Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp luật ở thành phố hà nội hiện nay

Những quy phạm pháp luật qui định các quyển của cá nhân, cơ quan nhà nước và các tổ chức khác các quy phạm pháp luật cho phép hay các quy phạm pháp luật trao quyển được thực hiện ở hình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Tư PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI■ ■ ■ ■

T R Ầ N TH Ị X U Â N

V Ề THỰC HIỆN PHÁP LUẬT ■ ■ ■

Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử N hà nước và Pháp luật

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Động

T H Ư V I Ệ N

TRƯƠNG Đ A I H O C LỦ Ả T H A ỉiO l PHÒNG ĐOC ẦẨị c~)

— ———— — -'! ■/

Hà Nội - 2004

( Ằ ) ỉ n t r á n t r m t g , e ả n t ớ n !

Hà nội, ngày 02 tháng 5 năm 2004

Học viên

Trần Thị Xuân

MỤC LỤC

PHẨN MỞ ĐẦU ’ 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN c ơ BẢN VỂ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT 6

1.1 Các hình thức thực hiện pháp luật và mối quan hệ giữa chúng với n hau 6

1.1.1 Các hình thức thực hiện pháp luật 6

1.1.2 Quan hệ giữa các hình thức thực hiện pháp luật 9

1.2 Áp dụng pháp luật 11

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của áp dụng pháp lu ật 11

1.2.2 Trình tự (các giai đoạn) của quá trình áp dụng pháp luật 14

1.2.3 Áp dụng pháp luật tương tự 16

1.3 Những bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện pháp luật có hiệu quả.18 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2 5 2.1 Những ưu điểm và thành tựu 25

2.2 Một số khuyết điểm và tồn tạ i 36

CHƯƠNG 3: MỘT s ố BIỆN PHÁP PHÁP LÝ CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY 5 0 3.1 M ột sỗ đặc điểm cơ bản về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của thành phố Hà N ội 50

3.2 Những quan điểm có tính nguyên tắc của việc nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà N ội 54

3.3 M ột số biện pháp pháp lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà N ội 59

3.3.1 Hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật của thành

3.3.4 Nâng cao hiệu quả xử lý các vi phạm pháp luật 713.3.5 Tiếp tục cải cách hành chính các cơ quan nhà nước ở thành phố

N ộ i 73

KẾT LUẬN 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

JZ, _ /sv

MỞ ĐÂU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quán triệt và thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã và đang nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, từng bước đề cao nguyên tắc quản lý nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa nhằm thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới ở nước ta và xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân Nhà nước pháp quyền ấy quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đạt được các tiêu chuẩn: toàn diện, đồng bộ, thống nhất, khoa học, thực tiễn, phản ánh đúng các qui luật phát triển khách quan của xã hội Một trong những yêu cầu cơ bản trong nhà nước pháp quyền là cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức phải thực hiện pháp luật một cách đầy đủ, nghiêm chỉnh và thống nhất; ý thức tôn trọng pháp luật, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật phải trở thành thói quen của mỗi người Tất nhiên, để đạt được điều đó không phải chỉ cần đến

sự nỗ lực của mỗi cá nhân mà cần đến sự nỗ lực của toàn xã hội Trước hết, nhà nước xã hội chủ nghĩa phải tự đổi mới về tổ chức và hoạt động của mình, trong đó đổi mới hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật

và bảo vệ pháp luật có ý nghĩa quan trọng nhất đối với việc thực hiện pháp luật Trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật là ba hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau, tác động hỗ trợ lẫn nhau và đều trực tiếp ảnh hưởng tới thực hiện pháp luật Hiệu quả của ba hoạt động này càng cao bao nhiêu thì việc thực hiện pháp luật càng đạt kết quả cao bấy nhiêu Cho dù chúng ta có

một hệ thống các văn bản pháp luật tốt và đầy đủ đi chăng nữa thì pháp luật

vẫn ở trạng thái “tĩnh”, có thể tác động đến trật tự pháp luật, thúc đẩy quá

trình phát triển của các quan hệ xã hội nhưng ở mức độ hạn chế Sự tác động

đó chỉ dừng lại ở việc tác động thông qua ý thức pháp luật của công dân và

cũng chỉ ở một bộ phận không đáng kể Pháp luật chỉ thực sự phát huy tác

dụng khi nó được áp dụng vào cuộc sống, được thể hiện thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân Pháp luật phải trở thành phương thức quản lý xã hội, là cơ sở cho tổ chức đời sống xã hội Do vậy, vấn đề không phải chỉ ban hành thật nhiều văn bản quy phạm pháp luật

mà quan trọng hơn là phải thực hiện pháp luật, làm cho những yêu cầu, qui định của nó írở thành hiện thực Thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh, thống nhất pháp luật là một yêu cầu khách quan của quản lý nhà nước bằng pháp luật ở nước ta hiện nay

Thực hiện pháp luật ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hà Nội nói

riêng được đặt ra như một vấn đề có tính thời sự, đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều người, nhiều giới, nhất là những nhà lãnh đạo, quản ]ý, những người làm công tác pháp luật ở nước ta Trước yêu cầu không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trên phạm vi cả nước nói chung, ở thành phố

Hà Nội nói riêng, nhằm xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân thì nghiên cứu làm rõ các vấn đề

về lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp luật; đánh giá đúng thực trạng thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội và đề xuất những biện pháp pháp lý đúng đắn để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội là việc làm cấp bách và có ý nghĩa thiết thực

2 Tình hình nghiên cứu

Thực hiện pháp luật hiện nay ở nước ta đang là vấn đề thời sự nóng bỏng

Trước thực trạng coi thường k j cương phép nước, bất chấp pháp luật của mộ*

bộ phận dân cư, nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu vấn đề này Chẳng hạn, đề tài “Tổ chức thực hiện pháp luật và tăng cường pháp chế trong điều kiện đổi mới ở nước ta hiện nay - Những vấn đề lý luận và thực tiễn ”( Khoa nhà nước

- Pháp luật, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh); Dự án điều tra cơ bản

“Tinh hình thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay” của Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật; Luận án Tiến sĩ luật học: “Thực hiện pháp luật trong hoạt động của lực lượng công an nhân dân để bảo vệ trật tự an toàn xã hội ở nước

ta hiện nay ”(ĐỖ Tiến Triển); Luận văn Thạc sĩ luật học: “Thực hiện pháp luật

ở các tỉnh miền núi phía bắc nước ta hiện nay - thực trạng và các phươnghướng, giải pháp” (Lê Thanh Bình)

Kết quả nghiên cứu những vấn đề này đã bước đầu xác lập cơ sở lý luận

về thực hiện pháp luật nói chung, làm tiền đề cho việc tiếp tục nghiên cứu vấn

đề này trong khoa học pháp lý nước ta

Tuy nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện vấn để thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Tác giả luận văn phân tích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản vể thực hiện pháp luật, trên cơ sở đó tìm hiểu, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội trong thời kỳ hiện đại hoá, công nghiệp hoá đất mước; đề xuất một số biện pháp pháp lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Thực hiện pháp luật là một vấn đề rộng lớn và phức tạp, liên quan tới nhiều lĩnh vực hoạt động của nhà nước và xã hội Trong phạm vi một luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện plháp luật trong địa bàn thành phố Hà Nội, trên cơ sở đó đề xuất một số biện

pháp pháp lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở Thủ đô

Hà Nội hiện nay

5 Cơ sở phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu của luận văn

Cơ sở phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa Mác - Lênin, t r tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, tư tưởng của Đảng cộng sản Việt Nam

về nhà nước, pháp luật, pháp chế trong điểu kiện đổi mới và hội nhập quốc tế

hiện nay ở nước ta Luận văn có sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể

như phân tích - tổng hợp, so sánh, xã hội học

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Luận văn nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật nói chung, như khái niệm thực hiện pháp luật, các hình thức thực hiện pháp luật, những bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện pháp luật,

- Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội hiện nay trên hai mặt ưu điểm, khuyết điểm và phân tích những nguyên nhân của ưu, khuyết điểm đó

- Để xuất những giải pháp pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội hiện nay

7 Ý nghĩa của luận văn

- Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho các cơ quan lãnh đạo của Đảng và Nhà nước của thành phố Hà Nội đưa ra những quyết sách bảo đảm cho pháp luật được thực hiện đầy đủ nghiêm chỉnh, thống nhất trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới

- Luận văn còn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các chuyên gia pháp luật, các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý trong việc tổ chức thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc

tế của thành phố Hà Nội hiện nay Ngoài ra, luận văn còn có thể được dùng

làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy vấn đề thực hiện pháp luật trong trường đại học Luật

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật

Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội

Chương 3: Một số biện pháp pháp lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội hiện nay

CHƯƠNG 1

NHỮNG VÃN ĐỂ LÍ LUẬN c ơ BẢN VỂ THựC HIỆN PHÁP LUẬT

1.1 CÁC HÌNH THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÀ M ố i QUAN HỆ GIỮA CHÚNG VỚI NHAU

1.1.1 Các hình thức thực hiện pháp luật

“Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy phạm pháp luật dân chủ và nhân đạo Việc thực hiện chúng chính xác, đầy đủ càng thể hiện tính dân chủ và nhân đạo thực sự của xã hội chúng ta” [40, tr 159] Như vậy, thực hiện chính xác, đầy đủ pháp luật xã hội chủ nghĩa không chỉ là mối quan tâm cưa nhà nước mà còn là nghĩa vụ của mọi người dân trong xã hội Nhà nước

x ã hội chủ nghĩa khi ban hành các quy phạm pháp luật đều mong muốn tất cả các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế và mọi công dân luôn luôn tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách đầy đủ, nghiêm chỉnh, thống nhất, vì mục tiêu: dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân

th ế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Do đó, không phải ban hành thật nhiều các quy phạm pháp luật là được mà phải làm cho những quy phạm pháp luật đó được hiện thực hoá

“Thực hiện pháp luật là hành vi (hành động hoặc không hành động) của con người phù hợp với những qui định của pháp luật Nói cách khác, tất

cả những hoạt động nào của con người, của các tổ chức mà phù hợp với qui định của pháp luật thì đều được coi là biểu hiện của việc thực hiện thực tế các quy phạm pháp luật” [40, tr 4 6 1J Như vậy, thực hiện pháp luật là hành vi

phải phù hợp với quy phạm pháp luật Nhà nước ban hành các quy phạm pháp

luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội Tuy nhiên, hiệu quả điều chỉnh của các

quy phạm pháp luật lại phụ thuộc vào hành vi của con người, phụ thuộc vào

mức độ phù hợp của hành vi đối với các quy phạm pháp luật Dưới góc độ

pháp lý thì thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp Hành vi đó không trái,

không vượt quá phạm vi qui định của pháp luật, phù hợp với qui định của

pháp luật và các lợi ích cho xã hội, nhà nước và các cá nhân Hành vi hợp

pháp có thể được thực hiện trên cơ sở nhận thức sâu sắc của chủ thể là phải xử

sự như vậy (xử sự chủ động), đó là hành vi tự giác Nhưng cũng có hành vi xử

sự do ảnh hưởng của môi trường xung quanh (thụ động) hoặc do có những

hành vi hợp pháp được thực hiện do việc áp dụng pháp luạt bằng biện pháp

cưỡng chế của nhà nước Thực hiện pháp luật là quá trình đưa các qui định

của pháp luật vào thực tiễn đòi sống biến nó thành các hoạt động của các chủ

thể pháp luật

Căn cứ vào tính chất của hoạt động thực hiện pháp luật, khoa học pháp

lý đã xác định bốn hình thức thực hiện pháp luật: tuân theo pháp luật, thi hành

pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật

- Tuân theo (tuân thủ) pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà

pháp luật ngăn cấm Các chủ thể pháp luật kiềm chế không thực hiện những

hành vi mà pháp luật hình sự, pháp luật hành chính ngăn cấm, tức là tuân theo

pháp luật Chẳng hạn, các hành khách đi máy bay không mang chất nổ, chất

cháy vào máy bay là đã tuân thủ pháp luật Các hành vi bị cấm được quy định

trong các quy phạm pháp luật ngăn cấm Việc tự kiềm chế để không phạm

vào những điều cấm của pháp luật, về thực chất chính là nghĩa vụ của cá

nhân, cơ quan nhà nước và các tổ chức khác

- Thi hành pháp luật (chấp hành pháp luật) là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện những nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành vi tích cực Nghĩa vụ pháp lý là sự cần thiết phải xử sự theo quy định bắt buộc của pháp luật nhằm đáp ứng lợi ích của nhà nước, xã hội và công dân Những quy phạm pháp luật bắt buộc qui định nghĩa vụ phải thực hiện những hành vi tích cực nhất định để đáp ứng lợi ích của nhà nước,

xã hội và công dân Bởi vậy, nói thi hành (chấp hành) pháp luật cũng chính là thực hiện các quy phạm pháp luật bắt buộc Chẳng hạn, người kinh doanh nộp

thuế đầy đủ là đã chủ động thi hành pháp luật Yêu cầu của pháp luật ở đây là

không những phải thực hiện những hành vi bắt buộc mà còn phải thực hiện chúng một cách đầy đủ Nói cách khác là phải "làm tròn nghĩa vụ" Thực tế cho thấy, cũng có người thực hiện nghĩa vụ nhưiig thực hiện không đầy đủ Ví dụ: Nguyễn Văn A tự nguyện lên đường làm nghĩa vụ quân sự Điều đó là đúng và tốt Nhưng ở đơn vị quân đội A thường vi phạm kỷ luật quân đội và nhiều lần bị thi hành kỷ luật Như vậy A đã không thực hiện nghĩa vụ quân sự một cách đầy đủ, hay không chấp hành tốt pháp luật

- Sử dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình (thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép) Những quy phạm pháp luật qui định các quyển của cá nhân, cơ quan nhà nước và các tổ chức khác (các quy phạm pháp luật cho phép hay các quy phạm pháp luật trao quyển) được thực hiện ở hình thức này Hình thức này khác với các hình thức trên ở chỗ: chủ thể pháp luật có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyển được pháp luật cho phép theo ý chí của mình, chứ không bị ép buộc phải thực hiện Chẳng hạn, Luật Hôn nhân và gia đình qui định: nam 20 tuổi, nữ 18 tuổi có quyền kết hôn Như vậy, các chủ thể pháp luật ở đây có quyền thực hiện kết hôn hay không là tuỳ thuộc vào ý chí của mình mặc dù pháp luật đã cho phép Đối với hình thức thực hiện pháp

luật này, pháp luật yêu cầu phải sử dụng quyền một cách đúng đắn, có nghĩa

là chủ thể pháp luật chỉ được thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép

và trong phạm vi đã được pháp luật quy định Mọi hành vi vượt quá giới hạn cho phép của pháp luật, như lợi dụng quyền hạn để trục lợi hay cố tình gây khó khăn cản trở người khác thực hiện các quyền hợp pháp của họ hay lợỉ dụng quyền tự do dân chủ để tố cáo sai sự thật nhằm bôi nhọ danh dự người khác, v.v đều là những hành vi vi phạm pháp luật

- Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật khác thực hiện những qui định của pháp luật hoặc tự mình căn cứ vào các qui định của pháp luật tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể Trong trường hợp này các chủ thể pháp luật thực hiện các qui định của pháp luật có

sự can thiệp của nhà nước

Nếu như tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật là những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thể thực hiện thì áp dụng pháp luật là hình thức luôn luôn có sự tham gia của cơ quan nhà nước thông qua các cơ quan hoặc nhà chức trách có thẩm quyền

Trong áp dụng pháp luật có cả tuân theo pháp luật, chấp hành pháp luật

và sử dụng pháp luật Áp dụng pháp luật là một hình thức rất quan trọng của thực hiện pháp luật nên cần được nghiên cứu riêng

1.1.2 Quan hệ giữa các hình thức thực hiện pháp luật

- Quan hệ giữa tuân thủ pháp luật với các hình thức thực hiện pháp luật

Tuân thủ pháp luật, tức là tự kiềm chế bản thân mình để không phạm vào những điều ngăn cấm của pháp luật, về thực chất, cũng chính là thực hiện nghĩa vụ pháp lý phải tôn trọng pháp luật Bởi thế cho nên nó tác động tích

cực tới chấp hành pháp luật Điều đó có nghĩa là khi chủ thể pháp luật thực hiện các nghĩa vụ pháp lý bằng hành vi tích cực của mình thì cũng phải tự kiểm chế mình để không trốn tránh nghĩa vụ hoặc thực hiện nghĩa vụ không đến nơi đến chốn Ngược lại, hành vi tích cực để thực hiện nghĩa vụ pháp lý cũng góp phần quan trọng để củng cố ý thức pháp luật, giúp chủ thể luôn luôn

có thể tự kiềm chế mình để không phạm vào những điều ngăn cấm của pháp luật

Tuân theo pháp luật cũng quan hệ chặt chẽ với sử dụng pháp luật

Trong quá trình sử dụng các quyền pháp lý, chủ thể luôn luôn ở trong nguy cơ

có thể vi phạm pháp luật nếu bản thân không có ý thức tự kiềm chế mình

Một khi chủ thể pháp luật tự kiềm chế mình được thì họ sẽ sử dụng đúng

quyền, tránh được những hành vi vượt quá giới hạn cho phép của pháp luật

Đồng thời, việc sử dụng đúng quyền cũng sẽ tác động trở lại đối với ý thức tự

kiềm chế của chủ thể, giúp chủ thể hiểu được giá trị thực tế của việc sử dụng

đúng quyển, từ đó luôn tự kiềm chế mình không phạm vào những điểu ngăn

cấm của pháp luật

Tuân thủ pháp luật còn quan hệ mật thiết với áp dụng pháp luật Sự tự

kiềm chế để không phạm vào điều cấm của pháp luật sẽ giúp cho người áp

dụng pháp luật tránh được sai lầm, thậm chí là vi phạm pháp luật, để từ đó

vận dụng đúng đắn, chính xác các quy phạm pháp luật có sẵn cho từng trường

hợp cụ thể, đối với những cá nhân, tổ chức cụ thể Bên cạnh đó, việc vận dụng

đúng đắn, chính xác các quy phạm pháp luật có sẵn đó cũng sẽ củng cố ý

thức tự kiềm chế của chủ thể áp dụng pháp luật

- Quan hệ giữa chấp hành pháp luật với các hình thức thực hiện pháp luật khác

Như trên đã phân tích, chấp hành pháp luật quan hệ chặt chẽ với tuân

thủ pháp luật Hành vi tích cực trong việc thực hiện sự cần thiết phải xử sự mà

pháp luật đã quy định cũng là hệ quả của sự tự kiềm chế trong bản thân chủ

thể, cho dù hành vi đó là hoàn toàn tự giác và có ý thức rõ ràng Kết quả của việc thực hiện nghĩa vụ càng nhiều bao nhiêu thì hiệu quả đạt được của tuân thủ pháp luật càng cao bấy nhiêu Bởi thế cho nên, cần luôn khuyến khích việc thực hiện nghĩa vụ một cách tự giác; có biện pháp giáo dục, lôi cuốn chủ thể vào những hành động có ích cho xã hội Bên cạnh đó, cũng phải áp dụng biện pháp cưỡng chế khi cần thiết đối với chủ thể không tự giác chấp hành pháp luật

Theo nguyên tắc hiến định "Quyền của công dân không tách rời nghĩa

vụ của công dân" (Điều 51 Hiến pháp năm 1992), mức độ được hưởng quyền tương xứng với mức độ thực hiện nghĩa vụ, theo nguyên tắc: làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng; việc hưởng thụ quyền tạo tiền đề, điều kiện, cơ sở vững chắc để thực hiện nghĩa vụ một cách đầy đủ Việc thực hiện đãy đủ, nghiêm chỉnh các ngnĩa vụ pháp lý là điều kiện quan trọng để chủ thể pháp luật được hưởng các quyền mà pháp luật đã quy định Việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý sẽ giúp cho việc áp dụng pháp luật một cách chính xác, đúng đắn, khách quan Đồng thời, việc áp dụng các quy phạm pháp luật một cách chính xác, đúng đắn, khách quan sẽ bảo đảm cho thực hiện nghĩa vụ luôn luôn đầy đủ, nghiêm chỉnh

1.2 ÁP DỤNG PHÁP LUẬT

1.2.1 Khái nỉệm và đặc điểm của áp dụng pháp luật

Nếu chỉ có tuân theo pháp luật, chấp hành pháp luật và sử dụng pháp luật thôi thì nhiều quy phạm pháp luật không được thực hiện, vì không có sự tham gia của nhà nước Trên thực tế, trong nhiều trường hợp, mặc dù đã có quy phạm pháp luật, nhưng chựa có sự can thiệp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì quan hệ pháp luật chưa thể phát sinh Bởi vậy, rất cần hoạt động áp

dụng pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để tạo điều kiện cho các

chủ thể khác thực hiện đầy đủ các quy phạm pháp luật Áp dụng pháp luật chỉ được tiến hành trong bốn trường hợp dưới đây:

+ Khi đã có quy phạm pháp luật quy định trước về những điểu kiện cần và

đủ để làm phát sinh quan hệ pháp luật cụ thể với các bên tham gia cụ thể, nhưng quan hệ pháp luật đó vẫn chưa hình thành vì chưa có sự can thiệp của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền Bởi vậy, cơ quan có thẩm quyền cần áp đụng pháp luật để làm phát sinh quan hệ pháp luật ấy Ví dụ: đã có Luật Hôn nhân và gia đình quy định việc kết hôn, có pháp luật hành chính quy định trình tự, thủ tục, hình thức pháp lý của việc đăng ký kết hôn tại uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn; có các chủ thể đủ điểu kiện kết hôn là anh A và chị

B, nhưng quan hệ hôn nhân hợp pháp giữa hai người chưa thể phát sinh được

vì họ chưa đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền Do vậy, cơ quan nhà nước đó cần tổ chức cho A và B đăng ký kết hôn và cấp giấy chứng nhận kết hôn cho họ Từ đó, quan hệ hôn nhan hợp pháp giữa A và B mới chính thức được xác lập

+ Khi quan hệ pháp luật cụ thể đã phát sinh, nhưng nó vẫn chưa được thực hiện vì giữa các chủ thể quan hệ pháp luật đó có sự tranh chấp về quyền và nghĩa vụ mà tự họ không thể giải quyết được, phải nhờ cơ quan nhà nước có thẩm quyển giải quyết Ví dụ: toà án kinh tế giải quyết tranh chấp về quyển

V à nghĩa vụ giữa hai bên đã ký hợp đồng kinh tế là c và D, ra quyết định của

m ình về vấn đề này

+ Khi nhà nước thấy cần kiểm tra hoạt động của các bên tham gia những quan hệ pháp luật quan trọng, liên quan tới lợi ích quốc gia (như quan hệ sở hữu đất đai và các tài nguyên khác, quan hệ ngoại thương) và cơ quan có thẩm quyền ra quyết định kiểm tra và thành lập đoàn kiểm tra, hoặc cơ quan

Áp dụng pháp luật có những đặc điểm cơ bản sau:

+ Chỉ được tiến hành bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ: toà hình sự xét xử các vụ án hình sự, toà dân sự xét xử các vụ án dân sự, cơ quan

có thẩm quyền xử phạt hành chính, )•

+ Mang tính quyền lực nhà nước: đôi khi, cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng pháp luật theo ý chí đưn phương của mình (chẳng hạn, mặc dù người phạm tội không muốn mình phải chịu hình phạt, nhưng toà hình sự vẫn phải xét xử để quyết định hình phạt đối với người đó; văn bản áp dụng pháp luật có tính chất bắt buộc phải thi hành đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan và được bảo đảm thực hiện bằng cưỡng chế nhà nước

+ Được tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định Ví dụ: toà hình sự xét xử vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự, toà hành chính xét xử vụ án hành chính theo pháp luật tố tụng hành chính, v.v

+ Mang tính chất cá biệt, tức là cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng quy phạm pháp luật hiện hành cho từng trường hợp cụ thể, đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức cụ thể Ví dụ: toà hình sự căn cứ vào các quy định của Bộ luật Hình sự để quyết định hình phạt đối với A vì A phạm tội giết người

Từ những điều trình bày ở trên, có thể định nghĩa: Áp dụng pháp luật là

hoạt động mang tính quyền lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo

trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm cá biệt hoá quy phạm pháp luật hiện hành đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức cụ th ể trong trường hợp cụ thể.

1.2.2 Trình tự (các giai đoạn) của quá trình áp dụng pháp luật

Áp dụng pháp luật là loại hoạt động phức tạp, cho nên nó phải được tiến hành theo từng giai đoạn (từng bước) nhất định

+ Giai đoạn một: Phân tích kỹ mọi điều kiện, hoàn cảnh, tình huống xảy

ra vụ việc, nhằm xác định tính chất pháp lý của nó tức là xem nó có liên quan gì đến pháp luật hay không, có cần đến pháp luật để giải quyết không Nếu vụ việc có tính pháp lý thì chuyển sang giai đoạn hai Yêu cầu ở giai đoạn một là phải nghiên cứu toàn diện, khách quan, sâu sắc mọi tình tiết của

vụ việc và nếu cần thì sử dụng các phương pháp chuyên môn, nghiệp vụ (như giám định pháp y) để xác định tính chất pháp lý, vì trên thực tế có nhiều vụ việc không cần pháp luật giải quyết

+ Giai đoan hai: Lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp để giải quyết Yêu cầu ở đây là phải lựa chọn đúng quy phạm và quy phạm đó còn hiệu lực; phải hiểu được nội dung, ý nghĩa, mục đích của quy phạm được lựa chọn Muốn vậy, trước hết phải xem vụ việc vừa xẩy ra thuộc đối tượng điều chỉnh của ngành luật nào để lựa chọn quy phạm của ngành luật ấy Sau khi tìm đúng quy phạm phải nghiên cứu nội dung của nó để hiểu được ý tưởng của nhà làm luật Sau đó đối chiếu nội dung quy phạm ấy với tình tiết, nội dung, thực chất của vụ việc xem đã khớp với nhau chưa, nếu rồi thì chuyển sang giai đoạn ba

là giai đoạn ra văn bản áp dụng pháp luật

+ Giai đoạn ba: Ban hành văn bản áp dụng pháp luật Đây là giai đoạn có

ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ quá trình áp dụng pháp luật Yêu cầu của giai đoạn này là văn bản áp dụng pháp luật phải được ban hành đúng thẩm

quyền, đúng hình thức luật định; nội dung phải rõ ràng, cụ thể, dễ hiểu, dứt khoát

+ Giai đoạn bốn: Tổ chức thực hiện văn bản áp dụng pháp luật Cơ quan

đã ban hành văn bản áp dụng pháp luật phải tạo mọi điều kiện thuận lợi để cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan thực hiện đầy đủ và nghiêm chỉnh văn bản đã ban hành; thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện đó và khi cần thiết có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức không tự giác và không nghiêm chỉnh chấp hành

Hình thức pháp lý chủ yếu của kết quả áp dụng pháp luật là văn bản áp dụng pháp luật Nó có một số đặc điểm chủ yếu sau đây:

+ Chỉ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành Cơ quan nhà nước

có thẩm quyền ở đây là cơ quan đã áp dụng pháp luật cho từng trường hợp cụ thể, đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức cụ thể Ví dụ: toà dân sự đưa ra bản án dân sự, toà hình sự đưa ra ban án hình sự,

+ Được ban hành theo thủ tục, trình tự do pháp luật quy định Ví dụ: bản

án hình sự được ban hành theo luật tố tụng hình sự, bản án dân sự theo luật tố tụng dân sự

+ Được ban hành theo hình thức do pháp luật quy định, tức là tên và cách trình bày của mỗi loại văn bản phải theo đúng quy định của pháp luật Ví dụ: hình thức trình bày của bản án hình sự, quyết định cho nghỉ hưu, quyết định phân phối nhà ở, quyết định xử phạt vi phạm hành chính phải theo mẫu mà pháp luật đã quy định

+ Mang tính chất cá biệt, có nghĩa là văn bản áp dụng pháp luật nhằm vào đối tượng cụ thể vì trong đó có chứa đựng quy tắc xử sự riêng cho những cá nhân, cơ quan, tổ chức cụ thể có liên quan

+ Được bảo đảm thực hiện bằng cưỡng chế nhà nước Nếu cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan không tự giác và nghiêm chỉnh chấp hành văn bản

áp dụng pháp luật thì cơ quan ban hành văn bản đó sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với họ, buộc họ phải chấp hành

+ Được thực hiện một lần trong thực tế đời sống Ví dụ: chấp hành bản án hình sự một lẩn, nộp phạt một lẩn

Từ những điều trình bày ở trên có thể định nghĩa: Văn bản áp dụng pháp

luật là văn bản cố tính cá biệt, do cơ quan nhà nước cố thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự, hình thức do pháp luật quy định, trong đố xác định rõ quyền và nghĩa vụ của cá nhân, cơ quan, tổ chức cụ th ể cố liên quan hoặc biện pháp cưỡng c h ế cụ th ể cố tính chất trừng phạt trong trường hợp cần truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức đ ã vi phạm pháp luật và được thực hiện một lần trong thực tế đời sống.

Qua định nghĩa trên có thể thấy có hai loại văn bản áp dụng pháp luật- một loại, trong đó xác định quyền và nghĩa vụ của đối tượng có liên quan (ví dụ: quyết định phân phối nhà ở, quyết định đề bạt cán bộ) và một loại, trong

đó xác định biện pháp cưỡng chế nhà nước có tính chất trừng phạt đối với chủ thể vi phạm pháp luật (ví dụ: bản án hình sự, quyết định xử phạt vi phạm hành chính)

1.2.3 Áp dụng pháp luật tương tự

Khi xây dựng pháp luật, nhà làm luật đã cố gắng dự liệu (trù tính) hết điều kiện, hoàn cảnh, tình huống có thể xẩy ra trong đời sống để đưa ra các quy phạm pháp luật điều chỉnh Song, do xã hội phát triển quá nhanh, nhiều vấn đề mới nảy sinh, hoặc do khả năng của nhà làm luật hạn chế, cho nên trong pháp luật vẫn còn khoảng trống, "lỗ hổng"dẫn đến tình trạng có không

ít các vấn đề, các quan hệ xã hội còn chưa có pháp luật điều chỉnh Phương

hướng chung để khắc phục là tiếp tục hoàn thiện pháp luật Song, để có pháp luật mới thì phải chờ đợi trong một thời gian khá lâu, mà những vấn đề mới nảy sinh thì đang cần giải quyết ngay để bảo đảm lợi ích của nhà nước, xã hội

và của công dân Trước tình thế ấy, pháp luật cho phép các cơ quan có thẩm quyền áp dụng pháp luật tương tự và coi đây chỉ là biện pháp tạm thời mang tính tình thế

Áp dụng pháp luật tương tự có hai hình thức là áp dụng tương tự quy

phạm pháp luật và áp dụng tương tự pháp luật Áp dụng tương tự quy phạm pháp luật là giải quyết một vụ việc cụ thể chưa có pháp luật điều chỉnh trên cơ

sở quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc khác có nội dung tương tự với vụ việc đang cần giải quyết Ví dụ: Toà án huyện N đã vận dụng các quy định vẻ hợp đồng mua bán tài sản để giải quyết tranh chấp giữa A và B về trao đổi

nhà khi chưa có quy định pháp luật về vấn đề này Áp dụng tương tự pháp luật

là giải quyết một vụ việc cụ thể theo các nguyên tắc chung, cơ bản của pháp luật và bằng kinh nghiệm nghề nghiệp, vốn sống của người áp dụng pháp luật Chỉ khi nào xác định được rằng vừa không có quy phạm pháp luật điểu chỉnh

vụ việc đang cần giải quyết, vừa không có quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc'khác 'có Ĩ1ỘÍ đũng giống' ới Vũ Vĩệc 'đàng cần' giải quyết thĩ mới đữợc áp dụng tương tự pháp luật

Áp dụng pháp luật tương tự có những điều kiện của nó Điều kiện đó gồm hai loại - điều kiện chung của áp dụng pháp luật tương tự và điều kiện riêng cho mỗi hình thức áp dụng pháp luật tương tự,

Điểu kiện chung: Người áp dụng pháp luật phải xác định được rằng vụ việc cần phải giải quyết mang tính pháp lý, tức là thật sự cần tới pháp luật để giải quyết nhưng lại chưa có pháp luật về nó; phải phân tích kỹ nội dung các quy phạm pháp luật để tìm ra quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc giống

với vụ việc đang cần giải quyết, hoặc các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Ngoài ra, kiến thức pháp luật, kinh nghiệm và vốn sống của người áp dụng pháp luật cũng rất quan trọng đối việc áp dụng pháp luật tương tự.

Điều kiện riêng: Đối với hình thức thứ nhất thì người áp dụng pháp luậi phải xác định chính xác rằng chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc đang cần giải quyết, nhưng có quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc khác,

có nội dung giống với vụ việc đang cần giải quyết Đối với hình thức thứ hai, người áp dụng pháp luật cũng phải xác định được rằng vừa không có quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc đang cần giải quyết, vừa không có cả quy phạm pháp luật điều chỉnh vụ việc khác giống với vụ việc đang cần giải quyết

1.3 Những bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện pháp luật có hiệu quả

Việc thực hiện pháp luật có đạt được hiệu quả hay không điều đó phải

có những yếu tố, điều kiện pháp lý cụ thể đó là: sự hoàn thiện của hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, hiệu quả hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật của Nhà nước, sự đồng bộ trong quá trình áp dụng pháp luật, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của công dân trong điều kiện kinh- tế,- xã- hội ổn đ ịn h :

Sự hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật, bảo vệ pháp luật của Nhà nước và sự đồng bộ áp dụng pháp luật có mối liên quan mật thiết với nhau Cơ quan áp dụng pháp luật là trung gian để thông qua đó đạt được những mục đích mà quy phạm pháp luật đặt ra Bên cạnh đó, trình độ cao của ý thức pháp luật lại có quan hệ hữu cơ với việc hoàn thiện hệ thống các quy phạm pháp luật và thực tế hoạt động áp dụng pháp luật Không hoàn thiện được hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật thì không thể tạo lập được ý thức pháp luật cao trong toàn dân và cũng không thể áp dụng pháp luật chính xác được Ngược lại, nếu ý thức pháp luật thấp thì

cũng khó có thể xây dựng được một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật chất lượng cao và áp dụng pháp luật không chính xác Do vậy, phải đảm bảo

đủ bốn điều kiện trên thì hiệu quả thực hiện pháp luật mới cao được

- Sự hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật

Sự hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan chặt chẽ với hiệu quả hoạt động xây dựng pháp luật của Nhà nước Các văn bản quy phạm pháp luật dù rất phong phú, đa dạng và được ban hành vào các thời điểm khác nhau, nhưng giữa các văn bản đó đều có mối liên hộ mật thiết với nhau Điều kiện đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật đạt được hiệu quả cao đòi hỏi các văn bản quy phạm pháp luật phải đạt được những tiêu chuẩn, những yêu cầu nhất định và trình độ kỹ thuật pháp lý cao Các văn bản pháp lý đó không mâu thuẫn, không chồng chéo, có tính khả thi và đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của cuộc sống Các mục đích đề ra trong văn bản quy phạm pháp luật phải được xây dựng trên cở sở pháp lý mới nhất, đảm bảo tính toàn diện, đồng

bộ, phù hợp với trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước Tuy nhiên, trong thực tế không phải lúc nào nhà nước cũng ban hành được những văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với qui luật phát triển kinh tế - xã hội của đất nước do trình độ nhận thức của một số nhà làm luật không đầy đủ hoặc còn thiếu căn cứ thực tế mang tính khách quan Vì vậy, khi xây dựng pháp luật, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc đời sống xã hội trong mỗi giai đoạn, mỗi thời điểm cụ thể Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì việc xác định đúng tính chất, đặc điểm, trình độ phát triển kinh tế - xã hội để xâỵ dựng các văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, phù hợp là rất quan trọng Vãn bản quy phạm pháp luật phải phù hợp với đường lối chính sách của Đảng, ý chí và nguyện vọng của nhân dân lao động Văn bản quy phạm pháp

luật phải được ban hành đúng lúc, kịp thời đáp ứng những nhu cầu mà cuộc sống đặt ra Việc xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật phải mang tính toàn diện, tức là phải đa dạng mà cụ thể Các văn bản quy phạm pháp luật mang tính toàn diện, không thể chú trọng tới luật nội dung và coi nhẹ luật hình thức mà phải đảm bảo được tính thống nhất toàn diện giữa các quy phạm pháp luật sẽ tránh được sự trùng lặp chồng chéo lẫn nhau Các quy phạm pháp luật cần được xây dựng có kết cấu, bố cục lôgic, chặt chẽ Thuật ngữ pháp lý phải được sử dụng chính xác, một nghĩa, dễ hiểu phù hợp với nhận thức của toàn thể nhân dân Bản thân các văn bản quy phạm pháp luật có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của việc thực hiện pháp luật Do đó, một hệ thống các văn tvn quv phạm pháp luật toàn diện, đồng bộ, phù hợp với cuộc sống là rất cần thiết.

- Hiệu quả hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật của nhà nước

Nhà nước huy động toàn bộ sức mạnh về kinh tế, chính trị, văn hoá, pháp lu ậ t, để đưa pháp luật vào cuộc sống để tạo ra những giá trị văn minh vật chất và văn minh tinh thần ngày càng phong phú cho xã hội Đồng thời, Nhà nước ta đang thực hiện xã hội hoá tổ chức thực hiện pháp luật nhằm huy động sức mạnh của toàn xã hội trong việc vật chất hoá pháp luật

Bảo vệ pháp luật là một hình thức hoạt động quan trọng của Nhà nước nhằm bảo đảm cho pháp luật luôn luôn được tôn trọng và thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh và thống nhất Để nâng cao hiệu quả bảo vệ pháp luật, bản thân Nhà nước cũng đang tự đổi mới mình về tổ chức và hoạt động, đặc biệt là các

cơ quan chuyên trách bảo vệ pháp luật Bên cạnh đó Nhà nước cũng thực hiện

xã hội hoá bảo vệ pháp luật nhằm tập trung lực lượng của toàn xã hội trong việc bảo vệ pháp luật

- Sự đồng bộ trong quá trình áp dụng pháp luật

Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những qui định của pháp luật đi vào cuộc sống Hoạt động áp dụng pháp luật

có mối liên quan chặt chẽ với hoạt động xây dựng pháp luật Để thực hiện và

áp dụng pháp luật có hiệu quả thì trước hết phải có pháp luật tốt, tức là có một

hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ, sát thực tế, phù hợp với sự phát triển của xã hội

Như vậy, sau khi đã ban hành được văn bản quy phạm pháp luật thì vấn

đề quan trọng ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật là giải thích, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân để mọi người hiểu mà thực hiện và tránh vi phạm pháp luật Sự hoàn thiện, đồng bộ trong quá trình thực hiện pháp luật đòi hỏi cán bộ, nhân dân phải có trình độ pháp

lý cao Đối với các cơ quan áp dụng pháp luật thì muốn tránh hoạt động chồng chéo, trùng lặp, cản trở lẫn nhau thì phải có sự phân công, tổ chức rõ ràng, khoa học Trong hoạt động phải bảo đảm tính năng động, sáng tạo, phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng Tính hiệu quả của các cơ quan áp dụng pháp luật thể hiện ở chỗ họ tinh thông nghiệp vụ, có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc được đam nhiệm Tại Hội nghị tư pháp toàn quốc ngày 02/3/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Cán bộ tư pháp còn gặp khó khăn là ít được học tập, do đó đường lối, phương pháp công tác và tư tưởng bị ảnh hưởng” [37, tr 249] Như vậy, trong quá trình áp dụng pháp luật đòi hỏi người trực tiếp áp dụng pháp luật phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có sự hiểu biết về pháp luật Họ được làm việc trong điều kiện vật chất cần thiết cho hoạt

động áp dụng pháp luật Áp dụng pháp luật là tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện pháp luật mà trong đó các văn bản áp dụng pháp luật phải được xây dựng một cách khoa học, cụ thể, hợp pháp và phù hợp với thực tiễn cuộc sống Sự hoàn thiện của hoạt động áp dụng pháp luật từng bước phát triển

cùng với sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, với ý thức pháp luật của nhân

dân trong điều kiện phát triển của đất nước

- Ý thức tự giác chấp hành pháp luật của công dân trong điều kiện kinh

tế, xã hội ổn định

Pháp luật xã hội chủ nghĩa được ban hành nhằm để điều chỉnh các quan

hệ xã hội phát triển theo hướng phục vụ lợi ích của nhân dân lao động Nhưng

mục đích điều chỉnh của pháp luật được thực hiện thông qua hành vi xử sự cụ

thể của con người và các tổ chức của con người Việc xử sự tự giác của công

dân theo yêu cầu của pháp luật có ý nghĩa rất quan trọng để bảo đảm cho

pháp luật phát huy được hiệu lực

Ý thức pháp luật thể hiện sự nhận thức của công dân và thái độ của họ

đối với các qui định của pháp luật Cho nên, ý thức pháp luật càng được nâng

cao thì tinh thần tôn trọng pháp luật, thái độ tự giác xử sự theo yêu cầu của

pháp luật càng được bảo đảm Trong quá trình áp dụng pháp luật, muốn mỡt

quy phạm pháp luật được áp dụng đúng đắn đòi hỏi sự hiểu biết chính xác nội

dung và yêu cầu của quy phạm pháp luật đó, phải giải thích nhằm làm sáng tỏ

nội dung và ý nghĩa của quy phạm đó Như vậy, việc áp dụng pháp luật phải

được thực hiện trong địều kiện ý.thức pháp.lụật.của.những người.áp-dụng

pháp luật đã phát triển đầy đủ Ý thức pháp luật tạo khả năng giải quyết đúng

đắn trong nhứng trường hợp vì một lý do nào đó mà pháp luật hiện hành

không trực tiếp đề cập đến thì phải bằng cách áp dụng nguyên tắc tương tự

Việc nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật, kiên quyết ngăn chặn những vi phạm

pháp chế phần nào có tác dụng làm cho các quan điểm, quan niệm về pháp

luật xã hội chủ nghĩa được hình thành và phát triển hơn Ý thức pháp luật là

hiện tượng thuộc lĩnh vực chủ quan của đời sống, rất gần gũi với pháp luật

Không có hiện tượng xã hội nào có thể được thể hiện dưới dạng quy phạm

pháp luật thành quyền và nghĩa vụ pháp lý chừng nào chúng chưa được đi qua

của mình sao cho phù hợp với pháp luật Ý thức pháp luật là cơ sở tạo nên văn

hoá pháp lý của các chủ thể pháp luật Ý thức pháp luật cao còn hình thành ở chủ thể thái độ cũng như cách ứng xử đúng đắn với pháp luật Trong điều kiện sinh hoạt vật chất, điều kiện giáo dục, môi trường xã hội, gia đình khác nhau nên mỗi cá nhân có ý thức pháp luật khác nhau Nhưng ý thức pháp luật của cá nhân không thể cao hơn ý thức pháp luật xã hội Nhưng trong xã hội

ổn định thì ý thức pháp luật của mỗi cá nhân, tập thể luôn được bổ sung, hoàn thiện bởi ý thức pháp luật của những thành viên khác Công cuộc đổi mới đất nước, cơ chế kinh tế thị trường, xây dựng nhà nước pháp quvền đã đem đến những biến đổi to lớn trong đời sống nhà nước, pháp luật và ý thức pháp luật Cùng với sự vận động, phát triến của xã hội, lĩnh vực ý thức pháp luật cũng đang diễn ra quá trình biến đổi to lớn Việc nâng cao ý thức chấp hành nghiêm minh pháp luật sẽ là điều kiện quan trọng vào việc tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả

Kết luận của Chương 1

Việc ban hành được nhiều đạo luật là rất quan trọng, nhưng quan trọng hơn là phải làm cho pháp luật phát huy tác dụng tích cực trong cuộc sống Thực hiện pháp luật là khâu quan trọng để các đạo luật, các văn bản qui phạm pháp luật đi vào thực tế cuộc sống Nó phải được thể hiện dưới các hình thức thông qua các qui định chặt chẽ của pháp luật Thực hiện pháp luật đạt hiệu quả là đã góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, ổn định tình hình chính trị của đất nước trong giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá Thực hiện pháp luật

phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như sự hoàn thiện về các văn bản qui phạm phạm luật, sự đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật nghiêm minh của cán bộ và nhân dân Thực hiện pháp luật là quá trình phức tạp và phải được nhận thức đúng, tiến hành đồng bộ là một trong những vấn đề cấp thiết hiện nay.

Đánh giá về tình hình đất nước trong thời kỳ đổi mới, Đại hội lần thứ

IX của Đảng nêu rõ: “Kinh tế tăng trưởng khá Văn hoá, xã hội có những tiến bộ; đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện Tình hình chính trị - xã hội cơ bản được ổn định; quốc phòng và an ninh được tăng cường” [32, tr 16] Hoà chung khí thế của cả nước, trong những năm qua, thành phố Hà Nội cũng đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về mọi mặt Báo cáo của kỳ họp Hội đồng nhân dân thành phố năm 2003 nêu rõ: an ninh chính trị ổn định, trật tự

an toàn xã hội được giữ vững; công tác giải phóng mặt bằng chuyển biến mạnh, có hiệu quả; tổ chức giao thông, kỷ cương văn minh đô thị có nhiều tiến bộ Kinh tế tiếp tục tăng trưởng cao và ổn định Nếu năm 2000, thành phế đạt nhịp độ tăng trưởng GDP là 9,3% thì năm 2001 là 10,02%, năm 2002 là 10,08%, năm 2003 là 11,1%, là mức tăng cao nhất trong 6 năm gần đây Đây

là một kết quả rất đáng khả quan (chỉ tiêu mà đại hội Đảng bộ lần thứ 13 đề

ra tới năm 2005 tăng từ 10 - 11%), giá trị sản xuất công nghiệp mở rộng tăng 22,5%, dịch vụ tăng 8,5%, tổng đầu tư toàn xã hội đạt cao

Nhà nước ta đã từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm tạo hành lang, khung pháp luật cho sự vận hành, chuyển động của xã hội góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và Nhà nước pháp quyền Việt Nam Pháp luật đã trở thành

công cụ chủ yếu của nhà nước quản lý xã hội Nguyên tắc pháp chế từng bước được khẳng định và phát huy hiệu quả trên thực tế Trong khuôn khổ có hạn, không có điều kiện đánh giá hết việc thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội, nên luận văn chỉ tập trung tìm hiểu thực trạng tình hình thực hiện pháp luật ở thành phố Hà Nội trên một số lĩnh vực theo các tiêu chí đã phân tích ở Chương 1.

Hoạt động thông tin, phổ biến và giáo dục pháp luật có sự chuyển biến mạnh mẽ, đáp ứng các nhu cầu đa dạng về thông tin pháp luật của công dân,

tổ chức, góp phần từng bước nâng cao ý thức pháp luật Làm tốt công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật nên ý thức người dân đã tiến bộ, họ đã tuân theo pháp luật, kiềm chế những hành vi để không vi phạm pháp luật Các cơ quan

áp dụng pháp luật đã làm tốt việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật nhằm giải quyết ùn tắc giao thông, công tác giải phóng mặt bằng Theo báo cáo tổng kết năm 2003 của Sở giao thông công chính Hà Nội, về duy trì bảo đảm trật tự giao thông đô thị: Với các vi phạm về trật tự, an toàn giao thông

đô thị, các vi phạm lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, tập kết, buôn bán vật liệu xây dựng, Ban thanh tra giao thông công chính đã kiểm tra, xử lý 17.595 trường hợp vi phạm, phạt hành chính trên 2,5 tỷ đồng tăng 46% so với năm

2002 Kiểm tra xử lý 3763 trường hợp phương tiện vi phạm thể lệ vận tải, taxi, xe khách chạy vòng vo, dừng đỗ sai qui định phạt hành chính trên 1,1

tỷ đồng; kiểm tra xử lý 300 trường hợp trông giữ xe trái phép Công tác trật tự

an toàn giao thông đã có những chuyển biến mạnh mẽ Số vụ tai nạn giao thông cả năm 1331 vụ, giảm 542 vụ bằng 29%, số người chết giảm 13,5%, số người bị thương giảm 35,5% Thành phố đã đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng

Thực hiện Nghị định số 75/2000/CP của Chính phủ về công chứng, chứng thực; công tác này đã được thực hiện đồng bộ tại các phòng công

chứng Theo báo cáo về công tác công chứng của Uỷ ban nhân dân thành phố

Hà Nội, năm 2003, công tác công chứng của các quận, huyện ở Hà Nội đã

“Chứng thực bản sao: 430.688 văn bản; chứng thực hợp đồng uỷ quyền, giấy

uỷ quyền, hợp đồng giao dịch, khai nhận di sản thừa kế, chứng thực chữ ký gần 8000 văn bản, số tiền thu được trên 1 tỷ 53 triệu đồng Riêng 3 phòng công chứng của thành phố đã công chứng 3.450.589 văn bản, thu 11 tỷ 39 triệu đ ồ n g Q u a thực tế việc đáp ứng hầu hết các yêu cầu của công dân một cách đơn giản, thuận tiện, nhưng vẫn đảm bảo chặt chẽ về mặt pháp lý đã chứng minh sự phát triển mạnh mẽ của công tác công chứng trong vai trò bổ trợ tư pháp

Những thành tích trong thực hiện pháp luật đối với ngành thuế Hà Nội được thể hiện theo báo cáo tổng kết công tác thuế năm 2003: Tổng thu Ngân sách nội địa trên địa bàn thực hiện 17.979 tỷ, đạt 106% dự toán pháp lệnh, 103% dự toán phấn đâu, tăng 11% so với thực hiện năm 2002, trong đó, số thu từ doanh nghiệp nếu tính cả số nộp lệ phí, phí xăng dầu, thuê đất, xổ số kiến thiết do doanh nghiệp thực hiện là 88% Số thu từ các doanh nghiệp tăng nhanh, năm 2003 tăng 15% so với năm 2002 Trong đó số thu từ doanh nghiệp nhà nước đạt gần 12 nghìn tỷ đồng, tăng 12% so với năm 2002; thu từ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt hơn 1.518 tỷ đồng, tăng 22%, thu

từ doanh nghiệp dân doanh hoạt động theo luật doanh nghiệp tăng 42% 328 doanh nghiệp, doanh nhân Thủ đô là những gương mặt tiêu biểu tích cực nộp thuế, làm tốt nghĩa vụ đối vói ngân sách nhà nước Hoạt động sản xuất kinh doanh ở khu vực kinh tế công thương nghiệp, dịch vụ ngoài quốc doanh thực hiện năm 2003 đạt 112% dự toán pháp lệnh, 101% dự toán phấn đấu và tăng 41% so với thực hiện năm 2002 là mức cao nhất từ khi triển khai thực hiện các Luật thuế mới đến nay Kết quả thực hiện công tác quản lý thuế đối với khu vực Ngoài quốc doanh tăng bình quân 10% đối với 17.765 lượt hộ, số

thuế tăng thêm 2.305 triệu đồng Như vậy, tại thành phố Hà Nội các thành phần kinh doanh không những đã nộp thuế đầy đủ mà đã chủ động thi hành pháp luật rất tích cực.

Công tác đào tạo cán bộ pháp luật, nghề luật, bồi dưỡng nghiệp vụ pháp

lý được coi trọng và phát triển mạnh, góp phần chuẩn hoá cán bộ, công chức nâng cao năng lực thực hiện pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức

Những thành tựu trong lĩnh vực kinh tế và các lĩnh vực khác đã tạo nên tiền đề vật chất, tinh thần để có thể đặt ra và thực hiện được các mục tiêu ngày càng lớn trong xây dựng, hoàn thiện và thực hiện pháp luật Bối cảnh trong nước tạo môi trường hợp tác, cạnh tranh, thúc đẩy việc tập trung sức thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, cải cách bộ máy các cơ quan

ở Hà Nội và thực hiện pháp luật đạt hiệu quả cao hơn nữa

Hoạt động của các cơ quan chức năng ngày càng công khai với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã được qui chế hoá Qui chế dân chủ đã được phổ biến rộng rãi xuống tận địa bàn cơ sở để tạo điều kiện nhân dân tham gia và thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước, trong đó có quyền khởi kiện công chức nhà nước và cơ quan nhà nước trước toà án Vai trò của báo chí và của các tổ chức chính trị -

xã hội - nghề nghiệp ngày càng được tăng cường Chính sách an sinh, xoá đói giảm nghèo, công bằng xã hội được bảo đảm theo đà tăng trưởng kinh tế Thành phố đã xoá hết các hộ nghèo trong diện chính sách, từ năm 2002 Tỷ lệ

và đời sống”, “Bản tin pháp luật Thủ đô” phát hành 2 sôVtháng Triển khai nhiều hoạt động giáo dục pháp luật trong trường học, tổ chức bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho giáo viên; Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật trong học sinh, phòng chống tội phạm trong nhà trường Tất cả các cuộc thi tìm hiểu về pháp luật, thi tìm hiểu an toàn trật tự giao thông, thi tìm hiểu về Bộ luật Lao động sửa đ ổ i có đông đảo nhân dân tham gia, chứng tỏ ý thức pháp luật, sự quan tâm về pháp luật của nhân dân đang được nâng cao.

Hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý được đẩy mạnh Nếu như bào chữa là hoạt động có tính truyền thống thì tư vấn pháp luật là hoạt động rất mới mẻ của luật sư Việt Nam Có thể coi hoạt động tư vấn pháp luật thật sự là sản phẩm công cuộc đổi mới vì nó bắt nguồn từ nhu cầu phát triển của các quan hệ kinh tế thị trường và quá trình dân chủ hoá, pháp chế hoá các quan hệ xã hội Dưới góc độ giáo dục pháp luật thì quan điểm coi tư vấn pháp luật một hình thức giáo dục, đưa pháp luật vào cuộc sống của từng người dân cũng được thừa nhận bắt đầu từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam: “Cần sử dụng nhiều hình thức và biện pháp để giáo dục nâng cao ý thức pháp luật và làm tư vấn pháp luật cho nhân dân”

[29, tr 121] Chỉ thị số 620/Ttg ngày 29/9/1995 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường quản lý hoạt động tư vấn pháp luật đã khẳng định:

Hoạt động tư vấn pháp luật đã trở thành một nhu cầu khách quan và đang ngày càng phát triển Hoạt động tư vấn pháp luật đã góp phần giúp các

tổ chức, cá nhân trong việc nâng cao nhận thức, hiểu biết về luật pháp và chấp hành pháp luật Hoạt động tư vấn pháp luật cũng đã bước đầu được thực hiện

ở các lĩnh vực kinh doanh, thương mại, góp phần tăng cường pháp chế trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Tư vấn pháp luật ở thành phố Hà Nội bao gồm nhiều lĩnh vực từ hướng dẫn, giải đáp pháp luật, các dịch vụ khác ngày càng tăng, trong khi đó ở các tỉnh khác, nhất là vùng sâu, vùng xa, người dân chưa hề biết đến loại hình giúp đỡ và giáo dục pháp luật này Theo báo cáo công tác năm 2003, của sở

tư pháp Hà Nội, toàn thành phố hiện có 102 văn phòng luật sư, 09 chi nhánh trợ giúp pháp lý, trong năm đã trợ giúp pháp lý cho 1183 đối tượng vói 1198 việc, bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho 146 đối tượng trong 117 vụ án; lực lượng cộng tác viên của thành phố: năm 2003 là 270 người (năm 2002 có 185 người)

Tổ chức và hoạt động của các tổ hoà giải ở cơ sở được kiện toàn, phát huy tác dụng tích cực trong việc giáo dục pháp luật và hoà giải các tranh chấp trong nội bộ nhân dân Phần lớn các vụ mâu thuẫn, tranh chấp ở cơ sở đã được phát hiện và hoà giải kịp thời Trong năm qua, toàn thành phố đã hoà giải thành 5380/6454 vụ mâu thuẫn nội bộ nhân dân

Hiệu quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân đối với việc thi hành pháp luật từng bước được nâng lên, tập trung vào nhiều lĩnh vực Nhìn chung hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân đã được thực hiện theo qui định của pháp luật Nhiều kiến nghị qua giám sát đã được các cơ quan hữu

quan tiếp thu, giải quyết kịp thời Thông qua hoạt động giám sát, sự phối hợp giữa Hội đồng nhân dân với cơ quan thi hành pháp luật ngày càng tốt hơn nhất là trong việc thảo luận tìm biện pháp tháo gỡ những vướng mắc bảo đảm thi hành pháp luật đạt hiệu quả Công tác giám sát được đổi mới về nội dung, phương pháp xuất phát từ những đòi hỏi của thực tế Công tác giám sát được tăng cường cả về chiều rộng và chiều sâu là một trong những biện pháp đắc lực đảm bảo tính thống nhất của pháp chế và góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương

Ý thức thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân đã được nâng cao, thể hiện trong đợt bầu cử Hội đồng nhân dân ba cấp được phản ánh trong báo

Hà Nội mới số 12644 ngày 26/4/2004: c ả nước có 95% cử tri đã thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân, trong đó, tại Hà Nội mọi cử tri hồ hởi, phấn khởi

đi bỏ phiếu, lựa chọn những người xứng đáng đại diện cho mình tại Hội đồng nhân dân ba cấp nhiệm kỳ 2004-2009: toàn thành phố có 2.171.476 cử tri đi

bỏ phiếu đạt tỷ lệ 99,5%

Tại Hà Nội, số văn bản pháp quy được ban hành tăng nhanh so với trước đây Về cơ bản, khung pháp luật đã được tạo dựng cho việc phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, xác lập địa vị pháp lý của các doanh nghiệp, quyền tự do kinh doanh, quyền tự do hợp đồng, các cơ chế khuyến khích và bảo đảm đầu tư, giảm thiểu sự can thiệp của cơ quan nhà nước bằng biện pháp hành chính vào các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại nói chung

và các hoạt động của các doanh nghiệp nói riêng; bảo đảm nguyên tắc phát triển kinh tế đi đôi với xoá đói giảm nghèo, công bằng xã hội

Cơ sở pháp lý cho việc tăng cường quốc phòng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội đã được tạo dựng

Công tác soạn thảo, thẩm định và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dần đi vào nề nếp, theo một qui trình thống nhất, chặt chẽ do luât^định,

kỷ luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật từng bước được thiết lập, tạo điều kiện để tổ chức, công dân tham gia đóng góp ý kiến cho các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; chất lượng các văn bản pháp luật ngày càng được nâng cao.

Từ năm 1997 - 2002, ở Hà Nội cấp thành phố đã ban hành 1.100 văn bản; cấp quận, huyện ban hành 60.000 văn bản

Hoạt động rà soát, hệ thống hoá văn bản quy phạm pháp luật được triển khai trên diện rộng và đang được trở thành nhiệm vụ thường xuyên của các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương Báo Gia đình và xã hội số 25 ngày 27/02/2004 đã nêu: Trong 5 năm (1997 -2002) nhằm phát hiện, sửa đổi,

bổ sung những văn bản cần thiết, bãi bỏ những văn bản đã hết hiệu lực, hệ thống hoá các văn bản còn hiệu lực giúp cho việc áp dụng pháp luật đạt hiệu quả Trong số 890 Văn bản quy phạm pháp luật của thành phố có 425 văn bản còn hiệu lực, 27 văn bản cần được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, 438 văn bản đương nhiên hết hiệu lực (chiếm gần 50% tổng số văn bản pháp luật của thành phố) Các quận, huyện đã rà soát 60.168 văn bản, qua đó phát hiện 136 văn bản có nhiều sai sót, cần được sửa đổi, bổ sung

Thực hiện Chỉ thị 08/1999/CT-Ttg, ngày 15-4-1999 của Thủ tướng Chính phủ về “Tăng cường công tác bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm'’, những năm qua, công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố đã có chuyển biến tích cực Công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm được các cấp, các ngành đặc biệt chú trọng, không để xẩy ra các vụ ngộ độc và bệnh dịch liên quan đến ăn uống Đó là kết quả của sự phối hợp hoạt động rất chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị trong công tác tham mưu về chuyên môn, chủ động giám sát chặt chẽ các mặt hàng thực phẩm có nguy cơ ngộ độc cao Theo Báo Hà Nội mới số 12631, ngày 13/4/2004 trong dịp tết Quý Mùi, đoàn thanh tra của sở Y tế phối hợp với Chi cục quản lý thị trường

Nhờ sự nỗ lực của các ngành trong công tác vệ sinh an toàn thực phẩm, đặc biệt kể từ khi Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm ra đời (7-8-2003), năm 2003 trên toàn thành phố số vụ ngộ độc đã giảm 6,75 lần so với năm

Theo Báo Hà Nội mới số 12635 ngày 17/4/2004: Năm 2003 được đánh giá là năm có nhiều chuyển biến tích cực trên địa bàn thủ đô trong công tác giữ gìn trật tự vệ sinh, trật tự đô thị, nhất là trong việc kiềm chế tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông Các lực lượng chức năng đã xử lý hơn 312.000 trường hợp vi phạm Luật an toàn giao thông đường bộ, tăng gần 18.000 trường hợp, phạt gần 22 tỷ đồng, tạm giữ gần 45.000 lượt phương tiện vi phạm Số vụ tai nạn giao thông do đó đã giảm được 28,9%, giảm 13,5% số người tử vong và 35% số người bị thương Tình hình đua xe, cổ vũ xe máy trái phép, gây rối trật tự công cộng cơ bản được ngăn chặn, xử lý kịp thời 6

vụ, 51 đối tượng đua xe máy trái phép, gây rối trật tự công cộng

Hoạt động tổ chức thi hành pháp luật ngày càng được coi trọng Tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính đã phân cấp mạnh cho địa phương Quyền tự chủ của tổ chức và doanh nghiệp được coi trọng, cải cách hành chính với bước đột phá là cải cách thủ tục hành chính được thực hiện theo hướng đơn giản, công khai, dễ tiếp cận và dễ kiểm tra, giám sát Việc chuyển đổi từ cơ chế cấp phép sang đăng ký kinh doanh tạo điều kiện thuận

lợi cho phát triển kinh tế, làm cho cơ quan nhà nước gắn với dân, gần dân hơn, cán bộ, công chức nâng cao trách nhiệm trước dân trong hoạt động của mình Các yêu cầu pháp lý của tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân về cơ bản được đáp ứng.

Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đã được quan tâm

và có những chuyển biến tích cực Số lượng các đơn thư khiếu nại, tố cáo được các cơ quan nhà nước xem xét, giải quyết và hồi âm đạt tỷ lệ cao hơn Việc khiếu nại, tố cáo của công dân đã được các cơ quan chức năng thực sự quan tâm duy trì đều đặn việc tiếp dân hàng ngày, lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của dân để kịp thời giải quyết, không để xẩy ra những điểm nóng Việc giám sát giải quyết đơn thư khiếu nại của nhân dân, thực hiện pháp luật trong giải phóng mặt bằng, đã được thực hiện theo đúng qui định của pháp luật Chỉ tính riêng trong một ngành như Sở tư pháp Hà Nội, trong năm qua: “Đã tiếp nhận 314 đơn thư các loại, đã hướng dãn công dân gửi đơn đến nơi có thẩm quyền (chủ yếu trong lĩnh vực thi hành án dân sự) để giải quyết”

Hoạt động tư pháp tuy chưa được đổi mới đồng bộ với cải cách hành chính, nhưng cũng có những thành tựu quan trọng Vị trí, vai trò của cơ quan

tư pháp được đề cao Nhà nước đã có những điều chỉnh nhất định về tổ chức

bộ máy, chức năng nhiệm vụ của toà án, viện kiểm sát, các cơ quan điều tra, thi hành án, bổ trợ tư pháp Nguyên tắc khi xét xử, thẩm phán, hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật được tôn trọng Hoạt động xét xử của toà án có sự tham gia ngày càng nhiều của luật sư Thực hiện Nghị quyết 08/NQTƯ của Bộ chính trị và Chỉ thị 11/CT - T ư của Thành uỷ Hà Nội về một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tư pháp Thủ đô, trong quá trình xét

xử đã tổ chức tranh tụng công khai, dân chủ; đề cao hơn vai trò của luật sư trong quá trình tham gia tố tụng tại phiên toà Việc giải quyết các vụ án được tiến hành thận trọng, chính xác và khách quan hơn

Theo báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, trong năm 2003 đã thụ lý gần 12.000 vụ, có hơn 5.600 đối tượng được giải quyết, bắt giữ và đưa vào khởi tố đạt 97% đến 100%, không có trường hợp Viện kiểm sát truy tố mà toà xét xử không có tội

Lực lượng công an thành phố, trong lĩnh vực bảo đảm an ninh trật tự,

an ninh chính trị đã kiềm chế sự gia tăng của tội phạm, hạn chế các điều kiện phát sinh tội phạm, nhất là tội phạm có tổ chức Đã điều tra, khám phá thành công một số vụ án nghiêm trọng, triệt phá nhiều ổ nhóm tội phạm liên tỉnh,

có tổ chức đem lại niềm tin cho quần chúng nhân dân Thực hiện Nghị quyết

13 của Chính phủ, trong công tác đảm bảo trật tự an toàn giao thông, trật tự

kỷ cương, văn minh đô thị có nhiều chuyển biến tích cực Theo báo cáo công tác năm 2003 của sở công an Hà Nội, trong năm, lực lượng công thành phố

và các quận, huyện, phường, xã đã điều tra, khám phá được 6728/8879 vụ phạm tội về kinh tế, ma tuý và hình sự, đạt 75,6% Đặc biệt, các lực lượng đã khám phá 440 vụ trọng án; 440 ổ nhóm cùng 1842 đối tượng lưu manh chuyên nghiệp; xoá 25 tụ điểm, 241 điểm phức tạp về ma tuý; khởi tố hàng trăm vụ án, bảo đảm đúng pháp luật, không có oan sai

Theo báo An ninh Thủ đô, số 1196, ngày 30/ 3/ 2004, các đơn vị nghiệp vụ và cồng an các quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội đã chủ động triển khai tương đối toàn diện, hiệu quả các mặt công tác nghiệp vụ cơ bản, cả trong phòng ngừa và trấn áp các loại tội phạm cùng với việc luôn đề cao trách nhiệm chấp hành pháp luật, phòng ngừa sai phạm của cán bộ, chiến

sĩ trong khi thi hành công vụ Do làm tốt công tác nắm tình hình, điều tra cơ bản, trong quý 1 năm 2004 các đơn vị đã lập được nhiều chuyên án, điều tra, khám phá 848 vụ phạm pháp hình sự (đạt 60,4%), trong đó khám phá 102 vụ trọng án (đạt 83,5%) Tiếp tục kiềm chế hoạt động của các loại tội phạm và tệ nạn xã hội; triệt phá các băng nhóm phạm tội; xoá bỏ các điều kiện, nguyên