LV Thạc sỹ_đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm cấp quốc gia ở việt nam

Luận văn được viết trêncơ sở làm rõ thêm lý luận chung và phân tích thực trạng về lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam, đề xuất hướng đổi mới, điềukiệ

Luận văn thạc sỹ kinh tế chuyên ngành kinh tế phát triển với đề tài "Đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam" được tác giả viết dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Luận văn được viết trên

cơ sở làm rõ thêm lý luận chung và phân tích thực trạng về lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam, đề xuất hướng đổi mới, điềukiện đổi mới và các kiến nghị về phía Chính phủ, phía các bộ, ngành liên quan cũngnhư về phía doanh nghiệp nhằm đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam hiện nay

Trong quá trình viết luận văn, tác giả có tham khảo một số nội dung từ cácvăn bản quy phạm pháp luật, các báo cáo chuyên đề, thông tin từ một số cuốnsách chuyên ngành, tạp chí,…liên quan đến quy trình lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia theo danh mục tài liệu tham khảo

Tác giả cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng và xin chịu hoàn toàntrách nhiệm về cam đoan của mình./

TÓM TẮT LUẬN VĂN i

Hoàn thiện hệ thống văn bản trong công tác lập kế hoạch Trong suốt thời gian qua, kể

cả khi kế hoạch được coi là cương lĩnh thứ hai của Đảng, nước ta chưa hề có một văn bản pháp luật nào trực tiếp điều chỉnh công tác kế hoạch Luật Tổ chức Quốc hội, Luật

Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Hội đồng Nhân dân và Ủy ban nhân dân cũng như một số luật, pháp lệnh khác tuy có đề cập đến việc xây dựng và thông qua kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội, nhưng chỉ là gián tiếp, chưa tạo cơ sở pháp lý cho việc xác định nội dung cũng như quy trình xây dựng, thông qua và thực hiện quy hoạch và kế hoạch Cho đến cuối năm 2006, Chính phủ mới ban hành Nghị định 92/2006/NĐ-CP về quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và Nghị định 99/2006/NĐ-CP về kiểm tra thựchiện chính sách, chiến lược, quy hoạch và kế hoạch Phạm vi điều chỉnh của hai Nghị định này mới chỉ liên quan một phần công tác quy hoạch và kế hoạch, đồng thời với tầmgiá trị pháp lý của mình, hai Nghị định trên không thể điều chỉnh một số nội dung bất cập hoặc chưa cụ thể, hợp lý ở nội dung những Luật khác đã được ban hành Chính vì vậy, có thể nhận thấy rằng, cơ sở pháp lý cho kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chưa được hoàn thiện và chưa tương xứng đúng mức với vị trí của công tác quy hoạch và kế hoạch 83

KẾT LUẬN 88TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

TÓM TẮT LUẬN VĂN i

Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu và xu hướng phân cấp ngày càng mạnh trong công tác quản lý nhà nước Biểu hiện cụ thể của nguyên tắc này là sự kết hợp hài hoà giữa quy trình từ trên xuống và quy trình từ dưới lên trong quá trình xây dựng kế hoạch 49Hoàn thiện hệ thống văn bản trong công tác lập kế hoạch Trong suốt thời gian qua, kể

cả khi kế hoạch được coi là cương lĩnh thứ hai của Đảng, nước ta chưa hề có một văn bản pháp luật nào trực tiếp điều chỉnh công tác kế hoạch Luật Tổ chức Quốc hội, Luật

Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Hội đồng Nhân dân và Ủy ban nhân dân cũng như một số luật, pháp lệnh khác tuy có đề cập đến việc xây dựng và thông qua kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội, nhưng chỉ là gián tiếp, chưa tạo cơ sở pháp lý cho việc xác định nội dung cũng như quy trình xây dựng, thông qua và thực hiện quy hoạch và kế hoạch Cho đến cuối năm 2006, Chính phủ mới ban hành Nghị định 92/2006/NĐ-CP về quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và Nghị định 99/2006/NĐ-CP về kiểm tra thựchiện chính sách, chiến lược, quy hoạch và kế hoạch Phạm vi điều chỉnh của hai Nghị định này mới chỉ liên quan một phần công tác quy hoạch và kế hoạch, đồng thời với tầmgiá trị pháp lý của mình, hai Nghị định trên không thể điều chỉnh một số nội dung bất cập hoặc chưa cụ thể, hợp lý ở nội dung những Luật khác đã được ban hành Chính vì vậy, có thể nhận thấy rằng, cơ sở pháp lý cho kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chưa được hoàn thiện và chưa tương xứng đúng mức với vị trí của công tác quy hoạch và kế hoạch 83

KẾT LUẬN 88TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

Sơ đồ 5: Quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ởViệt Nam 41

Sơ đồ 6: Đề xuất đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàngnăm cấp quốc gia ở Việt Nam 71

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Ở Việt Nam, việc lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp quốc gia đượcthực hiện hàng năm và năm năm Tuy nhiên, hiện nay các văn bản pháp quy chưađồng bộ; quy trình, nội dung và phương pháp lập kế hoạch, giao kế hoạch chưathống nhất; các chỉ tiêu kế hoạch chưa bám sát với nhu cầu và khả năng của nềnkinh tế, … làm giảm hiệu lực và hiệu quả quản lý của kế hoạch đối với phát triểncủa các ngành, các địa phương Do đó, để đáp ứng yêu cầu đổi mới và nâng caohiệu quả nền kinh tế, việc đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộicấp quốc gia từ hệ thống văn pháp quy, quy trình, nội dung và phương pháp là hếtsức cần thiết

Với quy trình xây dựng hiện tại, kế hoạch chỉ thực sự được thực hiện trongvòng hơn một tháng thì chất lượng kế hoạch khó có thể bảo đảm Ngoài ra, trongvòng hơn 1 tháng thì việc triển khai kế hoạch từ cấp dưới lên cấp trên là hết sức khókhăn, đặc biệt ở địa phương, các tỉnh, thành phố khó có thể có đủ thời gian để tổnghợp kế hoạch của cấp huyện, cấp xã Nếu làm đúng quy trình này Bộ Kế hoạch vàĐầu tư sẽ không thể tổng hợp kế hoạch cấp địa phương trình Chính phủ trong tháng

8 Điều này sẽ không phù hợp với nguyên tắc kế hoạch phải được tổng hợp từ nhucầu từ dưới lên trên

Để góp phần tham gia ý kiến cho nghị định lập kế hoạch, nhất là đóng góp ýkiến cho việc hoàn thiện quy trình lập kế hoạch, tác giả xin lựa chọn một khía cạnh

của đổi mới công tác lập kế hoạch làm đề tài luận văn thạc sỹ là: Đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam

Để đạt được mục tiêu và nội dung nghiên cứu nêu trên, ngoài phương phápluận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, trên cơ sở đường lối, quan điểm của Đảng,chính sách của Nhà nước, Luận văn sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyênngành như phân tích, tổng hợp, so sánh, kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn,bao gồm: Tổng hợp, phân tích so sánh trên cơ sở thực tế qui trình lập kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia của Việt Nam trong thời gian vừa qua;

Phân tích, so sánh vấn đề rút ra các đặc điểm, tổng kết các kết quả đạt được, nhữngtồn tại hạn chế và đưa ra định hướng phát huy những kết quả, khắc phục những tồntại, yếu kém; Ý kiến, nghiên cứu của các chuyên gia liên quan đến công tác lập kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam.

Luận văn đã có những đóng góp cơ bản sau:

Thứ nhất, Luận văn đã góp phần làm rõ thêm vị trí, vai trò của Kế hoạch

phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia trong hệ thống kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc gia là công cụ Nhà nước để địnhhướng phát triển kinh tế-xã hội của quốc gia, địa phương trong một thời gian nhấtđịnh Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đề ra những mục tiêu phát triển của quốcgia trong một khoảng thời gian nhất định (hàng năm, 5 năm, 10 năm,…) và đề racác giải pháp, chính sách trong khuôn khổ nguồn lực sẵn có hoặc có thể huy động

để đạt được các mục tiêu đề ra

Nếu phân chia theo nội dung, hệ thống kế hoạch hóa quốc gia bao gồm:chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội, các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội

Nếu phân chia theo thời gian, kế hoạch hóa cấp quốc gia bao gồm: Kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàngnăm Và phân loại theo quy trình, kế hoạch hóa phát triển kinh tế - xã hội đượcchia ra làm các khâu: lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, theo dõi và đánh giá kếhoạch

Kế hoạch hàng năm là bước cụ thể hóa của Kế hoạch 5 năm KHPT KTXHhàng năm là văn bản mang tính pháp lý cao; hoạch định mang tính điều hành caonhằm thực hiện mục tiêu của kế hoạch hàng năm một cách có hệ thống mọi mặthoạt động của đất nước, của từng ngành kinh tế, xã hội, từng vùng lãnh thổ, trongnăm kế hoạch

Luận văn chỉ đi sâu vào nghiên cứu đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia

Luận văn cũng đã nêu ra được các khái niệm lập kế hoạch, quy trình lập kếhoạch (quy trình hành chính và quy trình kỹ thuật), các xu hướng lập kế hoạch hiệnnay và sự cần thiết phải đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộihàng năm hiện nay.

Lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là quá trình hình thành bối cảnh, xâydựng và lựa chọn các mục tiêu ưu tiên trong từng thời kỳ, đề ra các giải pháp cóhiệu quả để đạt được các mục tiêu trong khuôn khổ nguồn lực sẵn có hoặc có khảnăng huy động

Quy trình lập kế hoạch là trình tự các bước trong quá trình tổ chức thực hiệnviệc soạn lập kế hoạch, từ khi chuẩn bị cho đến khi bản kế hoạch được giao cho cáccấp tổ chức thực hiện Các bước tổ chức soạn lập được xét trên các góc độ khácnhau: góc độ hành chính (quy trình hành chính) và góc độ kỹ thuật (quy trình kỹthuật)

Quy trình hành chính trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là quytrình nói đến về mặt tổ chức, thời gian, phân công các đơn vị tham gia vào quá trìnhlập kế hoạch và những sản phẩm bắt buộc của từng khâu trong quy trình này

Quy trình kỹ thuật xác định các bước tiến hành để xác định các nội dung củabản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Nội dung của từng bước này phải bao gồmmục tiêu, cách tiến hành, thời gian tiến hành, đơn vị tiến hành và sản phẩm của từngbước

Những yêu cầu trong quá trình phát triển hiện nay là: Hoàn thiện thể chếkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế;Quá trình cải cách hành chính theo hướng đẩy mạnh phân cấp đặt ra yêu cầu đổimới quy trình, nội dung và phương pháp xây dựng kế hoạch

Những xu hướng đổi mới trong công tác lập kế hoạch hiện nay là: Lập kếhoạch mang tính chiến lược; Lập kế hoạch dựa trên kết quả; Lập kế hoạch có sựtham gia

Thứ hai, Luận văn đã có những tổng kết, đánh giá những mặt được, mặt tồn

tại và các nguyên nhân yếu kém về quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộihàng năm cấp quốc gia hiện nay ở Việt Nam

Năm 1986, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đường lối đổi mớitoàn diện và sâu sắc cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta, đòi hỏi phải có sự thay đổicăn bản cả nội dung, phương pháp và phạm vi kế hoạch hóa Việc đổi mới này đãdần dần thay đổi về phương pháp luận nghiên cứu xây dựng kế hoạch; lấy việcnghiên cứu xây dựng kế hoạch dài hạn có bước đi từng năm là chính, kế hoạch hàngnăm chỉ là bước cụ thể hóa của kế hoạch 5 năm Việc xây dựng kế hoạch bây giờkhông chỉ là việc của nhà nước, của một đơn vị cụ thể nào mà là công việc của tất

cả các ngành, các cấp để bảo đảm khi ban hành có thể huy động tốt các nguồn lựcthực hiện các nhiệm vụ và đạt các mục tiêu đã đề ra trong bản kế hoạch

Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quy trình lập kế hoạch được tiến hànhtheo phương thức: "Hai lên, ba xuống" Quá trình xây dựng như vậy thường bị chiphối bởi cả những ý kiến chủ quan của các cấp lãnh đạo và những người xây dựng

kế hoạch Quy trình xây dựng kế hoạch hiện nay được đổi mới dựa trên nền tảng: kếhoạch của các cấp, các ngành hay kế hoạch của địa phương là kế hoạch mang tínhđộc lập tương đối, không phải là các chỉ tiêu trực tiếp do trung ương giao mà là cụthể hoá các chỉ tiêu, định hướng của trung ương vào điều kiện cụ thể của các ngành,các cấp và do ngành, địa phương xây dựng thực hiện tại ngành, địa phương

Mặt hạn chế: thời gian khởi động, tổng hợp kế hoạch còn ngắn, chưa có vănbản pháp luật quy định cụ thể thời gian để các đơn vị xây dựng và gửi báo cáo kếhoạch lên cấp trên nên chưa có chế tài áp dụng cụ thể đối với những đơn vị khôngthực hiện đúng và đầy đủ; hiện nay công tác xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội mới chỉ chủ yếu tập trung ở các cơ quan thuộc ngành kế hoạch, đầu tư Việctham vấn các đơn vị liên quan, cộng đồng dân cư và các nhà khoa học vẫn còn hạnchế, chưa đi sâu vào các nội dung cụ thể; khoảng thời gian trong từng bước để cácđơn vị thực hiện cũng còn rất ngắn, khó có thể bảo đảm tổng hợp kế hoạch đầy đủtheo chiều dọc và theo chiều ngang

Đánh giá quy trình kỹ thuật:

Mặt được: quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đã thể hiện đượcquan điểm tổng hợp từ dưới lên và có sự chỉ đạo, điều hành từ trên xuống; đã có sựtham gia của nhiều bên vào quá trình xây dựng kể hoạch, thể hiện tính dân chủ

Mặt hạn chế: các đơn vị tham gia vào quá trình lập kế hoạch còn chưa thực

sự coi bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội có ý nghĩa thiết thực và là kim chỉ namhành động của đơn vị nên mức độ tham gia và đóng góp vào quá trình xây dựng kếhoạch còn hạn chế Hơn thế nữa, thời gian trong từng bước để các đơn vị xây dựng

kế hoạch còn quá ngắn, không đủ thời gian để các đơn vị cấp dưới và cùng cấpchuẩn bị gửi đến cơ quan tổng hợp kế hoạch, cũng như không đủ thời gian để đơn vịtổng hợp kế hoạch có thể tập hợp đầy đủ các thông tin, nội dung từ bản kế hoạchcủa các ngành cùng cấp liên quan và của các đơn vị cấp dưới Thêm vào đó, trongcác bước của quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hiện nay chưa thểhiện bước dành cho công tác theo dõi và đánh giá kế hoạch

Các nguyên nhân tồn tại: trong quá trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã

hội hàng năm của cả nước trong thời gian qua chưa có một văn bản quy phạm phápluật nào chính thức, riêng biệt Hàng năm, văn bản được dùng làm căn cứ xây dựng

kế hoạch là Chỉ thị của Thủ tướng và Khung hướng dẫn xây dựng kế hoạch của Bộ

Kế hoạch và Đầu tư Năng lực và số lượng cán bộ lập kế hoạch chưa đáp ứng đượcyêu cầu; hệ thống cơ sở dữ liệu lập kế hoạch ở các cấp còn thiếu và yếu; hệ thốngbiểu mẫu, chỉ tiêu hướng dẫn chưa đồng bộ và còn mang tính áp đặt

Thứ ba, Luận văn đã đề xuất các định hướng, mục tiêu và điều kiện đổi mới

quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia Việt Namhiện nay Đồng thời, Luận văn cũng nêu lên các kiến nghị về phía Chính phủ, phía

các bộ, ngành liên quan và về phía địa phương để thực hiện đổi mới quy trình lập kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia một cách đồng bộ.

Đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quôcgia phải: tạo ra một quy trình thống nhất và lồng ghép với quy trình lập kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội ở các cấp địa phương và gắn với quy trình lập kế hoạch ở

bộ, ngành; nâng cao được chất lượng của bản kế hoạch; góp phần tạo điều kiệnthuận lợi cho công tác chỉ đạo, điều hành và theo dõi, đánh giá thực hiện bản kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia; nâng cao được vai trò củacác cơ quan tổng hợp kế hoạch, như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu

tư ở các địa phương

Định hướng đổi mới quy trình hành chính: Việc xác định một quy trình lập

kế hoạch cho các cấp, đảm bảo cho các cấp có đủ thời gian cần thiết để hình thành

kế hoạch

Định hướng đổi mới quy trình kỹ thuật: Kế hoạch phát triển kinh tế xã hộihàng năm phải dựa trên kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và quy hoạchphát triển hoặc những định hướng phát triển trung hạn Cần tham khảo nhiềuphương pháp trong quá trình lập kế hoạch như phương pháp ”cuốn chiếu”, phươngpháp lập kế hoạch có sự tham gia, lập kế hoạch chiến lược, lập kế hoạch dựa trênkết quả

Đề xuất đổi mới về quy trình hành chính: Thời gian khởi động xây dựng kếhoạch nên bắt đầu từ cuối tháng 3 Thời gian khởi động sớm sẽ tạo điều kiện chocác cấp, các ngành có nhiều thời gian hơn để triển khai xây dựng, tổng hợp và báocáo kế hoạch của đơn vị mình So với quy trình cũ thì đề xuất quy trình mới này đã

cơ những ưu điểm hơn, đó là: mở rộng đối tượng tham gia vào quá trình lập kếhoạch và tham gia một cách thực chất, cụ thể hơn; thời gian lập kế hoạch được đẩylên sớm hơn nên có thời gian dài hơn cho các đơn vị các cấp lập kế hoạch cho đơn

vị mình Do đó, chất lượng của bản kế hoạch sẽ được nâng cao và quy trình lập kếhoạch được thực sự tổng hợp theo nguyên tắc từ dưới lên Bên cạnh đó, quá trìnhgiao kế hoạch cũng được sớm hơn, tạo điều kiện cho việc triển khai kế hoạch được

thuận lợi Trong quy trình đã thấy đề cập đến việc theo dõi, đánh giá kế hoạch như

là một căn cứ, công cụ cho quá trình xây dựng bản kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội

Đề xuất đổi mới quy trình kỹ thuật gồm 14 bước sau:

Bước 1: Xây dựng khung dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội vàocuối tháng 3, sau khi có báo cáo bổ sung tình hình kinh tế xã hội của năm trước, báocáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Quý I và dự báo tìnhhình thực hiện kế hoạch phát triển kinh té xã hội trong năm hiện tại

Bước 2: Thu thập tình hình KTXH và dự thảo chỉ thị của Thủ tướng Chínhphủ về xây dựng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Bước 3: Trình và duyệt Chỉ thị xây dựng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộinăm tiếp theo

Bước 4: Ban hành Khung hoặc Thông tư hướng dẫn xây dựng Kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội

Bước 5: Đầu tháng 8, Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ tiến hành làm việc, trao đổi

và đóng góp ý kiến trực tiếp vào các bản Dự thảo Kế hoạch phát triển của các đơn

vị để các đơn vị tiếp tục hoàn thiện trình các cấp trên trực tiếp phê duyệt trong thờigian tiếp theo

Bước 6: Tổng hợp và cập nhật dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộihàng năm của cả nước sau khi làm việc và trao đổi ý kiến về Kế hoạch với các bộ,ngành và địa phương Sau đó, sẽ tiến hành tham vấn cả bản kế hoạch hoặc một nộidung chủ yếu của bản kế hoạch với các nhà khoa học, một số bộ, ngành, địaphương, nhân dân hoặc một số nhà tài trợ

Bước 7: Trình và xin ý kiến chỉ đạo của Chính phủ vào bản dự thảo KHPTKTXH Quá trình này diễn ra trong vòng nửa tháng, từ giữa tháng 9 đến cuối tháng9

Bước 8: Cập nhật và hoàn thiện dự thảo Sau khi tiếp thu ý kiến của Chínhphủ và bản dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm tiếp theo của cả nước,

Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ cập nhật số liệu mới nhất trước khi thừa ủy quyền của

Chính phủ trình Ủy ban thường vụ Quốc Hội và Quốc Hội cho ý kiến trong tháng

10 năm hiện tại

Bước 9: Hoàn thiện dự thảo trước khi phê duyệt, thời gian tiến hành cuốitháng 10

Bước 10: Phê duyệt kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước năm tiếptheo

Bước 11: Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định của

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư về giao chỉ tiêu KTXH và chỉ tiêu đầu tư trên cơ

sở Nghị quyết của Quốc hội và bản Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cuối cùngđược Quốc hội phê duyệt

Bước 12 và 13: Giữa tháng 11, Thủ tướng Chính phủ sẽ ra Quyết định giaochỉ tiêu KTXH và NSNN cho các Bộ, ngành và địa phương Ngay sau đó, Bộtrưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ ra Quyết định giao chỉ tiêu KTXH và chi đầu tưcho các đơn vị và Bộ trưởng Bộ Tài Chính sẽ ra Quyết định giao chỉ tiêu chi thu vàchi thường xuyên cho các đơn vị

Bước 14: Từ cuối tháng 11 và trong tháng 12, các bộ, ngành và địa phương

sẽ tiến hành phê duyệt và ban hành các Quyết định giao chỉ tiêu KTXH và NSNNcho các đơn vị cấp dưới của mình

So với quy trình cũ thì các bước trong quy trình kỹ thuật đề xuất có thể: gắnvới quy trình lập kế hoạch phát triển của các ngành, các cấp; công tác lập kế hoạch

đã đề cao vai trò chủ động của các ngành, các cấp; mức độ tham gia, đóng góp ýkiến của các bên đã đi vào thực chất, hay nói cách khác là thực hiện theo phươngpháp lập kế hoạch có sự tham gia; quy trình này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặtchẽ, thường xuyên, liên tục giữa các cơ quan tham gia vào quá trình lập kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia; nội dung của bản kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội được quan tâm, công khai hơn, gắn với bản kế hoạch pháttriển, mục tiêu, nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương; quy trình lập kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội này đã thể hiện được nguyên tắc tổng hợp kế hoạch từdưới lên, tránh sự chồng chéo, rườm rà và đòi hỏi phải có sự tham gia, gắn kết của

quá trình theo dõi và đánh giá kế hoạch; quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế

-xã hội này cũng đặt ra yêu cầu và góp phần nâng cao năng lực cán bộ kế hoạch, hệthống thông tin cơ sở dữ liệu phải theo dõi, cập nhật thường xuyên, hệ thống biểumẫu, chỉ tiêu phải đồng bộ, linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực hiện và thuthập; quy trình này cũng đã nâng cao vai trò và vị trí của cơ quan tổng hợp kếhoạch, cụ thể là Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Điều kiện để thực hiện đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội hàng năm cấp quốc gia: thể chế hóa bằng văn bản quy phạm pháp luật liên quanđến công tác kế hoạch; nâng cao chất lượng của việc xây dựng KHPT KTXH 5 nămcấp quốc gia để làm căn cứ, định hướng trong dài hạn cho KHPT KTXH hàng nămtriển khai; củng cố nâng cao năng lực và số lượng cán bộ trong công tác lập kếhoạch; cần có hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đầy đủ và thông suốt để bảo đảmcho công tác lập kế hoạch; và cần phải quy định kinh phí cho công tác lập kế hoạch

để thực hiện các phương pháp liên quan như tham vấn cộng đồng

Một số kiến nghị với Chính phủ, bộ, ngành và địa phương:

Đối với Chính phủ: cần sớm ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về công tác kế hoạch hóa nói chung và lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nóiriêng để các bộ, ngành và địa phương trên cả nước thực hiện một cách đồng bộ.Trước mắt, Chính phủ sớm ban hành một Nghị định về lập kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội để các bộ, ngành và địa phương áp dụng thống nhất trên cả nước Đổimới, nâng cao chất lượng xây dựng Chiến lược, Quy hoạch, Kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội 5 năm Đổi mới quy trình cần thực hiện đồng bộ với đổi mớiphương pháp và nội dung lập KHPT KTXH cấp quốc gia

Đối với các bộ, ngành liên quan: đổi mới việc thu thập, xử lý và sử dụngthông tin phải đầy đủ, kịp thời, chính xác Củng cố bộ máy tổ chức, nâng cao trình

độ cán bộ kế hoạch Kế hoạch ngành phải bảo đảm quy hoạch chung và phù hợp vớiquy hoạch vùng lãnh thổ, quy hoạch và kế hoạch phát triển của địa phương

Đối với các địa phương: cần coi công tác kế hoạch là một vấn đề quan trọng

để tạo ra nguồn lực và sử dụng tối ưu hóa các nguồn lực Lãnh đạo địa phương phải

nhận thức rằng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là một công cụ quản lý, nhằmgiúp nhà quản lý có thể điều hành các hoạt động ở địa phương Do đó, kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội ở cấp nào phải gắn với thực chất của cấp đó, chứ khôngphải nhằm phục vụ mục đích báo cáo cấp trên, kiểm điểm khen thưởng khi cần.Tăng cường chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các tỉnh đang thí điểm đổi mớicông tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội thông qua các diễn đàn trao đổi vàliên kết vùng

Qua nội dung tóm tắt của Luận văn nêu trên, các kết quả nghiên cứu củaLuận văn có giá trị thực tiễn, tham mưu cho Chính phủ xây dựng hoàn thiện hệthống văn bản pháp luật về kế hoạch hóa trong thời gian tới Đồng thời cũng nêu racác đề xuất đổi mới quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấpquốc gia trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, bảo đảm phát triển kinh tế bềnvững và trên nguyên tắc tổng hợp từ các cấp./

LỜI MỞ ĐẦU

Trong quá trình đổi mới nền kinh tế nước ta trong 25 năm qua, công tác kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội có những đổi mới quan trọng từ kế hoạch tập trungsang kế hoạch định hướng theo cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, góp phần tích cực vào việc phát triển nhanh và bền vững của đất nước

Hiện nay, việc lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội được thực hiện hàngnăm và năm năm Trên thực tế, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội vừa xác định mụctiêu, vừa là công cụ quan trọng trong việc định hướng phát triển và điều hành thựchiện các mục tiêu với hiệu quả cao nhất, đã và đang thực hiện ở tất cả các cấp, cácngành từ trung ương đến địa phương

Tuy nhiên, hiện nay các văn bản pháp quy chưa đồng bộ, qui trình, nội dung

và phương pháp lập kế hoạch, giao kế hoạch chưa thống nhất, các chỉ tiêu kế hoạchchưa bám sát với nhu cầu và khả năng của nền kinh tế, … làm giảm hiệu lực và hiệuquả quản lý của kế hoạch đối với phát triển của các ngành, các địa phương

Từ tình hình trên, để đáp ứng yêu cầu đổi mới và nâng cao hiệu quả nềnkinh tế, việc đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp quốc gia

từ hệ thống văn pháp quy, quy trình, nội dung và phương pháp là hết sức cần thiết

Hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang trong quá trình xây dựng Nghị định

về lập, theo dõi và đánh giá kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, Nghịđịnh này vẫn chưa được ban hành và còn đang có nhiều ý kiến khác nhau về một

số nội dung trong bản dự thảo Nghị định Đây được coi như là một nền tảng đầutiên về hệ thống văn bản qui phạm pháp luật để công việc lập kế hoạch thực sự cóhiệu quả

Với quy trình xây dựng hiện nay, kế hoạch chỉ thực sự được thực hiện trongvòng hơn một tháng thì chất lượng kế hoạch khó có thể bảo đảm Ngoài ra, trongvòng hơn 1 tháng thì việc triển khai kế hoạch từ cấp dưới lên cấp trên là hết sức khókhăn, đặc biệt ở địa phương, các tỉnh, thành phố khó có thể có đủ thời gian để tổng

hợp kế hoạch của cấp huyện, cấp xã Nếu làm đúng quy trình này Bộ Kế hoạch vàĐầu tư sẽ không thể tổng hợp kế hoạch cấp địa phương trình Chính phủ trong tháng

8 Điều này sẽ không phù hợp với nguyên tắc kế hoạch phải được tổng hợp từ nhucầu từ dưới lên trên

Để góp phần tham gia ý kiến cho nghị định lập kế hoạch, nhất là đóng góp ýkiến cho việc hoàn thiện quy trình lập kế hoạch, tác giả xin lựa chọn một khía cạnh

của đổi mới công tác lập kế hoạch làm đề tài luận văn thạc sỹ là: Đổi mới qui trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam

2 Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu qui trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội hàng năm ở cấp quốc gia (trong mối quan hệ với kế hoạch 5 năm)

Thực hiện nghiên cứu: đánh giá quá trình đổi mới công tác lập kế hoạch hàngnăm trong thời gian qua, tìm ra những điểm bất hợp lý trong quy trình hiện trạng,những hệ lụy của những bất cập này đến chất lượng và hiệu quả của bản kế hoạch;

đề xuất định hướng và các kiến nghị giải pháp đổi mới qui trình lập kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội hàng năm ở cấp quốc gia

Trong quá trình nghiên cứu đối mới qui trình lập kế hoạch: luận văn nghiêncứu trên hai góc độ xem xét về quy trình là quy trình kỹ thuật và quy trình hànhchính (thời gian cụ thể của từng bước trong quy trình kỹ thuật)

3 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu và nội dung nghiên cứu nêu trên, ngoài phương phápluận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, trên cơ sở đường lối, quan điểm của Đảng,

chính sách của Nhà nước, Luận văn sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyênngành như phân tích, tổng hợp, so sánh, kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn,bao gồm:

- Tổng hợp, phân tích so sánh trên cơ sở thực tế qui trình lập kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia của Việt Nam trong thời gian vừaqua

- Phân tích, so sánh vấn đề rút ra các đặc điểm, tổng kết các kết quả đạtđược, những tồn tại hạn chế và đưa ra định hướng phát huy những kết quả, khắcphục những tồn tại, yếu kém

- Ý kiến, nghiên cứu của các chuyên gia liên quan đến công tác lập kếhoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam

4 Các đóng góp của luận văn

- Hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về qui trình lập kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội hàng năm ở Việt Nam trong thời gian qua

- Phân tích, đánh giá những kết quả đạt được, những thiếu sót về qui trìnhlập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm ở cấp quốc gia của Việt Nam

- Nghiên cứu những thay đổi cần thiết đối với qui trình lập kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội hàng năm ở cấp quốc gia của Việt Nam

- Căn cứ vào việc phân tích, đánh giá qui trình lập kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội cấp quốc gia ở Việt Nam, luận văn đề xuất một số kiến nghị và giải phápnhằm hoàn thiện công tác này

- Những phát hiện, kết luận và kiến nghị của luận văn sẽ là những gợi ý, đềxuất đối với các cơ quan chức năng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nghị địnhlập, theo dõi và đánh giá kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng các vănbản hướng dẫn trong tương lai

5 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mục lục, chữ viết tắt, lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được trình bày trong ba chương sau:

Chương 1: KHUNG LÝ THUYẾT ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP KẾHOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP QUỐC GIA ỞVIỆT NAM

Chương 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP KẾHOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP QUỐC GIA ỞVIỆT NAM TỪ NĂM 1986 TỚI NAY

Chương 3: ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH

TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP QUỐC GIA Ở VIỆT NAM

CHƯƠNG 1- KHUNG LÝ THUYẾT ĐỔI MỚI QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG

NĂM CẤP QUỐC GIA Ở VIỆT NAM

1.1 Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia trong hệ thống kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

1.1.1 Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Kế hoạch phát triển được hiểu là sự thể hiện ý đồ của chủ thể về sự phát triểntrong tương lai của đối tượng quản lý và đề ra các giải pháp để thực thi đạt được ý

đồ đặt ra Kế hoạch đưa ra một quá trình: (1) mong muốn đạt được gì trong tươnglai hoặc mục tiêu trong tương lai là gì; (2) phải làm gì để đạt được mong muốn hoặcmục tiêu đó trong nguồn lực sẵn có hoặc có khả năng huy động; (3) làm như thế nào

để đạt được mục tiêu đó một cách hiệu quả nhất; (4) khi nào làm; (5) và ai sẽ làm?

Các loại hình kế hoạch phát triển: kế hoach phát triển kinh tế - xã hội quốcgia, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của vùng, lãnh thổ, kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội của địa phương, kế hoạch phát triển ngành, kế hoạch phát triển của đơn

vị, tổ chức, doanh nghiệp

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc gia (sau đây gọi tắt là KHPTKTXH) là công cụ Nhà nước để định hướng phát triển kinh tế-xã hội của quốc giatrong một thời gian nhất định KHPT KTXH đề ra những mục tiêu phát triển củaquốc gia trong một khoảng thời gian nhất định (hàng năm, 5 năm, 10 năm,…); vớicác mục tiêu đặt ra cho quốc gia và các địa phương trong quốc gia đó phải xây dựng

và đề ra các giải pháp, chính sách trong khuôn khổ nguồn lực sẵn có hoặc có thểhuy động để đạt được các mục tiêu đề ra

1.1.2 Hệ thống kế hoạch hóa phát triển kinh tế - xã hội cấp quốc gia

Kế hoạch hóa phát triển kinh tế - xã hội cấp quốc gia có nhiều bộ phận khácnhau, tùy thuộc vào hình thức phân chia về nội dung, thời gian và quy trình

1.1.2.1 Theo nội dung, hệ thống kế hoạch hóa quốc gia bao gồm: chiếnlược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội, các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội Trong đó:

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là hệ thống các phân tích, đánh giá vàlựa chọn về quan điểm, mục tiêu tổng quát định hướng phát triển các lĩnh vực chủyếu của đời sống xã hội và các giải pháp cơ bản trong đó bao gồm các chính sách về

cơ cấu, cơ chế vận hành hệ thống kinh tế - xã hội nhằm thực hiện mục tiêu đề ratrong một khoảng thời gian dài (ít nhất là 10 năm)

Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là sự phân bố và sắp xếp các hoạt động

và các yếu tố sản xuất, dịch vụ và đời sống kinh tế - xã hội trên địa bàn quốc gia chomột thời kỳ trung hạn, dài hạn (có chia các giai đoạn để cụ thể hóa Chiến lược pháttriển kinh tế - xã hội trên lãnh thổ theo thời gian) và là cơ sở để lập các kế hoạchphát triển

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là một công cụ quản lý và điều hành vĩ

mô nền kinh tế quốc dân, nó là sự cụ thể hóa các mục tiêu định hướng của Chiếnlược phát triển theo từng thời kỳ bằng hệ thống các chỉ tiêu, mục tiêu và biện phápđịnh hướng phát triển và hệ thống các chính sách, cơ chế áp dụng trong thời kỳ kếhoạch KHPT KTXH là tổng hợp những mục tiêu và định hướng, chính sách, biệnpháp phát triển nền kinh tế quốc dân, được biểu hiện trong một hệ thống chỉ tiêu kếhoạch về số lượng và chất lượng, và một hệ thống các bảng cân đối trên cơ sở nhậnthức và thỏa mãn các yêu cầu của các quy luật kinh tế của nền kinh tế quốc dân

Chương trình, dự án phát triển là công cụ triển khai thực hiện chiến lược và

kế hoạch phát triển Nó cụ thể hóa kế hoạch thành các Chương trình, dự án trong đóthể hiện rõ mục tiêu, nguồn lực, tiến độ thực hiện…

Luận văn chỉ đi vào nghiên cứu một bộ phận trong hệ thống kế hoạch cấpquốc gia, đó là Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

1.1.2.2 Theo thời gian, KHPT KTXH cấp quốc gia bao gồm: Kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội 5 năm và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm là tổng hợp những mục tiêu vàđịnh hướng, chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ 5 năm, là cụ thể hóanội dung của Chiến lược và Quy hoạch Đồng thời, Kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội 5 năm được cụ thể hóa, thực hiện bằng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàngnăm

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm là kế hoạch hành động, cụ thểhóa các mục tiêu, định hướng của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm bằngcác mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể trong thời kỳ một năm Kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội hàng năm được xây dựng và hướng tới mục tiêu đạt được kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội 5 năm Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm được xâydựng dựa trên các mục tiêu, chỉ tiêu, định hướng và giải pháp trong kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội 5 năm Đồng thời, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàngnăm cũng sẽ được xây dựng trên điều kiện cụ thể diễn biến kinh tế - xã hội hàngnăm Từ đó, sẽ có những đánh giá, điều chỉnh kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5năm cho phù hợp với điều kiện thực tế trong quá trình thực hiện

Luận văn đi vào Kế hoạch hàng năm để tìm hiểu và đề xuất sự đổi mới trongcông tác lập kế hoạch hàng năm

1.1.2.3 Theo quy trình, kế hoạch hóa phát triển kinh tế - xã hội được chia

ra làm các khâu: lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, theo dõi và đánh giá kế hoạch.Trong đó, lập kế hoạch là khâu đầu tiên để xác định các mục tiêu, định hướng vàgiải pháp thực hiện trong thời kỳ kế hoạch Thực hiện kế hoạch là quá trình đưa bản

kế hoạch vào thực tiễn Theo dõi và đánh giá kế hoạch được thực hiện từ khi kếhoạch được triển khai đến khi kết thúc thời kỳ kế hoạch Các kết quả của quá trìnhtheo dõi và đánh giá kế hoạch là cơ sở cần thiết quá trình lập kế hoạch

Luận văn chỉ đi vào nghiên cứu một nội dung của quy trình kế hoạch hóa, đó

là khâu lập kế hoạch - khâu đầu tiên, khâu quan trọng nhất của toàn bộ quy trình kếhoạch hóa

1.1.3 Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia trong hệ thống kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

1.1.3.1 Vai trò của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia

KHPT KTXH hàng năm là một công cụ quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh

tế quốc dân trong thời gian một năm, nó là sự cụ thể hóa các mục tiêu định hướngcủa kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm bằng hệ thống những chỉ tiêu, mụctiêu, giải pháp định hướng phát triển và hệ thống các chính sách, cơ chế áp dụngtrong thời kỳ kế hoạch Là tổng hợp những mục tiêu và định hướng, chính sách,biện pháp phát triển nền kinh tế quốc dân, được biểu hiện trong một hệ thống chỉtiêu kế hoạch về số lượng và chất lượng, và một hệ thống các bảng cân đối trên cơ

sở nhận thức và thỏa mãn các yêu cầu của các quy luật kinh tế của nền kinh tế quốcdân

KHPT KTXH hàng năm nằm trong hệ thống các chức năng quản lý của nhànước (xác định mục tiêu; đề ra định hướng, chính sách thực hiện; tổ chức thực hiện;kiểm tra, giám sát thực hiện và đánh giá quá trình, kết quả thực hiện) KHPT KTXHhàng năm đóng vai trò là công cụ, định hướng việc tổ chức tốt sự phân công, kếthợp và sử dụng tốt nguồn lực xã hội một cách có hiệu quả nhất để đạt được mụctiêu đặt ra trong một năm của quốc gia Với chức năng ấy, kế hoạch trở thành công

cụ quản lý chung cho mọi nền kinh tế Tuy nhiên, tùy thuộc vào trình độ và đặcđiểm phát triển, từng quốc gia, từng địa phương sẽ áp dụng phương pháp tiếp cận vàcách thức trong xây dựng, triển khai thực hiện kế hoạch khác nhau

Trong nền kinh tế thị trường, tồn tại hai công cụ điều tiết chủ yếu là thịtrường và KHPT KTXH Điều tiết nền kinh tế bằng thị trường bảo đảm cho sản xuấtđạt hiệu quả tài chính cao, là cơ sở cho sự lựa chọn và phân bổ nguồn lực tối ưu chocác hoạt động sản xuất và tiêu dùng Tuy vậy, nó cũng có nhiều khiếm khuyết, domục tiêu là lợi nhuận, nên chỉ tập trung vào phát triển để có lợi nhuận cao, màkhông chú ý đầy đủ đến các vấn đề xã hội và môi trường; dẫn đến phát triển lệch lạc

một chiều, xã hội và môi trường bị phá vỡ, sự bất bình đẳng giữa các nhóm ngườitrong xã hội sẽ ngày càng tăng cao, KHPT KTXH với tư cách là công cụ thứ haiđiều tiết nền kinh tế thị trường, khắc phục các khiếm khuyết của thị trường, địnhhướng thị trường và bảo đảm sự vận hành của thị trường phù hợp với mục tiêu củaquốc gia đặt ra với hiệu quả xã hội phù hợp KHPT KTXH sẽ định hướng nền kinh

tế phát triển theo hướng bền vững, bảo đảm phát triển kinh tế gắn với các mục tiêu

xã hội và môi trường KHPT KTXH trong nền kinh tế thị trường không tìm cáchthay thế thị trường mà ngược lại nó bổ sung những khiếm khuyết của thị trường,

1.1.3.2 Vị trí của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia trong hệ thống kế hoạch phát triển ở Việt Nam

Hiện nay, kế hoạch ở Việt Nam được phân chia thành 4 cấp nhưng xét vềthực chất chỉ là 2 cấp, bao gồm:

- Kế hoạch cấp quốc gia và kế hoạch của các bộ, ngành trung ương

- Kế hoạch cấp địa phương: tỉnh, thành phố; quận, huyện; và xã, phường.Các loại hình kế hoạch hiện có hiện nay ở Việt Nam là: Chiến lược phát triểnkinh tế - xã hội của cả nước, Chiến lược phát triển ngành, Chiến lược phát triển kinh

tế - xã hội của địa phương, Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng, lãnh thổ,Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, Quy hoạch phát triểnngành, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cả nước (5 năm và hàng năm), Kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội của địa phương (5 năm và hàng năm), Kế hoạch phát triểnngành (5 năm và hàng năm), các Chương trình và dự án trọng điểm quốc gia (5năm), các Chương trình và dự án thực hiện trong kế hoạch hàng năm

Sơ đồ 1: Mối quan hệ tác động lẫn nhau trong các loại hình và các cấp kế hoạch

Nguồn: tác giả tự tổng hợp

KHPT KTXH cấp quốc gia được nghiên cứu xây dựng trên cơ sở nội dungchiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước 10 năm hoặc 20 năm và nội dungcủa các bản quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, quy hoạch phát triển kinh tế xãhội vùng lãnh thổ và các chương trình phát triển dài hạn của đất nước Đồng thời,KHPT KTXH được tổng hợp từ các kế hoạch phát triển của các ngành, lĩnh vực vàcác tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Đó là văn bản hoạch định hướng cáchoạt động về kinh tế, xã hội của cả nước thể hiện bằng mục tiêu tổng quát, cácnhiệm vụ cụ thể, các cân đối nguồn lực, các chương trình phát triển, các dự án đầu

tư và các giải pháp nhằm phát triển kinh tế và xã hội theo những mục tiêu, chỉ tiêu

mà Chiến lược đã đề ra trong một thời gian nhất định

Kế hoạch phát triển của các Bộ, cơ quan ngang bộ

Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh, thành phố

Kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội quốc gia

Các tổ chức

kinh tế xã hội

Kế hoạch phát triển tổng công ty chuyên

ngành

Kế hoạch phát triển các cơ sở sản xuất kinh

doanh

Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội quận, huyện

Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội phường, xã

Các doanh nghiệp:

- QDĐP

- Tư nhân

- Hộ gia đình

Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa kế hoạch cấp Quốc gia; ngành, lĩnh vực, tỉnh, thành phố

Nguồn:tác giả tự tổng hợp

Sơ đồ trên miêu tả mối liên hệ giữa Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, kếhoạch 5 năm và hàng năm của quốc gia, của ngành và lĩnh vực, của vùng lãnh thổ(tỉnh, thành phố) Ta thấy rằng, KHPT KTXH là một thể thống nhất, bao gồm tất cảcác hoạt động về kinh tế và các lĩnh vực văn hóa xã hội của các ngành, các cấp từTrung ương đến địa phương được hoạch định theo một chiến lược phát triển kinh tế

xã hội từng thời kỳ và được Đảng thông qua trong Đại hội Đây là mối quan hệchằng chịt, nhiều chiều, không những về kinh tế - xã hội mà còn cả về phân bổ

Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm

- 20 năm

Chiến lược -> Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội vùng lãnh thổ

Chiến lược -> Quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực

Chiến lược phát

triển vùng lãnh thổ

(Tỉnh, thành phố)

Kế hoạch phát triển ngành, kĩnh vực

Kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội quốc gia

Kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội quốc gia 5 năm

Kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội quốc gia hàng

năm

Kế hoạch phát triển ngành, kĩnh vực

5 năm

Kế hoạch phát triển ngành, kĩnh vực hàng năm

nguồn lực và quyền lợi Vì vậy, trong xây dựng chiến lược, kế hoạch phải chú ýquan tâm, xử lý hài hòa các mối quan hệ giữa ngành với ngành, giữa Trung ươngvới địa phương, giữa Nhà nước với nhân dân Cớ nghĩa là phải tổ chức tốt sự phốihợp trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch.

Mối liên hệ giữa Chiến lược, Quy hoạch, Kế hoạch là mối quan hệ hữu cơ.Quy hoạch, Kế hoạch là bước cụ thể hóa của Chiến lược, Kế hoạch hàng năm làbước cụ thể hóa của Kế hoạch 5 năm Chiến lược xác định định hướng lớn và mụctiêu dài hạn (10-20 năm) về phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Kế hoạch 5năm là bước cụ thể hóa để thực hiện từng bước các mục tiêu của Chiến lược Kếhoạch hàng năm là kế hoạch hành động nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra trong

Kế hoạch 5 năm và có ý nghĩa phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủtrung ương và chính quyền địa phương trong các hoạt động kinh tế - xã hội Nhưvậy, giữa Chiến lược, Quy hoạch và Kế hoạch có mối quan hệ khăng khít về thờigian và nội dung, cái sau là cụ thể hóa thời gian, nội dung để thực hiện cái trước

KHPT KTXH hàng năm là văn bản mang tính pháp lý cao; hoạch định mangtính điều hành cao nhằm thực hiện mục tiêu của kế hoạch hàng năm một cách có hệthống mọi mặt hoạt động của đất nước, của từng ngành kinh tế, xã hội, từng vùnglãnh thổ, trong năm kế hoạch

1.1.3.3 Nhiệm vụ của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm cấp quốc gia

Phải thể hiện đầy đủ các bước đi, mục tiêu, chỉ tiêu của kế hoạch 5 nămtrong từng năm; mang tính hài hòa phát triển trên 3 mặt: kinh tế - văn hóa, xã hội -môi trường theo hướng phát triển bền vững

Phải mang tính pháp lý cao, nhất là trong việc sử dụng các nguồn lực của đấtnước để phát triển Các cân đối chủ yếu, các cơ chế chính sách phải thiết lập mộtcách cụ thể, rõ ràng, có địa chỉ thực hiện

Cần huy động sự tham gia rộng rãi của các cộng đồng dân cư; thu hút nhiềuviện nghiên cứu, nhiều chuyên gia nghiên cứu; thực hiện dân chủ hóa trong nghiêncứu, xây dựng kế hoạch, để bảo đảm tính đồng thuận cao

Thiết lập mối quan hệ từ dưới lên; từ trên xuống giữa các cấp kế hoạch vàmối quan hệ ngang giữa vùng, lãnh thổ trong quá trình tổng hợp kế hoạch.

1.1.3.4 Đặc điểm của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm là kế hoạch hành động, là kếhoạch triển khai thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và Kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội 5 năm trong thời kỳ một năm Do là kế hoạch hành động nêncác mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đặt ra trong bản KHPT KTXH hàng năm chỉmang tính chất ngắn hạn và phải nằm trong hệ thống các mục tiêu, định hướng vàgiải pháp lớn, dài hạn đã đặt ra trong bản KHPT KTXH 5 năm và có tính đến yếu tốbiến động của tình hình kinh tế - xã hội hiện tại Như vậy, đặc điểm chủ yếu củaKHPT KTXH hàng năm là mang tính chất ngắn hạn, giải quyết các vấn đề kinh tế -

xã hội trong khoảng thời gian một năm kế hoạch nên thường đi vào các vấn đề cụthể nhưng vẫn phải bảo đảm hướng tới mục tiêu dài hạn đã đặt ra của các KHPTKTXH dài hạn hơn

KHPT KTXH hàng năm luôn phản ánh tình hình thực tế biến động kinh tế

-xã hội Việc đánh giá điều chỉnh KHPT KTXH hàng năm là cơ sở để đánh giá, lập

và điều chỉnh KHPT KTXH 5 năm, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và Quyhoạch phát triển kinh tế - xã hội Do đó, KHPT KTXH là kế hoạch bộ phận củaKHPT KTXH 5 năm

KHPT KTXH hàng năm nêu rõ cụ thể các chương trình, dự án sẽ thực hiệntrong kỳ kế hoạch để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra trong năm Do đó,KHPT KTXH hàng năm có đặc điểm là rất cụ thể, chi tiết, nêu rõ nhiệm vụ của cácđơn vị thực hiện bản KHPT KTXH này

1.2 Quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia [3, 4, 5, 6, 8, 15]

1.2.1 Lập kế hoạch và quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Như trên đã nói, kế hoạch hóa là một quy trình gồm ba khâu cơ bản: lập kếhoạch, thực hiện kế hoạch và theo dõi, đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch Trong

đó lập kế hoạch là khâu xác định mục tiêu, kết quả trong tương lai và vạch ra cáchành động, giải pháp để đạt đến mục tiêu Tùy theo quy mô, mức độ và tính chấtcủa từng công việc mà khâu lập kế hoạch được tổ chức theo các hình thức khácnhâu, chính thức hoặc ngầm định, thành văn hoặc bằng lời

Lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là quá trình hình thành bối cảnh, xâydựng và lựa chọn các mục tiêu ưu tiên trong từng thời kỳ, đề ra các giải pháp cóhiệu quả để đạt được các mục tiêu trong khuôn khổ nguồn lực sẵn có hoặc có khảnăng huy động

Hay nói một cách khác, lập KHPT KTXH là việc phân tích, đánh giá thựctrạng; lựa chọn các mục tiêu ưu tiên, đưa ra những cách thức phân bổ nguồn lựckhan hiếm một cách có hiệu quả để thực hiện mục tiêu đặt ra Lập KHPT KTXH lànhững nỗ lực để đưa ra các quyết định với sự lựa chọn tốt nhất các giải pháp vàhành động để đạt được mục tiêu Kết quả của khâu lập KHPT KTXH là một vănbản kế hoạch được cấp có thẩm quyền thông qua, trở thành một tài liệu chính thức

để hướng dẫn các hoạt động trong các khâu sau Chất lượng của khâu lập kế hoạch

sẽ quyết định chất lượng của hai khâu còn lại và toàn bộ quy trình kế hoạch hóa

Nội dung của lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cho từng thời kỳ luônphải trả lời được 4 câu hỏi sau đây:

- Chúng ta đang ở đâu?

- Chúng ta muốn đi đến đâu?

- Làm thế nào để đi đến đó với hiệu quả cao nhất và bền vững nhất?

- Làm cách nào để biết chúng ta đang đi đến đó đúng hướng hoặc hướng đichúng ta lựa chọn đã đúng chưa?

Như vậy, lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội thực chất là việc tư duy theomột logic xuyên suốt từ việc xác định thực trạng phát triển kinh tế - xã hội hiệnđang ở đâu; thực trạng nguồn lực chúng ta đang có; trong thời gian tới muốn pháttriển tới đâu và muốn phát triển như vậy cần phải thực hiện các giải pháp chính sách

gì cho phù hợp

Quy trình lập kế hoạch là trình tự các bước trong quá trình tổ chức thực hiệnviệc soạn lập kế hoạch, từ khi chuẩn bị cho đến khi bản kế hoạch được giao cho các

cấp tổ chức thực hiện Các bước tổ chức soạn lập được xét trên các góc độ khácnhau:

+ Góc độ hành chính: bao gồm phân chia quá trình lập kế hoạch thành cácbước theo thời gian, phân công nhiệm vụ và công việc của các cơ quan có liên quantrong khi thực hiện các bước này

+ Góc độ kỹ thuật: bao gồm việc chia quá trình soạn lập kế hoạch thành cácbước theo trình tự xây dựng lên bản kế hoạch

1.2.2 Quy trình hành chính trong lập kế hoạch phát triển kinh tế

-xã hội

1.2.2.1 Thực chất và yêu cầu

Quy trình hành chính trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là quytrình nói đến về mặt tổ chức, thời gian, phân công các đơn vị tham gia vào quá trìnhlập kế hoạch và những sản phẩm bắt buộc của từng khâu trong quy trình này

Nội dung trong quy trình hành chính cần phải xác định được:

- Khoảng thời gian để xây dựng, tổng hợp bản kế hoạch: khoảng thời gian từkhi bắt đầu của quá trình xây dựng bản kế hoạch đến khi bản kế hoạch được trình,duyệt và giao kế hoạch

- Phân công và thời gian cụ thể của từng bước, từng cấp, từng bộ, ngành vàcủa cơ quan tổng hợp kế hoạch: Kế hoạch phải được xây dựng, tổng hợp từ dưới lên

và trên xuống nên phải xác định rõ từng bộ phận và thời gian thực hiện của từng bộphận đó trong qui trình lập kế hoạch

Yêu cầu đặt ra trong xác định quy trình hành chính:

- Thời gian cụ thể của từng bước và cho từng bộ phận xây dựng kế hoạchphải cụ thể, rõ ràng và đảm bảo đủ thời gian để từng cấp có thể xây dựng và tổnghợp kế hoạch

- Cần phải nêu rõ cơ chế phối hợp giữa các bộ phận tham gia xây dựng kếhoạch để đảm bảo kế hoạch được tổng hợp từ dưới lên, đảm bảo phù hợp các bướctrong qui trình kỹ thuật xây dựng KHPT KTXH Đặc biệt cần nêu rõ cơ chế sự thamgia của người dân để đảm bảo tính dân chủ, công khai của bản kế hoạch

- Cơ chế phối hợp giữa các bộ phận tham gia xây dựng kế hoạch phải phùhợp với các qui định về phân công, phân cấp của Chính phủ hiện tại Quy trình hành

chính phải được cụ thể hóa bằng văn bản mang tính pháp lý đủ mạnh để các đơn vị,

cơ quan và cá nhân tham gia xây dựng kế hoạch lấy làm căn cứ thực hiện

1.2.2.2 Các bên có liên quan trong quy trình hành chính

Sơ đồ 3: Sự tham gia của các bên có liên quan trong quy trình hành chính

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

Các cơ quan trung ương tham gia vào quy trình hành chính gồm có: Quốc hội, Chính phủ và cơ quan tổng hợp KHPT KTXH

Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất, có thẩm quyền phê duyệt bản

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia Thường cơ quan này tham gia vào khâu cuối của quy trình xây dựng kế hoạch.

Chính phủ: là cơ quan đặt ra yêu cầu xây dựng kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội hàng năm cấp quốc gia Đồng thời là cơ quan tham gia vào quá trình xây dựng và trình bản KHPT KTXH hàng năm cấp quốc gia để Quốc hội thông qua.

Các cơ quan trung ương khác

Cơ quan tổng hợp KHPT KTXH

Các cơ quan trung ương khác

Các địa phương

Người dân, các

tổ chức nghiên cứu

Quá trình tham

vấn KHPT KTXH

Cơ quan tổng hợp KHPT KTXH: đó là cơ quan (bộ, ngành) có chức năng,nhiệm vụ tổng hợp và trình phê duyệt bản KHPT KTXH cấp quốc gia Cơ quan này

là đơn vị có vị trí đầu tiên trong việc xác định quy trình hành chính và vị trí cuốicùng trong việc xây dựng và tổng hợp bản KHPT KTXH

Cơ quan trung ương khác: đó là các bộ, ngành khác Các cơ quan này giữ vịtrí phối hợp trong quy trình hành chính, tham gia xây dựng kế hoạch phát triển của

bộ, ngành mình để cơ quan tổng hợp đưa các nội dung kế hoạch phát triển vào bảnKHPT KTXH của cả nước Thêm vào đó, các cơ quan này cũng là các cơ quan thamgia vào quá trình tham vấn bản dự thảo KHPT KTXH

Các địa phương: là các cơ quan tham gia vào quy trình hành chính với vị trí

là xây dựng bản kế hoạch vùng lãnh thổ và cũng tham gia vào quá trình tham vấnbản dự thảo KHPT KTXH

Người dân, các tổ chức nghiên cứu: tham gia vào quy trình hành chính trongthời gian tham vấn cộng đồng của dự thảo bản KHPT KTXH Có thể là tham vấn cảbản kế hoạch hoặc một số nội dung trong bản kế hoạch

1.2.3 Quy trình kỹ thuật trong lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

1.2.3.1 Thực chất và yêu cầu

Quy trình kỹ thuật xác định các bước tiến hành để xác định các nội dung củabản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Nội dung của từng bước này phải bao gồmmục tiêu, cách tiến hành, thời gian tiến hành, đơn vị tiến hành và sản phẩm của từngbước

Việc thiết kế quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cần đáp ứngmột số nguyên tắc sau:

- Đảm bảo tính thống nhất giữa chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quyhoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

- Đảm bảo tính khoa học trong việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội, đảm bảo sự phối hợp có hiệu quả giữa các cấp và các cơ quan cùng cấp

- Đảm bảo tính dân chủ, khuyến khích sự tham gia của các tổ chức kinh tế,

xã hội, phải thu hút được trí tuệ của các tầng lớp trong xã hội trong quá trình xâydựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

- Đảm bảo sự công khai, minh bạch trong quá trình xây dựng kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội

1.2.3.2 Nội dung xác định quy trình kỹ thuật

Theo quy trình chung, quy trình kỹ thuật gồm có 7 bước:

* Bước 1: Chuẩn bị thu thập thông tin cho dự thảo kế hoạch Chuẩn bị cácđiều kiện thể chế, nhân lực và nguồn lực để triển trai quá trình lập kế hoạch; Giúpnhóm lập kế hoạch thu thập được đầy đủ thông tin từ trên xuống và từ dưới lên đểđưa vào nội dung dự thảo bản kế hoạch; Tạo điều kiện để ý kiến, nguyện vọng củacác bên có liên quan được xem xét, cân nhắc và phản ánh trong bản kế hoạch pháttriển kinh tế xã hội, đảm bảo tính công khai, minh bạch và có sự tham gia của cácbên ngay từ khâu đầu tiên của việc lập kế hoạch Sản phẩm của bước 1: Các mẫubiểu, văn bản cung cấp thông tin từ cấp trên, cấp dưới và các bên liên quan cùngcấp

* Bước 2: Tổng hợp, phân tích thông tin Tổng hợp từ các thông tin đã thuthập được vào các mẫu tổng hợp làm tài liệu, căn cứ để xây dựng kế hoạch pháttriển kinh tế xã hội Sản phẩm của bước 2: Các biểu tổng hợp số liệu thống kê quákhứ, Các biểu số liệu ước thực hiện trong năm hiện tại, Các biểu tổng hợp dự kiếnnhu cầu, mục tiêu đặt ra trong năm kế hoạch tiếp theo, Các văn bản tổng hợp sơ bộlần đầu, dự thảo lần đầu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

* Bước 3: Tổ chức hội nghị lập kế hoạch hoặc bảo vệ kế hoạch phát triểnkinh tế xã hội vòng 1 Dựa trên các bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của cácđơn vị liên quan để lựa chọn những vấn đề nổi bật nhất, thành tựu, tồn tại hạn chế,nguyên nhân trong việc thực hiện kế hoạch trong 6 tháng đầu năm và ước thực hiện

cả năm, thống nhất về mục tiêu phấn đấu trong năm kế hoạch, các giải pháp cụ thể

và dự kiến phân bổ nguồn lực để thực hiện các mục tiêu đã đề ra theo thứ tự ưu tiên

Đây chính là cơ sở chính thức cho việc soạn thảo nội dung bản kế hoạch phát triểnkinh tế xã hội.

Sản phẩm của bước 3: biên bản chung của hội nghị, những bản kế hoạch dựthảo của từng đơn vị liên quan Những biên bản, dự thảo này nhằm cung cấp chonhóm hoặc đơn vị soạn thảo kế hoạch phát triển kinh tế xã hội chung của quốc gia

sẽ làm căn cứ, tài liệu cung cấp thông tin đầu vào để đưa vào Dự thảo kế hoạch pháttriển kinh tế xã hội của cả nước Nhờ đó, sẽ khắc phục được tính áp đặt, chủ quan

và đảm bảo được sự tham gia thực chất trong xây dựng kế hoạch

* Bước 4: Dự thảo bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội cả nước Lập rađược bản kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước dựa trên cơ sở nhữngthông tin đã thu thập và thống nhất được tại hội nghị kế hoạch hoặc bảo vệ kế hoạchcủa các đơn vị liên quan Sản phẩm của bước 4: Dự thảo bản kế hoạch phát triểnkinh tế xã hội năm tiếp theo của cả nước Đây là sản phẩm cuối cùng quan trọngnhất của Vòng I (gồm từ bước 1 đến bước 4) Chất lượng của bản kế hoạch do chấtlượng thực hiện các bước trước đó và năng lực tổng hợp, phân tích, đánh giá củađơn vị chịu trách nhiệm thực hiện

* Bước 5 (nếu có): Tham vấn cộng đồng và các chuyên gia kinh tế để chỉnhsửa nội dung bản Dự thảo kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Tạo điều kiện để ngườidân và các nhà khoa học tham gia ý kiến vào bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hộicủa cả nước Tạo sự đồng thuận cao trong việc đánh giá, nhận định và mục tiêu củabản kế hoạch và góp phần huy động tối đa các nguồn lực trong dân để thực hiện kếhoạch Phạm vi tham vấn: có thể là tham vấn rộng rãi hoặc tham vấn có trọng tâm,trọng điểm tùy thuộc vào thời gian, nội dung và nguồn lực để tiến hành tham vấn

Mặt hạn chế: thực sự bản kế hoạch kinh tế xã hội của một năm được xâydựng trong khoảng thời gian ngắn nên nếu tham vấn rộng rãi thì khó đảm bảo vềmặt thời gian, về độ thống nhất trong ý kiến và khó tổng hợp, chỉnh sửa nội dungcủa bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội để trình các cấp cao hơn phê duyệt

* Bước 6: Trình và thảo luận kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tại Chính phủ

và các cơ quan có thẩm quyền Tạo ra một bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

thống nhất, phản ánh đầy đủ quan điểm được tổng hợp từ dưới lên và ý kiến chỉ đạo

từ trên xuống Sản phẩm của bước 6: Bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của cảnước được thống nhất và có ý kiến chỉ đạo

* Bước 7: Trình, phê duyệt và triển khai thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội Quốc hội, cơ quan quyền lực cao nhất, chính thức phê duyệt bản kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội để triển khai thực hiện Các bộ, ngành và địa phương nắm

rõ nhiệm vụ của mình trong bản kế hoạch, làm căn cứ xây dựng chương trình côngtác năm và chủ động phối hợp với nhau trong việc thực hiện các nhiệm vụ đượcgiao Sản phẩm của bước 7: Bản kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, Nghị quyết giaochỉ tiêu kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước của Quốc hội, Quyết định giao chỉtiêu kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước của người đứng đầu Chính phủ và cơquan được phân công

1.2.3.3 Các yếu tố có liên quan trong quy trình kỹ thuật

- Việc phối hợp giữa các cơ quan đồng cấp là hết sức cần thiết, đặc biệt trongviệc xác định các mục tiêu và thứ tự ưu tiên

- Việc phối hợp giữa các cấp chỉ thực sự cần thiết trong việc xác định và tổnghợp những chỉ tiêu phản ánh một số nhiệm vụ chung của các cấp đó Những chỉ tiêucòn lại do chính quyền ở cấp đố chủ động nghiên cứu và xác định (những chỉ tiêunày phản ánh những nhiệm vụ đã được phân cấp) Cần phải chú ý đến vấn đề thờigian trong việc phối hợp xác định các chỉ tiêu trên

- Phải xác định ai tham gia, ai chủ trì và ai quyết định từng bước trong quytrình

- Chú ý lồng ghép các yếu tố giới, môi trường,… vào nội dung kế hoạch Sựtham gia của các cơ quan, tổ chức liên quan

- Lấy kế hoạch 5 năm làm trọng tâm, kế hoạch hàng năm chỉ đóng vai trò là

kế hoạch triển khai một phần của kế hoạch 5 năm Do đó quy trình xây dựng kếhoạch hàng năm và 5 năm có một số điểm khác nhau về: thời gian xây dựng, cácbước tiến hành, khoảng thời gian để xây dựng kế hoạch, quá trình tham vấn,…

- Do nhiệm vụ giao cho mỗi cấp khác nhau và nội dung kế hoạch của các cấpcũng khác nhau nên có sự khác biệt về quy trình lập kế hoạch ở các cấp: quy trìnhlập kế hoạch ở cấp trung ương (cấp quốc gia, bộ, ngành) và cấp địa phương (tỉnh,huyện/quận, xã/phường).

1.3 Sự cần thiết đổi mới quy trình lập kế hoạch hàng năm cấp quốc gia ở Việt Nam hiện nay

1.3.1 Những yêu cầu mới trong công tác kế hoạch hóa

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏithay đổi vai trò của Nhà nước cũng như phương thức tác động của Nhà nước vàonền kinh tế Điều đó dẫn đến sự thay đổi một cách cơ bản nội dung của kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội (bao gồm cả việc xác định các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạchlẫn các biện pháp chính sách trong kế hoạch) Từ đó, đặt ra yêu cầu phải đổi mớiquy trình lập kế hoạch để xây dựng lên một bản kế hoạch phù hợp với thể chế kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế còn đòi hỏi Nhà nước phải thay đổi nhữngcông cụ can thiệp vào kinh tế phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã và

sẽ tham gia Điều này đòi hỏi quy trình, nội dung và phương pháp của quy hoạch,

kế hoạch phải có những thay đổi tương ứng

Quá trình cải cách hành chính theo hướng đẩy mạnh phân cấp và nâng caotính minh bạch và dân chủ trong việc hoạch định chính sách Cải cách hành chính,tăng cường phân cấp là những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong thờigian gần đây Quá trình này đòi hỏi phải xác định rõ ràng và khoa học hơn nhiệm vụcủa Nhà nước nói chung và nhiệm vụ của từng cấp chính quyền nói riêng trong pháttriển kinh tế và xã hội Đây chính là cơ sở cho việc đổi mới quy trình, nội dung vàphương pháp xây dựng quy hoạch, kế hoạch nói chung và nội dung quá trình phâncấp trong lĩnh vực kế hoạch nói riêng

Tăng cường tính minh bạch và dân chủ là tiền đề quan trọng để nâng caochất lượng và tính khả thi của công tác kế hoạch Những yêu cầu này sẽ đặt ra đòi

hỏi mới cho việc hình thành quy trình lập và giám sát thực hiện quy hoạch, kếhoạch một cách phù hợp và hiệu quả.

Xu hướng hiện nay là tăng cường phân cấp trong quản lý kinh tế theo hướngngày càng trao quyền nhiều hơn cho chính quyền địa phương và các đơn vị cơ sở

Do đó, phân cấp trong quản lý kế hoạch cũng phải phù hợp với quản lý kinh tế, vừatạo sự chủ động cho cấp cơ sở và vừa nâng cao chất lượng kế hoạch ở cấp trungương

1.3.2 Những xu hướng đổi mới trong công tác lập kế hoạch

1.3.2.1 Lập kế hoạch mang tính chiến lược:

Lập kế hoạch mang tính chiến lược là một lộ trình có sự tham gia từ việc xácđịnh thực trạng của vấn đề là ta đang ở đâu cho tới việc xác định các mục tiêuchúng ta muốn đạt tới trong tương lai Lập kế hoạch mang tính chiến lược là những

nỗ lực để đưa ra các quyết định với sự chọn lựa tốt nhất các giải pháp và hành động

+ Kế hoạch mang tính chiến lược có tính chất ưu tiên cao, do đó tập trungđược nguồn lực cho các mục tiêu ưu tiên đó

+ Nó đưa ra định hướng chiến lược trung và dài hạn của kế hoạch, do đó kếhoạch không bị chệch hướng trong quá trình thực hiện

Lập kế hoạch mang tính chiến lược bao gồm các bước sau:

Bước 1: Đánh giá thực trạng nhằm tìm ra những điểm mạnh và điểm yếu cơbản, cũng như những cơ hội và thách thức mà môi trường bên ngoài mang lại

Bước 2: Xây dựng kế hoạch chiến lược Cần đề ra được các mục tiêu pháttriển cụ thể dựa trên việc đánh giá thực trạng, dự báo khả năng nguồn lực cũng nhưtiềm năng phát triển.

Bước 3: Xây dựng chương trình, chính sách và dự án cụ thể Từ chiến lượcphát triển, xác định những công việc, nhiệm vụ cần thực hiện để tạo môi trườngkhuyến khích các thành phần kinh tế và cộng đồng tham gia vào các hoạt động pháttriển đã đề ra Từ đó cụ thể hóa thành các dự án và chương trình phát triển, dựa trêncác kết quả của các phân tích và của các hoạt động lập kế hoạch ở địa phương

Bước 4: Dự toán ngân sách cho các chương trình, dự án đã nêu ở bước 3 Từ

đó, tổng hợp để xác định nhu cầu về nguồn lực Cân đối tổng nhu cầu nguồn lực đóvới khả năng nguồn thu ngân sách và khả năng huy động nguồn lực khác

Bước 5: Thưc hiện, giám sát và đánh giá Trong quá trình lập kế hoạch chiếnlược, cần theo dõi, giám sát, đánh giá với mục đích: phát hiện những sai lệch trongquá trình thực hiện so với mục tiêu đề ra và xác định nguyên nhân để kịp thời khắcphục; phát hiện những biến động của môi trường bên ngoài diễn ra ngoài dự kiến,đặc biệt là những biến động bất lợi để có giải pháp khắc phục hoặc điều chỉnh mụctiêu kế hoạch; đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch để rút kinh nghiệm cho các kỳ

kế hoạch sau

Như vậy, lập kế hoạch mang tính chiến lược tập trung vào việc xác địnhnhững mục tiêu mang tính chiến lược trung và dài hạn, đưa ra các mục tiêu ưu tiên,vai trò của giám sát và đánh giá được nêu ra một cách cụ thể, rõ ràng và có vị trí rấtquan trọng So với quy trình tổng quát đã nêu ở phần trước thì các bước ở đây ngắnhơn nhưng vai trò của công tác dự báo, giám sát và đánh giá được đề cao hơn trongquá trình xác định các mục tiêu mang tính chiến lược và xác định thứ tự ưu tiên

1.3.2.2 Lập kế hoạch dựa trên kết quả:

Lập kế hoạch dựa trên kết quả là phương pháp dựa trên các kết quả mong đợi

để xây dựng các mục tiêu và chương trình hành động để đạt được các kết quả đó

Kế hoạch hóa dựa trên kết quả là phương pháp kế hoạch tiên tiến, hiện đại,

có những ưu điểm chủ yếu sau đây:

+ Khi sử dụng phương pháp kế hoạch dựa vào kết quả thì buộc các nhà lập

kế hoạch phải nghĩ tới các giải pháp nhằm đạt được kết quả đã định và bản kế hoạch

sẽ mang tính hành động

+ Nâng cao trách nhiệm của các đối tượng tham gia thực hiện kế hoạch hoạtđộng trên cơ sở so sánh kết quả đạt được với kết quả dự kiến thông qua giám sát,đánh giá, báo cáo và điều chỉnh thường xuyên hoạt động nhằm đạt được các mụctiêu và chỉ tiêu của kế hoạch

+ Tạo ra được sự thống nhất trong hệ thống kế hoạch thông qua kết quả thựchiện mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch, đồng thời định hướng các hoạt động từ quá trìnhxây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá

+ Bảo đảm tính hiệu quả của kế hoạch thông qua việc kiểm tra, giám sát,đánh giá kết quả đạt được so với kết quả dự kiến ban đầu

+ Bảo đảm sự chính xác, trung thực và chặt chẽ giữa quá trình lập kế hoạch

và thực hiện kế hoạch thông qua các kết quả với các chỉ số đánh gia phù hợp.Phương pháp kế hoạch hóa dự trên kết quả cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việckiểm tra, giám sát và đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch

+ Gắn kết giữa kế hoạch với ngân sách Kế hoạch trở thành các khung phân

bổ ngân sách theo các mục tiêu đã chọn, tránh thất thoát và lãng phí nguồn lực

Lập kế hoạch dựa trên kết quả bao gồm các bước sau:

Bước 1: Đánh giá thực trạng Một hoạt động quan trọng của đánh giá thựctrạng là đánh giá việc thực hiện các kết quả mong đợi chứ không chỉ dừng ở các đầu

ra Các kết quả này phải toàn diện, bao gồm các mục tiêu kinh tế môi trường và xãhội, cũng như đánh giá về thể chế và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính.Bao gồm: so sánh kết quả đạt được với sự vận động của nó trong quá trình hìnhthành và phát triển và với các đơn vị khác; đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu,nhiệm vụ, chỉ tiêu kế hoạch, giải pháp và các hoạt động để thực hiện mục tiêu; xácđịnh các vấn đề tồn tại, khó khăn cần giải quyết, cần tiếp tục tìm hiểu nguyên nhâncủa từng vấn đề

Bước 2: Xác định mục tiêu Nội dung bao gồm: phân tích vấn đề, phân tíchmục tiêu và thiết lập cây mục tiêu, xác định thứ tự ưu tiên các mục tiêu Ở bước nàycần có sự tham gia của các bên liên quan để thu thập ý kiến về mối liên hệ giữa cácmục tiêu.

Bước 3: Xác định các giải pháp Cần phân nhóm các mục tiêu ở bước trênthành từng nhóm khách nhau, theo một tiêu chí, sau đó xác định phạm vi hoạt động.Một công việc quan trọng trong bước này là xác định Logic thực hiện hay xác địnhmối quan hệ mang tính thứ bậc giữa các cấp mục tiêu trong cây mục tiêu Thôngthường, logic này gồm bốn cấp: mục tiêu cuối cùng – mục tiêu trung gian - đầu ra(kết quả) và hoạt động Tuy nhiên, một số kế hoạch có thể chia nhỏ mục tiêu trunggian thành một cấp nữa là mục tiêu ngắn hạn Do nguồn lực có hạn nên cần xếp thứ

tự ưu tiên giữa các giải pháp để tìm giải pháp đột phá, có tính then chốt cho mỗimục tiêu Cùng với đó là việc xác định rõ nguồn lực: vốn, nhân lực, vật lực vàphương tiện đánh giá các nguồn lực đó

Bước 4: Xây dựng cơ chế giám sát đánh giá để đánh giá mức độ hoàn thànhcác mục tiêu kế hoạch thông qua các chỉ số giám sát

Bước 5: Dự báo các điều kiện tiền đề để thực hiện kế hoạch Kế hoạch đượcxây dựng nhằm hướng tới tương lai, do đó có nhiều yếu tố phát sinh trong quá trìnhthực hiện Cần dự báo các yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện thành côngcác mục tiêu đã đề ra

Tóm lại, so với quy trình tổng quát ở trên thì quy trình này cũng ngắn hơn,

có sự tham gia của các bên ngay từ bước xác định mục tiêu và thứ tự ưu tiên Từ đóxác định các giải pháp, sắp xếp các nguồn lực để thực hiện các mục tiêu ưu tiên đãđặt ra Ở phương pháp này thì vai trò của công tác giám sát, đánh giá và dự báocũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định các mục tiêu và giải pháp đểđạt được các kết quả mong muốn

1.3.2.3 Lập kế hoạch có sự tham gia

Xây dựng kế hoạch có sự tham gia là phương pháp đưa các đối tượng, cácbên liên quan trong kế hoạch tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện và giám

sát kế hoạch Sự tham gia của các bên liên quan là một quá trình mà thông qua đócác bên liên quant ham gia tư vấn ý kiến, thái độ và những mối quan tâm của họ vềmột kế hoạch phát triển nào đố trong quá trình lập kế hoạch, quy hoạch

Các hình thức tham gia: Tham gia với hình thức cung cấp thông tin, thamkhảo ý kiến, tham gia vì nhiệm vụ và tham gia chủ động

Theo yêu cầu đổi mới trong xây dựng kế hoạch về phương pháp và quy trình,các bên liên quan có thể tham gia tích cực trong quá trình tham vấn kế hoạch đểnâng cao chất lượng kế hoạch Các nội dung tham gia cụ thể của các bên liên quan

là các đối tượng cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế chính trị - xã hội, các nhàkhoa học, các nhà đầu tư, các cộng đồng dân tộc trong quá trình xây dựng kế hoạchđịa phương, tham gia thảo luận, tham gia ý kiến, giám sát và kiểm tra nhiều vấn đề

sẽ giúp cho cấp có thẩm quyền đưa ra các quyết định đúng và chính xác của kếhoạch

Công tác tham vấn cần đảm bảo một số nguyên tắc chính sau: Các bên liênquan được thông báo sớm các vấn đề và nội dung liên quan đến họ; Các bên liênquan được tham gia ngay từ khi bắt đầu quá trình làm kế hoạch; Cơ quan chủ trì kếhoạch tạo mọi cơ hội để các bên tham gia đóng góp ý kiến; Quá trình tham gia/thamvấn phải minh bạch, rõ ràng và cởi mở, thời gian phải được bố trí đủ cho sự thamvấn; Sự tham vấn/tham gia phải xây dựng trên cơ sở tin tưởng và tinh thần xâydựng, đóng góp tích cực; Những ý kiến đóng góp của các bên liên quan, đặc biệt làcộng đồng cần được các nhà kế hoạch, sử dụng và các nhà kế hoạch/quy hoạch cânnhắc trong chỉnh sửa bản kế hoạch, hoặc giải thích lý do khi không đưa vào điềuchỉnh; Chuẩn bị ngân sách và kinh phí cho việc tổ chức tham vấn Lưu ý: trước khi

tổ chức tham vấn cần xây dựng khung tham vấn gồm các vấn đề và câu hỏi phù hợpvới nội dung cần tham vấn và phù hợp với đối tượng tham vấn

1.3.3 Sự thay đổi cấu trúc, nội dung các bộ phận cấu thành bản kế hoạch

Hiện nay, xây dựng một bản kế hoạch cần phải theo nhiều hướng tiếp cận khácnhau Một số hướng tiếp cận trong việc xây dựng nội dung kế hoạch: tiếp cận theo

thứ tự ưu tiên giữa các mục tiêu, chỉ tiêu; tiếp cận theo sự phân cấp và phối hợp; tiếpcận theo năng lực thực thi của bộ máy mỗi cấp Cụ thể:

- Tiếp cận theo thứ tự ưu tiên trên cơ sở nguồn lực không bao giờ có thể đápứng được toàn bộ những nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, do vậy việc xác định thứ

tự ưu tiên giữa các mục tiêu, chỉ tiêu của các cấp sẽ có một vai trò quan trọng vàquyết định cho sự hình thành một bản kế hoạch có tính hiệu quả và khả thi cao

- Tiếp cận theo sự phân cấp và phối hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc phâncông và điều phối quá trình thực thi nhiệm vụ của các cấp, đồng thời đây cũng là vấn

đề trọng tâm trong việc xác định quy trình phối hợp lập kế hoạch giữa các cấp Theohướng tiếp cận này cần xác định rõ: chỉ tiêu kế hoạch này là chỉ tiêu của riêng mộtcấp hay là chỉ tiêu của hai hay nhiều cấp Nếu là chỉ tiêu riêng thì cấp đó sẽ chủ độngxây dựng và tính toán các biện pháp thực hiện Nếu là chỉ tiêu chung sẽ được tổnghợp từ các đơn vị trên cơ sở nguồn lực có thể huy động hoặc phân định rõ tráchnhiệm và nhiệm vụ cụ thể đối với từng cấp trong quá trình thực hiện chỉ tiêu đó

- Tiếp cận theo năng lực thực thi của bộ máy mỗi cấp: việc xác định nội dung

kế hoạch từng cấp không chỉ lệ thuộc vào sự hợp lý về mặt lý thuyết mà còn cần cânnhắc trên cơ sở năng lực bộ máy của từng cấp Điều này đặc biệt quan trọng khi bộmáy kế hoạch ở cấp cơ sở còn quá yếu, ví dụ: ở xã không có suất định biên cho cán

bộ làm công tác kế hoạch, ở hầu hết các huyện chỉ có 1-2 người trực tiếp làm côngtác kế hoạch Điều này cũng do một trong những nguyên nhân là chính quyền các cấpchưa coi trọng vai trò của công tác kế hoạch, chưa coi bản KHPT KTXH thực sự làkim chỉ nan của hành động và là giải pháp tối ưu cho việc huy động và sử dụngnguồn lực để phát triển kinh tế, xã hội tại đơn vị mình

Cấp kế hoạch: trên cơ sở về mặt lý thuyết thì có 4 cấp kế hoạch Tuy nhiênnăng lực của cấp kế hoạc ở cấp huyện và xã hiện nay rất yếu, gần như không có cán

bộ hoặc là cán bộ kiêm nhiệm Trong thời gian tới, năng lực của các cấp này sẽ đượcnâng cao cả về số lượng và chất lượng để đảm bảo bản kế hoạch được tổng hợp từdưới lên và có sự tham vấn đầy đủ tại các cấp