i ể m riêng với các vi phạm pháp luật khác

c) Tệ nạn x ã hội là n h ũ n g hiện tượng nguy hiểm cho x ã h ộ i, lảy lan nhanh, gảy tâm trạng x ã h ội nặng nẻ

T í n h chai nguy hiếm củ a tệ nạn xă hội thẻ hiện ở việc láy lan n h a n h và

gây ra thiệt hại về mọi mặt cho các q u a n hệ xã hội Đ ó là các q u a n hệ được

pháp luật bảo vệ hoặc các chuẩn mực xã hội dirực c ộ n g đ ổ n g chấp nhâ n (dạo

đức, p h o n g tục tập quán, lối sống, tr uy ền t h ố n g v ăn hóa ) T ệ n ạn xã hội gây

ra hậu q u ả ng h i ê m trọng về kin h t ế - văn h ó a - đ ạ o đức - xã hội - t â m lý, tư

tưởng g â y t â m trạng xã hội n ặ n g nề T h i ệ t h ạ i d o tệ n ạn xã hội đ e m lại có

khi là n h ữ n g thiệt hại về vật ch ất c ó thể tính t o á n đư ợc, có khi là n h ữ n g thiệt

hại k h ô n lư ờng khó m à tính toán được (hậu q u ả về c h í n h trị, văn hóa, tổ chức,

tir tuởng, đ ạ o đức ), th ậm ch í nếu k h ỏ n g đư ợc q u a n t â m giải q uy ết thỏ a đ á n g

sẽ làm tiêu m ò n sinh lực xã hội, đ ư a xã hội tới c h ỗ s uy vong, hủ y diệt Tại Hội

nghị triển khai chương trình hành đ ộn g p hò n g c h ố n g m a túy 1998 - 2 0 0 0 tại Hà

Nội ngày ] ) - 20/10/1998 đ ổ n g c h í Lê K h ả Phiêu, T ổ n g Bí th ư Ban c h ấ p h àn h

Trung ươn g Đảng C ộn g sả n V iệt N a m đ ã n h ấ n m ạ n h tệ n ạn m a túy n ếu

k h ôn g đ u ợ c n g ă n ch ặn sẽ l à m b ă n g hoại cả m ộ t d ả n tộc [75, 2] Vì vậy phải

coi m a túy nlur k ỉ thù ngoại x â m và tập t ru n g d ấ u tr a n h q u y ế t liệt c h ố n g tệ

nạn này

D o tính phổ biến và lây lan n h a n h nên lệ n ạ n xã hội n g u y h i ể m c h o xã

hội hơn n h i ều 90 với m ộ t số h à n h vi vi p h ạ m p h á p luật k h á c ít có tính ph ổ biến

và lây lan nh an h , Ví dụ m a túy, t h a m n h ũ n g n g u y h i ể m c h o xã hổi hơn n h i ều

so với các h à n h vi vi p h ạ m các q u y đ ị n h về an to à n g i a o t h ỏ n g vân tải, lạ m sát

gia súc v.v

d) Tệ nạn tã hội ph ụ thuộc vào c h ế độ c h ín h trị, điều kiện kin h t ế - x ã hội và tùy th u ộ c vào quan diểm tiếp cận Đ ặc trư n g n à y c h ỉ ra rằng p háp

luật cần bám sát tnực tiễn d ể có nội d ung diều ch ín h p h ù hợp

Tệ n ạn xã hội về mặt n à o dó, th eo c h ú n g tôi là tổn tại k h á c h q u a n gấn

ch ặt với m ộ t xã hói nhất định, có loại tệ nạn x ã h ộ i n ày n ả y sinh trong xã hội

này , có loại tệ nại xã hội k h á c n ay sinh trong m ộ t x ã hội khác N g ư ợ c lại, có

tệ nạn xã hội tổn ụi trong tất cả các xã hội C h í n h m ô i trường kinh tế - xã hội

d ã làm nay sinh LI các tệ nạn xã hội và c ũ n g c h í n h sự thay dổi mỏi Irirờng

k i n h t ế - x ã hội sẽ tác d ộ n g t r ự c t i ế p l à m l ủn g l ê n h o ặ c g i a m di c á c tệ n ạ n xã

26

h ô i Ngo ài ra, tệ nạn xã hội cũng một phán tùy th uộc vào số lượng các hànlì vi

bị N hà nước coi là hình thức biểu hiện của lệ nạn xã h ội V í dụ: ô nước ta coi mại d â m là một loại tệ nạn xã hội, nhưng một s ố nước coi mại dủ m là một nghề phải d ă n g ký, với quan điểm: thể xác phụ nữ c ũ n g là m ộ t cái vốn, một tư bàn, và phải dể cho tư bản đó quay vòng sinh lãi Với q u a n đi ểm tiếp cận này

họ k h ô n g coi mại d â m là một tệ nạn xả hội mà coi là một nghề hợp pháp Hoặc ở nư ớc ta pháp luật quy định các hàn h vi trổng cây có chứa chất ma túy,

sử đ ụ n g m a túy là vi p h ạ m pháp luật, nhưng Hà L a n và m ộ t số nước-các hành

rẻ, phát sinh Các điều kiện đó là:

- N ạ n thất nghiệp, tình trạng phan tầng xã hội, p h an h ó a giàu nghèo càng trở n ê n sâu sắc ở cả thành thị và nô ng thôn

- V ấ n dề giáo dục bị x u ố n g cấp n g h iê m trọng, hiện tượng thất học và

mù ch ữ c ó xu hư ớng gia tăng trở lại

” - Sự ihay đổi trong các nhộn thức giá trị c ù n g với việc c h u y ể n đổi cơ chế, cá c m ố i q u a n hệ truyền thống dạo đức trong gia dinh, các truyền thống văn hóa, xã hội đan g bị thay đổi iheo chiều hướng xấu đ a n g xói mò n, lỏng lẻo

ở một bộ p h ậ n dủn cư

X u h ư ớn g thực dụng, quá coi trọng đ ổ n g tién trong xã hôi Thực chất ở dãy là q u a n n i ệ m và đ á n h giá sai l ê c h vé lợi ích, n h à m đ ạ t lợi ích và đ ổ n g liền

bằng mọi plurưng tiện Điểu này hoàn loàn có líiể hiểu dưực như C M ác đã

nhận xét: "tất cả cái gi m à con người dấu tranh d ể giành lấy, đều dính liền vói

Dựa vào q u an n i ệm nói trên, tệ nạn xã hội ở Việt N a m rất phong phú (la dạng, biểu hiện dưới các d ạ n g cơ bản sau đay:

- Lạm q u y ền trong khi thi hành n h i ệ m vụ, cô ng vụ dể vụ lợi;

- Lợi dụ n g chức vụ, q u y ể n hạn gAy ảnh hưởng dối với người khác dể

- L ặ p q u ỹ trái p h é p d ể vụ lợi;

- Giả m ạ o trong cô ng tác dể vụ lợi

2- Tệ nạn ma túy bao g ồ m các hành vi:

- Trổng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứ a chất ma túy;

- Sán xuất trái ph ép chất ma túy;

lơ khơ, tổ tổm, xóc đĩa, c u a cá, đ ầ u đuôi, tá lả, cờ quay v.v

5- Sử dụ n g văn hó a p h ẩ m dổi trụy bao g ồ m các h ành vi: in ấn, m u a bán, sử d ụn g sá ch báo ấn ph ẩm, băng hình dĩa nh ạc có nội d u n g đồi trụy, kích dâm, kích động, bạo lực, tội ác

6- Hiếp d â m trẻ em;

7- Bắt c ó c mu a bán trẻ em , bắl cóc, m u a bán phụ nữ qu a biên giới;8- Mê tín dị đoan đ ổ n g b ó n g bói toán;

9- Cao bổi, du côn, càn quấy;

10- Ăn xin lang thang;

11- Rượu chè bê tha, ăn uố n g tiệc Lùng linh đình;

12- Tảo hôn;

13- Đ u a xe trái phép, chạy xe l ạ n g lách đ á n h võng;

14- B ạ o h à n h tr on g q u a n h ệ gia đ ì n h x ã hội;

] 5- Q u a n liêu hách dịch cửa quyển, gày phiền hà dân;

16- Bu ôn lậu và gian lận thương mại

N h ữ n g tệ nạn xã hội nói trên qua mỗi thời kỳ lịch sử có những hình

tíúrc và mức độ biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào điểu kiện kinh tế * xã hội

và nhận thức q u a n đi ểm tiếp cận Th e o nhận định của m ộ t s ố nhà khoa học và

cán bộ thực tiễn của các ngành chức năng (C ôn g an, Hội Phụ nữ, Đo àn Th an h

niên, Lao đ ộ n g - Thương binh và X ã hội ) thì tệ nạn xã hội ở Việt Na m , nếu

trước đây ph át triển có tính chất tự phát hoặc có qu y m ô nhỏ, mức độ tương

dối ng h iê m trọng trong từng địa bàn ở tìmg loại đối Lượng thì ngày nay có thể

nói một c ác h kh ái quát tệ nạn xã hội đã và đ an g phát triển lan rộng, xu hướng

ngày càng tinh vi, đa dạng, gây ảnh hưởng hoặc n gu y h iể m c h o toàn thể xã hội

[90, 30-45]

Tệ n ạ n xã hội phát triển gắn liển với các hiện tượng xã hội kh ác như

, tội phạm, các vấn để giáo đục, y tế, gia đinh, sức khỏe, k in h tế N ó làrn xói

mòn truyền thố ng văn hóa đạo đức tốt đ cp của d ân tộc ta, b ãn g hoại hạnh phúc

của nhiều gia đình, làm tha hóa mộ t bộ phân d ân cư, đặc biệt là trong tầng lớp

thanh thiếu niên

Có thể nói khái quát: Tệ nạn xã hội dã đ e m lại h ậu quả về kinh tế -

chính trị - văn hóa - đạo đức - xã hội, tư urởng - tâm lý n g h i ê m trọng, gảy nén

lủm trạng xã hội năng nể, ảnh hưởng xấu dến các hiện tượng xã hội khác, đến

V * °

liéìì u ì u h p h á t triển, d ổ i mớ i ciía x ã hộ i, i h ậ m c h í n ế u k h ô n g d ư ự c q u a n t ám

gìái quyết thỏa dáng sẽ gày những hiểm họa suy ihoái giổn g nòi, gày mất ổn

định về an [linh quốc gia, trật lự an loàn xã hội

1.1.2 N h ữ n g đ ặ c đ i ể m cư b a n c ủ a tệ n ạ n xã hội ở Việt N a m t r o n g giai d o ạ n hi ện nay

30

N h ữ n g n ă m gần đâỵ, với chí nh sách dổi mới và m ớ cửa, nước ta dã dạt dược nh iều t h à n h 't ự u trên các lĩnh vực khác nhau Bên cạnh sự phái triển vể kinh tế xã hội, n h ữ ng tệ nạn xã hội như m a túy, mại d âm , cờ bạc đã phát sinh và lây lan trẽn diện rộng.

Tro ng n hữ ng nă m qua, N h à nước ta dã có những biện pháp tích cực

n h à m h ạ n c h ế s ự g i a t ă n g c ủ a tệ n ạ n xã hội So n g đ ể c ó Ihể đ ố i p h ó với n h ữ n g thủ đoạn tinh vi, ng u y hiểm, kịp thời chặn đứng sự x â m hại củ a các tệ nạn xã hội, trước hết phải đ án h giá dược những dạc trưng cơ bản củ a tệ nạn xã hội ở nước ta Tr ẽn cơ sở đó đề ra những biện pháp đ úng đắn, hợp lý để giải quyết vấn dé bức x úc trên

Xét về ph ư ơn g diện kinh tế - xã hội, tệ nạn xã hội ở Việt N a m trong giai đoạn hiện nay có m ộ t số đặc trưng cơ bản sau đây:

- Về số vụ tệ nạn xã hội và số đối tượng tệ nạn xã hội được phát hiện hàng nã m có xu hư ớng tãng và hậu quả gây ra cho xã hội ngày càng trầm Irọng, đặc biổl là mại d â m và ng hi ện rna lúy Tệ nạn xã hội ở Việt N a m gắn liổn với những mặl irái của nổn kinh lế Ihị trường và "mở cửa" dát nước Theo Ihống kê của Bộ Công an, nếu tính Iheo dầu dân thì tỷ lệ tệ nạn xã hội ở Việt Nam đối với hai loại tệ nạn mại d a m và m a túy là 0,31%, tức là cứ 1.000 dan thì

có khoảng ba đối tượng tệ nạn xã hội thuộc hai loại trèn [88, 69]

- T ệ n ạ n xã hội ở Việt N a m rất "phong p h u ' về c h ủ n g loại Ngoài các

tệ nạn xã hội có tính chất "truyền thống" nh ư nghiện rượu, đ ổ n g bóng, bói toán, lang tha n g xin ăn, ãn u ống linh đình, cờ bạc, tảo hôn, ng ày nay đã phát triển m ạnh m ộ t số loại tệ nạn xã hội phổ biến và nguy hại nh ư mại dam, nghiện hút, tiêm chích ma túy, tham nhũng, lây nhiễm virus HIV/AIDS

- N ếu n h ư trước đây tệ n ạn xã hội phát triển có tính chất tự phát hoặc

có quy mỏ nh ỏ, mức dộ ít n g h i ê m trọng thì ngày nay tệ nạn xã hội dã phát triển có tính phổ biến và m an g tính tội phạm có tổ chức cao Đã hình thành các bỉlng ổ n h ó m chủ chứa tê nạn xã hội, các dường dây "dộng", 0 quy mỏ

xuyén quốc '*ia qu ố c tế v ề lliực chái đay chính la tội ph ạm có lổ chức, ihể luèn rỏ nhài ớ các tội phạm về nia lúy ■

- Tệ nạn xã hội, đặc biệt là mại d â m và n g h iệ n liúl, tiêm chích ma túy gán liẻn với ihảm h ọ a AIDS Đây là một nguy c o đe doạ sự sinh tổn và nòi giống của dân tộc Việt N a m nói riêng và của nhãn loại nói chung

- Tệ nạn x ã hội ở Việt N a m luôn gắn liển và là "sân sau" của tội phạm

và các hành vi vi p h ạ m pháp luật khác Đội q u â n tệ nạn xã hội được coi là nguồn bổ s u n g c ho các loại tội phạm K h o ả n g 6 0 % đối tượng nghiện hút, tiêm chích ma túy là có tiền án, tiền sự; 5 0 % gái mại d â m có liên qu an tới tội phạm hình sự Sự phát triển của tệ nạn mại dủm, m a túy còn trực tiếp thúc đẩy sự phát sinh các tội p h ạ m n g h i ê m trọng như buôn bán phụ nữ (kể cả buôn bán phụ nữ ra nước ngoài), buôn bán các chất m a túy, các chủ chứa mại dâm, ma túy, tham nhũng [88, 72]

- Tệ nạn xã hội xảy ra chủ yếu ở địa bàn đô thị, trong đó tạp trung chủ yếu ở 4 th ành p h ố lớn Hà Nội, thành ph ố Hổ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẩng Riêng tệ n ạn m a túy còn phổ biến ở các tỉnh m i ền núi Tâ y Bắc, Việt Bắc gắn lỉền với tập qu án trồng cay thuốc phiện lâu đời củ a đ ổ n g bào các dân tộc vùng cao [88, 721

Vê tệ nạn ma túy, từ xa xưa, do trình độ n h ậ n thức c ủ a con người còn thấp, y học chưa phát triển nên con người chí biết sử d ụ n g các loại củy cỏ để chữa bệnh T r o n g các loại cây đó có cãy thuốc phiện, cay cẩn sa và cây côca.Tuy nhiên sau đó người ta c ũ n g dã phát hiện tác hại củ a nó Ó Việt Nam, thuật ngữ "ma tủy" xuất hiện, ban dầu có nghĩa là thuốc phiện Sau đó ma túy còn là

các c â y c à n s a và c â y c ô ca C ó ý k iế n c h o r ằ n g gọi là "m a túy" bới vì c á c c h âl

này có tác d ụn g n h ư ma thuật, m a quái, có ihể chữa một số bệnh có hiệu quá cao và tăng hưng phấn hoặc ức c h ế thán kinh N ó làm cho con người mẽ mẫn,

n g â y n gấ t, túy lúy "Mu lúy" l à lừ g h é p c ủ a "tììci ỉlmật, nui l Ị i i ả ì và iúy lúy"

T r o n g l i c m llúrc c ủ a n g ư ờ i V i é i N a m "m a ỉ úy" đ ổ n g n g h ỉ u với s ự xa II XLI, loi

lỗi

32

Thuật ngữ "ma láy" lần đầu tiên, chính thức được quy dinh tại Điều 203 của Bộ luật hình sự năm 1985 "tội s ử d ụ n g ch ấ t m a túy" Điéu luật này dược [hay b ả n g Đ i ề u 185i "tội s ử dụng trái p h é p chất m a túy" tro ng L u ậ t sửa

dổi, bổ s un g một số điều của Bộ luật hình sự được Q u ố c hội thông qua ngày 10-5-1997

N g à y nay, ngoài các sản p h ẩ m củ a cây th uốc phiện, cây cần sa, cây côca c òn có cá c chất k há c được tổng hợp trong p h ò n g thí ng hi ệm cũng có tính chất g â y nghiện Vì vậy khái n i ệm "ma tú y ' được m ở rộng về nội dung

ở c á c nư ớc khác n ha u thì khái n i ệ m về m a túy c ũ n g quan niệm khác nhau Đ i ể m c h u n g của luật về k i ểm soát m a túy của cá c nước là đểu đề cập đến m a túy bao g ồ m các chất gây ng hi ện và các chất hư ớng thần

T h e o tác giả Đ ặn g N g ọ c Hùng: "các chất ma túy là những chất độc có tính chất gây nghiện, có khả năng bị lạm dụng, sự nghiện ngập chính là biểu hiệr của trụng thái bị ngộ độc mãn tính dừ các chất ma túy gây nên cho người

sừ oụnịỊ chúng" [26, 9]

T h e o C ô n g ước thống nhất về các chất m a túy n ă m 1961 thì ''ma túy"

nghĩa là bất kỳ chất liêu nào trong Bảng I và II, dù dưới d ạn g tự nhiên hay tổng hợp [1, 29]

C á c c h u y ê n gia ngh iên cứu về m a túy củ a Liên H ợ p Q u ốc cho rằng:

ma túy là c á c c hấ t hóa học có n g u ồ n gốc tự n h i ên và n h â n tạo khi xâ m nhập vào cơ thể con người sẽ có tác dựng làm Ihay đổi tàm trạng, ý thức và trí tuệ, làm con người bị lệ thuộc vào chúng, gây nên những tổn thương cho từng cá nhâi và c ộ n g đổn g Do vậy việc vận ch uy ển, m u a bán, sử dụ ng chú ng phải đưcc quy đ ị n h chặ t chẽ trong các văn bản ph áp luật Đay là khái niệm có tính

k h á quát cao, tuy nhiên vẫn có những (liếm ch ư a triệt để Chảng hạn không phầ ai sử d ụ n g chất ma túy cũ ng bị lệ ih uỏe m à chỉ nh ữn g người sử dụng trái phép k h ỏ n g theo hướng dản của bác sĩ, Vì vậy, các lác giả Lồ T h ế Tiêm, Cao

X um H ổn g, N g u y ễ n Xuân Y ẻ m đều cho rằng: “//u/ túy là những chất mà

Hguời dù)HỊ nó m ộ t thòi gian s ẽ g â y ru trụng thúi ngỉiiựn h a y n ó i m ộ t cách khúc lủ trạng thái p h ụ thuộc vào thuốc" [91, 4 6 J

N g h i ệ n ma Lúy là một trạng thái nhiễm dộc chu kỳ hay m ã n tính có hại cho cá nhân và xã hội do dùng lặp lại một chất dộc (ự nhiên hay tổng hợp

Lu ậ t phòng, chông m a túy được Quốc hội khóa X kỳ họp thứ 8 thông qua quy định : ”chấ t ma túy là c á c chất gây nghiện, chất hư ớng thần được quy định trong cá c d an h m ụ c do Ch ín h phủ ban h à n h ”

K h á i ni ệm về m a túy nêu trên phù hợp với Hiến p h á p c ủ a nước ta Điều 61 H iế n pháp 1992 q uy định: n g h i ê m cấm sản xuất, vận ch uy ển , buôn bán, tàng trữ, sử d ụ n g trái phép th u ố c phiện và các chất m a túy khác

L u ậ t sửa đổi, bổ sung m ộ t số diều của Bộ luật hình sự được Q u ố c hội thông q u a ng ày 10-5-1997 và Bộ luật hình sự n ă m 1999 đã q u y đ ịn h cá c tội phạm về m a túy T h e o Bộ luật hình sự nă m 1999 thì m a túy bao g ổ m nhựa thuốc phiện, nhựa cẩn sa, cao côca; lá, hoa, q u ả củy càn sa lá cây cỏca; quả Ihuốc p h i ện khỏ; q u ả thuốc ph iệ n tưưi; héroin, cỏcain; các chấ t m a túy k h á c ở thể lỏng; c á c chất m a túy kh ác ở thể rắn

V ề tệ nạn mại dâm , cho đến n ay ở Việt N a m chưa có khái n i ệ m pháp

lý hoàn ch ỉ n h về mại dâm Đ ể n â n g c ao hiệu quả các hoạt đ ộ n g p h ò n g ng ừ a và đấu tranh với loại tệ nạn xã hội này cần phải có qua n niệm th ố ng nhất và đầy

đủ về tệ nạn mại dãm

Các nhà luẠt học, xã hội học, đạo đức học của nhiều nước đã có nhiểu công trĩnh ng hi ên cứu về hiện tượng mại dâm

' T h u ậ t ngữ "mại dâm" có n g u ồn gốc la linh là ProsLituere, có ng h ĩa là

"kảy rư d ể bán", chỉ việc bán ihân mộL cách lùy tiện, kiiòng thích thú Mại dí\m là một hiện lượng xã hội, biểu hiên các sự sai lệch về c h u ẩn mực trong xã hội, bởi vậy theo nhà xã hội học Pháp nổi lếng E.D.Klieim ihì tệ nạn mại đâ m giỏng như n ạn tự sát, là dấu hiệu củ a m ộ t xã hội loạn kỷ cương [37, 5 1 Ị

34