Đấu tranh phòng chống tội phạm của người chưa thành niên tại thành phố hồ chí minh

2.3 Nguyên nhân và điều kiện từ nhà trường2.4 Môi trường xã hội đôi vđi tội phạm của người chưa thành niên 2.5 Thực tiễn hoạt động đâu tranh phòng chông tội phạm của người chưa thành niê

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ T ư PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI• • • »

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

Chương 1 : Tình hình tội phạm của người chưa th àn h niên ở 1T H C M

Thực trạng diễn biến, cơ câu, lính chất lọi phạm của người

1.1

1.2

chưa lliành niên ở TP.HCM từ 1992-1996 6

1.1.1 Diễn biến lội phạm của người chưa thành niên từ

1.1.2 Cơ câu lội phạm của người chưa lliànli niên 9

1.1.3 Tínli cliâì, hậu quả do hành vi phạm lội của người

chưa Ihành niên thực hiện 20

1.1.4 Đặc điểm về nhân tliân của người chưa thành niên

Dự báo động thái lình hình của người cluía thành niên

Chương 2 : NgU}ên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm của

2.1 Phương pháp đánh giá nguyên nhân và điều kiậíi của

lình hình lội phạm của người chưa ihànli niên 35

2.2 Nguyên nhân và điều kiên Lù* gia dinh 37

2.3 Nguyên nhân và điều kiện từ nhà trường

2.4 Môi trường xã hội đôi vđi tội phạm của người chưa

thành niên

2.5 Thực tiễn hoạt động đâu tranh phòng chông tội phạm

của người chưa thành niên trên địa bàn TP.HCM

Chương 3 : C ác biện pháp đ ấ u tr a n h phòng tội p h ạ m do người

chưa th à n h niên thực hiện

3.1 Những yêu cầu chung của việc đấu tranh phòng chông

tội phạm do người chưa thành niên thực hiện

3.2 Các biện pháp đấu tranh phòng chông người chưa thành

niên phạm tội trên địa bàn TP.HCM

3.2.1 Các biện pháp lừ phía gia đình Irong đấu tranh

phòng clìông lội phạm của người chưa thành niên

3.2.2 Các biện pháp lừ phía nhà trường nhằm đâu tranh

phòng chông lội phạm của người chưa thành niên

3.2.3 Các biện pháp nhà nưđc - xã hội nhằm dâu tranh

phòng chôìig lội phạm của người chưa thành niên

3.24 Các biện pháp pháp lý đâu Iranh phòng chông tội

phạm của người chưa thành niên

K Ế T LUẬN

TÀ I LIỆU THA M KHẢO

LỜI N Ó I Đ Ầ U

1 Tính cấp th iết của đề tài

Thành phô Hồ Chí Minh trong địa giới hiện nay bao gồm thành phổ Sài

Gòn, tỉnh Gia Định và một phần lỉnh Chợ Lớn Irưđc đây Riẽng nội thành là

sự hợp nhất của thành phô" Sài Gòn, Chơ Lớn, Gia Định cũ

Thành phố ở vào 10°38’ - 11 °10 ’ vĩ độ Bấc, ]06°22’ - 186°54’ kinh độ

Đông Diện tích 2028,95krn2 Sài Gòn - Chự Lớn - Gia Định cũ hình thành

vào thế kỷ 16 do công sức của những người dân Việt từ các miền đấl nước

không chịu sự áp bức, bóc lộl ciia chế độ phong k iín Trịnh - Nguyễn, tránh

llìừi liểt khắc nghiệt đã di dân vào đáy kiếm sông, lập nghiệp trên vùng vốn

là đầm lầy lau sậy hoang vu Sau những biên cô thăng trầin của lịch sử, hiện

nay TP HCM đã trở thành một Irung lâm kinh dế lứn và có vị ' chính u quan

trọng sau thủ đô Hà Nội Đỏ là Ihànlì quả lao động và đâu tranh cách mạng

lích tụ lại của nhân dân TP HCM và của nhân dân cả nước trong suốt quá

Irình lịch sử mấy Irăm năm

Cùng với cả nước, TP HCM đang chuyển mình Mỗi ngày thành phố

như trẻ lại với những ngôi nhà cao tầng moi xây, những đường phô rộng lìơn,

xanh hơn, văn minh hơn và bởi chính nhịp sông và làm việc của từng người

dân ihành phố Đạt được những kết quả 1ỚI1 lao ấy, không thể không ke đến

n h ữ ng đ ó n g g ó p CI a chê" h ộ trc thành pln> N h i ề u l ấ m g ư ơ n g c ủ a t h ế h ệ trỏ đã

xuấl hiện trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và xây dựng CNXH

Nhiều lài năng trẻ đã nảy nở Irong sản xuất, kinh doanh, học tập và công Lác,

trong khoa học, kỹ thuật, văn hóa nghi: lluiậl

■Nhưng bcn cạnh đó vẫn còn một bộ phận thanh thiếu Iiicn hư, suy thoái

về đạo đức, theo đuổ lôi sông thực dụng, vi phạm pháp luật và phạm tội Họ

đã thực hiện những hành vi nguy h ì’m cho xã hội, làm tổn hại đến lợi ích của

Nhà nưđc, tính inạng, tài sản của nhân dân, gây môi lo lắng và nhức nhôi đôi

với từng gia đình và đối vđi toàn xã hội

Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đôi với việc bảo

vệ, chăm sóc và giáo dục th ế hệ trẻ vởi phương châm: “Vì lợi ích trăm năm

phải Irồng người” T h ế hệ Irẻ chính là tương lai của đất nước, là chủ nhân của

xã hội mai sau Vì vậy, đâu tranh phỏng chông tội phạm của người chưa thành

niên là một bộ phận câu ihành của sự nghiệp chăm sóc, giáo dục và bảo vệ

th ế hệ Irẻ, là sự nghiệp của tất cả các cấp, các ngành, các cơ quan nhà nước,

các đoàn thể quần chúng và của mọi gia đình vì ih ế hệ tương lai ciia đấl nơđc

nhằm thức hiện di chúc cửa Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Bồi dưỡng thê' hệ cách

mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rấí cần ih iế t”.

Mặt khác, việc đấu tranh phòng chông tội phạm của người chưa thành

niên hiện nay không còn là vấn đề riêng của mỗi quốc gia mà đã trở Ihành

vân đề được hầu hết c4c quốc gia trôn thế giới dành sự quan tâm đặc biệl Vì

ihể, việc nghiên cứu đề tài: "Đấu tranh phòng chống người chưa thành niên

phạm lội tại thành phô'H ồ Chí Minh" Irong điều kiện hiện nay có ý nghĩa ]ý

luận và thực tiễn rất Iđn trong việc tìm ra những nguyên nhân và giải piiáp để

cho việc đâu Iranh phòng chông người chưa thành niên phạm tội đạt hiệu quả

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài báo đề cập đến

vân đề: " đâu tranh phòng chi ng lội phạm của người chưa thành niẽn ” như: các

công trình nghiên cứu khoa học của các cờ quan Bộ Nội vu, Viện kiểm sál lôi

2

cao, Sở Công an Hà Mội, Viện kiểm sát Quảng Ninh, Trung ương Đoàn TNCS

HCM Các công trình khoa học của các tác giả nhiĩ: Đào Trí Ưc, v o Đức

Khu IV, Châu Diệu Ấi, Đặng Quang Phương Các công trình nghiên cứu dã dề

cập khá sâu sắc đến thực trạng tình hình tội phạm của người chưa thành niên,

nguyên nhân, điều kiện và các biện pháp đâu tranh phòng chống nhằm góp

phần nâng cao hiệu quả của cống tác phòng chống tội phạm nói chung và tội

phạm của người chưa thành niên nói riêng Tuy nhiên, các công trình nghiên

cứu khoa học trên đây chỉ đánh giá về vấn đề người chưa thành niên phạm tội

liên toàn quốc hoặc ở một vài địa phương, tỉnh, thành phô khác, còn những số

liệu của TP HCM về vân đề này chì được sử dụng để phân lích, chứng minh

cho những nhận định chung Vì chế, khi nghiên cứu đề tài này, chúng lôi cô

gắng phân lích và đánh giá tình hình người chưa thành niên phạm tội với

những đặc điểm riêng của TP HCM dựa trên cái “p h ô n g ” của cả ni/đc trong

lliời gian tư 1992 đên 1990

3 Mục đích và phạm vi của đề tài

Mục đích của đề tài là nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của cuộc đâu

tranh phòng chống tội phạm của người chưa thành niên nói riêng và phòng

chông tội phạm nói chung trong tình hình mới trên địa bàn thành phố Hồ Chí

Minh

Thực hiện mục đích nói trcn, phạm vi nghiên cứu dề tài chỉ lập liung

vào nghiên cứu tình hình lội phạm của người chưa thành niên từ năm 1992

đôn i 996, những nguyên nhân và điều kiện c ủ a lình hình tội phạm của n^ười

chưa thành niên dưới góc độ lội phạm học và những biện pháp đâu Iranh

phòng chông tội phạm của người chưa thành niên đang điiỢc thực hiện, Irên cơ

sử đó có những đề xuất để tiếp tục hoàn ihiện các biện pháp đấu tranh, p h ò n g

iigừa

4 Phương p h á p luận và phương pháp nghiên cứu

v ề phương pháp luận đề tài được thực hiện dựa trên phương pháp luận

chủ nghĩa Mác-Lênin và iư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và

các quy định pháp lý của Nhà nước về chăm sóc, giáo dục, bảo vệ thanh Ihiếu

niên, về đấu tranh phòng chông người chưa thành niên phạm lội được sử d ng

với tư cách là những căn cứ lý luận và pháp lý cho quá Irình nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu của những nhà khoa học - luật học vc điều

kiện phòng chông tội phạm của người chưa thành niên được sử dụng với tư

cách là cơ sở lý luận và thực tiễn để giải quyết những vân đề nghiên cứu của

đề tài

v ề phương pháp nghiên cứu của đề tài là đi từ cái chung đến cái riêng,

cái cụ th I rong quá trình nghiên cứu để tài chúng tói đã sử dụng các phương

pháp như: phương pháp thông kê, phân tích, tổng hợp, phương pháp phỏng

vấn, phương pháp điều tra xã hội học, toán học, tâm lý học với những

phương pháp đó chúng tôi đã tiến hành phân tích số liệu thống kê hình sự của

các cơ quan bảo vệ pháp luật mà chủ yếu là của Viện kiểm sát nhân dân TP

HCM từ năm 1992 đên 1996, nghiên cứu những tổng kết thực tiễn đấu Iranh

phòng chồng lội phạm cũng như việc giáo dục Irẻ em ở một số đơn vị thuộc

Sở Lao động - Thương binh - Xã hội TP HCM như Trung tâm Giáo dục dạy

nghề íhanh thiếu niên, Trường phổ thông công - nông nghiệp 4 thuộc Bộ Nội

vụ; nghiên cứu một sô' vụ án Trên cơ sở nghiên cứu đó làm rõ tình hình,

nguyên Iihân, điều kiện và đề xu rá giải pháp đấu Iranh phòng chống ngưừi

chưa thành niên nham tội

4

5 Đ iểm mđi của luận án

Đây là một đề tài nghiên cứu về tình hình tội phạm của người chưa

thành niên ở phạm vi hẹp - TP.HCM trong Ihời gian từ năm 1992 - 1996 Nội

dung của đề tài nêu lên diễn biến tội phạm của người chưa thành niên trên địa

bàn TP.HCM, những nguyên nhân điều kiện nói chung và phản ánh những

đặc điểm riêng của TP.HCM ảnh hưởng đến tình hình tội phạm của Tigiíời

chưa thành niên Những kiên nghị trong việc hoàn thiện pháp luật và một sô

biện pháp cần ilnết trong cuộc đâu tranh phòng chống tội phạm của người

chưa thành niên

6 K ế t cấu của đề tài

Ngoài phần mỡ đầu, kết luận và danh mục tài Ịiệu tham khảo, đề tài cỏ

3 chương như sau :

Chương 1 : Tình hình tội phạm của người chưa thành niên ở TP.HCM

Irong những năm qua

Chương 2 : Nguyên nhân điều kiện của tình hình tội phạm của người

chưa Ihành niên

Chương 3 : Các biện pháp ctẫu íranh phòng chống lội phạm do người

chưa Ihành niên thực hiện

Vđi kêt quả nghiên cứu của mình tôi mong muốn được đóng góp mội

phần công sức cùng vđi thầy cô, bè bạn và các đồng nghiệp trong việc bảo vệ

và chăm sóc những th ế hệ của tương lai

1.1.1 Diễn biến tội phạm của người chưa thành niên từ năm 1992 - 1996.

Cùng với cả nước, TP HCM sau 10 năm đổi mới đã có sự lliay đổi sâu sắc và

toàn diện Irên tất cả các lĩnh vực của đời sông xã hội Thành phố được xác

định là hạt nhân của mội vùng kinh tế Irọng điểm rấl quan trong ở phía Nam

Tổ quốc Song, trong quá trình vận động và biến đổi đó, cái cũ mất đi, cái mới

chưa hoàn thiện lại chịu sự tác động của nền kinh lế Ihị Irường đã lạo ra môi

trường thuận lợi làm nảy sinh và phát Iriển những hiện ttíỢỉĩg liêu cực trớríg \Ti

hội, đặc biệl là các hành vi vi phạm pháp luật và lội phạm với lính chất mức

độ ngày càng nghiêm trọng Nhận định về lình hình này, Irong bản báo cáo

của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VI do.đồng chí Nguyễn Văn Linh

trình bày lại Đại hội Đảng lần thứ VII đã nêu: “ cùng với sự kích thírli sản xuất

phát triển nền kinh tế thị trường cũng là môi trường thuận lợi làm nảy sinh và phát triển nhiều loại tiêu cực xã hội Đã xuâl hiện khuynh hướng làm giàu bằng bãi cứ giá nào, k ể cả lừa đảo, gây tội ác, vi phạm pháp luật Trong thế hệ trẻ, một bộ phận phai nhạt lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng Một bộ phận không ít cán bò đảng viên có chức quyền trong dó có cả những người đã từng đóng góp đáng k ể cho cách mạng cũng sa ngã và thoai hóci biển chất ” (32, Tr Ỉ37-138).

6

Theo sô” liệu của Viện kiểm sál nhân dân TP HCM lliì trong 5 năm (lừ

1992 đến 1996) Viện kiểm sát nhân dân của 18 quận huyện và Viện kiểm sát

nhân dân TP HCM đã Iruy lô ĩa 2.383 người chưa thành niên phạm lội Tinh

trung bình mỗi năm có khoảng 476 người chưa Ihành niên bị ti uy lổ hình sự

v ề diễn biến tội phạm của người chưa ihành niên; nêu lây năm 1992

làm gốc và lây lổng số người chưa thành niên phạm lội của năm 1992 là 100%

thì diễn biên tội phạm của người chưa Ihành niên những năm sau là:

STT Năm Tổng sô" người chưa th à n h niên bị truy tố Tỷ lệ %

Bảng 1: tình hình tội phạm của người chưa thành niên lừ năm 1992 đến

1996 Iheo Ihông kê của Viện kiểm sát nhân dân cấp qi'ận huyện và Viện

kiểm sát nhãn dân TP HCM

Theo số liệu trên ta Ihãy, từ năm 1992 đến 1996 số người chưa Ihành

niên bị truy tô lăng 556,39% Tính trung bình mi năm tăng 111,23%

Từ sự so sánh I1CU trên cho chúng la thây lằng lại T U.HCM sự biến

động Iheo chiều hướng gia lăng của lội phạm của người chưa Ihành niên là

một vãn đề đáng lo ngại Thực t ế cho Ihãy, hàng năm TP HCM đã góp vào số

lượng người chưa Ihành niên phạm tội Irong cả nước khoảng 476 người Con

sô này phù hợp vối lình hình tội phạm nói chung và phản ánh đặc điểm riêng

của TP HCM - một trung lãm kinh lê lớn của cả nước, là dầu mới củii nhiêu

tuyến giao thông quan trọng; của quan hệ giao lưu cồng nghiệp, thương

nghiệp và cáq dịch vụ khác của đời sông xã hội, là nơi kiếm sống của không ít

cư dân từ những miền đất khác' - T

Sự gia tăng không chỉ về số lượng mà cả về hành vi phạm tội ngày

càng nghiêm trọng Đã có nhiều vụ trọng án gây sự kinh hoàng trong những

người có lương íri, báo động về hiện tượng xã hội xấu đang phát sinh Tuy

nhicn, C011 số trên đây vẫn chưa phản ánh hết cíược thực tiễn diễn biên tội

phạm của người chưa thành niên trên địa bàn TP HCM Chúng tồi có Ihể

khẳng định nhận đinh này qua thông tin sau:

Qua kết quả thăm dò điều tra xã hội học do Viện nghiên cứu khoa học

thuộc Viện kiểm sát nhân dân tôi cao tiến hành bằng phiếu hỏi cho thây:

100% sô" những người được hỏ là cán bộ điều tra viên, kiểm sát viên và Ihẩm

phán đều khẳng định rằng tội phạm do chúng ta phát hiện, truy tố-, điều tra,

xét xử còn có khoảng cách rât xa so với tình hình tội phạm diễn ra Irong cuộc

sông S ố liệu thống kê tội phạm của một sô" cơ quan chức năng chỉ là sô" liệu

theo thông kê những người phạm tội đã bị phát hiện để truy tố, điều Ira, xél

xử - tức là phần đã rõ Còn một phần trong tổng sô" tội phạm đã xảy ra, trong

một khoảng thời gian và trcn một địa bàn nhất định chưa được các cơ quan

bảo vệ pháp luật phát hiện hoặc chưa nhận biết được sự kiện, hành vi đã phát

hiện là tội phạm, do vậy chưa bị truy tô", điều tra, xét xử nên chưa có trong

thông kê tội phạm Đây chính là phần tội phạm bị bỏ lọt hay còn gọi là tội

phạm ẩn

Hai là, căn cứ vào quy định tại điều 58 BLHS thì người chưa Ihành niên

phạm tội từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi Ihì chỉ phải chịu tráclì

nhiệm hình sự về những lội nghiêm trọng do cô" ý Do vậy, đổi vđi hành vi

8

nguy hiểm do vô ý thì người chưa thành niên Lừ đủ 14 luổi đến dưới 16 luổi

không phải là tội phạm Cho nên trong thực tiễn những hành vi nguy hiễm

thuộc dạng này của người chưa'thành niên còn có một phần irong tổng số tội

phạm đã xảy ra trong một khoảng thời gian và trên một địa bàn nhất định đã

được cơ quan bảo vệ pháp luật phát hiện nhưng không được khởi tô, điều tra

và xét xử Đối vđi những người này, được áp dụng biện pháp xử lý khác Vì

vậy, không đưa vào thông kê tội phạm hình sự

Từ sự phân tích trên, chúng ta Ihây rằng thống kê hình sự về tình hình

tội phạm của người chưa thành niên là chưa phản ánh được đúng thực tế diễn

biến tội phạm của lứa tuổi này s ố liệu về diễn 1 iến tội phạm của người chưa

thành niên vì th ế mà chưa đầy đủ Tuy nhiên, những con sô" trên đây cũng đã

được dựa trên những căn cứ vá có cơ sở nhâi định và phản ánh được phần nào

diễn biến tình hình người chưa thành niên pham tội trên địa bàn TP HCM để

làm cơ sở nghiên cứu Tuy nhiên, sự thiếu đầy đủ và chính xác đó sẽ ảnh

hưởng, đến việc đánh giá, việc phân tích tình hình cũng như việc dự báo và

xây dựng k ế hoạch đấu tranh phòng chống tội phạm của người chưa lliành

niên

1.1.2 Cơ cấu tội phạm của người chiia thành niên.

Khi xem xét tình hình người chưa Ihành niên phạm tội, một vân đề cần

quan tâm đó là cơ cấu tội phạm do người chưa thành niên llìực hiện Qua kết

quả nghiên cứu và phân tích 2.383 người chưa Ihành niên phạm tội bị truy íố

từ 1992 đến 1996 cho thây, họ phạm hầu hết các tội danh đã được quy định

trong các chương của BLHS Tuy nhiên, thực tiễn đấu tranh chống các tội đặc

biệt nguy hiễm xâm p h ạm an ninh quốc gia được quy định lại mục A chương

I, và các tội quy định ỡ chương XII BLHS nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa

Việt Nam đòi hỏi người phạm tội phải có > thức chính trị rõ ràng Vì vậy, với

đặc điểm về tâm sinh ]ý, về lứa tuổi của người chưa thành niên, việc xử lý

hình sự đôì với họ phải rất thận ữọng Có trường hợp người thực hiện tội phạm

đặc hiệt nguy hiễm xâm phạm an ninh quốc gia, đủ 14 tuổi trở lên nhưng chưa

đủ 16 tuổi, chưa có ý thức chính trị rõ ràng không bị xử lý về hình sự Có

trường hợp người thực hiện tội khác xâm phạm an ninh quốc gia đủ 16 tuổi

nhưng chưa đủ 18 tuổi không bị xử lý về hình sự [3 Tr 12]

Điều đáng chú ý trong cơ cấu các tội phạm do người chưa thành niên

thực hiện là họ phạm chủ yếu các tội ít nghiêm trọng (lức là tội phạm mà mức

án cao nhất của khung hình phạt đôi với tội ây dưới 5 năm tù) Các loại lội

phạm nghiêm trọng (tức là mức cao nhât của khung hình phạt đôi vđi tội ây

trên 5 năm tù) chiếm một tỷ lệ thấp Nhưng mặc dù người chưa thành niên

phạm tội nghiêm trọng chiếm tỷ lệ thấp nhưng những vụ trọng án do họ Ihực

hiện lại tập trung vào những nãm gần đãy Có những loại tội phạm trước đây

hầu như không có hoặc rất ít, nhưng mây năm gần đây đã xuất hiện trong cơ

cấu các loại tội do người chưa thành niên thực hiện như tội giết người, cưđp

tài sản của công dân, hiếp d â m

Ví du, băng cưđp “Hoa h ồ n g ” tại TP HCM đã tổ chức thành băng

nhóm cướp của, hiếp dâm tập thể đã gây bao nỗi kinh hoàng cho nhân dân

thành phô; Lô Thanh Phương cùng đồng bọn giết người, cướp xe ô tô du lịch ỏ

Sông Bé để bán lấy tiền ăn chơi

Thực tiễn đấu tranh chống tội phạm của người chưa thành niên cho Ihãy

những vụ án giết người, cướp của, hiếp dâm mà thủ phạm là người chưa thành

niên đang là nỗi Lrăn trở của mỗi chúng ta khi nhìn vào tương lai cúa một xã

hội đang phát triển Nếu chúng ta lấy tổng sô" Iigười chưa thành Iiiên bị Iruy tố’

10

Irong 5 năm (từ 1992 đến 1996) là 2.383 người làm mốc và gọi tổng sô người

chưa thành niên bị Iruy tô đó là 100% khi diễn biến cơ cãu tội phạm thể hiện

như sau: (xem bảng 4)

STT Chương Các loại tội phạm Sô' người Tỷ lệ

%

1 I Các tội xâm phạm tính mạng, sức

khỏe, danh dự, nhân phẩm

311 13,05%

2 VI Các tội xâm phạm sở hữu công dân 1.715 71,96%

3 VIII Các tội xâm phạm trật tụ' công cộng 199 8,35%

Trong cơ cấu tội phạin do người clnía thằnlì niên thực hiện phổ biến,

điển hình nhất là các tội xâm phạm sở hữu công dân chiếm đến 71,96%; các

tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự , nhân phẩm của con người chiếm

13,05% và các tội xâm phạm trật tự cộng cộng chiếm 8,35% trong tổng sô"

người chưa thành niên phạm lội bị truy tô" từ 1992 đến 1996 Nếu ta so sánh

các nhóm tội này do người chưa thành niên thực hiện tại TP HCM vđi toàn

quốc trong khoảng thời gian trên đây có sự chênh lệch như sau: (xem bảng 5)

ĩ

• Nỉ|

- ữ ẹ

<<ụ ' *“■*

5

R '3

• a

- í , c

< 0 5 ạ

«•*

&0 c v2

- 5

G

' 9 ổ

- ? s v3

ÙSọẻõ

Ọ

<*).

(N

Ol

Như vậy ta có thể thấy, vẫn nằm trong cơ cấu tội phạm chung do người

chưa thành niên phạm tội trong toàn quốc thực hiện, nhưng cón sự chênh lệch

giữa TP.HCM và trên toàn qủốc Sự chênh lệch này phần nào phản ánh đặc

trưng riêng của TP.HCM mà chúng ta sẽnghiên cứu tiếp ở phần sau

♦ Các tội phạm cụ thể từ 1992 đến 1996 trong nhóm các tội xâm phạm

sở hữu công dân mà người chưa thành niên phạm tội thực hiện nhiều nhât là

tội trộm cắp tài sản công dân, cướp tài sản công dân và cưđp giật tài sản công

dân Chúng tôi sẽ phân tích cơ cấu của một sô" tội danh điển hình đó:

* Tộí trộm cắp tài sản công dân (Điều 158): Đôi vđi loại tội này, qua

nghiên cứu phân tích trong sô" 2.383 người chưa thành niên bị truy tố từ 1992

đến 1996 cho chúng ta thấy: tội irộm cắp tài sản công dân mà người chưa

thành niên phạm tội thực hiện là nhiều nhất, với 772 em chiếm tới 32,39%

Thiệt hại do người chưa thành niên phạm tội trộm cắp gây ra thường không

lớn Những tài sản bị chiếm đoạt chủ yếu là để dùng irong sinh hoạt gia đình

hoặc cá nhân, bởi vì những thứ tài sản đó vừa dễ lây Irộm, vừa dễ tiêu thụ

Điều đáng chú ý là: trong lổng sô" người chưa thành niên phạm tội trộm cắp tài

sản công dân từ năm 1992 đến 1996 là 772 thì:

- S ố em có độ tuổi từ 14 đến dưới 16 chiếm 29,08%

- Những em phạm pháp lần đầu chiếm 46,21%

- Sô" em thôi học là 36,20%

- Số em lang thang là 6,97%

- Số em đồng phạm vđi người đã Ihành niên là 20,47%

tội cướp tài sản công dân cũng chiếm mộl tỷ lệ đáng k ể trong cơ cấu tội phạm

do người chưa thành niên thực hiện Từ năm 1992 đến 1996 trên toàn TP

HCM đã truy tô" 453 người chưa thành niên phạm tội cưđp tài sản của công

dân, chiếm 19,1% trong số" 2.383 người chưa thành p ên phạm tội bị truy tô

Nếu so sánh sô' người chưa tharih niên phạm tội bị truy tô' về tội cướp tài sản

công dân với tổng sô" người chưa thành niên phạm tội bị Iruy tô" hàng năm tại

TP HCM, ta thấy diễn biến tội phạm này như sau: (xem bảng 6)

Người chưa thành niên phạm tội cưđp tài sản của công dân ở độ tuổi từ

14 đến dưới 16 chiếm tỷ lệ lđn 57,17% còn lại từ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi

Đây là hiện tượng “trẻ h o á ” chủ thể thực hiện loại tội phạm này, đòi hỏi

chúng ta phải đặc biệt quan tâm s ố các e m phạm tội lần đầu là 57,17%, thôi

học là 26,23%, lang thang là 3,83%, đồng phạm với người đã thành niên là

21,9%

• * Tội cướp giật tài sản công dân (Điều 154): Loại lội này có xu hưđng

giảm trong những năm qua Nếu so sánh sô' người chưa thành niên phạm tội bị

nay tố về i.ội cưđp giật lài sản công dân với tổng s<ố người chưa thành niên

14

phạm tộ bị truy tô" từ năm 1992 đến 1996, ta thấy diễn biến của tội này như

Người chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản công dân ở độ tuổi từ

14 đến dưới 16 tuổi chiếm 29,86%; sô' em phạm pháp lần đầu chiếm 75,33%;

sô e m đã thôi học chiếm 59%; sô* em đi lang thang chiếm 11,36%; scí em đồng

phạm vơi người đã thành niên chiếm 33,37%

Qua phân tích cơ cấu của nhóm tội xâm phạm sở hữu công dân chúng ta

thãy: Mặc dù có sự tăng giảm từng năm khác nhau nhưng tội trộm cắp tài sản

công dân vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ cấu tội phạm của người chưa

thành niên Bên cạnh đó là hiện tượng gia tăng của tội cưđp tài sản công dân

do người chưa thành niên thực hiện và đặc hiệt là người chưa Ihành niên đồng

phạm với người đã Ihành niên trong nhóm tội phạm này Đây là một thực tế

cần được quan tâm đúng mức để chúng ta có thể xây dựng k ế hoạch đâu tranh

phòng chống nhóm tội phạm này do người chưa thành niên thực hiện

♦ Trong nhóm các tội xâm phạm tinh mạng, sức khổe, danh dự, nhân

phẩm của người khác do người chưa thành niên thực hiện phải kể đến tội gây

thương tích hoặc gây tổn hại cKo sức khỏe của người khác, tội giết người và

tội hiếp dâm

* Tội c ổ ý gây thương tích hoặc gây lổn hại cho sức khỏe của người khác

(Điều 109) là tội chiếm một tỷ lệ đáng kể Irong cơ cấu tội phạm của người

chưa Ihành niên Từ năm 1992 đến 1996 Viện kiểm sát nhân dân quận, huyện

và Viện kiểm sát nhân dân TP HCM đã truy tô 132 người chưa thành niên

phạm lội cô" ý gây thương tích hoặc gây I ỉn hại cho sức khỏe của người khác,

chiếm 5,53% Có thể khẳng định rằng tội cô" ý gây Ihương tích hoặc gây tổn

hại cho sức khỏe người khác là tội thường gặp trong cơ cấu tội phạm do người

chưa thành niên thực hiện Người chưa thành niên phạm tội cố ý gây thương

tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác chủ yốu do va chạm vđi

nhau trong lúc làm việc, lúc chơi, do động cơ trả thù cho người thân trong gia

đình, bạn bè vì muốn trở thành “yêng hùng” như những tay hảo hán trong

phim xã hội đen Những hung khí được sử dụng để gây án thường rất đa dạng,

nhưng hầu hết là các vật thồ sơ như: gạch, dao, đá, vỏ chai hậu quả gây ra

cho người khác không lớn, chủ yếu là những sát thương nhẹ

'Nêu ta lây tổng số người chưa thành niên cô" ý gây thương tích hoặc gây

tổn hại cho sức khỏe của người khác của năm 1992 là 100% thì diễn biến của

tội này như sau: (xem bảng 8)

16

STT N ăm Tổng số N C T N phạm tội cưđp TSCD Tỷ lệ %

Như vậy so vđi năm 1992, năm 1994 tội phạm này tăng cao gẵp

khoảng 5 lần (475%) và có chiều hưđng giãm vào năm 1995-1996 Người

chưa Ihành niên phạm tội này ở độ tuổi Aừ 14 đốn dưới 16 tuổi chiếm 20%; sô

các em phạm tội lần đầu chiếm 66,3%; số" em đã thôi học là 43,50%; đồng

phạm với người khác là 24,56%

niên thực hiện thuộc nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân

phẩm của người khác phải kể đến tội giết người do người chưa thành niên

ihực hiện Tội giết người là tội đặc biệt nghiêm trọng trưđc đây ít gặp trong cơ

câu tội phạm do người chưa thành niên gây ra Nhưng những năm gần đây đã

có diễn biến phức tạp Từ năm 1992 đến 1996 người chưa Ihành niên phạm tội

giết người bị truy tô" là 101 người, chiêm 4,23% trong tổng sô người chưa

thành niên phạm tội đã truy tô" Tính trung bình mỗi năm có khoảng 20 người

chưa thành niên phạm tội giết người Kết quả nghiên cứu cho thấy diễn biến

của tội giết người trong những năm qua như sau: (xem bảng 9)

T H Ư V I Ề N

TRƯỠÍiO u y ; :: ■ỊẬT HA Ể '

r v

Nhìn vào bảng trên chúng ta thây mặc dù hàng năm sô" người chưa

thành niên bị truy tô" về tội giết người trên địa bàn TP.HCM không nhiều

Nhưng điều cần quan tâm là tính chất đặc biệt nguy hiểm của loại tội phạm và

chiều hướng tăng đột biến trong những năm gần đây là điều không bình

thường về một hiện tượng xấu đang phát ^inh, phát triển Trong tổng sô" 101

người chưa thành niên bị truy tô" về tội giết người thì người chưa thành niên đ

độ tuổi từ 14 đển dưới 16 chiếm 23,12%; đã thôi học là 16,87%; phạm pháp

lần đầu là 30%;đồng phạm với người khác là 4,37%

giểt người là tội hiếp dâm do người chưa thành niên thực hiện cũng là một

trong những tội phạm gây lo lắng cho đông đảo dư luận xã hội Trong tổng sô'

2.383 người chưa thành niên phạm tội hị truy tô" ở TP.HCM từ năm 1992 đến

1996 thì người chưa thành niên bị truy tô" về tội hiếp dâm chiếm 3,27% với

diễn biến sau đây:

18

STT N ăm Sô" người p h ạ m tội hiếp d âm Tỷ lệ

■Người chưa thành niên phạm tội hiếp dâm ở độ tuổi từ 14 đến dưới 16

chiếm 25,62%; sô" e m phạm pháp lần đầu là: 40,62%; số em đã thôi học là

21,25%; sô" e m đồng phạm vđi người khác là 11,87%

Nhìn vào bảng trên cho ta thấy từ năm 1992 đến 1995 sô' người chưa

Ihành niên bị truy tô" về tội hiếp dâm có dao động lớn, năm 1993,1994,1995

đều có sự gia tăng của loại tội pliạm này, đặc biệt năm 1996 thì tăng đột biến

gấp 13 lần so Điều này có thể giải thích được vì nó phù hợp vđi việc các cơ

quan có thẩm quyền không quản iý chặt chẽ các văn hóa phẩm có nội dung

không lành mạnh và khuynli hướng thương mại hóa trong sáng lác và thưởng

thức văn hóa, văn nghệ truyền bá lôi sông thực dụng, sa đoa Sự gia tăng tội

hiếp dâm trong lứa tuổi chưa thành niên là vấn đề cần phải được đặc biệt

quan tâm để đấu tranh phòng chống tội này bởi vì đây là một hiện tượng xã

hội thể hiện lốì sông tha hóa, vô đạo đức đang phát Iriển trong lớp trẻ

Bên cạnh những tội phạm có tính chất điển hình, phổ biến do người

chưa thành niên Ihực hiện đã nêu trên, trong cơ cấu tội phạm của người chưa

thành niên cồn có một sô" lội phạm do người chưa íhành niên thực hiện tuy

không phải là phổ biến nhưng đã xảy ra làm phức tạp thêm vấn dề người chưa

thành'niên phạm tội Irên địa bàn TP HCM như: buôn bán ma túy, đánh bạc,

gây rốì trật tự công cộng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản riêng của công dân , đặc

biệt là tội chông người thi hành công vụ Đây là sự biểu hiện rất rõ ý thức coi

thường pháp luật và kỷ cương'cua Nhà nước ở người chưa thành niên

Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khái quát cơ cấu các tội phạm cụ

thể do người chưa thành niên thực hiện từ năm 1992 đến năm 1996 bằng bảng

sau:

2 Tội cố ý gây thương tích 5,53%

4 Tội cướp tài sản công dân 19,0%

5 Tội cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản

công dân

17,41%

6 Tội trộm cắp tài sản công dân 32,39%

7 Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản công dân 2,43%

8 Tội gây rối tật tự công cộng 7,21%

1.1.3 Tính chất, hậu quả do hành vi phạm tội của người chưa thành niên

thực hiện.

Nhìn chung tội phạm của người chưa Ihành niên do các đặc tính về lứa

tuổi nên ảnh hưởng đến tính chất và hậu quả của tội phạm Do vậy, so với

hành vi phạm tội của người đã Ihành niên thì hành vi phạm tội của người chưa

thành niên thường đơn gian và mức độ nguy hiểm cho xã hội thấp liơn nhiều

Hậu quả của hành vi phạm tội xảy ra cũng không lớn lắm

20

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm của người chưa Ihành niên

cho thây đa sô" các hành vi phạm tội của người chưa thành niên thường bột

phát, đơn giản không có dự mưu'trước và hậu quả không nghiêm trọng Trong

các vụ trộm cắp, cô' ý gây thương tích người chưa thành niên thường hành

động đơn lẻ, không tập hợp thành nhóm hoặc có nhóm nhưng không tồn tại

lâu Các em thường lợi dụng sơ hở, mất cảnh giác, chủ quan trong việc bảo vệ

tài sản của người có tài sản để chiếm đoạt tài sản đó Nhiều khi do bồng bột,

không làm chủ được mình mà người chưa thành niên đánh lại người khác vì va

chạm, vì xô xát nhỏ dẫn đến hậu quả gây thương tích hoặc tổn hại cho sức

khỏe của người khác

Snng như vậy không có nghĩa là không có những vụ việc mà hành vi

phạm tội của người chưa thành niên mang tính chất phức tạp và tinh vi Đặc

biệt trong những năm gần đây dưới sự tác động của cơ c h ế thị trường, các tệ

nạn xã hội có xu hướng tăng đang tác động lên đời sống xã hội và ảnh hưởng

không nhỏ đến tình hình tội phạm của người chưa thành niên Việc sử dụng

bạo lực đ ể thực hiện hành vi phạm tội phát triển mạnh Ví dụ như về tội giết

người năm 1992 truy lố 14 người đến năm 1996 truy tố- 58 người; tội cướp

đoạt tài sản công dân năm 1992 truy tô' là 27 người đến năm 1996 truy tô tăng

145 người tăng 118 người Ngoài những nguyên nhẵn do thù oán trong sinh

hoạt, việc giết người của người chưa thành niên chủ yếu nhằm cướp của Các

vụ án hổi bật cho Ihấy bọn tội phạm thường sử dụng thủ đoạn:

- Thuê mướn xe Honda ôm hoặc taxi, điều nạn nhân đến nơi vắng để

giết

- Phục sấn ở nơ’ tôi, vắng xông ra đâm nạn nhân để cướp tài sản

- Lợi dụng sự quen biết nạn nhân đ ể rủ đến nơi vắng rồi ra tay hành

động

- Đang gây án bị nạn nhâfl hông cự hay phát hiện dùng hung khí tấn

công giết người

Điển hình như vụ 3 tên Trung - Phương - Vũ ngụ tại Nhà Bè đã thuê

chiếc taxi mang biển sô* 51L 4477 của Cồng ty Dịch vụ Bến Thành ngày

1/7/1995 đi Sông Bé Sau đó chúng đã siết cổ và đâm chết tài x ế bằng 28 nhát

dao, quăng xác xuống bìa rừng và lái xe về Vũng Tàu tẩu tán

Các vụ cướp giật tài sản của công dân do người chưa thành niên thực

hiện trong những năm gần đây có tính chất táo bạo hơn những năin trước Thủ

đoạn thường thấy ở sô" tội phạm này là dùng xe gán máy phân khôi lđn, gắn

biển sồ' giả và ra tay cướp giật trên đường phô' Đốì tượng chúng thường nhắm

tới là phụ nữ đeo nữ trang Tại một sô" công viên, khu giải trí, nơi vắng vẻ, các

băng nhóm tội phạm này phục sắn hoặc dàn cảnh để đe dọa, hành hung nạn

nhân rồi cưđp xe đạp, đồng hồ, tư trang Sô" vụ án cưđp giật t.ài sản công dân

nãm 1995 tăng 25% so vđi năm 1994 Năm tháng đầu năm 1996 tăng 25,73%

so với 6 tháng đầu năm 1995

Song song vđi tính chất tàn bạo của hành vi, hành vi phạm tội của

người chưa thành niên còn thể hiện cả ý đồ phạm tội có chuẩn bi Irưđc Chỉ

tính riêng các vụ án trộm cắp do người chưa thành niên phạm tội thực hiện

trên địa bàn TP HCM năm 1996 đã có 482 người bị truy tọ tăng 7,86% so vđi

năm 1992 Đặc biệt là trộm cắp xe Honda, chúng thường điều ra kỹ nơi gây

án, nắm chắc quy luật hoạt động của nạn nhấn, dùng kìm công lực, chìa khóa

vạn năng, Ihuôc diệt chó đ ể hành động Sô tội phạm này thường liên kết chạt

chẽ vđi các tổ chức tiêu Ihụ xe gian, làm giấy lờ giả đ ể thu lợi bất chính

22

Người chưa thành niên cũng đã biết “b iến ” hoàn cảnh “bâ't lợi” thành thuận

lợi cho hành vi phạm tội của mình, biết sử dụng những kinh nghiệm có được

từ những vụ phạm l ộ i , nhâ't là' những vụ đồng phạm vơi ngưòi đã thành niên

Điều này thể hiện ở một số vụ người chưa thành niên phạm tội thực hiện như

lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản công dẵn

Tính chẵt phạm tội có tể chức ở tội phạm của người chưa thành niên

được thể hiện khá rõ là phạm tội theo nhóm Ở các loại tội phạm khác nhau

tính chất phạm tội theo nhóm cũng có sự khác nhau Nếu thông kê sô người

chưa thành n ên đồng phạm với người đã thành niên từ năm 1992 đến 1996 bị

Viện kiểm sát nhân dân quận, huyện và Viện kiểm sát nhân dân TP HCM

truy tcí ta thấy: (xem bảng 11)

I T T Tội danh Sô' NCTN l*T đồng p h ạ m vđi người khác

Qua phân tích bảng Irên ta thấy, người chưa thành niên thường tụ tập

theo nhóm đ ể phạm tội xảy ra nhiều ở các tội:

- Trộm cắp tài sản công dân

- Cướp tài sản công dân

- Cướp giật tài sản công dân.

Còn tội phạm ít tụ tập theo nhóm để thực hiện đó là tội giết người, sỏ

dĩ như vậy là vì người chưa thành niên phạm tội giết người thường do bột

phát, không kìm ch ế được tính hung hăng của tuổi trẻ nên họ thường không có

sự bàn bạc, dự mưu trước, họ ít tổ chức thành những nhóm để phạm tội

Nhìn chung động cơ, mục đích phạm tội của người chưa thành niên

trong nhóm tội xâm phạm sở hữu của công dân đều được xác định rõ ràng, mà

chủ yếu là để kiếm tiền tiêu xài, chơi số đề, đánh bạc, nghiện hút Còn động

cơ ở các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe do người chưa thành niên thực

hiện hầu hết do hằn thù cá nhân, hoặc muôn thể hiện tính “yêng lnìng hảo

h ớ n ”, hay chỉ vì tò mò bắt chước phim ảnh khiêu dâm

Một điều chúng ta cũng dễ nhận thây đó Tà: thời gian gần đây người

chưa thành niên không chỉ Ihực hiện tội phạm ở các địa điểm quen Ihuộc,

“truyền thông” như những nơi đông người, nhà ga, công viên, bến xe, khu

chợ để dễ dàng ihực hiện hành vi trộm cướp rồi nhanh chóng tẩu Ihoát, lẩn

Irốn, mà còn phạm tội ở ngay trên đường phô' vắng vẻ, khu tập thể, trường

học Nếu trưđc đây, phần lđn người chưa thành niên thực hiện hành vi pham

tội vào mộl sô" thời gian thuận lợi trong ngày như buổi chiều tối thì những năm

gần đây họ thực hiện hành vi phạm tội vào bất cứ tiiời điểm nào trong ngày

khi có “cơ h ộ i” thuận lợi, mà chủ yếu là tội cướp và cướp giật tài sản công

dân Tại TP HCM, các quận 1 ,3 ,5, 10, Tân Bình là những điểm nóng của

loại lội phạm này

Khi nghiên cứu hậu quả do người chưa Ihành niên phạm lội gây ra

trong những năm gần đây la Ihây so với những năm trước có tính cliất nguy

hiểm hơn như chết người, tỷ lô thương tật của nạn nhân cao, gây tàn pllế suốt

24

đời Người chưa thành niên thường trộm cắp tài sản gọn nhẹ nhưng giá trị lđn

như vàng, bạc, đồ trang sức, tiền Giá trị của đốì tượng phạm tội lổn chứng tỏ

ngày nay nhu cầu sinh hoạt cửa' người chưa Ihành niên rất cao, thậm chí có ihể

nói là quá mức trong mộl sô" trường hợp Họ phạm tội không chỉ nhằm lliỏa

mãn nhu cầu bình thường mà còn muôn đáp ứng những đòi hỏi quá đáng về

ăn mặc, chơi bời trong khi gia đình không có điều kiện đ ể chu cãp

Măc dù có những bien đổi trên đây về lính chất, về hậu quả của hành

vi phạm tội do người chưa thành niên Ihực hiện nhưng đều phản ánh đặc điểm

vc lứa tuổi của người chưa thành niên là mức độ nguy hiểm cho xã hội của

hành vi phạm tội thấp hơn so với người đã thành niên

1.1.4 M ột sô'đặc điểm về nhân thân người chưa thành niên phạm tội.

•Nghiên cứu tình hình người chưa thành niên phạm tội không thể không

xem xét nhân thân của loại chủ thể này Có thể nói kết quả của việc nghiên

cứu nhân thân của người chưa thành niên phạm tội là cơ sở để chúng ta lý giải

được hàng loạt vãn đề khác Sự biến động của tình hình người chưa thành niên

phạm tội trong những năm gần đây đòi hỏi chúng ta phải tìm được nguyên

nhân, điều kiện và các giải pháp tích cực nhằm giải quyết lốt vãn đề này

Nhưng để xác định đúng những nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội

phạm của người chưa Ihành niên, chúng ta cần có những thông số cần thiết về

nhân thân người chưa thành niên phạm tội Những đặc điểm nhân lliân đề cập

đến ở đây là những đặc điểm có ảnh hưởng rõ ràng đến tình hình người chưa

thành n ên phạm tội nói chung cũng như vai trò dẫn dắt người chưa thành niên

đến con đường phạm lội

TrƯđc tiên chúng tôi đề cập đến đặc điểm về lứa tuổi, Chúng la đã biếl

nói về người chưa thành niên phạm tội là để cập đến vấn đề vi phạm pháp

luật hình sự của những người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi Trong độ tuổi đó,

Điều 58 BLHS lại chia thành hai loại:

- Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi

- Người từ đủ 16 tuổi trở lên

Việc phân chia người chưa thành niên phạm tội iheo lứa tuổi là rất cần

thiết đốì với việc nghiên cứu khoa học và thực tiễn hoại động áp dụng pháp

luật Vì đó là cơ sở để tiếp cận cơ chế tâm lý phạm tội của người chưa thành

niên, trách nhiệm hình sự, các biện pháp phòng ngừa cũng như giáo dục họ

Tại TP HCM từ 1992 đến 1996 số người chưa thành niên phạm tội ở độ

tuổi lừ 14 đến dưới 16 dao động lừ 14% (tấn 15% ti ng sô người chưa thành

niên phạm tội bị Iruy tố Thông thường các em ở lứa tuổi này phạm tội cố tính

chất ít nguy hiểm hơn và hậu quả gây ra cho xã hội không lđn so vđi người

chưa tliành niên phạm tội ở lứa tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 Ểtiổi Tuy nhiên,

Irong những năm gần đây chúng ta phải thừa nhận một thực lế là người chưa

ihành niên ở lứa tuổi từ 14 đến dưới 16 tuổi dám thực hiện những hành vi có

tính chất nguy hiểm cao cho xã hội và xuất hiện những hành vi vi phạm pháp

luật hình sự do những người 12, 13 tuổi thực hiện Xu hướng “trẻ h ó a ” tội

phạm này cho chúng ta thấy đưực sự phát triển về tâm sinh lý và khả năng

nhận Ihức của người chưa thành niên trong điều kiện hiện nay đã khác Irơớc

và cần có biện pháp giáo dục thích hợp đôi với lứa tuổi này

Trong lổng sô" người chưa thành niên phạm tội bị truy lô" từ năm 1992­

1996, sô’ người chưa Ihành niên phạm tội có t > chức chiếm 27,06% Điều đáng

quan tâm là có sự tham gia, chỉ huy của người lđn Đặc biệt là những người

chưa thành niên đồng phạm với bỗ mẹ của mình trong tội cướp giật hoặc công

26

nhiên chiếm đoạt tài sản công dân chiếm 4,42% trong lổng sô 2.383 người

chưa thành niên bị truy lô" lừ năm 1992 đến 1996

Qua nghiên cứu những'đặc điểm nhân thân người chưa thành niên

phạm tội trên địa bàn TP HCM trong những năm gần đây cho thây: người

chưa thành niên phạm tội thuộc loại phạm tội lần đầu dao động từ 45% đến

50% Thực trạng này là cơ sở để kết luận người chưa thành niên phạm tội là

do sa ngã, bị kẻ khác lôi kéo, có tính nhât thời Nhiều khi chỉ vì những xung

đột các tình huống trong cuộc sống mà họ chưa có đủ khả năng lựa chọn để

tìm giải pháp đúng đắn Và họ đã thực hiện hành vi phạm tội như một ”giải

pháp tình th ế ” Các nhà nghiên cứu xếp những ngưc i chưa Ihành niên phạm

tội trong trường hợp này vào nhóm "người chưa thành niên phạm tội do bối

cảnh” Nhìn chung họ không phải là người có nhân cách xấu, thậm chí có

những em vốn là con ngoan, trò giỏi nhưng bị lâm vào một hoàn cảnh nào đó

xô đẩy đến con đường phạm tội Hành vi phạm tội của họ phần lđn là do bột

phát, thiếu suy nghĩ, không thể tự kiềm chế Chính vì vậy, nếu có biện pháp

đúng đắn kịp thời giáo dục, Ihuyết phục họ thì sẽ cảm hóa thành công và đưa

họ trở về với cuộc sông bình thường Từ kết luận Irên đây chúng ta cũng nhận

thây một thực trạng là sô" người chưa thành niên phạm tội lần thứ hai Irở lên

còn lớn, dây là điều đáng lo ngại cho toàn xã hội Đôi vđi những người này,

I

họ được xếp vào loại hình “phạm pháp có hệ thống” Thực chât hành vi của họ

không phải là đột xuất, hoặc ngẫu nhiên do nguyên nhân và điều kiện khách

quan nào đó của hoàn cảnh, của một tình huống cụ thể, mà ỉà biểu hiện của

một hay một sô" thuộc tính tâm lý đã định hình của nhân cách, trong họ đã hình

thành Ihói quen phạm pháp Qua nhiều lần phạm tội, họ đã tích lũy được

nhiều kinh nghiệm để cổ thể thực hiện những hành vi nguy hiểm, tàn bạo,

liều lĩnh và lẩn trốn pháp luật Đương nhiên đốì vđi những người này việc

cảm hóa, giáo dục đòi hỏi phải kiên trì và cần có những đánh giá cụ thể về

hành vi phạm tội của họ, về nhân cách để có sự đôi xử phù hợp

Một vân đề nữa cũng cần đặt ra đó là trình độ văn hóa của thanh thiếu

niên nói chung và người chưa thành niên phạm tội nói riêng tại TP HCM nói

chung Đây cũng là một yếu tô' có ảnh hưởng không nhỏ đến tình trạng phạm

tội của người chưa thành niên Một bộ phận không nhỏ trẻ e m thất học, bỏ

học, trên một phương diện nào đó là đội quân "dự b ị” của đội ngũ thanh thiéu

niên hư phạm pháp Trong tổng số 2.383 người chưa thành niên phạm tội bị

truy tô" từ 1992 đến 1996 tại TP HCM có 33,08% các em đã bỏ học Con số

này phần lđn tập trung vào sô" dân nliập CƯ và nó cũng phản ánh đặc điểm

chung của nhóm dân CƯ này Trình độ văn hóa thấp, không có nơi cư trú ổn

định, lao động không có tay nghề vì th ế sô" người chưa Ihành niên phạm tội

trước khi phạm tội đi lang Ihang chiếm tỷ lệ trung bình hàng năm trên dưới

10% trong tổng sô' bị can là người chưa thành niên Những đối tượng này

thường cấu kết vđi nhau, nhóm của họ không chỉ gắn bó để “hành n g h ề ” mà

còn tồn tại Iihư một gia đình, có Ihái độ coi thường pháp luật, phản ứng một

cách lì lợm trưđc những tác động tích cực của xã hội

Một đặc điểm nữa có ảnh hưởng, thậm chí chi phôi hành vi của người

chưa thành niên phạm tội đó là hoàn cảnh gia đình của họ Nhìn chung, người

chưa thành niên phạm tội là con em của các gia đình buôn bán, gia đình cổ

người làm ăn phi pháp, có tiền án tiền sự, đang Ihi hành hình phạt hay đang bị

tạm giam, hoặc có cấu uúc gia đình không hoàn hảo vẫn chiêm tỷ lệ lđn ở

những gia đình này thường không có sự quan tâm giáo dục đúng mức đối vđi

người chưa thành niên thậm chí xtli giục lôi kéo người chưa Ihành niên phạm

28

tội Điều đáng lo ngại là thời gian gần đây sô" người chưa Ihành niên phạm tội

xuất thân từ các gia đình trí thức, cán bộ viên chức nhà nước, nông dân lao

động itang có chiều hưđng gia'tăng Ở những gia đình này, các em có điều

kiện sông đầy đủ hơn so với các gia đình khác Chính vì th ế mà nhu cầu sinh

hoạt khá cao, có khi vượt ra khỏi mức chu câp của gia đình Trong khi đó cha

mẹ lo bươn chải kiếm sống, ít có thời gian quan tâm, chia sẻ tình cảm vđi con

cái Các e m đua đòi với bạn bè, tụ tập ăn chơi và phạm pháp

Cuối cùng xét về giới tính, qua nghiên cứu chúng tôi thấy từ trưđc tới

nay, người chưa thành niên phạm tội là nam bao giờ cũng chiếm tỷ lệ cao,

khoảng trên 90% Còn các em nữ phạm tội chỉ chiếm 10%, mà chủ yếu là tội

trộm cắp tài sản công dân Theo sô' liệu của công ’an TP.HCM từ năm 1994

đên 1996 công an TP.HCM đã lập hồ sơ đưa 245 em vào trường giáo dưỡng 4,

trong đố có 16 e m là nữ chiếm khoảng 16% Điều này có thể lý giải là : do

các em nữ vốn có bản tính nhút nhát, hay nhường nhịn, ít có thời gian giao du

vđi bè bạn, lại chịu sự quản lý khá chặt của gia đình Chính vì thế, các em ít

chịu ảnh hưởng của những yếu tô' tiêu cực Tuy nhiên, những năm trở lại đây,

do ảnh hưỡng lôi sống tự do, buông thả, nhiều em nữ bỏ nhà đi lang bạt và dễ

dàng phạm pháp như nam giới Với đặc điểm về giđi tính, nhiều em kiếm tiền

bằng cách hành nghề mại dâm Ở TP.HCM , nạn.mại dâm đang tăng liên tục

Nêu năm 1989 tỷ lệ mại dẵm trẻ em được ghi nliận là 2,1% trên tổng sô" gái

mại dâm thì năm 1992 đã tăng lên 10% Riêng tại Trung tâm Giáo dục dạy

Iighề phụ nữ Thủ Đức, con số mại dâm trẻ em được gb' nhận tiong năm 1995

là 88 em (chiếm 9% tổng số" học viên) Nhưng sang năm 1996 đã tăng lên 187

em Mặc dù người chưa thành niên hành nghề mại dâm không bị coi là lội

phạm nhưng thực trạng trên đây cho phép chúng la đánh giá đặc điểm về

nhân Ihân người chưa Ihành niên phạm tội, và đánh giá về tình hình tội phạm

của người chưa thành niên tại TP HCM

Từ những nội dung đ ã'n êu trên, chúng ta có thể nhìn mộl cách tổng

quát tình hình tội phạm của người chưa thành niên trong 5 năm qua (1992 -

1996) có những đặc điểm cơ bản sau đây:

* Diễn biến lội phạm của người chưa thành niên có xu hưđng ngày

càng gia tăng Sự gia tăng không chỉ về sô' lượng vụ việc, sô' người phạm tội

mà cả về tính chất của hành vi cũng ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt là các

tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, các

tội xâm phạm sở hữu của công dân

* Khuynh hướng phạm tội có sử dụng bạo lực diễn ra trầm Irọng đã góp

phần làm cho tình hình trật tự an loàn xã hội diễn ra phức tạp Nếu lấy sô'

người chưa thành niên phạm các tội đặc trưng có sử dụng bạo lực như lội giết

người, tội cô" ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác,

tội hiếp dâm và tội cướp tài sản công dân năm 1992 làm mốc để so sánh thì

đến năm 1996 tội giết người tăng 4,1 lần ; tội cô' ý gây Ihương tích hoặc gây

tổn hại cho sức khỏe của người khác tăng 3 lần; tội hiếp dâm tăng 14,7 lần ;

tội cưđp tăng 25 lần

* Tội phạm của người chưa thành niên xảy ra đa sô" ở lứa tuổi từ 16 đến

18 tuổi nhưng s ế người chưa thành niên phạm tội từ 14 đến dưđi 16 tuổi thực

hiện hành vi giết người, cướp tài sản công dân có chiều hưđng gia tăng, s ố

người-chưa Ihành niên phạm tội có tiền án tiền sự chiếm khoảng 50%, sô”

người đồng phạm vđi người đã Ihành niên chiếm khoảng 27% Irong tổng số

người chưa ihành niên phạm tội bi truy tố-

* Trình độ văn hỏa của người chưa thành niên phạm tội rất thẫp

Để giải quyết được tình hlnli trên, đòi hỏi chúng ta phải đánh giá được

những nguyên nhãn điều kiện của tình hình tội phạm của người chưa thành

niên và tìm ra được những biửh pháp tích cực đ ể giải quyết nhằm bảo vệ

người chưa thành n Ịên nói riêng và trật tự xã hội nói chung

1.2 Dự báo tình hình tội phạm của người chưa thành niên đến năm 2000.

Trong đấu tranh phòng chông tội phạm nói chung và tội phạm của

người chưa thành niên nói riêng, việc dự báo tình hình tội phạm có vai trò râì

quan trọng Thực tiễn đãu tranh phòng chống tội phạm ở nưđc ta đã chỉ rõ một

nguyên lý: khi nào, địa phương nào công tác khảo sát, điều tra thực hiện tốt

và nắm chắc được tình hình diễn biến của tội phạm thì chính nơi đó sẽ du kiến

được xu hưđng phát triển của tội phạm, chủ động đề ra được các giải pháp đâu

tranh phòng ngừa tội phạm một cách tích cực, có hiệu quả

Dự báo tình hình tội phạm chưa thành niên là một bộ phận không Ihể

tách rời của công việc dự báo tình hình tội phạm nói chung Thực chất đó là

việc dự báo xu hưđng phát triển của tội phạm chưa thành niên, cơ cấu của tình

hình tội phạm này, các nguyên nhân và điều kiện ảnh hưởng đến tình hình tội

phạm trong urơng lai, nhất là hiện nay, khi cơ c h ế ảnh hưđng gián tiếp của các

điều kiện xã hội đối vđi tình Irạng phạm tội nói chung và người chưa thành

nicn phạm tội nói riêng thông qua hoàn cảnh xã hội của sự phát triển cá nhân

cũng như các phẩm châ't cá nhân được quy định bđi hoàn cảnh đó ngày càng

có ưu th ế thì việc dự báo đó càng có ý nghĩa

Từ kêt quả nghiên cứu tình hình tội phạm của người chưa thành niên

trong những năm qua, căn cứ vào các dữ kiện phát triển kinh tế - xã hội của

TP HCM Irong những năm tới và những ũềm năng có thể có dược về đấu

tranh phòng chống tội phạm nói chung và đấu tranh phòng chống tội phạm

của người chưa thành niên nói riêng, chúng tôi xin nêu một sô nhận xét có

tính chất dự báo về xu hướng tội phạm của người chưa thành niên đến năm

2000 vẫn diễn biến phức tạp và'theo chiều hưđng tăng lên bởi vì:

♦ N ền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nưđc đã giúp cho kinh

t ế nước ta thoát ra khỏi sự khủng hoảng và đang dần phát ti ển cùng vđi

những thành công của đất nước về quan hệ ngoại giao TP HCM cũng nằm

trong sự thuận lợi chung đó Tuy nhiên bên cạnh những tác động tích cực cũng

có những hạn chế, những tác động tiêu cực đôi vđi xã hội do cơ c h ế mới đem

lại, đặc biệt là những tác động tiêu cực đỏì với tình hình tội phạm nổi chung

và tình hình tội phạm của người chưa thành niên nói riêng Những tồn tại của

xã hội vẫn chưa được giải quyết như : tình trạng thiếu việc làm, sự gia tăng

của tình trạng thanh thiếu niên bỏ học, sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội

ngày càng rõ nét., vẫn là những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, nuôi

dưỡng tội phạm chưa thành niên phát triển

♦ M ột bộ phận không nhỏ trong nhân dân vẫn có cuộc sông rất khó

khăn, vất vả s ố lượng dân nhập cư không ngừng tăng lên Hoạt động trong

lĩnh vực kinh doanh, dịch vụ lại chịu sự cạnh tranh Khốc liệt của nền kinh tế

thị trường Điều này làm cho cơ cấu các tội phạm có phần thay đổi Các tội

buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép, trốn thuế, gây rối trật tự công

cộng tiếp tục phát Iriển cả về quy mô và tính chất., Irong đó người chưa thành

niên có Ihể trực tiếp tiến hành hoặc Iham gia đồng phạm

♦ Do tác động của nhiều yếu 10", cơ cấu gia đình truyền thống bị phá

vỡ, mõi quan hệ giữa các thành viên trong gia đình ngày càng lỏng lẻo, rạn

nứt dẫn đến sự xuất hiện một sô" loại tội mđi mà trước đây người chưa thành

niên không thực hiện r ngược đãi nghiêm trọng ông bà cha mẹ

32

♦ Trưđc sự mở cửa của cơ ch ế thị trường và sự du nhập lôi sống

phương Tây, nạn ma túy từ sau giải phóng miền Nam đến khoảng năm 1985

đã tạm thời lắng xuống, thì nay đã trỏ lại và bùng nổ trong cả nước Việt Nam

đã trỏ thành một điểm trung chuyển và là một thị trường khá quan trọng

Trong khi đó, việc trang bị kiểm soát ở cửa khẩu và hàng không còn yếu kém

Vấn đề hợp tác lưu thông quốc tế để chống tội phạm chỉ mđi được thực hiện

trong thời gian gần đây Điều này đã và sẽ dẫn tới sự gia tăng của một sô tội

phạm về ma túv do người chưa thành niên thực hiện trong những năm tđi như

: tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 185(1) ; tội mua bán trái phép

chât ma lúy (Điều 185đ) ; tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 1851) [ 4, Tr

130- 134 ]

♦ “ Vãn hóa phẩm độc hại lan tràn Tệ nạn xã hội phát triển Trật lự an

toàn xã hội còn nhiều phức tạp" [ 33 Tr 65 ] Mặc dù đã đưực các cơ quan hữu

quan và nhân dân thành p h ố tích cực phòng chống và bài trừ nhưng chúng ta

cần thây rằng khó có thể đạt được kết quả ngày một, ngày hai Hơn thế nữa

các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dẵm, đặc biệt là vân hóa phẩm không lành

mạnh để lại hậu quả cho chúng ta không chỉ thời gian nó sền tại (hậu quả

trước mắt) mà nó còn để lại không ít những hậu quả lâu dài Chính vì thế

trong những năm tới, người chưa thành niên phạm các tội giết người, cô" ý gây

thương tích, hiếp dâm., vẫn có xu hưđng gia tăng cả về số lượng, tính chất, thủ

đoạn, công cụ phạm tội cũng ngày càng tinh i xảo quyệt và phức tạp hơn

♦ Đối iượng mà người chưa Ihành niên phạm tội nhắm tđi là những

hàng hóa, đồ vật có giá trị lđn, gọn nhẹ, dễ cất giấu, dễ tiêu thụ như: tiền,

vàng, ngoại tệ, đồ trang sức, xe máy

♦ Động cơ, mục đích phạm tội ciìa người chưa thành niên hầu như

không thay đổi so với kết quả nghiên cứu của tình hình tội phạm của người

chưa thành niên trong các giai đoạn Irưđc : chủ yếu là để ãn chơi, tiêu xài

Bên cạnh đó có một sô" em phạm tội do tò mò, ghen tuông

♦ Thủ đoạn phạm tội của người chưa thành niên ngày càng đa dạng,

tinh vi, xảo quyệt hơn Thời điểm phạm tội cũng như thời gian phạm tội không

cô" định, mà chủ yếu phụ inuộc vào "cơ hội”, cách thức phạm tội của các em

cũng ] ều lĩnh hơn

♦ Những năm tđi các vụ phạm tội do người chưa thành niên ở lứa tuổi

14 đến 16 sẽ tăng Người chưa thành niên có xu hưđng phạm tội theo nhóm

cùng lứa tuổi, sự liên kết giữa những người đồng phạm trong các vụ đồng

phạm của người chưa thành niên sẽ chặt chẽ hơn

♦ Hệ thông pháp luật của Nhà nước ta đang từng bưđc được hoàn thiện,

nhưng thực tê áp dụng pháp luật cũng cho thấy là pháp luật chưa theo kịp yêu

cầu phát triển nhanh của kinh tế - xã hội nên còn nhiều kẽ hở trong cơ chế,

chính sách quản lý kinh tế đ ể bọn tội phạm lợi dụng hoạt động Trong tình

hình đó tội phạm nói chung và tội phạm của người chưa thành niên nói riêng

vẫn có xu hướng phát triển tăng lên

Qua những phân tích trên đây, chúng tôi muốn phác thảo một bức tranh

toàn cảnh về Ihực trạng người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn TP

HCM trong 5 nãm (1992 - 1996) và xu hướng phát triển trong những nám tới

Để khắc phục tình trạng này, chúng ta phải nghiên cứu để tìm ra những

nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, nuôi dưỡng người chưa thành niên

phạm tội nhằm thiết lập một vành đai an toàn cho các em

34

C H Ư Ơ N G 2

N G U Y Ê N N H Â N Đ l Ề ư K IỆ N C Ủ A T ÌN H H ÌN H

T Ộ I P H Ạ M C Ủ A N G Ư Ờ I C H Ư A T H À N H N I Ê N

2.1 Phương pháp đánh giá nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội

phạm của người chưa thành niên.

“Tinh hình tội phạm " là một thuật ngữ khoa học nhưng đồng thời cũng

là một thuật ngữ thường được dùng trong ngôn ngữ thông dụng, ngôn ngữ đời

thường Là một khái niệm cơ bản trong tội phạm học, tình hình lội phạm được

coi là một hiện tượng xã hội, là biểu hiện, là mặt trái của xã hội Tinh hình tội

phạm không thể tồn tại được ngoài xã hội, 110 có nguồn gốc trong xã hội, có

nội du.ng xã hội, có nguyên nhân trong xã hội Tinh hình đó lại cần phải được

xem xét ưong một khống gian và Ihời gian nhất định, bởi vì bao giờ nó cũng

phản ánh những nét đặc trưng của một Ihời kỳ lịch sử của một quốc gia, dân

tộc cũng như những nhân tố ảnh hưởng đến tình hình đó

Từ khái niệm chung về lình hình tội phạm, khi nghiên cứu về tình hình

tội phạm của người chưa thành niên, chúng ta thây tình hình tội phạm của

người chưa Ihành niên cũng như mọi hiện tượng xã hội khác đều có quy luật

vận động riêng của nó và thường xuyên bị chi phôi b(ìi hoàn cảnh xã hội

khách quan Do vậy, việc tìm ra những nguyên nhân, điều kiện dẫn đến việc

người chưa thành niên phạm tội sẽ giúp chúng ta tìm ra được những biện pháp

hữu hiệu trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm của người chưa

thành niên

Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm nói chung là tổng

hợp những hiện tượng và quá trình xã hội tiêu cực, làm phát sinh tình hình tội

phạm

Chủ nghĩa M ác-Lênin đã chĩ rõ quan hệ nhân quả là môi liên hệ giữa

các hiện tượng, nguyên nhân sinh ra k ết quả Nguyên nhân nếu tính theo thời

gian luôn luôn có trưđc, k ết quả có sau Ở đây có nghĩa là những sự kiện hay

quá trình xã hội tiêu cực x ét đ các phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã

hội và con người là nguyên nhân làm phát sinh tình hình phạrn tội của người

chưa thành niên

Nhưng cần phải nhận thấy rằng, nguyên nhân có khả năng làm phát

sinh hậu quả, nhưng đ ể phát sinh ra hậu quả cần có những aiều kiện thích

hợp Điều kiện được coi là chất xúc tác, kích thích hoặc đảm bảo để các

nguyên nhân của tình hình tội phạm được vận động một cách nhanh chóng,

thuận lợi và phát sinh ra tội phạm, chứ bản thân nó không thể phát sinh tội

phạm

Tuy nhiên, sự độc lập này chỉ là tương đôi Nguyên nhân và điều kiện

của tình hình tội phạm x ét cho cùng là những cơ sở quan trọng và cần thiết

của sự tồn tại của tình hình tội phạm đ một quốc gia, một khu vực nhâ'l định

của một quốc gia trong những thời điểm nhât định, nhưng việc phân định rõ

ràng đâu là nguyên nhân, đâu là điều kiện của tình hình tội phạm của người

chưa Ihành niên là h ết sức khó khăn, phức tạp, bởi vì giữa nguyên nhân và

điều kiện của tội phạm nói chung và tội phạm của người chưa thành niên nói

riêng có mốì quan hệ khăng khít vđi nhau Chúng có thể chuyển hóa lẫn

nhau, hoặc có thể bị triệt tiêu bởi những yếu tô" tích cực của xã hội Chính do

mốĩ quan hệ khăng klìíl này nên trong thực tế, khi giải thích tình hình tội

36