Đổi mới và hoàn thiện cơ chế điều chính pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong nền kinh tế thị trường ở việt nam

-BÔ GiÁO DỤC VÀ Đ À O TAO HOC VIÊN C H ÍN H TRỊ Q U Ố C GI/

Hà N ộ i, ngày 20 th á n g 11 n á m 1996

LÒI CAM ĐO

AN-Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu cùa

ri êng tôi Các s ố liệu, kết quà nêu trong Luậ n án là

tr u n g thực và chưa được ai công bố trong b ấ t kỳ

công trình nào khác.

Ngưòi viết c a m đ o a n

L Ê XUÂN T H À O

1.2.2 Vai trỏ cùa co c h ế đi ều c hi nh p h á p luật về

b à o hộ quyề n sò hũ u tri t uệ t r o n s nền kinh tẻ

thi t r u ò n s đị n h h u ỏ n e xã hội c h ù n s h ĩ a

3.1 N h ữ n g đòi hỏi k h á c h q u a n c ủ a việc đổi mó i và h o à n

t h i ệ n cơ chẽ đi ê u c h i n h p h á p l uậ t vê b à o hộ q u y ê n

sỏ h ữ u t rí t u ệ

3 2 N h ữ n g p h ư ơ n g h ư ớ n g cơ b ả n t r o n g việc đổi mớ i và

h o à n t h i ệ n cơ c hê đ i ê u c h ỉ n h p h á p l u ậ t vê b à o hộ

k ể n h à m b ả o h ộ q u v ề n sỏ h ữu trí t uệ cho các tổ chức, cá n h â n t r o n e n u ớ c c ũ n s

n h u n ướ c n s o à i đ a n g có h o ạ t đ ộ n g s ản xuấ t ki nh d o a n h tại V i ệ t N a m T u y nhi ên,

việc xây d ụ n e cơ c h ê b ả o hộ q u y ề n sỏ hữu trí t uệ c h ư a đ ư ợ c đ ồ n s b ộ tù k h â u

xây d ự n ơ p h á p l uật đ ế n bộ má y và các b i ệ n p h á p t h ụ c thi p h á p l uật dựa t r ẽ n

n h ữ n g l u ậ n cứ k h o a h ọ c v ủ n s chắc

Vi ệ c đ ã n e kv b ả o hộ q u y ê n sò hủu trí t uệ ngày c à n g t ă ng, cho đ ế n nay điĩ

có e à n 7 0 0 0 0 n h ã n h i ệ u h à n ơ h ó a đả đ ược đ á n g ký tại V i ệ t N a m Số l ư ọ n s cái

tổ c hức, cá n h â n V i ệ t N a m đ ă n s kv qu y ề n sò hữu tri t u ệ x á p xi b à n e số lưọr.L

đ o n c ủ a c á c tổ chức, cá n h â n n ư ố c ngoài, đ ặ c bi ệt là các tổ chức., cá n h â n ỏ c á t

t h à n h p h ố lỏn : t h à n h p h ố H ồ Chí Mi n h, H à Nội , H ả i P h ò n s , Đ à N ẳ n c T r o n ,

số c á c tổ c húc, cá n h â n n ư ố c ngoà i đ ă n g ký và o V i ệ t N a m p h ả i kể đ ế n h à n

đ à u là P h á p Đú c , Ý, H o a Kỳ, N h ậ t Bàn, H ồ n s Kô n g S i n g a p o r e , T h á i Lan

C ù n g vói vi ệc xác l ậ p co sỏ p h á p ]ý đ ể b ả o hộ q u v ề n sò h ữu trí t uệ , các nhu

đ à u tư n ư ỏ c n go à i c ũ n e n h ư t r o n g nu ố c an t â m h ơ n t r o n s vi ệc s ản xuất , kin'

d o a n h , l i ên d o a n h ò Vi ệ t N a m c h ố n g lại việc c ạ n h t r a ọ h k h ô n g l à n h m ạ n h , sà

x u á t và b u ô n b á n h à n g giả, b ả o vệ quvền lợi chí nh đ á n a c ùa n s u ò i s àn xu ấ t V

n g u ò i t i ê u d ù n a N h i ề u đ o n vị l àm h à nơ già đ ã bị p h á t hi ệ n và p h á p l uật xù i

T u y n h i ê n , các h o ạ t đ ộ n g đ ă n g ký và b à o hộ p h á p lý quy ề n sỏ hữu tri tu

ò n u ổ c ta có n h ữ n g yếu k é m t h ể hi ện t r ê n các m ặ t sau đ â y :

1 Số l ượng các tổ c h ứ c và cá nh â n t r o n g và n ơo à i n ư ố c đ ă n g ký xin bà o

hộ q u y ề n sò h ũ u trí t uệ c ò n ít so vói nhị p đ ộ p h á t t r i ể n c ù a n ề n ki nh tế (chi

b ằ n e = 10% số l ưộng đ ă n e ký h à n g n ă m c ủa m ộ t n ư ó c A S E A N , số l u ọ n e đ o n

đ ă n g kv s áng c h ế c ủa V i ệ t N a m t r o n a 10 n ă m 1982 - 1992 b à n g số đ o n đ ă n s

ký t r o n ơ 1 n s à y ò N a m T r i ề u Ti ê n )

2 H i ệ u q u ả của việc b ả o h ộ quvền sò hữu tri t u ệ cho các đối t ưọnơ đã được

N h à nước Vi ệt N a m côna n h ậ n còn rát thấp Nh i ề u t r ường h ọ p vi p h ạ m n h u n g Nh à

nước k h ồ n ơ eiải quyết dứt đ i ể m đ ể tình t r ạng vi p h ạ m luật k é o dài Người chù đối

t u ợ n ơ sò h ữu c ô n g n g h i ệ p bị t h i ệ t hại do p h í a vi p h ạ m eây ra

mỏi về S ỏ hữu trí tuệ

- T ổ chức b ộ má y t h ụ c thi p h á p luật của N h à nước ta còn c ồ n s kềnh, k é m

h i ệu quả D ặ c biệt là sự phối h ọ p khõ ne đ ồ n g b ộ e i ũ a các co q u a n n h u t òa án

công an, viện k i ể m sát t h e o quy định cùa P h á p luật

- C h ư a l à m t ốt cô ng t á c t h ô n g tin t uyê n t r u y ề n t h ô n g q u a h o ạ t đ ộ n g cùa

các H ộ i K h o a h ọ c n h ư H ộ i Sò hữu Cô n g n c h i ệ p , H ộ i ' L a o đ ộ n a S á n g t ạ o đ ể

n h â n d â n h i ể u rõ p h á p ’ l uậ t và ý t hức đ ượ c vi ệc b ả o h ộ q u y ề n sò h ữ u trí t uệ

của m ì n h và có b i ệ n p h á p t h ự c thi có kết quả

»«

H i ệ n nay, t o à n Đ ả n a , t o à n d â n ta rtang ra sức t h ự c h i ệ n đ ư ò n ơ lối Đạ i hội

8 c ủ a D à n g về c ô n g n g h i ệ p h ó a và hiện đại h ó a đ ấ t nước, xây d ự n g n ư ố c ta t rò

t h à n h m ộ t n u ỏ c có ng n g h i ệ p v à o n ă m 2020 M u ổ n vậy, p h ả i p h á t huy tài n ã n s

s á n g t ạ o tri t u ệ c ù a con n e u ò i Vi ệt Na m Đổi mỏ i và h o à n t hi ệ n co c h ẽ đi ều

ị

chinh p h á p l u ậ t về q u y ề n sò hữu trí tuệ, hệ t h ố n ơ p h á p l uật và b ộ má y t hực thi

bào hộ q u v ề n sò h ủ u trí t uệ n h ằ m k h uy ế n khí ch s á n g t ạ o b ằ n ơ việc đ i ề u chì nh

các mối q u a n hệ p h á p l uật về q u y ề n sỏ hữu trí t uệ đ ặ c b i ệ t là q u a n hệ s i ũa

một bê n là c hù sò hữu các đối t ư ọ n g đó còn mộ t b ẽ n là n h ũ n g n s u ò i sừ d ụ n g

các đối t u ọ n g đó

Vì vậy, t r o n g đ i ề u ki ệ n nói t r ê n, việc n g h i ê n cứu Đ ề tài : "Dôi m ớ i và h o à n

thiện cơ c h ế đ iê u c h ỉn h p h á p luật vê q u y ên sà h ữ u trí tu ệ ỏ n ư ớ c ta k iệ n n a y ” sẽ

góp p h ầ n l à m p h o n g p h ú về mặ t lv l uận và thực t i ễ n b ả o h ộ q u y ề n sò hữu tri

tuệ ỏ Vi ệ t N a m

2 T ì n h h ì n h n g h i ê n cứu đê tài:

T r ê n t h ế giới, việc n gh i ê n cúu về l uật sỏ hữu trí t u ệ và co c h ế đ i ề u chì nh

p h á p l uậ t về b ả o hộ q u y ề n sỏ h ũ u trí tuệ, đã đuộ' c các n ư ỏ c và các tổ c hức q u ố c

tế q u a n t â m và có n h i ề u c ô n g t r ì nh nghi ên cứu về vấ n đ ề n à y t r o n g n h i ê u n ă m

qua H à n g l oạt v ă n b ả n luật, h i ệ p ưốc và cò ng ưỏc q u ổ c t ế đ ã r a đòi c h o t hấv

kết q u ả c ùa các c ô n g t r i nh n g h i ê n cứu đó [9]

N g h i ê n cứu về q u y ề n và n e h ĩ a vụ cùa chủ các đố i t ưọ ng ; lịch sừ c ủa các

luật s á n g chế, n h ã n hi ệu h à n g hóa, quy ề n t ác giả [36]

T u y nhi ê n, các n g h i ê n cúu t r ê n chù yếu đề c ậ p đ ế n v ấ n đ ề luật qác nước

0 Vi ệt N a m , đ ã có n h i ề u hội t h ả o q u ố c gia và q u ố c t ế d o C ụ c sỏ hủiỊ c õ n s

nghi ệp và C ụ c b ả n q u y ề n tác giả tổ chức, đã có n h i ề u b ả n b á o c á o t r ì n h bày về

tùng v ấ n đ ê cụ t h ể về l uậ t sỏ h ũ u trí tuệ Tu y nhi ê n, ít có c õ n e t r ì n h n à o ng hi ê n

cứu m ộ t c ác h hệ t h ó n g về luật sò hữu tri t uệ ò các n ướ c và V i ệ t N a m đặ c bi ệt

c h ưa có c ô n e t r ì nh n á o p h â n tích sâu sác khá: n i ệ m co c hế đ i ề u c hì nh p h á p luậ

vỏ b à o hộ q u v ề n sỏ hũ u tri tuệ; c ũ n e như c h u a có tài liệu n à o đề c ậ p mộ t các

hệ t h ố n g về co c h ế b ả o đ ả m h à n h vi thực hi ệ n q u v ề n và n g h ĩ a vụ p h á p lý cù

các chù t h ể b à o hộ q u y ề n sỏ hữu trí tuệ

3 M ụ c t i ê u và n h i ệ m vụ ng hi ê n cứu :

a) M ụ c tiêu : L u ậ n án này l àm s á n s tỏ Cố sỏ lv l u ậ n và t h ực t i ễn t r o nviệc đổi mỏi và h o à n t h i ệ n cơ c h ế điều chi nh p h á p l uật về sỏ h ữu trí tuệ t r on

nề n kinh tế thị t r ường của Việt Na m trên co sò đó kiên nghị vối N h à nuỏc cá

p hươ ng hưỏ na , giải p h á p đổi mỏi trẽn iĩnh vực r.àv

b) N h iệ m vụ n g hiên cứu : Đ ể đạt được m ụ c t i êu t r ê n , L u ậ n á n sẽ giàquyế t n h ũ n ơ n h i ệ m vụ sau :

- N g h i ê n cứu sỏ h ũ u tri tuệ như là một loại tài s ản sò h ữ u đ ặ c bi ệ t n ằ r

t r o n a các p h ạ m t rù sò hữu tài sản ò Việt N a m

- N g h i ê n cứu khái n i ệ m của cơ chế đi ều c h i nh p h á p l uật về b ả o hộ quyề:

sò hữu trí t u ệ và tác đ ộ n ơ cùa nó đối vói n ề n ki nh tế thị t r ư ờ n g ỏ Vi ệ t Nan:

sự càn t hi ế t ph ả i b ả o hộ các đối t uọnơ về sỏ h ữu trí t uệ

- N g h i ê n cúu l uật q u ố c tê về sò hữu trí t uệ, các bộ má v và b i ệ n p h á p t hự

thi việc b ả o h ộ quvề n sỏ h ủu trí t uệ của các nuỏc

- N g h i ê n cứu t hực t r ạ n g các hệ t h ố ng p h á p l uật về b ả o h ộ q u y ề n sò hũ

tri t uệ ỏ Vi ệ t N a m tù đó rút ra n h ững vấn đề c ầ n b ổ k h u v ế t t r o n a p h ư o n a á

xây d ự n g d ụ t h à o l uật sỏ h ũ u trí t uệ cùa Vi ệt N a m

- N g h i ê n cứu: t hục t r ạ n g cùa chủ t hể q u a n hệ p h á p l uậ t là các co q u a

q u ả n lý n h à n ư ổ c và cơ q u a n tu p h á p về b à o hộ q u y ề n sò h ũ ũ tri t u ệ về bài

hộ q u y ề n s ò h ũ u côn g n e h i ệ p từ đó đê ra sự p h ố i h ợ p đ ồ n a bộ giữa các C'

q u a n đ ó n h ằ m b ả o hộ quyền sỏ hũu tri tuệ

- N g h i ê n cứu các bi ệ n p h á p thực hiện q u y ề n và n s h ĩ a vụ p h á p lý c ùa cá chù t hể

4 C á c p h ư ơ n g p h á p nghi ên cứu

L u ậ n án coi t r ọ no việc sù dụ n g p h ươ n g p h á p so s á n h và c h o r ằ n g chi t rê

cơ sò so s á n h đối chi ếu luật sỏ hữu trí tuệ c ù a các nước và các t ổ chức q u ố

tẽ t ì m r a n h ũ n g đ i ể m thích họp p h ù họp với h o à n c ả n h Vi ệ t N a m ph ù họp với đưòn t i lối đổi mỏ i và thích hợp vòi nề n kinh tế thị t r ư ờ n g Vi ệ t N a m đế

dề ra co sò lý l u ậ n đổi mỏi và h o à n t hi ện co c h ế đ i ề u c hi n h p h á p l uật về bà o

hộ q u v ê n sò hữu trí t uệ

D ồ n g - t h ò i L u ậ n á n còn coi t r ọ n g p h ư ơ n g p h á p đ i ề u t ra xã hội học T r ê n

cũ sò t ổ n s kết t h ụ c t i ễ n 10 n ă m đổi mới và h o ạ t đ ộ n g b à o h ộ q u y ề n sò hữu trí

t uệ ỏ V i ệ t N a m về vi ệc giải quvết mộ t số vụ t r a n h c h á p vi p h ạ m có liên q u a n

đ ế n b ả o hộ q u y ề n sỏ h ữ u c ồ n a n s h i ệ p để xác đị nh đ ú n g đ á n h o n cơ sỏ t hực tiển

đ ể đổi m ỏ i và h o à n t h i ệ n CO' chế đi ều chi nh p h á p l uậ t về b ả o hộ q u y ề n sò hữu

tri t uệ

5 N h ữ n g đ ó n g góp mới về k h o a học c ù a L u ậ n á n

- L ầ n đ ầ u t i ên t á c giả đã làm rõ khái n i ệ m co c h ế đ i ề u c hì nh p h á p luật

về b à o h ộ qu y ề n sỏ h ữu tri tuệ

- L u ậ n án đ ã t r ì nh bàv một cách hệ t h ố n s t hục t r ạ n g c ủ a co c h ế đ i ề u chi nh

p h á p l u ậ t về b à o hộ q u y ề n sỏ hữu trí t uệ t r o n u nề n k i nh t ế thị t r u ò n a t r ê n p h ạ m

vi q u ố c gia và q u ố c tế T ừ d ó rút ra dưộc n h ữ n a đ i ể m m ạ n h và yế u t rorm hệ

t h ố n g p h á p l uật V i ệ t N a m và p h á p luật q u ô c t ế ; n h ũ n g đ i ể m m ạ n h và đ i ể m

yếu t r o n s hệ t h ố n g b ộ má y và các bi ện p h á p t hực thi b à o h ộ q u v ề n sò hữu tri

t u ệ ; r ú t ra n h ũ n g bài h ọ c kinh n g h i ệ m t r or m việc q u à n lý và b à o hộ quyề n sỏ

h ũ u trí t u ệ ỏ V i ệ t N a m và quố c tế

- L ầ n đ à u t i ên t ác già đ ã •kiến nghị p h ư o n e h ư ổ n g và giải p h á p đổi mỏi và

h o à n t h i ệ n co c h ế đ i ề u chi nh p h á p luật b ả o hộ q u v ề n sỏ h ữ u trí t uệ, đ u a ra nội

d u n g D ụ t h à o B ộ l uật sỏ hữu trí tuệ

6 Ý n g h ĩ a k h o a học và t hực tiễn c ủa L u ậ n án

K ế t q u à đ ạ t đ ư ọ c c ủa Lu ậ n án t rước hế t e ó p p h à n ! àm s á n s t ò về p h u o n g

i

di ên ]ý l uậ n khái n i ệ m co chê điều chỉnh p h á p luật về b à o h ộ q u v ề n sò hữu tri

t uệ và vai t rò c ù a nó t r o n ơ nê n kinh tế thị t r ư ờ n g ò Vi ệ t N a m

L u ậ n á n có ý n gh ĩ a t h ụ c t i ển eóp p h à n t ă ng c ư ò n ổ p h á p c h ế về b à o hộ

q u v ề n sò h ữ u trí t uệ, p h ụ c vụ sự ng hi ệ p c õ n g n s h i ệ p hóa, h i ệ n đại h ỏ a đ á t nuóc

Vì vậv, L u ậ n án có t hể l à m tài liệu t h a m k h ả o t r o n g n a h i ê n cứu s i ànơ dạv, xây

C H Ư O N G 1

CỔ SÔ LÝ LUẬN CỦA VIỆC Đ ổ l MỚI VÀ HOÀN THIỆN

C ơ CHÉ ĐIÊU CHỈNH PHÁP LUẬT VẾ BẢO HỘ QUYÊN

1.1 K H Á I N I Ệ M V Ê Q U Y Ế N S Ở H Ữ U T R Í T U Ệ VÀ

B Ả O H Ộ Q U Y È N S ỏ H Ữ U T R Í T U Ệ

1.1 K H Á I N I Ệ M V È Q U Y Ề N s ỏ H Ữ U T R Í T U Ệ

Từ lâu, v ấ n đ ề vai t r ò và ý n s h ĩ a cùa h o ạ t đ ộ n g s á ng t ạ o trí t uệ đố i vói sự

n g h i ệ p p h á t t r i ể n k h o a học, c ô n g nghệ , kinh tè - xâ hội đ ã đ ượ c n h ậ n t h u c tưonỉ:

đối t h ố n e n h ấ t tỏi mứ c k h ô n g còn là ván đê phả i b à n cãi T u y nh i ê n , t h á i độ

c ùa các N h à n ư ớ c và các hệ t h ố n g p h á p luật cùa các q u ố c 2Ìa k h á c n h a u t r o n s

việc đi ều c h i n h c á c mối q u a n hệ xã hội liên q u a n tói các s ản p h ẩ m s á n g t ạ o tri

- Co i s à n p h ẩ m s á n c t ạ o tri t uệ là t h uộ c t o à n xã hội, k h ô n e t h ù a n h ậ n

quyề n tư h ũ u trí t uệ ; nguòi t ạ o ra sàn p hầ n i trí t uệ có giá trị đ ưọ c N h à nuóc

t h u ơ n s c ô n g h o ặ c ' g h i c ô n g '

- K h ô n g p h ù n h ậ n q u y ề n tư hữu trí tuệ nhưr m cũnii k h ù n e cỏrm khai t hùa

n h ậ n q u v ề n đó, n h á t là các s àn p h ẩ m d u ợc t ạ o ra ò nưỏc ngoài có giá trị đổi

vói n ê n k i n h tế t r o n s nuốc

D a số các n ước c ô n s n c h i ệ p p h á t t r i ển có t hái đ ộ t h u ộ c loại t hứ nhát

T h u ậ t n s ữ "sỏ h ữ u trí t uệ" và "sò hữu c ô n s n s h i ệ p " xu ấ t hi ệ n từ các nưỏc nàv

L o ạ i t há i đ ộ t h ú b a t h ư ờ n g x u ấ t hi ện ò các n u ỏ c c h ậ m p h á t tri ển

T ì n h h ì n h đ ã t hay đổi đ ặ c bi ệt m ạ n h m ẽ t r o n g mư ò i n ă m s à n đây Cá c

n i ỏ c v ó n có t hái đ ộ p h ủ n h ậ n q u y ề n tư hữu trí t u ệ đã từ bò t hái đ ộ đó Nh i ề u

nưôc v ố n có t há i đ ộ m ậ p m ò đ ã c h u y ể n s a n e t hái đ ộ r õ r à n g c h ấ p n h ậ n quyề n

tư h ữ u trí t uệ Đ i ề u này đ ã d ẫ n đ ế n n h i ề u kết q u à đ á n s khí ch lệ :

- N h i ề u n ư ố c đã b a n h à n h h o ặ c đ ã sửa đổi hệ t h ố n o luật sò hữu trí t uệ

n e o n g u y ê n t á c t h ừ a n h ậ n q u y ề n sỏ hữu đối vói s á n e chế, ki ểu d á n s c ô n g nghi ệp,

r h ã n h i ệ u h à n s h ó a c ũ n g n h ư t h ù a n h ậ n quvẽn t ác già, đ ồ n s thòi b à o đ à m các

ci ều k i ệ n p h á p ]ý cho việc t hực thi các quvê n đó ;

- S ỏ h ữu trí t uê đ ã t r ỏ t h à n h mộ t t r o n g n h ủ n ạ nội d u n s q u a n t r ọ n a t r o n a

hoạt đ ộ n g t h ư o n s mại q u ố c tế

T h e o c h ú n g tõi có nh i ề u n g u v ê n n h â n d ẫ n tỏi sự t ha y đổi nói t r ê n Ng u y ê no w *■ ■> s— *

i h â n h à n g đ ầ u lại c hí nh là ò b ả n chất , ý nghĩ a và vai t r ò c ù a sồ hũ u trí t u ệ đối

' ỏi k i n h t ế và t h ư ơ n g mại X u h u ổ n c t ă n g tỷ t r ọ n g trí t u ệ t r o n a sản xuấ t cônc

khỏi n g u v cũ bị giả m ạ o T ổ n t h â t c ùa các n hà đ à u tư do t ì nh t r ạ n ơ t hi ếu truni

t h ụ c nói t r ê n vô c ùng lỏn (vi dụ t ổng số thiệt hại của các loại bà n q u y ề n và s<

h ũ u tri t u ệ c ùa Mỹ n ă m 1993 là 17 tý U S D ) Bản t h â n các d o a n h n c h i ệ p bị thiệ

ị

hai k h ố n e t h ể tụ m i n h c h ố n s lại một cách có hiệu q u à các h à n h d ộ n u xâ m hạ

do đ ó họ đòi hỏi p h á p luật và chi nh phù phài thực hi ện các bi ện p h á p hữu hiệ

đ ế t r á n h tì nh t r ạ n g đó Sự đòi hỏi cùa các d o a n h n s h i ệ p d à n t rò t h à n h sức é

d ố i vối m ộ t s ố c h í n h p h ủ v à sau đ ó t ù các chính p hù n à y đ ã g â y sức é p đ ố i VI

các chi nh p h ù k h á c noi m à các hãnơ đó có quyền lọi ki nh tế

T r ư ò n ơ h ọ p đ i ể n h ì nh của chí nh sách sây súc é p nói t r ê n là Di ề u khoe

giũa Mỹ vói Br axi n T h á i Lan Án Độ, T r u n é Quổc t r o n g thòi gi an vừa q-

đã xảy r a do c h í n h p h ủ Mỹ đị nh sù dụ n g Di ều 301 này

Ý n g h ĩ a và vai t r ò của sò hữu trí t uệ dưọc k h ầ n e đ ị n h m ạ n h mẽ n h á t bằ

Sự ki ện x u ấ t h i ệ n c á c quy đị nh về ván đề này t r o n g H i ệ p đị nh t ổng q u á i

t h u o n a mạ i và t h u ế q u a n ( G A T T ) vừa đ u ợc 117 nước ký kết ngày 25 12 19Í

C á c đi ều k h o ả n n h u vậv đã t ạ o t h à n h m ộ t t r ong 10 nội d u n c co b ả n cùa G A '

( đ u ọ c gọi là " t h ỏ a t h u ậ n về các khía c ạ n h liên q u a n tối t h ư o n g mại của quy

sò hữu tri t uệ, k ể cả t h ư o n o mại h ặ n s ạià ( T r a d e - R e l a t e d As p e c t s

I n t e l l e c t u a l P r o p e r t v Ri ght s, i ncl udi ng T r a d e in C o u n t e r f e i t G o o d s , viết t ắt

T R I P s ) T R I P s qu y đ ị nh các tiêu c h u ẩ n tối t hi ể u về b à o hộ sò hữu trí t u ệ 1

b â t kỳ t h à n h vi ê n n à o c ủa G A T T c ũno phải đ ạ t được, t r o n ơ đ ó có các đi

k h o ả n về p a t e n t , n h ã n hiệu, t ên t hươ ng mại, bí m ậ t t h ư o n s mại và b à n quvì

T R I P s đ ặ c bi ệt đòi hỏi các n u ỏ c t h à n h viên phải t u â n t hủ các n g u y ê n tắc c

C ô n g u ỏc B e r n e về b à o hộ các tác p h ẩ m văn học và k h o a học, C ô n e ước R o

vẽ b à o hộ các tổ chức p h á t t h a n h và C ô n " ưóc Pari s về b ả o hộ sỏ hũu cc

n s h i ệ p

N h u vậy đ â y là làn đ â u tiên việc b ả o h ộ sỏ h ữu tri t u ệ đ ã t r ò t h à n h điêu

kiện b á t b u ộ c đ ố i - v ỏ i các q u ố c gia mu ố n t h a m eia s i nh h o ạ t t h ư o n e mại quốc

té D i ề u đ ó k h ẳ n g đ ị n h n h ậ n thức c h u n e của t hê giỏi đ ố i với vai t r ò c ù a sỏ h ũ i

trí t uệ và V chí t h ố n e n h ấ t t r o n g việc thiết l ậ p cơ c ấ u t r ậ t tự t r o n s c ạ n h t r a n l

h o ạ t đ ộ n g s á n g t ạ o đ ư ợ c t h ư a n h ậ n la tài s ản và d ư ộ c aọi ]à tài s ản trí t uệ s

h ũ u các tài s ả n trí t u ệ t h ư ờ n g đ ượ c gọi t ắt là sỏ h ữ u trí t u ệ ( ha y c ò n gọi là s

h ũu trí t h ứ c ) K h á c vỏi các loại tài sàn vật c h ấ t ( đ ộ n g s ả n ha y b ấ t đ ộ n a s ả r

n h ư đ ã t r ì n h b à y ò t r ê n , tài sàn trí t uệ là loại tài s ả n đ ặ c bi ệ t , tài s ả n võ hì nl

s on g t r o n s n h i ề u t r ư ò n g h ọ p nó có giá trị cuc kỳ t o l ốn C ó n hi ề u q u a n niệi

vê sò h ữu trí t u ệ n h ư n s t h e o c h ú n g tồi sỏ h ữu trí t u ệ là l o ạ i hì n h sỏ h ữu liẽ

q u a n đ ế n nhũns ; m ẩ u t h ô n g tin có t h ể kết h ợ p c h ặ t c h ẽ vỏi n h a u t r o n e n h ữ r

vật t h ể h ủ u h ì n h x u ấ t hi ện t r o n g c ùng mộ t t hòi gian vói số l ượno b à n s a o k h ô r

giói , han ò n h ũ n g đị a đ i ể m kh á c n h a u t r ên t h ê giỏi Q u v ẽ n sỏ hữu t r o n g t r ư ò r

h ọ p n à y k h ô n e p h ả i là quyề n sò hũu bả n t h á n các b ả n s a o m à c h i n h ìà n h ũ r

t h õ n g tin c h ú a đ ụ n g t r on g các b à n sao đó [20]

G i ố n g n hu quyề n sò hũu dộng sàn hay bấ t đ ộ n ơ s à n , q u v ề n sò hữu trí t uệ CŨI

fc>! n h ũ n g h ạ n c hế n h ấ t định, thi du hạn chế về thòi h ạ n hi ệ u lục về l ãnh thổ

s ỏ h ữu tri t u ệ đ ư ọ c chia t h à n h hai lĩnh vục : "Sỏ hữu c ô n s n g h i ệ p " và "Bủn

q u v ề n t á c già"

C ô n s liỏc t h à n h l ập tổ chức sò h ũ u tri t uệ t h ế siổi ( W I P O ) kv tại S t o c k h o l m

r v à v 14/07/ 1967 qu y đ ị nh "Sò hữu trí tuệ" b a o 2Òm n h ũ n g q u y ề n liên q u a n tới :

[25 t r a n g 46]

(1) C á c t á c p h ẩ m vă n học, ng hệ t huậ t và kh o a học

(2) T h ự c h i ệ n việc b i ể u di ễn n g h ệ t huật , p h á t t ha nh , ahi á m, t r u y ề n hì nh

(3) C á c s á n g c h ế t r o n a mọi lĩnh vực đòi s ổng con neưòi

vực c ô n g n s h i ệ p , k h o a học, vă n h ó a hay ng hệ t huật

N h ữ n g đ ối t ượng n ê u ỏ đ i ể m (1) t huộc lĩnh vực b à n q u v ề n c ủ a sò h ữu trí

t uệ C á c đối t ư ợ n e n ê u ò đ i ể m 2 t h ư ò n s đ ưọc gọi là " Qu y ề n k ế cận", đ ó là các

q u y ề n n ả y sinh t ù b ả n quyề n và có liên q u a n trực t i ếp vỏi b à n q u yề n

N h ữ n g đối t ư ợ n g n ê u ò các đ i ể m (3), (5) và (6) đ ề u t h u ộ c lĩ nh vực sỏ h ũu

cổn g n g h i ệ p c ù a sò h ũ u tri t uệ Dố i t uọng đ ế c ập ò đ i ể m ( ? ) có t h ể đ u ọ c coi

n h u là m ộ t t r o n g n h ữ n g đối t ư ọ n g c ù ị b ả o hộ quvề n sỏ h ũ u c ô n s n a h i ệ p bòi vì

C ô n g u ố c Pa r i s về b à o hộ quy ề n sò hữu công n g h i ệ p (văn b à n S t o c k h o l m n ă m

trí tuẻ bời vi n ó khổní i m a n g tí nh c h á t s á n a t ạ o mã chi là sự phá t hi ện ra Cc

quy l uật t ồ n tại s ản có t r o n c giỏi tự n h i ê n k h ỏ n e cỏ h i ệ p uỏc quốc t ế nà o c

m á y mó c , t h i ế t bị s à n xuấ t T h ậ t ra sò hữu c ò n ° n g h i ệ p là mộ t loại hì nh cùa

h ũ u trí t u ệ , n ó liên q u a n đ ế n n h ữ n g t h à n h q u à s á n s t ạ o c ủa tri t u ệ con n g u

đ ặ c b i ệ t là s á n a chế, giải p h á p hữu ích và kiểu d á n c c ô n c nghi ệ p T h e o chú

tôi, s á n g c h ế và giải p h á p h ũ u ích là n h ũ n g giải p h á p c h o n h ũ n g n h i ệ m vụ

c h ú n g v â n đ u ọ c liệt v à o đối t ư ộ n ơ c ù a sò hữu c ô n e n e h i ệ p chi vì m ộ t ]ý dc

* c h ú n g c h ứ a đ ự n ơ n h ũ n g d ấ u h i ệ u t r u y ề n tin cho r.gưòi t i êu dùnc , đ ặ c bi ệt là

vói n h ữ n g s à n p h ẩ m và dị ch vụ cỏ t r ẽ n thị t r uòng, vì vi ệc b à o hộ các đối tưc

na y còn n h ã m c h ô n ơ lại việc sù d ụ n c bất h ọ p p h á p các d á u hi ệu vối mụ c d

lua dôi n gưò i t i êu d ù n ơ và n h ũ n ơ h à n h đ ộ n e c ạ n h t r a n h b á t họ p p h á p k h á c

T h u ậ t n e ữ "sờ hữu c ô n s nsihiệp" t hực ra k h ò n e h o à n t o à n loiiic bùi vi nó

Cí'i t h ể l àm c h o n c ưòi ta h i ể u l à m là loại h ì nh sò h ữu nàv vốn chi liên q u a n đè n

cúc s á n iT c h ế s i ã i p h á p h ũ u ích đ ư ợ c sù d ụ n g t r o n c n e à n h Cỏnc n e h i ệ p vi mục

t iêu ki nh tế Q u à có n h ư vậy, t r o n g t r ư ò n c h ộ p đ ặ c b i ệ t nàv các s á n g c h ế đã

d u ọ c khai t h á c t r o n e c ác cơ sò c ỏ n s ng hi ệ p N h ư n g n h â n hi ệu h à n g h ó a n h ã n

hi ệu dị ch vụ, t ê n t h u o n s mạ i và các chi d ẫ n t h u o n e mạ i c h ẳ n s n h ũ n g có liên

C õ n s ưỏ c Pa r i s đ ã quy đ ị n h r à n g đối t ư ợ n g c ủ a việc b à o hộ sỏ hữu c ôn c

n s h i ệ p là ( 1) s á n g chế, ( 2) m ẫ u h ũ u ích (giải p h á p h ũ u ích), (3) ki ểu d á n e cônt:

" Quvên tác già" còn được d ù n a đế đẽ c ậ p đ ế n c h i n h tác tíià n n u ò i đ ã sã nu

t a o ra t ác p h ẩ m vă n học, na h ệ t h u ậ t và được eọi là t ác íiià c ủa t ác p h ẩ m Vê

v i n đ ê này l uật p h á p c ủa các nước đề u t h ừ a n h ặ n t á c si à có n h ử n e q u y ề n đ ặ c

bi ẽt n h ấ t đ ị n h đối vói s á n e t ạ o cùa mì nh như quyề n n e ã n c ấ m n s ư ò i k h á c sừa

đổi cãi bi ên t ác p h ẩ m của mi nh Chi có t ác già c ủ a t ác p h ẩ m mỏ i d ư ợ c l à m

đ ư ợ c mộ t má y t hu r a đ i o t r o n g mộ t bài b á o đ ă n c t r o n s m ộ t t ạ p chi thi t á c già

đ ư ợ c h ư ò n a "bản quyền" đối vói bài b á o đó ; và n h u vậv k h ô n g ai đ ư ợ c p h é p

s a o c h ụ p bài b á o nế u k h ô n s được sự đ ồ n e ý cùa tác già n h ư n s t ác ei ả sẽ khônt ỉ

n e ă n c àn đ u ọ c người k h á c sử d ụ n g ý t u ỏ n s cùa m ì n h đ ể t ạ o ra m ộ t má v t h u

r a d i o n h u mô t ả t r o n s bài b á o cùa t ác già

Dố i vói s á n g chẽ c ũng vậy, t r o n c t r ư ò n a h ợp này s á n s c h ế có t h ể đ ư ợ c b à o

hộ dưới h ì n h t hức quvê n sò hữu c ô n a nghi ệ p N g u v ê n t ắc cơ b ả n là n h ủ n s V

t u ò n g thì k h ô n g đ u ọ c b ả o hộ b à n g l uật b ả n quyề n, t r ù phi được c á p b à n s độc

q u y ề n s áng chế M ộ t ngưòi khi c ô n e bố c ông khai ý t ư ỏ n e c ủa m ì n h t r o n s mộ i

hội t h ả o c h ẳ n ơ hạn, sẽ k h ô n g có quyê n n e ã n cản n gưòi k h á c sủ d u n s ý t u ỏ n s• ■ <_ l J • V- ^đó

N h u n g n ế u ý t ư ò n g lại được t h ể h i ệ n t r on g m ộ t vậ t t h ể hữu h ì n h thì kh

đó này sinh việc b à o hộ quyề n đối vói các từ ngũ, các n ốt nhạc, c á c n é t họa ,

mà ý t u ò n g đ ố t h ể hiện

C h ú n g tôi xin lưu ý sự khác bi ệt giữa q uv ê n t ác si à t r o n g b ả n q u v ẻ n Vc

q u y ê n t á c già t r o n g sỏ hữu c ỏ n s n c h i ệ p , đặ c biệt là t r o n g t r u ò n c h ọ p n h ũ r n

ị

riuỏc sử d ụ n a t h u ậ t n e ũ q u y ề n t á c già t hav c h o b ả n q u v ề n n h ư V i ệ t N a m c h ắ n n

hạn

T r o n g lĩnh vực sỏ h ữu c ò n e n g h i ệ p , chì đ ặ t vá n đẻ q u y ề n tác iiià đối vói

S ' \ n <7 chế, giải p h á p hũ u ich và k i ể u d á n c c ỏ n c n g h i ệ p hỏi vì đ ó mỏ i là n h ữ n c

t h á n h q u à c ùa h o ạ t đ ộ n o s á n s t ạ o ( s á n g chế, giải p h á p h ữ u ích là s á n s t ạ o kỹ

t huật , còn ki ể u d á n s c ô n ơ n s h i ệ p là s áng t ạ o m a n g t i nh m ỹ t h u ậ t )

T r o n g khi đối vói s á n a chế giải p h á p h ữ u ích m ộ t V t u ỏ n a n h ấ t đ ị n h gọi

là V t ư ò n e s á n a t ạ o có t h ể đ u ộ c b ả o hộ thì t r o n g q u y ề n t á c già đối vối v ă n h ó a

n a h ê t h u â t lai chi b ả o h ộ c á c t á c p h ẩ m có t í nh đ ộ c d á o đ ư ợ c t h ể h i ệ n dưỏ i m ộ t

sang chê là b i ể u hi ệ n t h ô n ơ t h ư ò n g đ ượ c nơưòi ta q u a n t â m t h e o dõi N ế u n h i

Di e s e l k h ô n g s ánơ c h ế ra loại đ ộ n ơ cơ m a n ơ t ê n ô nơ thì c h á c c h á n l oại đ ộ n e cc

d ó sẽ đ u ọ c mộ t ngưòi k h á c s á ng c h ế ra và o mộ t thòi đ i é m n à o đ ó s a u Di esel

C ò n nê u B e t h o v e n k h ô n c viết b à n nh ạ c ei ao h u ò n e số 9 thì vĩ nh vi ẻn n h â n loại

sẽ k h ỏ n e b a o iiiò có đ ượ c b à n n h a c đó

T ừ n h ũ n ” k h á c bi ệt t r ê n c h ú n g tôi t hẩv rằnơ t r o n s q u v ề n t ác 2Íà về vă n

h ỏ a n ^ h ê t h u ậ t khi tác già c ông bố t ác p h ẩ m , tự nó đ ã m a n g đà y đ ù ý nghĩ a

cùa q u y ê n tác giả, n s u ọ c lại n h à s á n g chế chi n h ậ n đ u ọ c sự b ả o hộ b à n g luậi

p h á p n ế u naưòi đó n ộ p đ o n đ ă n g ký s á n g c h ế vói co q u a n sò hữu c ô n e nghi ệp

q u ố c gia và được co q u a n này c ấ p b à n s đ ộ c quyề n s á n g c h ế ( p a t e n t ) S á n g ché

t r u ỏ c khi đ u ộ c c ấp b à n g p h ả i đ u ọ c xét n a h i ệ m về t i nh mới mc, t r ì n h đ ộ s á m

t ạ o và k h à n ă n g á p d ụ n s m a n g t í nh c ò n s ne h i ệ p Khi n h à s á n g c h ế đ ư ợ c cáf

b ằ n g đ ộ c qu yề n s áng c hê thì vã n b à n s này k h ô n g chi x u ấ t p h á t tù vi ệc t h ừ a n h ậ r

n e ư ò i đ ó là t ác eià mà đ ồ n ơ t hòi c ò n t h ù a nhậri về m ặ t t i nh t h â n c ù a n h à nưỏ(

đối vối t á c giả

n à o c ù a b ê n t hú ba Vi ệ c xác l ập q u y ê n sò hữu cô n g n g h i ệ p đ ư ợ c t h ự c hi ệ n dưc

h ì n h t h ức c ấp văn b à n g b ả o hộ cho chủ t h ể có qu yề n sỏ h ữ u đqi vỏi đối t ưọn

so h ữ u cõn g n g h i ệ p t u ơ n ơ ứng Thí dụ, c á p p a t e n t c h o n a ự ò i có s á n g chế mả

hữu ích, ki ểu d á n g c ô n g n g h i ệ p ha y giấv c hứnơ n h ậ n đ ă n g bạ n h ã n hi ệ u h à r

h o a c h o chủ n h ã n hi ệu h à n a hóa

uỏc Par i s về b à o h ộ q u y ề n sỏ h ữu c ỏ n e n g h i ệ p T ừ đ ó , s ố n ư ớ c là t h à n h viên

cùa C ô n s uỏc Pa r i s n e à y c à n s t ã ng; t í nh đ ế n n s à y 1 1/ 4 / 1 9 9 5 đ ã có tỏi 129 n ưổc

C ô n g ước Pa r i s và T ổ c hức sò hữu trí t u ệ t h ế giỏi ( W I P O ) đ ã t h e o đ u ổi

mụ c tiêu t h ú c đ ầ y sự h ợ p t á c giữa các q u ố c 2Ía t r o n s l ĩ n h vực sò h ữ u c õ n s

quyê n t ác già t ư o n g ứnơ và b à o vệ q u v ê n đ ó c h ố n g lại b ấ t kv sự vi p h ạ m n à o

cua p h í a t hử ba Nói c h u n g , ò h ầ u hết các nước, l u ậ t q u y ề n t á c si ả đ ề u t uvê n

ò nitỏc ngoà i cho c ô n a d â n n ướ c mì n h , n ă m 1883, 11 n ư ớ c đ ã t h à n h

b ổ t ả c Éĩà c ù a m ộ t t á c p h ẩ m 2ỐC có q u y ề n c á m n a ư ò i k h á c s a o c h é p t á c p h ẩ m cùa mì n h khi k h õ n s đ ư ợ c p h é p Vi ệc b à o h ộ q u y ề n t ác già u ó p p h â n t h ú c đá v

su s á n e t ạ o của con naưòi

c) Sự h ì n h t h à n h và p h á t t r i ể n hệ t h ố n g b à o hộ q u y ê n t á c già

Ý t ư ỏ n ơ về b à o h ộ b à n qu về n t ác aià chi đ ượ c b á t đ à u từ khi s á n g c h ẽ ra

in ấn cho p h é p các t ác p h ẩ m văn học được n h â n b à n n h ò các t i ến t r ì n h co khí

thay cho việc s a o c h é p b à n s tay Đi ề u này d ẫ n tỏi sự r a dòi m ộ t n ề n t h u o n e

mạ i mối D ó ]à vấ n đề t h u o n s mại của n h ũ n ơ t h ọ in ấ n và n h ũ n s n a ư ò i b á n

sách, m à người ta ưọi là "nơuồi b á n vă n h ó a p h ẩ m" N h ữ n a n s ư ò i n à y đ ã đ ầ u

tư n h ữ n s k h o ả n t i ền đ á n2 k ể vào việc m u a giấy, xây d ự n g n h à m á y in, v à v à o

việc t h u ê lao đ ộn g T r o n ơ t r ư ò n s h ộ p này, d o k h ồ n s có h ì n h t h ú c n à o c h ố n g

vi ệc c ạ n h t r a n h m u a b á n các b ả n sao, việc đ à u tu in á n và b á n s ác h là m ộ t việc

đ à u tư m ạ o h i ể m và n h i ê u n2UÒi đã bị p h á sản N h ũ n s v ê u c ầ u bức b á c h đ ã

h ì n h t h à n h m ộ t d ạ n g b ả o h ộ n h ũ n a đặ c q u y ề n do n h ữ n g co q u a n q u y ê n lực b a n

cho 0 A n h và ỏ P h á p co q u a n quvề n lực nàv là n h à v ua c ò n ò Đ ú c là các

H o à n s t h â n ỏ c á c B a n s C á c đặ c quyề n này đ e m lại q u y ề n đ ư ọ c tái s à n x u ấ t và

p h â n p h ố i t ror m m ộ t t hòi h ạ n n h á t đị nh c ù n s n h ữ n g h ì n h t h ú c p h ạ t đố i việc

việc vi p h ạ m b ằ n s c á c h p h ạ t tiền, b á t giữ, tịch t h u các v ă n b à n vi p h ạ m b ả n

qu yề n [16]

T r u ổ c khi nói tới l uậ t q u v ề n tác giả c ủa các n ư ó c và C õ n g ước q u ổ c t ế về

q uyê n t á c già, c h ú n g tôi xin đ i ể m q u a mộ t số nét về t r u v ề n t hổ r m R o m e và

t r uyền t h ố n g A n s l o - S a c s o n về q uv ề n t á c giả

Q u a n g hi ê n cứu c ác tài liệu lịch sù, c h ú n ơ tôi đ ư ọ c b i ế t q u y ê n tác, 2Ìả chi

t hục sự ra đòi t ù cuối t h ế kỷ XV vì t r ước đó khi con n e a ò i c òn p h ả i d ù n2 vò

lá cây d a t hú h o ặ c m ả n h t r e đ ể viết chữ lẽn đó t i ến t h ê m m ộ t b ư ố c là k h á c

c h ũ l ẽ n g ỗ n h ư n s s ố l ư ọ n g i n r a c ũ n g k h ô n g n h i ề u C h ỉ t ừ k h i c ó m á v in c á c

tac p h â m mói đ ư ộ c in ra m ộ t cách dẻ d à n e Nhưnt ỉ m u ố n in n h i ê u thì phả i cỏ

tiên, vì vậy các ỏ nu chù n h à in đ ã đ a u tư tiền b ạ c vói hv v ọ n s được b ù đ á p và

cỏ lãi

Dê’ l à m đ ư ọ c đ i è u đó việc t r ư ó c t i ên họ cần đ ư ợ c đ à m b à o là đ u ọ c đ ộ c

quyền, đ ể các n h à in k h á c k h ô n g in t á c p h ẩ m đó C h i n h vì t hê đ ã này si nh việc

bào hộ đ ặ c q u v ề n c h o các n h à in Vi thế, chủ n h à in đ ã t h u đ ượ c lòi t r o n s việc

in tác p h ẩ m

T u y t hế , c h ằ n g b a o l âu nơuòi ta n h ậ n ra r à na , n ế u k h ô n s có t ác già, n h ữ n ơ

nsưòi s á n g t ạ o ra t á c p h ẩ m , thì c á c ô n a chù n h à in lấy t á c p h ẩ m ò đ â u đ ể m à

in- đi ều đ ó nói l ên m ụ c đí ch c ủ a vi ệ c b a n h à n h l u ậ t đ ầ u t i ê n về q u y ề n tác si à

Luật này đ ư ợ c 2ỌÌ là D ạ o l uậ t c ù a N ũ h o à n g A n m o , r a đòi n a à y 10/ 4/ 1710

N h u n g Đ ạ o l u ậ t n à v chỉ l i ên q u a n đ ế n vi ệc tái b à n s á c h , vi t h ê neưcị

ta gọi đ ó là q u v ề n t á c già T h u ậ t ngữ nà y t ồ n tại c h o đ ế n n g à y n a v V

Copyright đ ã đ u ợ c m ỏ r ộ n 2 p h ạ m vi b à o hộ đ ố i v ó i n h i ề u l ĩ n h v ự c k h á c k h ô n ị chi có s á c h

chiêu L u ậ t b à o hộ t á c p h ẩ m viết n h u sách, b à n đồ, đ ồ án vói t hòi h ạ n là

nam, va có t h ể được gia h ạ n n ế u tác sià còn s ố n s khi thòi h ạ n lãn t hử nhát đ ã ì

C ò n ò P h á p , v à o t hòi kỳ c ác h mạ n g, đã c ô n g b ố v ã n b à n vê q u v ề n t á c già

D ó là hai Ng h ị đ ị n h được b a n h à n h n ă m 1791 và 1793, m ộ t N c h ị đ ị n h q u y đ ị nh

việc t hực h i ệ n q u v ề n tác giả, với thòi hạ n s u ổ t c uộ c đòi c ù a t á c ưiả và 5 n ã m

tiếp t h e o kể từ s a u khi t á c aiả chết Ne hị đ ị n h t hứ hai đ ã t h i ế t l ập q u y ề n tái

b ả n m à các t á c giả đ ư ọ c h ư ỏ n a s u ố t đòi, q u v ề n n à y k é o dài 10 n ă m t i ế p t h e o

ơian N h à viết kịch khỏníỉ t h ể k h ỏ n a nhò đ è n d i ễ n viên đ ể đ ư a vò kịch cùa mì n h

lên sân k h á u ; n h à s oạn n h ạ c phủi dựa vào ca sĩ n h ạ c c ô n g đẽ’ t h ể hi ện tác

p h ẩ m c ù a mì n h R ồ i việc shi â m p h á t t h a n h , t r u y ề n h ì n h đ ã g ó p p h â n m ạ n h

mé t r o n g việc đ ư a t ác p h ẩ m đ ế n vói c ông chủng; và q u a đ ó đ ã l à m cho c õ n e

c h ú n g bi ết đ ế n t á c giả V à đ ã đ è n lúc n h ữ n s t r ọ t h ủ đ ỏ c ũ n g đòi hỏi cho mì n h

Về vấ n đề q u y ề n t á c già p h á t sinh từ khi n à o , t h e o q u a n đ i ể m t r u y ề n t h ố n g

L a - t i n h , q u v ề n tác già r a đòi tù khi tác giả s á n g t ạ o ra t á c p h ẩ m T á c eià đ ược

N h à n u ó c b à o hộ ngay t ù lúc đó chứ k h ô n ơ p h ả i đợi đ ế n l úc t ác p h ẩ m được

c òng bổ, p h ổ bi ến C ò n t h e o q u a n đ i ể m c ù a t r u v ề n t h ố n g A n g l o - X a c s o n đ ể

k h u y ê n khích tác già c ô n s b ố t ác p hẩ m c ủ a m ì n h , t rước kia n gư ời ta chì b ả o hộ

tác p h ẩ m khi đã đ ược x u ấ t b ả n Và nê u k h ô n g , m u ố n đ ư ợ c h à o hộ t ác ai ã phả i

đã n g ký và n ộ p lưu c h i ể u Sau này q u a n đ i ể m nói t r ê n đ ã m ấ t dầ n n s u ò i ta

k h ò n g t há y nó đ ư ọ c t h ể hi ệ n t r o n g Đ ạ o l uật q u v ề n t á c già c ù a Mỹ b a n h à n h

nă m 1956, còn L u ậ t quyền tác già cùa Mv b a n hà n h n ã m 1976 tuy k h ô n e bò

hết các t hủ tục n h ư n g cũn g gạt b ỏ đi rất nhiều

M ộ t vấ n đê nữa về ns ưòi s á n c t ạo tác p h ẩ m thực h i ệ n t h e o k h u ô n k h ố hợp

d o n 17 ( đ ặ t h à n s ) vi ên chức n hà nưỏc s á n s t ạo t ác p h ẩ m d o cơ q u a n n h à nưỏc

criao n h i ệ m vụ thì t r u v ề n t h ố n e L a - t i n h và t ruyền t h ố n s A n s l o - X a c s o n gi ải quyế t

như t h ế n à o ?

C á c n ưổc t h e o t r uyền t h ố n s L a - t i n h có k h u y n h h u ỏ n s k h ẳ n g đ ị n h , tuy

quyền t ác giả n ả y sinh t ù ns ưòi sár s tạo, n hưn g có t h ể dẻ d à n g c h ấ p n h ậ n việc

c huyển a i a o q u y ề n vật chất cho cá nhân, tổ c h úc đ ặ t h à n a h o ặ c giao n h i ệ m vụ

vì họ là n h ũ n g cá n h â n , tổ chúc có quyền công bố, p h ổ b i ế n t ác p h ẩ m

ỏ các nước có t r uvền t h ố n a A n s l o - X a c s o n cách siài q u y ế t vấn đề n à y khác

hẳn nơưòi ta n h ấ n m ạ n h đ ế n vai trò ph ổ biên tác p h ẩ m cùa cá n h â n , t ổ chúc

đ ặ t h à n a h o ặ c c ù a co q u a n n h à nước, họ n h ấ n m ạ n h q u a n hệ p h á p lv c ủ a ngưòi

sáng t ạ o vói co q u a n n h à nuỏc, c h o nê n về quỵẽn t ác già đối với n h ữ n g t á c p h ẩ m

được s á n ơ tác t h e o đ o n đặ t h à n g h o ặ c t h e o n h i ệ m vụ đ ượ c eiao, thì n s a v tù

ng u ồ n gốc, p h ả i t r a o cho na uòi p h ổ biến, chú k h ô n g p h ả i là t á c già D ố i vói t ác

p h ẩ m đ i ệ n ả n h cũn o vậy, nói c h u n s naưòi sàn xuất k h ô n g có vai t r ò s á n s t ạ o

t r ong việc l àm ph i m, n h ư n a họ có mộ t vị trí hết súc t r ọ n s yếu, vì n ế u h ọ k h ô n g

đ â u tư tài chí nh, thì k h ò n e khi n à o phi m được sản xuất Ngưòi bỏ t i ề n ra làn:

phim với hv v ọ n g k i ế m lòi t r o n s quá trình khai thá c b ộ p h i m sau n à y 0 c á c

nuớc t h e o t r uyề n t h ố n g L a - t i n h , ns ưòi ta k h ô n s t uốc đi sự b à o h ộ tài s ả n v ă n

hoc c ủa t ác giả, còn ỏ các n ư ố c An s l o- Xa c s o n, n.ơưòi t a k h ô n g n s ầ n n s ạ i t r a o

quyên tác giả cho nơưòi sản xuất

T ó m lại, t h e o q u a n đ i ể m c ù a chúnơ tôi mỗi n ư ỏ c có l uật p h á p ri êĩ l e về

q u y ê n t ác già căn cú vào tì nh hì nh kinh tế xã hội v ã n h ó a c ùa n ư ố c m ì n h

Nh u n g v u ọt lên n h ữ n s sụ kh á c bi ệ t ấv là sự t hỏ a t h u ậ n s i ủa các n ư ó c n s à v cànc

mo r 0 n ể v'3 t ác giả đ u ộ c h u ò n ạ m ộ t sự b ả o hi) t h ò a đ á n c ỏ b ấ t cứ n ư ỏ c n à o kh

n>ruòi ta sù d ụ n g L u ậ t q u v ê n t ác già của m ộ t riưỏc chi có hi ệu 1 ực ò nước đó

Vi èc b à o hộ q u v ề n t á c già chi bố h ẹ p t r o n s p h ạ m vi c ùa t ùng nước, t r o n s khi

hi ệu q u ả của vi ệc b ả o hộ q u v ề n t ác già v ẫ n bị h ạ n chế

d) Sự h ì n h t h à n h và p h á t t r i ể n hệ t h ố n g bào hộ q u y ê n sỏ h ữu c ô n g n ghi ệ p

C ă n cứ v à o các n g u ồ n tư liệu về l uật c ù a các nưỏc, c h ú n ơ tôi t ạ m chia các

đ ối t ư ọ n e của q u v ê n sò hữu c ô n s n e h i ệ p t h à n h hai n h ó m : N h ó m t hú n h ấ t ba o

g ồ m các sàn p h ầ m c ủ a h o ạ t đ ộ n s s á n s t ạ o tri t uệ n h u s á n s chế, giải p h á p hũu

ích ( m ộ t s ố n u ỏ c t h u ồ n g gọi là m ẫ u hữu í c h) , k iểu dánơ c ô n g n g h i ệ p m à tiêu

b i ể u c h o n h ó m nà y là s á n e chế N h ó m t h ứ hai b a o e ồ m các đối t ư ợ n s p h ụ c vụ

c h o việc tiếp thị, h ư ỏ n s d ẫ n n e u ò i t i êu d ù n g và xúc tiến các h o ạ t đ ộ n ơ t h ư ơ n g

mại n h u n h ã n h i ệ u h à n g h óa , t ê n gọi x u ấ t sứ hà n g hóa, t ê n t h u ơ n s mại , mà

t i êu b i ế u cho n h ó m nà y là n h ã n h i ệ u h à n g hóa N g h i ê n cứu q u á t r ì n h p h á i

t n e n l uậ t và sự h ì n h t h à n h và p h á t t r i ể n c ũ n g như ý n a h ĩ a , vai t r ò c ủa H ệ t h ố n a

b ả o hộ q uy ê n sò h ũ u c ô n g n g h i ệ p c ù a các n u ỏ c t r ê n t h ế giói, c h ú n g tôi thấv

c h ú n g p h ụ t h u ộ c chủ yếu v à o sự h ì n h t h à n h và p h á t t r i ển hệ t h ố n g b ả o hộ s á n a

chẽ và hệ t h ố n g b à o hộ n h ã n h i ệ u h à n g h óa

S ự hìn h t h à n h và p h á t triên h ệ th ố n g b ả o hộ sáng c hê

Q u a c á c tài liệu cùa T ổ c h ức sò h ữu trí t uệ t hê giói W I P O [36] và q ua

n g hi ê n cứu sự h ì n h t h à n h và p h á t t r i ể n l uật cùa các n u ó c t r ê n t h ế giới, c h ú n e

to 1 t h a y r à n g ngay tù thòi t r u n ơ cổ, c ù n g vói sự p h á t t r i ể n c ùa lực l ư ợ n s sàn

xuất đã xuất h i ệ n hi nh thức "đặc ân" do vua c h ú a b a n cho nhà s á n g c h ế đề

khuvẽn khí ch vi ệc t ạ o ra C ỗ n 2 n e hệ mới T r o n e nh i ê u ư u ò n e h ọp " đ ặ c ân" mà

n hà s ánc chê n h ậ n được là đặ c quyền khai t h á c chi nh s áng c h ế m ì n h t ạ o ra

t r on a thòi h ạ n n h ấ t đị nh D ó chinh là tiền t h â n c ùa hệ t h ố n g b à o hộ s á ng chế

Hì n h t hức " đặc ân" cho n h à s ánc c hế được á p d ụ n s k há p h ổ bi ến ỏ các nước

c hâ u Âu tù t h ế kv t hú 12 đ ế n t hế kv t hứ 16 T u v số "đặc ân" b a n c h o s á n g chế

r ất ít so vối c á c đ ặ c ân khác, n h u n e nó có t ác d ụ n g lỏn đối với vi ệc k h u y ế n

khích t ạo ra c ô n s n g h ệ mỏi N ă m 1474 ỏ V ơ n i d o ( Ý) có mộ t đ ạ o l u ậ t t r o n g đó

quy đị nh nơưồi n à o t ạo ra được mộ t t hi ết bị rr.ỏi thì được đ ộ c q u y ề n c h ế tạo

t hiết bị đ ó t r o n g muò i n ă m và n e h i ê m c ấm bát cứ ai b á t c h u ỏ c c h ế t ạ o nếu

k h ô n s được p h é p cùa n hà s á n g chế Có t h ể coi đâ v là hì nh t hức p h ô i thai cùa

hệ t hố ng b à o h ộ s á ng chế

Tới cuối t h ế kỷ 16 hì nh t húc ba n "đặc ân" ki ểu p h o n ơ ki ến đã t ò ra k h ô n g

p h ù h ộ p vói sự p h á t t r i ển cùa q u a n hệ sàn xuấ t c ũ n g n h ư lực l ư ộ n g s àn xuất

thòi bấy giò N ó đ á t r ò t h à n h p h ư ơ n g t i ện t r ụ c lội c h o n h à c ầ m q u v ề n và là

n h â n t ổ cản t r ò tự do cạnh t r a n h thòi kv tiền T u b ả n chù nơhĩ a [15]

N ă m 1623, Nghị viện A n h t h ô n s q u a đ ạ o l uật về đ ộ c quyền, t h e o đ ó mọi

hì nh t húc đ ộ c q u v ê n đ ê u bị xóa bò chi trừ đ ộc q u y ề n về s á ng c h ế ; việc cấp

bằ n g đ ộc q u y ề n s á n g chẽ ( p a t e n t ) cho bấ t cú ai t ạ o ra được m ộ t s á n a c hế là

thục h i ệ n q u y ề n c ô n s d â n chứ k h ô n c phả i là b ổ n e lộc của h o à n g eia D ạ o luật

náy đ ưộc coi là vă n b ả n p h á p l uật đ á u tiên, khỏi đ â u c ho H ệ t h ổ n ơ b ằ n ơ s á n ẹ

chẽ của A n h và các nưỏc Âu Mv khác Ti ế p t h e o nước A n h là c á c nước Mỹ

(1790) P h á p (1791) Bì (1854), Italia (1859) N h ậ t (1855) Ng a ( 1870) Đú c

(1877) lân l ượt c ò n ơ bố l uật s á ne c hế cùa mi nh T í n h đ ế n cuối t h ế kỳ t hứ 19

đã có 45 n u ỏ c b a n h à n h l uật s á n ơ chế và n s à v na y con số đ ó đ ã lên tối 175

nưoc C ù n g với việc hình t h à n h và k h ố n e n ơ ừ n e - h o à n t hi ệ n hệ t h ố n ơ l uật p há p,

cac co q u a n sò h ũ u c ône n g h i ệ p quốc eia đ ã đ ư ọ c t h à n h l ậ p đ ể t h a y m ặ t nhà

nUỏc n h ậ n đ o n xét và c á p bằníi độc quvê n s á n e chế H ệ t h ố n g t ò a án t h a m gia

trực t i ếp v à o việc giải quyế t các t r a nh cháp vi p h ạ m n h à m b à o vệ q u v ề n của

chù b ằ n c s á n s chế

Ng o à i h ì n h t h ức b ằ n g đ ộ c quyền sáne chế, ò một số n ư ỏ c t h u ộ c hệ t h ổ n a

xã hội c hù n s h ĩ a t r ư ớ c đ â y ( Li ê n Xô, C H D C Đúc, T i ệ p k hắ c, B u n s r i a , Vi ệt

Na m, Cu Ba M ô n s C ổ ) và m ộ t số nước đ a n s p h á t t r i ển k h á c ( M ê h i c ô ) c òn áp

d u n s h ì n h t h ứ c c ấ p giấy c h ú n g n h ậ n t ác già s á n s chế T r o n s t r ư ờ n g h ọ p này,

s án2 c h ế đ ư ợ c coi là t h u ộ c q u v ề n sỏ h ũ u cùa nh à nước Khi s á ng c hế đ ư ợ c cấp

siấy c h ú n g n h ậ n t ác giả và c ô n s bố thì bất cứ co q u a n , xí n a h i ệ p n à o c ùa Nhà

nước đ ề u có q u y ề n sù d ụ n a và có nghĩ a vụ t r à t h ư ò n ơ c ho t ác giả t h e o quv đị nh

của p h á p l u ậ t [22]

H ì n h t h ú c b à o hộ s á n s c h ế này đưọc coi là hì nh t hức b à o h ộ q u y ề n sò hũu

c ô n a n g h i ệ p và đ ư ọ c k h u y ế n khí ch á p dụne Nó p h ù h ộ p vỏi nề n ki nh tế kê

h o ạ c h h ó a t ậ p t r u n g và đ ã có n h ữ n a đ ó n ơ góp n h ấ t đị nh v à o sự p h á t t r i ể n kinh

tế, k h o a h ọ c kỹ t h u ậ t c ủa mỗi nước Khi các niíốc này c h u y ể n từ n ề n ki nh tế kế

h o ạ c h h ó a t ậ p t r u n s s a ng n ề n ki nh tế h o ạ t đ ộ n s t h e o cơ c h ế thị t r ư ò n g thì việc

b ả o hộ s á n ơ c hế dưỏ i hì nh t hức giấy chúnơ n h ậ n tác giả s á n g chế, t h e o c h ú n s

tôi, là k h ô n e còn p h u h ọ p nữa Bời lẽ c h ún g ta đã t ạ o r a m ộ t t hú l uật lệ vốn

thù t i êu đ ộ n g lực đ ể cho n h à s áng t ạo nghi ên cứu s ánơ c h ế ra các c ô n s nơhệ

mỏi Chì có b à n g đ ộ c q u y ề n mối khuyến khí ch đ u ọ c họ p h á t huv tài n ă n g trí

t uệ và đ u ố c t rà c ô n s m ộ t cách xứng đánơ T h e o c h ú n g tôi, t r o n g co c h ế thị

t ruòng, l u ậ t lệ nàv p h ả i đưọ c thav t hê h o à n t o à n b à n g hệ t h ố n ơ b à n g đ ộ c quyê n

sang chẽ C ù n a vói viêc b ả o hộ sáng chế, ò n hi ê u n u ố c c ò n t r i ể n khai việc bào

hộ giải p h á p hữu ích m à mộ t số nu ỏc gọi là m ẫ u hữu ích và ki ể u d á n g cônc

n ghi ệ p t h e o n g u yê n t ắc n h ư b à o hộ sáng chế

Sự p h á t triển c ủ a hệ t h ố n e b à o hộ sáng chế mẫ u hữu ích, k iểu d á n e Cốn2

n g h i ệ p ò t ù n g n u ỏ c c ũ n g như trên p hạ m vi t o àn t h ế giỏi t h ể hiện ò số đơn đăng

kv và số văn b à n a b à o hộ đ ã c ấ p ngày càrm t ănu T r o n e n h ũ n a n ă m Eần đây

t r ê n t hế giói t r u n g b i n h mỗ i n ă m có từ 1.5 t r i ệ u đế n 2 t r i ệ u đ o n đ ã n e kv s á n e

chê n ộ p tại các cơ q u a n sò h ữ u c ô n c n g h i ệ p q u ố c gia và có tù 500 000 - 600 000

b ằ n s đ ộ c q u y ê n s á n g c h ế đ ã được cáp R i ê n s N h ậ t Bàn mỗ i n ă m C u c P a t e n t

N h ặ t Bả n đ ã n h ậ n đ ư ọ c 4 0 0 0 0 0 s ánơ c h ế và giải p h á p hữu ích

Sụ hìỉih thành và p h á t triền hệ thống bào hộ nliãn hiệu hàng hóa [36]

T h e o tài l i ệu c ủ a T ổ c h ứ c sỏ hữu trí t u ệ t h ê giói ( W I P O ) và c á c n g u ồ n tư

liệu về l uậ t k h á c , c h ú n s tôi xin khái q u á t q u á t r ì nh đó nh ư s au : N a a v tù thòi

cổ đại, n h i ê u v ù n g đã c ó tục lệ d ù n2 m ộ t d ấ u h i ệ u riênơ e ắ n lên s à n p h ẩ m đ ể

t u o n g lai Cu ố i c ù n s , nga v cả các n h ã n h i ê u c hưa đ u ợ c sủ d u n g n h ư n s c hủ n h ả iw 7 w J w '

co y đ i nh sừ d ụ n ơ c ũ n ơ đ ư ợ c shi n h ậ n v à o sổ Sô t h e o dõi n h ã n h i ệ u h à n s hóc

d â n d ầ n t r ò t h à n h sổ đ ã n g b ạ n h ã n h à n g , từ đó hì nh t h à n h p h ư ổ n g t h ú c đã ni

n h ã n h i ệ u h à n g h ó a tại t ò a á n ( t h ư ò n a gọi là n h ã n hi ệ u t r i nh t ò a ) T u y n h i ẽ r

%'ec đ ă n g ký n h ã n hi ệu n h ư vậy đ ượ c thực- hiện t h e o t h ò n e lệ c h ứ k h ỗ n o t he

RU) đi nh c ù a m ộ t vă n b à n l uật p h á p n à o T h e o tài liệu của W I P O c h ú n g tí

dược biết L u ậ t n h ã n hi ệu h à n a hóa đ â u t i ên đ ư ợ c b a n h à n h tại P h á p n ă m 1857

T h e o l uật nàv a u v ê n đổi vói mộ t n h ã n hi ệu hà n e h ó a t h u ộ c vè neưùi t hực hiện

s ớm n h ấ t m ộ t t r o n s hai việc : 1 sứ d ụ n s n h ã n hi ệu, và 2 đ ă n e ký n h ã n hiệu

t h e o quy đ ị n h c ù a luật Nế u mộ t níiuòi đ ã n s ký m ộ t n h ã n hi ệ u n h u n g t hòi đi ể m

sù dụng n h ã n h à n g c ùa nơưòi đó lại sau ne ưòi đ ã n s ký t hứ hai thì q u y ê n đối vối

a) Nội d u n g q u v ê n sỏ hữu c ông n g h i ệ p và b ả o hộ q u y ê n sỏ hữu c ô n g nghi ệp

Q u y ê n sò h ữu c ông n s h i ệ p là q u v ề n sò h ữu đối vói s á n s chế, giải p h á p hũu

ich, kiêu d á n e c ô n g ng hi ệ p , n h ã n hi ệ u h à n g h ó a và n h ữ n g qu yề n k h á c do p h á p

luật quy đ ị n h Q u y ê n sò h ủ u đ ó b a o 2ồ m các đ ộ c q u v ê n sử d ụ n s , đ ộ c quvền

c h uy ể n g i a o q u y ề n sỏ hữu h o ặ c q u y ề n sử d ụ n a đối t u ộ n s sỏ hũu 0ô n2 ng hi ệ p

noi t r ê n c h o c á c t ổ chức, cá n h â n kh'ác

T r ẽ n co sò n gh i ê n cứu các khái n i ệ m về các đồi t ư ọ n e sỏ hữu c ô n g nghi ệp

n o > 0 p h â n t r ê n , có t h ế p h â n chia các đối t u ộ n a sò hữu c ô n e n gh i ệ p t h à n h hai

n h ó m [35]:

- N h ó m các s à n p h ẩ m s á n s t ạ o - t r i t uệ ( b a o 2ồ m s á n c chế m ẫ u h ữu ich.

ki ếu d á n g c ỏ n s n g h i ệ p và c ông n g h ệ h o ặ c p h ư o n s p h á p c h ế t ạ o ( k n o w - h o w ) ;

tiêu b i ể u c h o n h ó m này là s á n s chế

- N h ó m các c ô n g cụ h ư ỏ n a d ả n và xúc t i ế n t h ư o n c mại ( b a o £ ô m n h ã n

hiệu h à n g hóa, n h ã n h i ệ u dịch vụ, t ê n t h ư ơ n g mạ i , chi d ẫ n n a u ồ n gốc chi d ẫ n

x u ấ t xứ, t ê n gọi x u ấ t xú) : tiêu b i ể u c ho n h ỏ m nàv là n h ã n hi ệu h à n g h ó a và

nh ã n h i ệ u dịch vụ

N ộ i d u n g tổng q u á i cùa việc b ả o hộ s á n g c h ế là b á t kỳ ai t ạ o ra đ ư ộ c một

s á n s c h ế đ á p ứn a các t i êu c h u ẩ n d o p h á p l uật q uy đị nh đ ề u có t h ể n ộ p đ o n yêu

càu N h à n ướ c b ả o hộ, t r o n s đ o n ph à i n ê u rõ h o à n t o à n b ả n c h ấ t c ùa s á n g c h ế :

khi thấv s á n g c h ế đ á p ú n s đà y đ ù các tiêu c h u ẩ n N h à n u ỏ c t uvên b ố b à o hộ

sáng c h ế đó t h ô n ơ q u a vi ệc c ấ p c h ứ n o chi b à o h ộ ( p a t e n t ) cho nguòi n ộ p đ ơ n :

p a t e n t chi có hi ệu lực t r o n s m ộ t số n ă m ; t r o n g thòi h ạ n hi ệ u lục, s á n a chế

t h u ộ c q u y ề n sò hũ u c ù a n s u ò i đ u ộ c c ấ p p a t e n t ; n e ưòi sờ hữu p a t e n t đ ư ợ c độc

quyền sử d ụ n a và kh a i t h á c s á n e c h ê và c á m b ấ t kỳ ai k h á c sử d ụ n s k h a i thác

s ậng c h ế đó n ế u k h ô n e đ ư ọ c p h é p c ủ a chủ p a t e n t Vi ệc m ộ t nguòi k h á c khai

thác, sù d ụ n g s á n c c h ế m à k h ô n a đ u ợ c p h é p c ủ a chù p a t e n t bị coi là h à n h vi

xâm p h ạ m đ ộ c q u v ề n s á n g c h ế và bị p h á p l u ậ t - x ù lý Sa u khi thòi hạ n h i ệ u lực

I cùa p a t e n t c h ấ m dứt, s á n g chế k h ò n a t h u ộ c q u v ề n sò hữu c ủa chù p a t e n t nữa

Ki n h n gh i ệ m cùa các n u ỏ c c h o t h ấ y r àr i s t r ư ồ c khi đ ạ t tỏi t r i nh đ ộ h o à n

hao mọ i co c hế thị t r ư ò n g đ ề u t r ài q u a mộ t t hòi gian dài c ạ n h t r a n h đ ộ c quyên

độc nhất ) Bỏi vậv, t hực tiẻn p h á p l uật c ù a các n ư ố c t r o n a giai đ o ạ n c ạ n h

t r anh k h ô n s h o à n h à o đ ề u r ất q u a n t â m tối việc k i ể m s o á t và h ạ n c h ế đ ộc quvên

t r o nc đ ó chủ yế u là k i ể m s o á t p h ư ơ n g p h á p đ ạ t tỏi đ ộ c q u y ề n Cải tiến công

nehệ sản xuất , t ạ o ra s ả n p h ẩ m k i ể u mỏi đ ư ợ c coi là m ộ t t r o n c các p h ư o n e

p h á p c ạ n h t r a n h chi nh đá nơ, l à n h m ạ n h b ậ c n h ấ t và đ á n g đ ư ợ c k h u y ế n khích

áp d ụ n e nhát H ệ t h ố n s b à o hộ s á n s c h ế bănt i c á c h c ấ p p a t e n t là b i ệ n p h á p

thực hiện ỷ t u ỏ n s k h u y ế n khí ch c ạ n h t r a n h nói t r ê n Nội d u n s t ó m t ắt c ủa n s u v ê n

tác độc q u y ề n cô ng n s h ệ là : ng ưòi n à o t ạ o ra m ộ t c ô n e n e h ệ h o ặ c m ộ t sàn

p h ẩ m mỏi có k h ả n ă n g á p d ụ n ơ h o ặ c s ả n xuấ t c ô n s n a h i ệ p thi n c u ò i đ ó có q u v ẻ n

chi ếm giữ và đ ộ c q uv ề n khai t h á c ( á p d ụ n s , s ả n xuấ t , lưu t h ô n o ) c õ n g n g h ệ , s àn

T h e o nỉiuvên tác này, ng uò i c h i ế m 2Ìữ đ ộ c q u y ề n c ô n ơ n e h ệ có n s h i a vụ

phải c ô n g b ổ nội d u n s c ôn 2 n g h ệ c h o xã hội bi ết và p h ạ m vi đ ộ c q u v ề n chì siổi

han t ưonn ứn e vói nội đur m d u ọ c cồr m bổ Ni i uvên tác nàv đ ó n ư vai t r ò qua n

t r ọ ne tronti việc t h ú c đá y sụ p h á t t r i ể n c ò n e n e h ệ thỏnLi q u a vi ệc b à o hộ sãnu

chế Việc c ổ n a b ố nội d u n e c ò n g n a h ệ nói t r ê n , mộ t mặ t b ổ c á o việc cònti nahệ

dó đã t h u ộ c đ ộ c q u y ề n c ù a m ộ t n e uòi mặ t khác, t h ô n a b á o lòi d à i quvẽt Do

dó có t h ể coi n h u vấ n đề đ ã đ ư ợ c giải qu yế t xong, xã hội c ân c h u y ể n s a n g giài

quỵết vấn đề k h á c h o ặ c t i m k i ế m lòi siài t ốt h o n cho c h í n h v ấ n đề cũ C ú như

vâv mỗi m ộ t đ ộ c q u v ề n c ô n g n g h ệ đ ư ợ c thiết lập tri thức c ô n s n gh ệ của xã hội

đuợc đổi mỏi m ộ t p h à n , đ ồ n g t hòi xã hội k h õ n e p h ả i m á t c ô n a súc t hòi eian

chi phí cho việc t ì m ki ếi n lại n h ữ n e côn g n g h ệ đã đ ư ợ c t ì m ra mộ t t ì nh t r ạ n s

phổ biến rát d é ơặp t r o n ơ t r ư ò n a h ợ p c ô n s n e h ệ mỏi bị giữ bí mật

Nguyên lắc đ á n h đ ô i

Ng uy ê n t ắ c này còn đ u ợ c 2ỌÍ là n e u v ê n tắc k h ế ước

Độ c q u v ề n c ônơ n g h ệ k h ô n a p h ả i là m ộ t loại q u v ề n tự nhi ê n, ng hĩ a là

không tự đ ộ n g p h á t sinh, k h ô n g t òn tại vĩ nh viễn N g u ọ c lại, độc q u y ề n cõng

nghệ chi p h á t sinh, t ồ n tại với n h ữ n c đi ề u k i ệ n n h ấ t đị nh Nhũn® điêu ki ện đõ

do p h á p l uật đ ặ t ra s a o c h o vối n h ũ n s đi ề u kiện n h ư vậy việc c hi ế m eiủ độc

quyên c ô n g n g h ệ k h õ n c n h ũ n ơ k h ô n g đi n s ư ọ c lại lọi ích c h u n s của xã hội mà

còn khuyến k h í c h c ạ n h t r a n h Côn2 n s h ệ cổ vũ cho vi ệc cải t i ến c ô n s n c h ệ t ạ o

ra sáng chế Nói c ác h k h á c , đ ó là các đi ều k i ệ n đ á n h đổi vi ệc c h o và n h ậ n giũa

N h à nu ổc đại d i ệ n c ho x ã - h ộ i và n s ư ò i c h i ế m giữ đ ộ c qu về n

Nội d u n g chí nh c ù a c á c đ i ề u ki ệ n đ ó n h ư s au : đ ể đ u ợ c h ư ỏ n s đ ộ c quyền

đỏl vÁi mộ t c ô n g ng h ệ n h ấ t đ ị n h , người đ ị n h c h i ế m eiữ p h ả i : (i) c h ú n e mi nh

cluọc r à n g c ổ n g n s h ệ đ á p ứ n a m ộ t s ổ tiêu c h u ẩ n n h ắ t đ ị n h ( t h ư ò n a là các tiêu

V

c nuan : tính mỏi , khả n ã n ạ á p d ụ n g c ô n s n s h ệ và t í nh s á n g t ạ o của c ồ n g nghệ)

(>') c ông bố nội d u n g c ô n e n ơ h ệ c h o mọi n s u ò i biết Đổi lại N h à n u ổ c t h ù a

nhạn đ ộc q u y ê n của ngưòi c h i ế m giũ c ô n2 ngh ệ t r o n e m ộ t t hòi h ạ n n h ấ t định

( t h u o n g là tù 15 đ ế n 20 n ă m ) T r o n g thòi ơian đó p h á p l uậ t b à o hộ đ ộ c quyền

nói t rẽn t r ưỏc b á t kỳ mộ t sự xâ m p h ạ m nào c ùa p h i a t hử ba Sa u thòi h ạ n trên,

dộc quvè n tụ đ ộ n a m á t đi c õ n s n g h ệ t ưon c ứng t r ò t h à n h tài s àn c ù a t o à n xã

hội Vi ệc t h ù a n h ậ n đ ộ c q uv ề n đ ượ c t hục h i ệ n b ằ n c c á c h N h à n ư ỏ c c á p một

p a t e n t cho chù đ ộ c qu yề n, t r o n g đó cỏ chi nội d u n a c ò n c n gh ệ , thòi h ạ n hiệu

lục cùa p a t e n t ( t hòi 2Ìan đ ộ c quy ề n ) D ồ n g thòi, nội d u n s c ô n e n g h ê c ũ n s đuộc

c ô n s bố r ộ nơ rãi

N h u vậv, p a t e n t là m ộ t c h ứ n e t h u s i ao k è o ( m ộ t k h ê u ố c ) giữa N h à nưỏc

và neưòi sỏ hữu p a t e n t C á c đi ều ki ện giao kèo nội d u n g k h ê uỏc là n h ư nhau

cho tất cà mọi t r ư ò n a h ộ p đ ư ọ c c ấ p p a t e n t [40] [35]

T h e o n a u v ẽ n t ắc này, đ ộ c q u y ê n chi ph á t sinh t r ê n co sỏ p a t e n t Ngưò i tạo

ra công ng h ệ n h ư n g k h ô n g xin c ấ p p a t e n t - tức là k h ô n g m u ố n t h a m gia khế

ưỏc - thì k h ô n a t h ể đ ộ c q uy ề n c ô n g ngh ệ đó T r o n g t r ư ò n a h ố p ấy, b ấ t kỳ nguòi-

n à o độc l ậ p t ạ o ra c ô n g n g h ệ t u o n e tự cũng có q u y ề n sử d ụ n g c ô n g n g h ệ mà

k h ô n s bị c á m T h ậ m chí n ế u Ĩ12UÒÌ t hứ hai xin c ấ p p a t e n t và khi p a t e n t đuọc

cấp, độc q u y ề n cô ng nghệ sẽ t h u ộ c về ngưòi đó C h ú n g tôi xin t ậ p t r u n s ph â n

tich sự k h á c b i ệ t t r o n e việc h ả o hộ các đối t ư ộ n g q u y ề n sò hữu trí t u ệ t r ê n co

sò các n g u ồ n tư liệu về luật ò n ướ c ta và các n ướ c t r ê n t h ế giói K h á c vối s á n s

chế, nhãn h i ệ u h à n g h ó a và n hả n h i ệ u dịch vụ ( t h ư ò n a đ ư ọ c gọi c h u n s là "nhãn

hiệu") k h ô n s p h ả i là sản p h ẩ m s á n g t ạ o trí t uệ, vì vậy b ả o h ộ n h ã n h i ệ u k h ô n s

n hà m mụ c đích k h u v ế n khi ch s á n g t ạ o trí t uệ N h ã n h i ệ u 2ắ n liền vói vị trí trên

thị t r u ò n g c ù a n h à s ản xuất hav c u n g ứng dịch vụ và t h ư ò n a đ ượ c xây d ụ n g mộ:

cach c ông p h u t r o n g mộ t t hòi gian dài với chi phí lỏn B à o h ộ n h ã n h i ệ u t rưỏc

het là b à o vệ các t h à n h q u à chí nh đ á n s đó c h ố n g lại mọ i h à n h vi lọi dụ ng Mục

»

t l cu t h ủ hai c ùa việc b à o hộ n h ã n h i ệ u là b ả o vệ nơưòi t i ê u d ù n g t r o n ơ việc sù

d u n g cơ bản cùa việc b ả o h ộ n h ã n hiệ u : C ũ n ơ e i ố n e như đối vói s áne

c c ’ n ghì a là khi quyền đổi vói n h ã n hi ệu t h u ộ c về ai thì nơưòi đỏ đ ượ c độc

q u v ê n sừ duriG n h ã n h i ệ u và c á m n s u ò i k h á c s ù d ụ n a n h ã n h i ệ u đ ó n ê u k h õ r m

đ ược p h é p c ủ a c h ù n h ã n hi ệ u [41]

So vối s á n a c hế, việc b à o hộ nhã n h i ệ u c òn có n h ữ n g đ i ế m k h á c biệt v'ê

n s u v ê n t á c n h ư s a u :

- T h ứ n h ấ t , n ế u n h ư q u y ề n đối vối s á n g c h ế chỉ p h á t sinh t r ẽ n co sỏ p a t e n t

(tức là c h ê đ ộ đ ă n ơ ký là b á t b u ộ c đối vói s á n a c hế ) thì q u ỵ ề n đối vói n h ã n hiệu

có t hể p h á t s i n h t r ẽ n co sỏ sử dung 0 m ộ t s ố nưốc (Mỹ C a n a d a Ph i l ì p i n )

quvề n đối vói m ộ t n h ã n h i ệ u t h u ộ c về nơưòi t hực hi ệ n s ỏ m h ơn m ộ t t r onơ hai

việc : (i) sù d ụ n g n h ã n hi ệ u, (ii) đ ã n g ký n h ă n hi ệ u t h e o qui đị n h c ủa luật 0

tất cả các n ướ c , q u y ề n đ ối vói n h ã n hi ệu nổi t i ếng t h u ộ c về nơuòi đ ã sù dụng

và l àm c h o n h ã n h i ệ u áy nổi tiếng T r o n ơ c á c t r u ò n ơ h ọ p q u y ề n p h á t sinh trên

vói n h ã n h i ệ u đ ă n g kỹ n h ư n g n ế u khi sù dụ nt i mà eây c ho nơuòi t i êu d ù n e cảm

t u ổ n g n h â m l ân vói n h ã n h i ệ u đ ã n e ký thì n h ã n hi ệu đ ó c ũ n e bị c ấ m sử dụng

- T h ò i g i a n b ả o h ộ n h ã n h i ệ u có t h ể k é o dài b à n s c ác h gia hạn, do đ ó độc

quyên đối vói n h ã n h i ệ u có t h ể coi là vĩ nh vi ển

Q u a t h ụ c t i ễ n việc b ả o hộ quyê n sò h ữ u c ông n o h i ệ p c h ú n e tôi t hấ v các

nguyen tac b à o h ộ s á n g c h ẽ và nh ãn h iệu t ò ra thích h ộ p vôi m ụ c t i êu khuyến

khích s á n g t ạ o , b ả o vệ q u v ê n lọi của các n h à đ ầ u tư đ ể t ạ o ra h o ặ c t hi ết lập

gia tri các đối t u ọ n s đó đ ồ n g thời b ả o vệ lội ích c ù a xã hội Vì vậy các

n c i ụ e n t ãc đ ó đ ư ọ c m ò r ộ n g c h o các đối t ư ộ n e khá c n h u giải p h á p hữu ich mà

ut so n ư0 c g o ; là M ẫ u h ữ u ích ( mộ t loại " s á ng chê nhò" t hưònỉ i là có tính s áne

t'10 t h ấ p h o n s á n g c h ế ) và ki ể u d á n g c ô n s n u h i ệ p ( h ì n h d á n a b ê n ngoà i c ù a sàn

p h á m ) đ u ợ c b à o h ộ t h e o n s u ỵ ê n t ắ c b à o hộ s á n s c h ẽ ;

- T ê n t h ư ơ n s mại chì d ẫ n xu á t xứ h à n s hóa t ê n íiọi x uá t xú h à n e hóa

duổc b à o h ộ chù yếu t h e o n g u y ê n tắc b ả o hộ n h ã n hi ệu

các vấn đề li ên q u a n t ỏi cả s ánơ c hế , m ẫu hữu ích và k i ể u d á n g c ô n g n g h i ệ p ) “

Các l uậ t đ ó t ạ o t h à n h hệ t h ố n g l uậ t sỏ hữu cô ng n ơ h i ệ p n h ư là m ộ t h ệ t h ố n e

đon h à n h t r o n g hệ t h ố n g p h á p l u ậ t nói c h un a

T u v n h i ê n , k h ô n a p h ả i nội d u n s vi ệc b ả a hộ sỏ h ữu c ô n g n g h i ệ p chi được

điêu chi nh b à n s L u ậ t s ò h ữ u c ô n g ng h i ệ p Q u a n g hi ê n cứu, c h ú n g tỏi t h ấ y n h ử n s

luật k h á c c ũ n g có n h ữ n g q u ỵ đ ị n h liên q u a n tói sỏ h ủ u c ô n g n g h i ệ p , t r o n g đó

t h u ò n g t h ấ y các q uy đ ị n h đ ó t r o n g L u ậ t d â n sự ( n h ữ n o q u a n hệ về d â n sự liên

qu a n tỏi sáng chế, n h ấ t là q u y ề n c ủa t ác aià s á n e c hế) , L u ậ t t h u ơ n g mạ i (các

quy đ ị nh về c ạ n h t r a n h , về t ê n t h u o n ơ mạ i , về bí m ậ t t h ư o n s mại ) , L u ậ t đ â u tu

(quyên sò hữu c ô n s n g h i ệ p có t h ể là b ộ p h ậ n c ấu t h à n h v ổ n đ ầ u tư) L u ậ t hi nh

sụ (tội sản xuất và b u ô n b á n h à n e giả

0 nước ta đối vói s á n g chế, giải p h á p hữu ích, ki ể u d á n g c ô n g ng h i ệ p ,

nh ã n hi ệu h à n s h ó a q u y ê n sò h ũ u b a o 2Ôm : độc q u v ê n sù dụn g, c h u v ể n giao

quyen su d ụ n g đôi t ư ọ n g sỏ h ũ u c ô n g n g h i ệ p cho tổ chức, cá n h â n k h á c

Dôi - vói t ê n gọi x u ấ t xú h à n g h ó a , chủ vã n b ằ n s b ả o hộ chỉ đ ư ọ c q u v ề n sử

ung k h ò n g đ.ưọc c h u y ể n giao q u v ê n sử dụntỉ cho t ổ chức cá n h â n khá c

+ Q u y ê n t ác già s á n g chế, giãi p h á p h ũu ích, k i ể u d á n o c òng n g h i ệ p b a o gòrn :

- Q u v ẽ n đ ư ợ c ghi t ên tác "ià t r o n u vă n b à n a b à o h ộ và các tài liệu củnti

bổ k h á c liên q u a n đ ế n sánti chế, siài p h á p hủu ich, ki ểu d á n c c ô n g n e h i ệ p ( qu y ề n

nh ã n t h â n )

- Q u v ề n đ ư ọ c n h ậ n t hù lao khi chù vă n b ằ n g b à o hộ sù d ụ n e s á n g chế

tTÌâi p h á p hũu ích, k i ể u dánu c õ n e n s h i ệ p t h e o quy định c ùa p h á p luật ( q u y ề n

T ổ chức, cá n h â n nước n e o à i c ủ n s đ ư ọ c b ả o h ộ q u y ề n sỏ hữu c ô n a nơhi ệp

tại Vi ệt N a m p h ù h ọ p vói các đi ều ưốc q u ó c t ế m à Vi ệ t N a m t h a m gia hoặc

trên n g u y ê n t ắc có đi có lại

o V i ệ t N a m , đ ể đ ư ợ c b à o hộ q u y ề n sò hữu c ỏ n s n g h i ệ p , các tổ c húc, cá

nh â n p hả i l àm c á c t h ủ t ục đ ã n g ký vói C ụ c sò hữu c ổ n s n s h i ệ p (l à co q u a n Nh à

nước có t h ẩ m q u y ề n đối vói việc q u à n lý h o ạ t đ ộ n s sỏ hữu c ô n g n g h i ệ p ) đê' Cục

sò h ũu c ô n g n g h i ệ p x e m xét c ấ p v ă n b à n 2 b ả o hộ t h e o quy đ ị n h c ù a p h á p luật

- V i ệ c đ ã n s ký b ả o hộ các đối t u ọ n a sỏ h ũ u c õ n g n g h i ệ p là vi ệc l à m tụ

nguyện, k h ô n g b ắ t b u ộ c ; n h ư n ơ việc t õ n t r ọn g, k h õ n ơ x â m p h ạ m q u y ề n c ù a chủ

văn b ằ n g b ả o h ộ là n g h ĩ a vụ bát b u ộ c c ùa mọ i tổ chức, cá n hâ n

N ộ i d u n g c ù a việc b ả o h ộ sáng chế, g iải p h á p h ữ u í c h , k iê u d á n g c ô n g nghiệp

+ D ộ c q u y ê n sừ d u n s s á n2 chế giãi p h á p hũu ích và ki ểu d á n e c õ n s n e h i ệ p

+ Đ à m b à o q u y ề n lợi c h o t á c già s ánơ chế, giải p h á p h ữu ích và k i ể u dán;

công n s h i ệ p t r o n s s u ổ t t h ò i s i a n hi ệu lục c ùa b à n o đ ộ c qu về n, t á c già đ u ọ

quvền n h ậ n tiền t hù l ao khi chù sỏ hũ u sù d ụ n a các đổi t ư ợ n g b ả o h ộ đ ể th

lọi Mức t hù ỉao c h o t á c già d o p h á p luật quv đị nh (trucíc 1/7/ 1996 q u v đ ị n h 1

8% tiền lợi n h u ậ n t h u đ ư ợ c t r o n s 1 n ă m đối vối s á ng chế, giải p h á p h ữ u í d

l | ẹn dịch vụ h o ặ c trên c á c giáv t ò e i a o dịch n hằ m đ á n h d ấu sản p h ẩ m d o mi

san xuât ra hay các dị ch vụ d o m ì n h thực hiện, kể các việc q u à n s c á o n h ã n hi dó

C h u y ể n giao q u v ề n sỏ h ữ u ha y quyên sù d ụn g n h ã n hi ệ u c ho người kh

h o n g q u a họ p đ ồ n g l i - x ă n e t h e o l uật định