Tội đào ngũ và đấu tranh phòng chống tội đào ngũ ở hà tây

Những quân nhân không chịu rèn luyện, tu dưỡng, ngại khó khăn gian khổ, không hoàn thành nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, rời bỏ hcàng ngũ quân đội nhằm trốn tránh nghĩa vụ, trách nhiệm m

MỤC LỤC

P H Ầ N M Ở Đ Ẩ U

1 r a n g2

đào ngũ

D A N H M Ụ C T À I L I Ệ U T H A M K H A O 96

PH Ầ N MỞ Đ Ầ U

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỂ TÀI:

Q u â n đội n h â n d â n V iệ t N a m là công cụ b ạ o lực q u a n t r ọ n g củ a N h à nước để b ả o vệ TỔ quốc, b ả o vệ Đ ả n g , b ả o vệ c h ê độ X ây d ự n g q u â n đội

c h í n h q u y t i n h n h u ệ , t ừ n g bước h i ệ n đại, th ư ờ n g x u y ê n t ă n g cường sức

m ạ n h và k h ả n ă n g s ẵ n s à n g c h iế n đ ấ u là m ộ t t r o n g n h ữ n g n h iệ m vụ

q u a n t r ọ n g c ủ a N h à nước ta được xác đ ịn h t r o n g các v ă n k iệ n các đ ạ i hội

d ạ i b iểu t o à n quốc c ủ a Đ ả n g ta

K ỷ l u ậ t q u â n đội, t i n h t h ầ n lu ô n lu ô n s ẵ n s à n g Iih ậ n v à h o à n t h à n h

n h iệ m vụ được giao, m ọi chứ c t r á c h củ a người q u â n n h â n là n h ữ n g y ê u tô quyết, đ ị n h cho việc th ự c h iệ n n h ữ n g n h i ệ m v ụ t r ê n Đ iề u l ệ n h kỷ l u ậ t cua q u â n dội p h á p luật, c ủ a N h à nước t a đ ả m bảo cho n h ữ n g ch ứ c tr á c h ,

nghĩa vụ dó của quân n h ân đ ư ợ c thực hiện.

T h ự c h iệ n n g h ĩa v ụ q u â n sự là n g h ĩa v ụ c ủ a m ỗi công d â n được h iế n phỉíp qui d in h C ông d â n th ự c h i ệ n n g h ĩa vụ dó c ủ a m ì n h c h ủ yếu b ằ n g

hì 11 lì thứ c n liậ p ngũ, p h ụ c vụ tr o n g q u â n dội H à n h vi q u â n Iihân tự tiệ n rời bỏ h à n g n g ũ q u â n đội n h ằ m t r ô n t r á n h n g h ĩa v ụ c ủ a m ì n h là n g u y

h iể m cho xã hội Nó k h ô n g n h ữ n g x â m p h ạ m n g h ĩa v ụ c ủ a công d â n m à còn ả n h h ư ở n g đ ế n kỷ l u ậ t , s ứ c m ạ n h và k h ả n ă n g s ẵ n s à n g c h iế n cìâu

c ủ a q u â n đội Vì v ậ y p h á p l u ậ t h ì n h sự nước t a n g a y t ừ th ờ i k ỳ đ ầ u c h ín h

q u y ề n c ác h m ạ n g n h â n d â n d ã qui đ ị n h đ à o n g ũ là m ộ t tội p h ạ m t r o n g sô' các tội p h ạ m chức t r á c h , n g h ĩ a v ụ q u â n n h â n K ế t h ừ a và p h á t t r i ể n các qui đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t trư ớ c đ â y và th ự c t iễ n x é t xử n h i ề u n ă m về tội (lào n g ũ Bộ l u ậ t h ì n h sự h iệ n h à n h đ ã q u i đ ị n h tư ơ n g đôi cô đọng, đ ầ y đ ủ

về tội đào n g ũ Đ iể u 259 Bộ l u ậ t h ì n h sự là cơ sở p h á p lý h ì n h sự q u a n

t r ọ n g cho việc xử lý tội đ à o n gũ, góp p h ầ n t ă n g cư ờ n g kỷ l u ậ t q u â n dội, sức m ạ n h và k h ả n ă n g s ẵ n s à n g c h iế n đ â u c ủ a q u â n đội, đ ả m b ả o cho

k h ô n g m ấ y k h ả q u a n Đ ặ c b i ệ t t ì n h h ì n h n à y c à n g t h ể h i ệ n r ấ t rõ t r o n g

p h ạ m vi t ỉ n h H à T â y

- T ì n h h ì n h n g h i ê n cứu:

Do có p liạ n i vi á p d ụ n g h ạ n c h ê (c h ủ t h ể tộ i p h ạ m đ ặ c b iệt, t h ẩ m

q u y ể n x é t xử riê n g ), clio n ê n m ặ c d ù được coi là m ộ t t r o n g n h ữ n g tội

p h ạ m (lược qui đ ị n h sớm n h ấ t ỗ nư ớ c ta , n h ư n g tộ i đ à o n g ũ c h ư a (lược

q u a n t â m tlioả đ á n g t r o n g k h o a học l u ậ t h ì n h s ự V iệ t N a m C h o đ ế n n a y mỏi ch ỉ có m ộ t RÔ b à i b á o n g ắ n t r o n g các t ạ p c h í c h u y ê n n g à n h liên lên

n h ữ n g v ư ớ n g m ắc t r o n g t h ự c t i ễ n x é t x ử c ủ a các T o à á n q u â n sự và đề

x u ấ t h ư ớ n g giải q u y ế t M ộ t sô b à i b á o t r o n g các b á o h à n g n g à y n ê u lê n

h iệ n tư ợ n g đào n g ũ v à n h ắ c Iihở c h ỉ h u y , c h í n h q u y ề n các c ấ p q u a n t â m

đ ế n v ấ n đ ề n à y hơn

T r o n g k h o a học p h á p lý c h ư a có m ộ t c ô n g t r ì n h n à o n g h i ê n c ứ u t o à n

d iện có h ệ th ô n g v ề tộ i đ à o n g ũ t ừ góc độ h ì n h s ự học c ũ n g n h ư tội p h ạ m

học để làm cơ RỞ khoa học cho việc đ ề ra các b iệ n ph áp p h ò n g ngừa tội

đào n g ũ m ộ t c á c h h ữ u h iệ u , c ũ n g n h ư h o à n t h i ệ n đ iề u 2 5 9 B L H S q u i

đ ịn h v ề tội p h ạ m n à y

T o à n bộ th ự c t r ạ n g p h á p l u ậ t v à t h ự c t i ễ n á p d ụ n g , x ử lý tội đ à o

n gũ, cộ n g với t ì n h h ì n h n g h i ê n c ứ u n ê u t r ê n đ ã lý g iả i t ạ i s a o tá c giả

ch ọ n đ ể t ài "Tội đ à o n g ũ v à đ ấ u t r a n h p h ò n g c h ô n g tội đ à o Iig ũ ở t ỉ n h H à

T ây" cho l u ậ n á n cao học c ủ a m ì n h

n MỤC DÍ CH, NHTỆM v ụ NGHĨÊN CỨU:

II 1 MỤC Đ ÍCH N G H IÊ N CỨU:

T r ê n cđ sở các q u i đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t , n g h i ê n c ứ u t ì n h h ì n h đào n g ũ

ở t ỉ n h H à T ây, t ìm r a n h ữ n g b iệ n p h á p p h ò n g n g ừ a đ ào n g ũ và h o à n

t h i ệ n qui đ ịn h c ủ a p h á p l u ậ t h ì n h sự v ề tội đào ngũ

II.2 NHIỆM VỤ N G H IÊ N CỨU:

b iện p h á p h o à n t h i ệ n các q u i đ ịn h liê n q u a n đ ế n tội đ à o n gũ T ậ p t r u n g

n g h iê n c ứ u và lâ y sô liệ u đ à o n g ũ c ủ a t ỉ n h H à T â y là m rõ n g u y ê n n h â n ,

đ iề u k iệ n p h ạ m tội, n h ữ n g vư ớ n g m ắ c t r o n g á p d ụ n g p h á p l u ậ t và t h ử

đ ư a r a g iải p h á p đ ể p h ò n g cliông tội đào n g ũ cả v ề lý l u ậ n v à th ự c tiễn

- Cơ cấu đ ề tà i' G ồ m p h ầ n m ở đ ầ u , p h ầ n nội d u n g có 2 chương, p h ầ n

k ế t lu ậ n , m ụ c lục v à t à i liệ u t h a m k h ả o

III P H Ư Ơ N G P H Á P N G H I Ề N CỬU:

Việc n g h i ê n cứíi đ ể t à i được tiế n h à n h t r ê n cơ sở p h ư ơ n g p h á p l u ậ n của c h ủ n g h ĩa M ác - L ê n i n , tư tư ở n g H ồ C h í M in h và đ ư ờ n g lối q u a n điểm c ủ a Đ ả n g cộ n g s ả n V iệ t N a m

N goài p h ư ơ n g p h á p l u ậ n t r ê n , c h ú n g tôi CÒ11 sử d ụ n g các phư ớ n g

p h á p n g h i ê n cứu c ụ t h ể nh ư : p h â n tích, so s á n h , tổ n g hợp, d iễ n giải và qui n ạp lịch sử và th ự c tại, lý l u ậ n k ế t hợp với th ự c tiễ n

Đê’ h o à n t h à n h đ ề tà i, c h ú n g tôi n g h i ê n c ứ u h à n g t r ă m v ụ á n xét xử

vể tội đ à o n g ũ do các toà á n q u â n sự các c ấp tiế n h à n h t r o n g n h iề u n ă m trở lại đ ây C h ú n g tôi c ũ n g t iế n h à n h t h a m k h ả o ý k i ế n c ủ a Iihiều c á n bộ cliỉ h u y đơn vị, c á n b ộ làm công t á c đ ộ n g v iê n t u y ể n q u â n và k h ả o s á t trự c tiế p h à n g t r ă m q u â n n h â n đ à o n g ũ ở các n ă m các địa b à n k h á c

n h a u

IV CÁI MỚI CỦA LUẬN ÁN:

- T r o n g l u ậ n á n n à y l ầ n d ầ u t iê n tội đào n g ũ đ ư ợ c n g h iê n cứu m ột cách hệ th ô n g , t o à n d iện T ừ góc độ h ì n h sự học c ũ n g n h ư tội p h ạ m học

t r ê n cờ sở n g h iê n cứ u q u i đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t v ề tội đào ngũ, tìn h h ìn h (lào ngũ n g u y ê n n h â n v à đ iểu k iệ n đ à o n g ũ c h ú n g tôi đ ề x u ấ t p h ư ơ n g

h ư ớ n g h o à n t h i ệ n q u i đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t v ề tội đào Iigũ, c ũ n g n h ư các

h iện p h á p phòng' n g ừ a t ì n h t r ạ n g dào n g ũ ở t ỉ n h H à T ây

- Với k h ả n ă n g có h ạ n , p h ạ m vi và nội d u n g n g h i ê n cứ u p h ứ c t ạ p

n h ư n g c h ú n g tôi m o n g r ằ n g k ế t q u ả r ấ t k h iê m tô n m à c h ú n g tôi đ ạ t được,

tr o n g q u á t r ì n h n g h iê n cứu sẽ góp p h ầ n n h ấ t đ ịn h cho n h ữ n g người làm công tá c q u ả n lý t r o n g h o ạ t đ ộ n g p h ò n g n g ừ a t ì n h h ì n h đ ào n gũ sẽ góp tiế n g nói t r o n g q u á t r ì n h x â y d ự n g Bộ l u ậ t h ì n h sự - h y v ọ n g r ằ n g l u ậ n

á n sẽ là t à i liệu t h a m k h ả o có ích đôi với n h ữ n g người l à m công tác th ự c tiễn, c ũ n g n h ư n h ữ n g người n g h i ê n cứu g iả n g d ạ y v à học t ậ p bộ 1UÔI1 khoa liọc này

A O l 1 Đ1MỈ CỦA p h á p LliẢT HÌNH s ư VẾ TÔI ĐẢO NGŨ:

1 C ơ SỞ TRÁCII NHIÊM HÌNH s ư CÙA HẢN1I VI ĐẢO N(.;0:

Q uân đội nhân dân Việt Nam là bộ phận nòng cốt của lực lượng vũ dang nhân dân v i ệ í N am , là quân đội lừ nhân dân mà ra, vì nhân dân phục vụ,

m ang bán chất của giai cấp công nhân, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực liếp, lập Irung thông nhất về mọi m ặt của Đ ả n g cộng sán Việt Nam

Q u ân dội nliíìn dân Việl N;im có Ilách nhiệm cùng với loàn clAn b;io vệ vững chắc dộc lập, chủ q u y ền , toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và chê độ Xã hội chủ nghĩa N hiệm vụ chù yếu là luôn cánh giác, snn sàng và chiến đấu thẳng lợi trong mọi tình h uống, vận động nhân dân chấp hành đường lối chủ trương, chính sách của Đ ả n g , pháp luật Nhà nước, lao động sán xuất xây dụng đất nước và làm tròn n g h ía VII Q uốc tế

Đ ê (hực hiện chức năng, nhiệm vụ của quân đội, diều 48 Hiến pháp 11 ước Cộng hon Xã hội chủ nghĩa Việt Nam qui định:" Nhà nước phát huy tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh h ù n g cách m ạn g của nhân dân, giáo dục quốc phòng và an ninh cho toàn dân, thực hiện chê độ nghĩa vụ quân sự, chính sách hậu phương q u ân đội, xây dựng công ng h iệp quốc phòng, háo đảm trang bị cho lực lượng vũ trang, kết hợp quốc phòng với kinh tế, kinh tế với quốc 'phòng, háo đ á m đời sống vật chất và linh thẩn của cán hộ và chiến sỹ công nhân, nhân viên quốc phòng, xây dựng các lực lượng vũ trang nhân dânvững mnnh, k h ô n g ngừng tăng cường khả năng bảo vệ đất nước

t/

Và điều 77 Hiến pháp qui định: Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng VÌ1 q u yển cao CỊIIÍ cùn c ô n g dân

Những quân nhân không chịu rèn luyện, tu dưỡng, ngại khó khăn gian khổ, không hoàn thành nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, rời bỏ hcàng ngũ quân đội nhằm trốn tránh nghĩa vụ, trách nhiệm mà mình có bổn phận phái hoàn Ihành là vi phạm pháp luật, vi phạm điều lệnh kỷ luật của quân đội.

Hộu quả của việc đào ngũ là hạ thấp tính kỷ luật, làm giám sức chiến đấu của quân đội, ánh hưởng tới hoạt động chiến đấu, huấn luyện, công tác thường xuyên của đơn vị Đ ào ngũ gây ảnh hưởng xấu đến tinh thán, tư tưởng của hộ đội, làm khó khăn thêm cho công tác lãnh đạo, chỉ huy của đơn vị, ngoài ra còn gây khó khăn cho việc quản lý xã hội của địa phương, gây du' luân xấu và íình hưởng trực liếp đến việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ mà Hiến pháp và pháp luật qui định cho mỗi công dân

Việc chấp hành các qui định của điều lệnh quản lý bộ đội là bắt buộc, là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi quân nhân Quân nhân vi phạm các qui định của điều lệnh là không làm tròn nghĩa vụ, trách nhiệm cùa mình, là xâm phạm đến trội tư quân sự đã được xác lập trong quân đội Hành vi đào ngũ không những đã xâm phạm đến trật tự quân sự mà nguy hại hơn là xâm phạm tới sức mạnh chiến đấu của quân đội Để đảm báo tăng cường kỷ luật, tăng cường khá năng sán sàng chiến đâu và sức m ạn h về mọi m ặt của quân đội, các hành vi đào ngũ phải được xử lý nghiêm minh bằng nhiều biện pháp khác nhau, trong

đổ có các biện pháp pháp lý Trong số các biện pháp pháp lý, biện pháp hình

sự phải được coi là biện pháp quan trọng hàng đầu Vì vậy, pháp luật hình sự nước ta qui định hành vi đào ngũ là tội phạm Tội phạm này thuộc vào nhổm các tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm của quân nhân

22 tháng 5 năm 1946 Chính phủ ban hành sắc lệnh số 71 ấn định qui tắc của lục quân Việt Nam Vệ quốc quân chính thức 1 rở thành Q uân đội quốc gia của Nhà nước Việl Nam dân chủ cộng hoà, có tổ chức biến c h ế thống nhất thành lừng dơn vị đại đội, tiểu đoàn, (Iung, đoàn Do đặc điểm mới được tổ chức (rong thòi gian ngắn, lai có các bộ phân của các tổ chức và các đ ản g phái khác nhau hợp thành, các th ế lực thù địch luôn tìm mọi cách làm suy yếu, đã xuất hiện một số phần tử ch ống đối, âm mưu phá hoại sức m ạnh chiến đấu tính thống nhất của quân đội.

Hấu hết cán bộ , chiên sỹ trong quân đội dfmg cảm , không sợ hi sinh, gian khổ để chiến đấu và công tác, hoàn thành tốt nhiệm VỊ! được giao Song bên cạnh đó cũng CÒ11 một số ít người do bị kẻ địch m ua chuộc, lôi kéo hoặc

do lạc hậu, sợ hi sinh, gian khổ ác liệt, nên đã có hành vi vi phạm pháp luật cùa Nhà nước, kỷ luật của quân đội, gây tác hại rất lớn đến việc xây dựng và nâng cao sức m ạnh chiến đíúi Việc xử lý các quân nhàn phạm tội nghiêm trọng bằng quân luật như trước không còn đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng, ch ống tội phạm Do đó sắc lệnh 71 ngày 22/5/1946 đã qui định lõ về

tổ chức, hoạt dộng, quan hệ hành chính quân sự giữa các cấp, thẩm quyền khen thướng, kỷ luật đối với cán bộ, chiến sỹ thuộc quyền Riêng đối với những người phạm lội, sắc lệnh qui định cách trừng phạt bao gồm: phạt lù có thòi hạn, giam trong những nhà lao thường, khổ sai hoặc tử tình Q uyền quyết định trùng phạt trọng tội thuộc toà án binh

I'7* Tổng kết 50 Dăm xây đựng và lioạt (lộng cua ngnnli TAQS 1945 - 1995 - Toàn án Quân sự TW- NXB QĐND năm 1995, trang 15

Ngày 23 (háng 8 năm 1946 Nhà nước la ban hành sắc lệnh 163 thành lộp Toà án binh lâm thời đê xét xử các quân nhân và những nguời khác phạm tội gny thiệt hại cho quân đội

Sắc lệnh 163 ra đời trong bối cảnh tình hình đất nước, tình hình quân đội đòi hỏi phái có một văn bản pháp lý mới để phục vụ yêu cáu nhiệm vụ chính lii cua cách m ang, kịp (hời và kiên quyết trừng trị những phần tử phản cách

m ạng xâm phạm đến nền độc lộp dân tộc và xâm phạm đến sức chiến đấu của tjii;ìn đội

T rong sắc lện h , ngoài việc qui định thành lập các Toà án binh lâm thời, còn qui định cu thể m ộ t.s ố tội hình sự thuộc thẩm quyền của Toà án Binh xétxử

Tại điểm e, điều 7 qui định tội đào ngũ như sau:

- "Từ 6 tháng đến 5 năm tù nếu đào ngũ không m an g theo võ khí hay vật

gì quan trọng của nhà binh giao cho

- Từ 2 đến 10 năm tù nếu đào ngíĩ mà lai dem theo võ khí hay đồ vột gì

CỊiian trong của nhà binh giao cho, hoăc nếu 111 nhau đào ngũ từ 2 người trở

lên

- T ừ 5 năm đến 10 năm khổ sai, nếu lủ nhau đào ngũ từ 2 người trỏ' lên m;i lại dem theo võ khí hay đồ vật gì quan trọng của nhà binh giao cho hoặc lủ nhau dào ngũ từ 2 người trở lên khi có quân địch ở đ ằ n g trưóc"!4!

Nhu vậy, theo qui định ở điểm e, điều 7 viện dẫn trên, ta thấy rằng đây là một văn ban pháp luật đầu tiên qui định về tội đào ngũ, là cơ sở pháp lý cu thể cho các Toà án binh khi xét xử tội đào ngũ

Do bối cánh lúc bấy giò' của Nhà nước la gặp rấl nhiều khó khăn như: Các thê lực thù dịch tìm mọi cách chống phá cách m ạn g rất quyết liệt, với âm mưu 1 liệt liêu Nhà nước non trẻ vừa thành lập Lợi d ụ n g chính sách đại đoàn kết, hoà hợp dân tộc của Đ ả n g và Nhà nước ta, bọn phản động tay sai của đê quốc lìm mọi cách chui vào hàng ngũ chính quyền cách m ạng, chống phá chính quyển từ trong nội bộ

111 Sắc lệnh 163/SL ngày 23-8-1946 OÔTig báo tập 1 năm 1946 trang 471

Tình hình Irong quân đội lúc dó cũng chịu ánh hưởng chung cua lình hình đất nước: Do mới được tổ chức, biên chế, lại có các bộ phận của các tổ chức và các đáng phái khác nhau hợp thành; các th ế lực thù địch luôn tìm mọi cách làm suy yếu, nên đã xuất hiện m ột số phần lử ch ống đối, âm mưu phá hoại sức m ạnh chiến đấu của quân đội Các tội phạm như: Đ ào ngũ thông với quân địch, tư V phá huỷ cơ quan đã xuất hiện Đ ể báo vệ sức m ạnh chiến dấu cùng cố lổ chức và ký luật quân đội, chống lại các hành vi phá hoại của các thê lực, điểu luật đã qui định hành vi của bất kỳ quân nhân nho, đang nằm Irong hiên chê cơ cấu tổ chức của các đơn vị quân đội m à rời khỏi vị ti í chiến dâu, rời khỏi nơi đang học tập, công tác mà không được phép của người chí huy đểu coi là (tào Iigĩí và đều có thể bị đưa la truy tố tnrớc pháp luật

Việc qui định như vậy là hết sức cần thiết,lúc bấy giờ các thế lực Ihù (rong, giặc ngoài đ an g láo riết hoạt đ ộng chống phá cách m ạng và quân đội

11 ước ta, bất kỳ ai rời khỏi hàng ngũ quân đội đều là đào ngũ không kể vì động

cơ m ục đích gì

T uy nhiên điều luật cũng qui định cụ thể cho từng trường hợp đào ngũ, đào ngũ hình thường, không m an g theo vũ khí hoặc quAn dụng quan trọng do quân dôi gino thì một mức hình phạt khác Đ ào ngũ có m ang theo vũ khí thì hình phạt khác Đ ặc biệt điều luật không những quan tâm, chú ý tới việc phạm tội dông người mà còn qui định lất cụ thể trách nhiệm của từng trường hợp đồng phạm nhu': phân biệt trường hợp lủ nhau đào ngũ từ 2 người trở lên, không m ang vũ khí, m an g theo vũ khí và trường hợp khi có quân địch ớ phía (rước thì 11ách nhiệm hình sự khác nhau

v ể hìnli phạt, điều luật qui định 3 mức hình phạt tương ứng và đểu là hình phạt lù Mức thấp nhất là 6 tháng tù ,m ứ c cao nhất của hình phạt là 10 năm tù khổ sai Đ ây là một tội xâm phạm trách nhiệm quân nhân và chí áp dung liêng cho quân nhân phạm tội Như vậy, theo qui định của điều luật thì dây là một tội nghiêm trọng trong số các tội xâm phạm trách nhiệm quân nhân

Mặc dù sắc lệnh 163 là văn bán pháp luật đẩu tiên của nước ta qui định

về lội dào ngũ, thế nhưng khác với nhiều văn bản khác, sắc lệnh đã qui định

cụ thể, đầy đủ và chi tiết về tội này (nêu rõ các tình tiết định khung, các mức hình phạt tương ứng cho từng khung hình phạt) Vì vậy đã tạo ra cơ sở pháp lý cho việc dấu 1 ranh c h ố n g tội đào ngũ trong giai đoạn cách m ạn g quan trọng

sau khi đất nước siàn h chính quyền và trong các cuộc k hána chiến lâu dài 2Ían khỏ của nhân dân ta

Căn cứ vào qui định đó, các Toà án binh lâm thời, Toà án binh m ặt trận

đ ã vừa làm c ò n s tác xét xử, vừa làm công tác điều tra, truy tố, quàn lv giáo dục phạm nhàn, tuyên truyền giáo dục pháp luật H oạt động xét xử của Toà án binh, nhất là xét xử tội đào ngũ ngày càng rộn2; khắp và có hiệu qua trong cònơ tác đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ chính q uvền dân chủ nhân dân, báo vệ sức m ạn h chiến đấu của quân đội, trật tự an ninh cho nhân dân phục vụ tốt vẻu cầu nhiệm vụ chính trị của mỗi đơn vị và địa phươns

Tội đào ngũ qui định trong sắc lệnh 163 được áp dung trong nhiều nám dài, đi c ù n s sự đấu tranh, phát triển của Nhà nước và quân đội Trong cuộc chiến tranh ch ống thực dân Pháp xâm lược, từ 1946 đến 1954 trung bình mỗi năm Toà án binh đã xét xử gần 500 vụ án T rong số các vụ án m à T oà án binh

đã xét xử tập trung chủ yếu vào các tội như: đào ngũ (có năm chiếm 44%), biển thu cò n g q u ĩ

T rong cuộc k h áng chiến chống xâm lược M ỹ, từ 1961 - 1975, do tính khốc liệt của cuộc chiến tranh nên m ộ t số tội p hạm phát sinh tăng đáng kể xâm phạm n g h iêm trọng đến kỷ luật, sức chiến đấu của quân đội Các hành vi trôn tránh n hiệm vụ như đào ngũ, tự thương xẩy ra nhiều ở các đơn vị làm

n h iệm vụ ờ tuyến trước, ở các đơn vị huấn luyện quân bổ xung cho chiến

trường, các đ o àn thu d u n g và có các tình tiết tăng nặng như m an g theo vũkhí, vận đ ộ n g nhiều người cùng đào ngũ, và người đào ngũ là sĩ quan Giai

đ o ạn này các T oà án quân sự xác định đào ngũ vẫn là trọng điểm và chiếm tý

Sau khi đất nước bước sang thời kỳ xây dung chủ nghĩa xã hội trên pham

vi cá nước đế xây dựng quân đội nhân dân, chính qui, hiện đại, tăng cường

q u ố c phòng, đ ám báo hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và xâv

d ự n g Tố q u ố c V iệt Nam xã hội chủ nghĩa Đê giải quyết hậu qu ả của cuộc chiên tranh c h ố n g Mỹ - Ban chấp hành Trung ương Đ ánơ C ộ n a sản Việt Nam

ra chì thị số 09 CT/TVV ngày 30-4-1980 về việc giải q u yết Q N Đ N Trong chi

thị đã đưa ra đường lối chính sách của Đang dôi với từna trường họp đào naũ

b a n2 nhiều hình thức xử lv và " Đối với người đào ngũ có hành động pham pháp hình sự ớ ngoài xã hội thì bất giữ, xử lý theo pháp lệnh hiện hành" Quốc hội đã thòng qua luật N s h ĩa vụ quân sự ngày 30/12/1981 và ban hành n a àv 10/01/1982 T ro n g điều 70 chương X qui định xử phạt quân nhân đào naũ nhu' sau:

Q u ân nhân đào rì2Ũ thì bị xử lý theo điểu lệnh kỷ luật cùa quàn đội, hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến 3 nám

Phạm tội trong thời chiến hoặc có tinh tiết tăng nặng khác thì bị phat tù đến 15 năm " I?ì

Như vậy, qui định của điểu 70 luật NVQS nêu trên đã thav th ế điếm e điều 7 sắc lệnh 163 về xử phạt QN ĐN Theo qui định của điều 70 luật N V Q S thì Q N Đ N bị xử lv theo điều lệnh kỷ luật của q u ân đội hoặc bằng biện pháp hình sự, về hình sự người phạm tội đào ngũ có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm N hư vậy qui định này cho phép có thế xử phạt bằng biện pháp hành chính bên cạnh biện pháp hình sự và mức hình hạt cũng nhẹ so với Q N Đ N bình thường khô n g có các tình tiết tăng nặng, còn đối với Q N Đ N có các tình tiết tăng n ặn g thì điều 70 k h ông qui định các tình tiết tăng nặng cụ thể, và mức hình phạt thì tăng lên (15 năm ) trong khi đó khoảng cách từ đào ngũ bình thường với tăng n ặn g là rất dài, không nói hình phạt mức thấp n h ấ t của tăng

n ặn g m à chỉ nói mức cao nh ất đến 15 năm

Sau khi luật N ghĩa vụ quân sự được ban hành, để việc xử lý được thống nhất và đ ú n g đắn, T oà án n h ân dân tối cao, Bộ tư pháp, Bộ nội vụ, và Bộ quốc phòng có thòng; tư số: 1.332/TT - LB ngày 08 tháng 9 năm 1984 hư ớ ng dẫn việc xử lý các hành vi phạm luật NVQS

T rong điếm 4 phần I vể các hành vi vi phạm qui định: Đ ào ngũ (điều 70)

là hành vi của q u â n nhân tại ngũ, quân nhàn dự bị đang tập trung h u ấn luyện, tập trung kiểm tra tình trạng sẩn sàng chiến đấu m à rời bỏ hàng ngũ quàn đội với m ục đích trốn tránh nghĩa vụ quân nhân như: Rời bò hàng ngũ khi đ an g ở

đơn vị , đ an g trên đường đi chiến đấu, đi huấn luyện, đi công tác, đi phép, đi bệnh viện, đ an g trên đường chuvển đơn vị m ớ i,nơ i đ óng quân mới, m ới nhập n g ũ m à bò trốn sau khi đơn vị giao quân đã bàn giao cho đơ n vị nhận quân

Chính sách xử lý qui định như sau:

i:i1 Cơ sờ pháp lý hiện h ành của sự nghiệp QP toàn dân - Bộ QP- NXB QĐND Iiám 1984 trang 40.

X ứ lý b ằ n a biện pháp hành chính đối với những trường hợp vi pham

k h ỏ n a có thu đoạn xảo quyệt, k h ò n s sâ y hậu quá nghiêm trọng, có nhiều tình tiết aiárn nhẹ như: Chưa được siáo dục, thuyết phục, trình độ lạc hậu hoàn cánh thực sư k h ó khăn

- X ử lv b ằ n g biện pháp hình sự đối với những trường hợp đã bị xử lý hành c h ín h m à vần tiếp tục phạm, hoặc vi phạm sâ y hậu quả nghiêm trọng, cụ thể

+ T rư ờ n g hợp k h ông có tình tiết nặng, có thể áp dụng hình phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm

4- N ế u là' chi huy hoặc sỹ quan, nếu m an g theo, vứt bỏ, làm m ất vũ khí, phương tiệ n kỹ thuật chiến đấu, tài liệu quan trọng hoặc có tình tiết tãnơ nặng khác có thể áp d u n g hình phạt tù đến 15 năm T rong văn bản hướng dẫn đó còn qui đ ịn h n h ữ n g tình tiết tăng nặng như: Phạm tội trong thời chiến, trong khu vực có c h iê n sự; phạm tội có tổ chức hoậc lôi kéo người khác cùng phạm tội, và n h ữ n g tình tiết giảm nhẹ là: bị xúi dục, lôi kéo, tố cáo đồng bọn thành thực hối c ái " II9>

N h ữ n g tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ nêu trên là k ế thừa những tình tiết đã được qui đ ịn h cụ thể trong sắc lệnh 163 về tôi đào ngũ, đồng thời ghi nhân những tình tiết mới từ thưc tiễn xét xử những năm trước đó

Tron 2: thông tư hướng dẫn lần đầu tiên khái niệm đào ngũ đuợc đưa ra như sau: "đ ào ngũ là hành vi của quân nhân tại ngũ, q u ân nhân dự bị đang tập trung h u ấ n luyện, rập trung kiểm tra tình trạng sẩn sàng chiến đấu m à rời khỏi

h àng ngũ q u â n đội với m ục đích trốn tránh nghĩa vụ q u ân nhân"

N h ư vậy, q ua khái niệm đó, thông tư liên n gành đã xác định rõ chủ thế của tội đ à o n g ũ là quân n h ân tại ngũ, quân nhân dự bị đang tập trung, huấn luyện, tập tru n g kiểm tra tình trạng sẵn sàng chiến đấu Xác định rõ m ặt khách quan c ủ a tội p hạm là rời bỏ hàng ngũ q u ân đội với các h àn h vi cụ thể như: rời

bỏ đơn vị khi đ a n g ở đơn vị, đang trên đường đi chiến đấu, đi huấn luyện, đi cônơ tác, đi phép>đi bệnh viện, đang trên đường ch u y ển đến đơn vị mới nơi đóng q u â n m ới mới nhập ngũ mà bỏ trốn sau khi đơn vị giao quân đã bàn giao cho đ ơ n vị n h ận quân; y ề m ặt chủ quan tội đào ngũ đòi hỏi phải chứng

m inh được m u c đích trốn tránh nghĩa vụ quân nhân của người vi phạm

Xem chỏng tư hướng dẫn việc xứ lý các vi phạm luật NVQS - LB TANDTC - Bộ Tư pháp -

Bộ Quốc phòng - Bội Nội vụ - Sô' 1.332/TT-LB ngày 8-9-1984.

Đ ổ n a thời với khái niệm đào ngũ Thòng tư 1.332 cũng đưa ra những tình tiêt giám nhẹ, cụ thế để phân biệt đào ngũ là vi pham hành chính với tội đào

n sũ : các rình tiết tăng n ặn g để xét xử theo khung hình phạt cao hơn

Phai nói rằng n h ũn g hướng dẫn về tội đào ngũ trong T h ò n s tư 1.332 khòng n h ữ n s đã làm cơ sờ pháp lý cho việc xử lý hành vi đào n2Ũ trons thời

kỳ đó m à còn là chỏ dựa quan trọng cho việc qui định tội đào ngũ tro n s Bộ luật hình sự lần đáu tiên của nước ta năm 1985

N hư vậy, tội đào ngũ được qui định trong sắc lệnh 163 là m ột trong những tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm quân nhân được qui định sớm nhất M ặc dù hệ thống pháp luật lúc đó lchông đầy đủ, các dấu hiệu của tội đào n g ũ c h ư a khái qu át hết, việc xét xử vừa áp dụng pháp luật qui định, vừa vận dụng đư òng lối, chính sách của Đ ảng nên rất khó k h ăn cho việc áp d ung thống nhất Tuy nhiên với hoàn cảnh lúc bấy giờ, việc qui định tội đào ngũ trong sắc lệnh 163 vẫn là đầy đủ và cụ thế Qui định đó của sắ c lệnh 163 đã được k ế thừa và phát triển trong các văn bản pháp luật sau này (điều 70 luật nghĩa vụ q u ân sự 1982) và thực tiễn xét xử Đặc biệt là trong thông tư liên bộ: Toà án nhân dân tối cao, Bộ ar pháp Bộ nội vu và Bộ quốc phòng số 1.332 Những qui định cụ thể của các văn bản trên đã tạo cơ sớ pháp lý cụ thể, chính xác cho hoạt đ ộ n g xét xử của các T oà án Binh cũng như T oà án quân sư sau này

Việc qui địn h các k h ung hình phạt cụ thế, các cấu thành cơ bản tãng nặng, ơiảm nhẹ đã giúp cho việc áp dụng khi xét xử được cụ thể chính xác Trải q ua hơn 40 n ă m áp d ụ n g các qui định của pháp luật về tội đào ngũ đã 2Óp phần hạn chế, n g ăn chặn tình trạng đào ngũ, củng cố tổ chức, góp phần đám báo sức chiến đấu của q u ân đội, giữ nghiêm kỷ luật q u ân đội, pháp luật N hà nước, n â n g cao m ộ t bước ý thức chấp hành pháp luật cho quân nhân thông qua các phiên toà xét xử Các qui định trên cũng là n g uồn tham khảo quan trọng cho việc xây dựng tội đào ngũ trong Bộ luật hình sự 1985

III OLI ĐINH CUA BỔ LUẢT HÌNH SƯ VỂ TỒI ĐẢO NGŨ.

Đ ể thực hiện đường lối, chính sách của Đ ả n g cộng sản Việt Nam trong giai đoạn mới của cách m ạng, điều 12 Hiến pháp nước cộng hoà xã hội chủ

n sh ĩa V iệt N a m n ăm 1980 qui định: " Nhà nước quản lý xã hội theo pháp luật

và k h ô n s n s ừ n g tăng cường pháp c h ế xã hội chủ nghĩa" nên ngày 27/6/1985 Quốc hội đã th ô n g qua bộ luật hình sự - Bộ luật đã k ế thừa và phát triển luật hình sư của N hà nước ta từ cách m ạng tháng T ám , tổng kết những kinh

nghiệm đấu tranh c h ố n s và phòng ngừa tội pham ờ nước ta trong m ấy chục

nám qua và có dư kiến tình hình diễn biến cua tội phạm tro n s thời sian tới.Các tội xàm phạm n g h ĩa vụ trách nhiệm của quân nhân được qui định trong chương XI Bộ luật hìn h sự nước C ộng hoà xã hội chủ n sh ĩa Việt Nam là nhăm bao vệ ký luật, sức m ạnh chiên đấu quân đội, ch ống những hành vi vi phạm nghiêm trọng điểu lệnh quân đội , đổng thời giáo dục quân nhân có V thức tôn trọng và tự giác chấp hành n s h iê m chinh nghĩa vụ, trách nhiệm của

m ình đã được Hiến pháp, pháp luật và điều lệnh của quân đội qui định

T ro n g Bộ luật hình sự, tội đào ngũ được qui định ở điều 259 chương XI: Các tội xâm pham nghĩa vụ, trách n h iệm của q u ân nhân

Như vậy, từ khi Bộ luật hình sự có hiệu lực thi hành ngày 01/01/1986 thì nhũng qui định về tội đào ngũ trong các văn bản pháp luật hình sự trước đây đểu hết hiệu lực Do q u an điểm pháp điểm hoá, L uật hình sự nước ta là tội phạm chỉ qui định trong Bộ luật hình sự nên đ iều 70 luật nghĩa vụ quản sự được sửa đổi bằng điều 69 mới, khô ng nêu cụ thể tội đào ngũ trong luật này

T rong các tội x âm p hạm n g h ĩa vụ, trách nh iệm của quân n h â n thì tội đào ngũ là m ộ t trong những tội được qui định sớm nhất, từ những ngày đầu xây dựng, phát triển của N hà nước cũng như của quân đội cho đến nay Đê đám bảo sức m ạn h chiến đấu của quân đội, N hà nước ta luôn quan tâm tới việc ban hành các vãn bản hình sự, các văn bản thể hiện đường lối, chính sách xử lý hành vi đào ngũ q u a các thời kỳ lịch sử

H ành vi đào ngũ của q u ân nhân, qua các thời kỳ khác nhau có những đặc điếm khác nhau, nó chịu ảnh hưởng của tình hình chính trị, kinh tế xã hội Do vậy m à tội đào ngũ qu a các thời kỳ khác nhau đều được các cơ quan báo vệ pháp luật trong q u àn đội chú ý, tập trung giải quyết, là tội phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ nhiều n hất trong số các vụ án x âm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm q u ân nhân được T o à án q u â n sự xét xử

T heo báo cáo tổng kết 50 n ă m xây dựng và ho ạt đ ộ n g của ngành Toà án quàn sự từ 1945 - 1995 thì tỷ lệ xét xử tội đào ngũ so với các tội trốn tránh nhiệm vụ q u ân nhân n hư sau:

- Từ 1945 đến 1954: T rong số các vụ m à các Toà án binh đã xử tập trung chủ yếu vào các tội: Đ ào ngũ-(có năm chiếm 44% )

- Từ 1961 - 1975: Tội đào ngũ chiếm 16,6% trong khi tự thươna: 1.5%,

k h á n a lệnh chí có 5,8%.<_/ 7

- 1976 - 1985: Các vu án xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm quàn nhàn chiếm tý lệ 12.44% m à trọ n s tâm vẫn là các tội đào ngũ kháng lệnh

- 1986 - 1992: Các vụ xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm chiến 9,2% các

vụ ơiài q u v ết trong đó có 46,2% các tội đó là tội đào ngũ, vi phạm qui định

về sừ d u n s vũ khí [‘71

N hư vậy, qua tỷ lệ nêu trên đã thấy tội đào ngủ có m ộ t vị trí, vai trò đ á n s

kể và chiếm tỷ lệ khá cao trong số các tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm quân nhân T ro n g tình hình kinh tế xã hội hiện nay qua tình trạng đào ngũ đã nêu ớ trên thì tội đào ngũ trong tương lai vẫn là tội cần được tập trung giải

q u y ế t với nỗ lực và quyết tâm lớn mới có thế ngăn chặn, hạn c h ế tình trạng đào ngũ

III I CÁC DẤU HIẺL CẤU THẢNH TỒI PHAM:

' Đ iểu 8 BLHS qui đinh

L Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được qui định trong BLHS

do người có n ă n g lực trách n hiệm hình sự thực hiện m ộ t cách cố ý hoặc vò ý,

x âm p h ạm độc lập, chủ q u y ền thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, xâm

p hạm chê độ N hà nước X H C N , c h ế độ kinh tế và sở hữu X H C N , xâm phạm tính m ạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật X H C N

2 Tội p h ạm nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại lớn cho xã hội m à mức cao nh ất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên 5 năm tù, tù c h u n s thân hoậc tử hình Những tội phạm khác là tội ít nghiêm trọng

3 N hữnơ h àn h vi tuy có dấu hiệu của tội phạm nhưng tính chất nguy hiể cho xã hội k h ô n g đáng kể thì không phải là tội p hạm và được xử lý bằng các biện pháp khác."

Đ iều 2 BLHS qui định: "chỉ người nào vi phạm m ộ t tội đã được BLHS qui định mới phải chịu trách nh iệm hình sự"

N h ư vậy, theo các qui định đó của BLHS thì tội phạm được qui định trong BLHS ở d ạn g hoàn chỉnh với đầy đủ các yếu tố cấu thành K huôn m ẫu pháp lý đó chính là các cấu thành tội phạm Cấu thành tội phạm là tổng hợp những dấu hiệu chung, có tính đặc trưng cho m ột loại tội phạm cụ thể qui định trong luật hình sự Hay nói cách khác, cấu thành tội phạm là hệ thống các dấu

1171 Tổng kết 50 năm xảy dựng và hoạt động của ngành TAQS - TAQSTW - NXB QĐND nám 1995.

h iệu cán và đu đặc trung cho tìma tội phạm cụ thế được qui đinh txons Bộ luật

h ìn h sự

Mòi quan hệ siĩra tội phạm và CTTP là mối quan hệ giữa hiện tưọna

k h ách quan với thế hiện đặc trưng của hiện tượng đó trong luật Đó là quan hệ

2 Íữa nội dung và hình thức pháp lý của tội phạm Chính vì vậv mà CTTP

k h ô n g thể hiện hết các vếu tố phong phú của tội phạm m à chi thế hiện yếu tố

cần và đu để khảng định hành vi có tội hay khồng và phân biệt với các tội

khác

Điều 259 qui định tội đào ngũ như sau:

I Người nào rời bỏ hàng ngũ quân đội n h ằm trốn tránh nghĩa vụ thì bị phạt cải tạo ở đơn vị kỷ luật của quân đội đến hai năm hoặc bị phạt tù từ sáu

th án g đến 5 năm

•*ỉ'

2 Phạm tội thuộc m ộ t trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ 3

n ă m đến 10 năm

a Là chi huy hoặc sỹ quan

b Lôi kéo người khác phạm tội

c M ang theo, vứt bỏ vũ khí, phương tiện kỹ thuật quân sự hoặc tài liệu

q u an trọng."

III 1.1 KHÁCH THỂ TỎI ĐÀO NGỦ.

T heo lý luận hình sự thì: "K hách thể bị tội phạm gây thiệt hại là hệ

thống những quan hệ xã hội của c h ế độ xã hội có giai cấp được luật hình sự

của chê độ đó báo vệ." n

T ro n2 bất cứ chế độ xã hội có giai cấp nào, nhà nước cũng đều xác lập,

bao vệ, củ n g cố và thúc đấy sự phát triển của những quan hệ xã hội phù hợp

với lợi ích c ủ a giai cấp thống tiị, bằng sự hỗ trợ của các qui phạm pháp luật,

trong đó có qui phạm pháp luật hình sự M ỗi m ộ t hành vi vi phạm nói chung

cũng như tội phạm nói riêng đều là những hành vi vể hình thức vi phạm pháp

luật và vể nội d u n g gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội đã được xác lập ớ

những mức độ khác nhau

Với ý n g h ĩa là những quan hệ xã hội bị tội phạm gày thiệt hại hoặc đe

doạ gây thiệt hại, khách thể là m ột trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm, có vị

trí quan trọng K hách thể của tội phạm là yếu tố phản biệt tội phạm với vi

- ^ I t h iT v iỄN ị

171 Giáo luật h ìn h sự Việt Nam - P hần chung - TritồYiỊj| TĐHLụật;Hà Nôij -Ị Ị9 9 '4 É tạ ịig 76.

K h á ch thể của tội đào ngũ là sự xâm hại đ ến nghĩa vụ báo vệ Tô quốc của cô n g dân , đến hoat đ ộ n g bình thường, đến sức m ạn h chiến đấu và khả năng sẩn sànơ chiến đấu của quân đội, làm ảnh hưởng tới việc hoàn thành

n hiệm vụ c ủ a q uân đội nói chung và đơn vị có q u ân nhân đào ngũ nói riêng

Đ iều 45 Hiên pháp 1992 qui định nhiệm vụ của lực lượng vũ trang nhàn dân như sau: "Các lực lượng vũ trang nhân dân phái tuyệt đối trung thành với

Tổ quốc và nhân dân, có nhiệm vụ sẩn sàng chiến đấu bảo vệ độc lập, chủ

q u v ền th ố ng n hất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự,

an toàn xã hội, bảo vệ c h ế độ xã hội chủ nghĩa và những thành quá cách

m ang, cù n g toàn dân xây dựng đất nước"

Thưc hiện n hiệm vụ chính trị của m ình, quân đội nhân dân V iệt Nam từ khi thành lập đến nay đã ra sức xây dựng, cúng c ố lực lượng phát huy truyền thống cách m ạn g , trang thành với lý tưởng cách m ạng, với tổ qu ố c, với nhân dân để trớ th àn h m ộ t công cụ bạo lực chủ yếu của Đ ả n g và N hà nước xã hội chú nghĩa, trở thành đội q u ân có tổ chức, kỷ luật cao, có tinh thần sẵn sàng chiến đấu và c h iến đấu kiên cường, hoàn thành n h iệm vụ của m ộ t đội quân chiến đấu và cô n g tác

Đế bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt N am xã hội chú nghĩa, m ộ t trong hai

nh iệm vụ ch iến lược của cách m ạn g nước ta, Đ ản g và N hà nước ta đã và đang hoàn chinh cơ sở pháp lý trong việc xây dựng n ền quốc phòng to àn dân xây dưng lực lượng vũ trang nhân dân, qui định rõ n h iệm vụ, quyền h ạ n của các cơ quan N hà nước, các tổ chức quần ch úng và nghla vụ, q u y ển của c ô n g dân đối với sự ng h iệp báo vệ Tổ quốc

Đ iều 77 của Hiến pháp nước cộng h oà xã hội chủ nghĩa V iệt N am khẳng định: "báo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là nghĩa vụ thiêng liêng và quyển cao quí của c ô n g dân Công dân x ó bổn* phận làm nghĩa vụ quân sự và tham 2Ìa xây dựng q u ố c phòng toàn dân và điều 2 luật nghĩa vụ quân sư đã nói rõ:

" N sh ĩa vu q u á n sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân, phục vụ trong quân đội,

nhàn dân Việt Nam" và "L àm n s h ia vụ quàn sự bao sổ m phục vụ tại n sũ và phục vụ tro n2 ngạch dự bị của quân đội"!1-]

Như vậy người cồng dân làm n ah ĩa vu quân sự là phục vụ tại n sũ và phục

vụ tro n2; ngạch dự bị cua quân đội suốt cả quãng đời từ 18 đến hết 45 tuổi,trona đó có hai hoác ba năm phuc vu tai naũ.1_ i .

Việc phục vụ tại ngũ trong quân đội nhân dân V iệt N am đòi hòi người còng dân phải chịu đựng m ọi khó khăn, sian khổ, chiến đấu hy sinh để báo vệ

Tổ quốc Do vậv mọi công dân phải có ý thức tư giác cao trong việc thực hiện nhiệm vụ bao vệ tố quốc Nhưng đổng thời với V thức tự giác là m an g tính bắt buộc rất nghiêm túc đối với m ọi công dân nam giới Nói nghĩa vụ là nói cả hai mát, vừa tư giác, vừa bắt buộc đối với c ô n a dân nam giới

Sức m ạn h chiến đ ấ u của quân đội được bảo đ ảm bởi nhiều yếu tố hợp lại: Ý chí chiến đấu, vũ khí, phương tiện quân sự nhưng yếu tố cơ bản và quyết định vẫn là con người

Q u ân đội m u ố n xây dựng và chiến đấu thắng lợi thì các quân nhân không thế hoạt động m ộ t cách tự do, tu ỳ tiện m à phải được tổ chức chặt chẽ và hoạt động theo m ột trật tự nhất định T rật tự đó do điều lệnh quản lý bộ đội qui định cụ thể, việc chấp hành các qui định đó là kỷ luật bắt buộc đối với mọi quân nhân T ro n g quân đội, do tính chất, đặc thù của từng đơn vị m à được biên* c h ế quân số sao cho phù hợp Việc quản lý q u â n số là trách nhiệm của các cấp chí huy trong q u â n đội, phải n ắm chắc quân số hàng ngày trong học tập, c ô n g tác, sinh hoạt , người chỉ huy phái duy trì chặt chẽ c h ế độ sinh hoạt h àn g ngày, h àn g tuần K h ô n g được sử d ụ n g quân số m ột cách tuỳ tiện, vượt quá th ẩm q uyền và phải chấp hành ng h iêm chỉnh c h ế độ báo cáo quân sô' lên cấp trên

N ên mọi hành vi của q u â n nhân không hoàn thành n hiệm vụ, nghĩa vụ của m ình, trốn, rời khỏi đơn vị làm ảnh hường tới quân số đã biên chè cho đon vị đó m à thiếu quân số sẽ ảnh hường trực tiếp đến hoạt động bình thường cùa đơn vị, đ ến sức chiến đấu và sẩn sàng chiến đấu của đơn vị

Hành vi rời bỏ hàng ngũ của quân nhân, ngoài làm cho đơn vị thiếu quân

số m à còn làm ánh huờng tới tư tưởng của các q u ân n h ân khác, làm giảm sút ý chí chiến đấu và chất lượng huấn lu-yện của đơn vị, như vậy làm cho đ en vị không hoàn thành được n h iệm vụ của mình

L uật nghía vụ quàn sự nước cộng hoà xă hội chu nghĩa Việt Nam - Nhà xuất bản QĐND -

Hà Nội năm 1991 tran g 31

II 1.1.2 M ă t k h á c h q u a n c ủ a tôi d à o ng ũ :

Theo lý luận hình sự thì :"M ặt khách quan của tội phạm là m ặt bèn naoài của tội phạm bao sồ m nhũng biểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tổn tại bèn ngoài thè siới khách quan" í7!

T ừ khái niệm đó ta thấy: bất cứ tội phạm nào khi xẩy ra cũnơ đều có những biếu hiện diễn ra hoặc tổn tại bèn ngoài m à con người có thể trực tiếp nhàn biết được, đó là:

- H ành vi (khách quan) nguy hiểm cho xã hội, cũng như mối quan hệ 'n h à n qu á ơiữa hành vi và hậu quả

- Các điều kiện của việc thực hiện hành vi phạm tội (công cụ phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm )

M ặt k h ách quan của tội phạm là m ộ t trong bốn yếu tố của tội phạm

K h ô n g có m ặt khách quan thì t h ô n g có tội phạm và do vậy cũng khỏnơ có trách n h iệm hình sự

V iệc nghiên cứu những tình tiết thuộc m ạt khách quan của tội phạm có những ý nghĩa thực tiễn là:

- T ro n g cấu thành cơ bản, dấu hiệu hành vi thuộc m ặt khách quan là dấu hiệu bắt buộc Việc xác định m ộ t hành vi cụ thể có cấu thành tội phạm hay

k h ô n g thường bắt đầu từ việc nghiên cứu m ặt k h ách quan, chỉ khi xác định có tội p h ạm chì vấn đề xem xét tiếp theo mới đặt ra - đó là m ặt chủ quan

- T ro n g CTTP tăng nặng, m ộ t số dấu hiệu của m ặt k h ách q u an được phản ánh là dấu hiệu định khu n g hình phạt

- T ro n g những tình tiết tăng n ạn g hoặc giảm nhẹ trách n hiệm hình sự được qui đ ịn h trong Bộ luật hình sự có nhiều tinh tiết thuộc m ặt khách quan của tội phạm Do vậy ngoài việc định tội, việc xác định m ặt khách quan còn

có ý nghĩa trong việc đánh giá tính nguy hiểm của hành vi phạm tội, qua đó có

ý nghĩa trong việc xác định trách n h iệm hình sự theo tìmg mức độ do pháp luật qui định

Về m ặ t k h ách quan, điều 259 Bộ luật hình sự qui định đào ngũ là hành vi rời bỏ hàn 2 ngũ quàn đội

N hư trên đã phân tích, q uân nhân tại ngũ cũng như quân nhân dự bị tronơ thời gian được tập trung huấn luyện q u ân sự có bổn phận và trách nhiệm

'71 G iáo trình Luật liìiiii sự Việt N am - phần c h u n s - T rườn 2 ĐH Luật H à Nội - 1994, trang 90.

\ à v đ ự n s q u à n đội huấn luvện học tập và rèn luvện V chí hoàn thành

n h iệm vu c u a người cống dân đối với Tố quốc N h ữ n s quân nhân nào có hành

vi rời bỏ h à n2 ngũ quàn đội dù O' bất kỳ cươns vị nào với m ục đích k hô n s trơ lai h àn g n g ũ q u â n đội, trốn tránh n s h ĩa vụ trách nhiệm của mình đểu là hành

vi đ ào ngũ

H à n h vi rời bỏ h à n s ngũ quân đội của quân nhân đã được họ ý thức và ý chí điều k h iển Vì mỗi quân nhân đều đã ý thức được nghĩa vụ, trách nhiệm của m ình, họ đã được giáo duc, rèn luyện từ trước khi nhập ngũ, đến khi trớ thành q u â n n h â n tại ngũ về q u vền và nghĩa vụ của mỗi công dân nên khi họ rời bỏ h à n g n g ũ quân đội là họ đã đắn đo, suy nghĩ và biết được việc rời bỏ

h àng ngũ q u â n đội sẽ làm anh hương đến hoạt động bình thưòng của đơn vị

n hưng do Iihiều lv do khác nhau họ vẫn quvết định thực hiện hành vi đã ý thức

đó củ a m ìn h n h ằ m trốn tránh khóng hoàn thành nghĩa vụ, trách nhiệm m à họ

có bổn phận phải làm và h o àn thrành

Đ ào n g ũ là tội có cấu thành hình thức, chí cần có hành vi rời bỏ hàng ngũ

qu ân đội n h ằ m m uc đích k h ô n s thưc hiện trách nhiệm , nghĩa vụ của m ình là

đã đủ yếu tố vế m ặt khách quan K hác với tội đào nhiệm ở điều 225 c ũ n s là

h àn h vi rời bỏ n h iệm vụ n h ư n s do k h ách thê bảo vệ khác nhau nên ờ tội đào

n h iệm n g o ài h àn h vi rời bỏ nhiệm vụ nhưng phải gây hậu quả nghiêm trọng mới coi là tội phạm

T u y n h iê n , ớ mỗi cương vị k h á c nhau; hành vi rời bỏ hàng ngũ quân đội

sẽ gây ra n h ữ n g hậu qu ả khác n h au đến sức m ạnh chiến đấu và khả năng chiến đấu c ủ a q u ân đội Vì vậy rav hậu q uả của tội phạm đào ngũ k h ô n s phái

là yếu tố bất buộc của CTTP n h ư n a việc xác định hậu quả đào ngũ trong mọi trường hợp có ý nghĩa quan trọng trong xác định khung hình phạt hoặc quvết định hình phạt

Niiư đ ã p h ân tích ở phán các n g u y ên n h ân đào ngũ, thấy rằng tình trạng

q u â n n h â n đ à o ng ũ do rất nhiều n g u y ê n nhân khác nhau tác động Nên hành vi rời bỏ h à n a n g ũ quân đội c ủ a quán n h ân cũnơ được thế hiện rất đa dạng trong thực tế, cụ thế:

- Đ a s ố q u â n n h ân có hành vi đào ngũ khi đang học tập, công tác bình thường tại đ ơ n vị N hũng trường hợp này đa số là những quân nhân không chịu rèn lu y ện , ngại khó khăn d a n khổ hoặc là những người thích sốnơ tự do,

cá nhân, vô tổ chức, vô ký luật Biểu hiện hành vi khi rời bỏ đơn vị cũnơ khác nhau

C h ú n g tôi xin lấy ví dụ về m ó t số vụ đào ngũ dạng này nh ư sau:

+ \ 'u rlìứ Iilnír: N su y ễn Manh Hà sinh năm 1976 tai phườns Lè Hổna

P hona - thị xã Thái Bình, nhập n sũ thána 2/1995 vào đơn vị dự bị bay- Quàn

c h u n s k h ò n a quân K h o a n a 1 giờ s á n s ngày 13/6/1995 lợi d ụ n s tro n s khi làm nhiệm vụ ơác Hà đã bỏ trốn khói đơn vị bằng lối cổng phụ Đơn vị có siấy báo đào ngũ về địa phương Đơn vị cùng chính quyền, gia đình độns; viên đưa

Hà lên đơn vị Đ ến ngày 19/6/1995 Hà lại tiếp tục đào ngũ, lần này đơn vị gửi giấy báo đào ngũ Các cơ quan chính quyền địa phương động viên nhưng Hà

k hông trơ lại đơn vị T rong thời gian ớ địa phương, với đ ộ n g cơ là kiếm tiền đế vào m iền N am học sửa chữa xe máy,4 nên Hà đã cùng Vũ V ăn Dũng là thanh niên địa -phương đi trộm cắp cốp xe m áy để bán lấy tiền Sau vụ trộm lần thứ

2, Hà - D ìin s bị công an bắt.H à đã bị Toà án q u â n sự xét xử ngày 07/1 1/1995 với 2 tội danh là đào ngũ và trộm cấp tài sản cônơ dân (31

Đ â y là trưỡhg hợp ý thức về nghĩa vụ, trách n h iệm kém, so sánh thiệt thòi, cá nhân chủ nghĩa đã rời bỏ nhà trường trong khi đang là học viên, đào ngũ về địa phương p hạm tội mới

Vụ thứ 2 : Vũ K hắc T hanh, sinh năm 1968; K iến An - Hải Phòng nhập

ngũ 3/1987 vào tiểu đoàn 6 - Trung đoàn 244 - Bộ chỉ huy quân sự Q u ản g Ninh N gàv 22/8/1988 T h an h đào ngũ từ đơn vị m an g theo 01 quả lựu đạn cầu

do T h an h cất dấu của đơn vị khi thu gom vũ khí C hiều 03/9/1988, Thanh cùng Sự và H oà là thanh niên cùng quẻ - bàn bạc ra đường kam en - Kiến An

đế cướp - T h an h phân công: Thanh m ang lựu đạn, Sự m an g súng K54 Sáng ngày 0 4 /9 /1 9 8 8 , lúc 4 giờ 30 phút, sau khi ngồi phục ở ven đường 2 tiêng đổng hồ, thấy anh Phạm Danh Lý đi xe đạp PoJiô (nữ) từ Hải Phòng về K iến

An Cá bọn ra uy hiếp T h an h cầm súng gí vào trán Lý, hai bên giằng co nhau, Thanh nổ sú n g làm Lý chết ngay tại chỗ - bọn ch úng lấy xe đạp bán được 170.000 đổng

N gày 17/4/1996 T oà án quân sự quân khu 3 đã xét xử T hanh cùng đổng bọn T h an h bị xử phạt tử hình về tội giết người và 20 n ă m tù về tội cướp tài sản c ô n s dân và 3 n ăm tù vể tội đào ngũ có m an g theo vũ khí [2]

- M ột d ạ n s đào ng ũ nữa là lợi dụng lúc đơn vị cử đi công tác ra khỏi doanh trại, hoặc cho đi phép hoặc tranh thủ về nh à m ấy hôm , sau đó ở lại luôn

k h ỏ n g lên đơn vị, ví dụ như trường hợp Lương Hữu Phúc, sinh 1972 Nhập ngũ 9/1993 C hiến sỹ đơn vị tiểu đ o àn 6, Trung đ o àn 95, Sư đoàn 325 - Q uân đoàn 2 Sau thời ơian huấn luvện tân binh Phúc được điều động vể đơn vị mới

l:!! Bân án cua TAQS khu vực 2 QK 3 - Sô' 15 năm 1995.

I2' Bản an TAQS QK 3- S ố 8-1996.

T rong lúc đon vị đang cùng cố d oanh trai, ngày 15/3/1994 Phúc được đơn vịgiao n h iệm vụ vào nhà dân đế xin tre về rào vườn rau Lợi dụng được đơn vị

cư ra ngoài d o anh trại c ô n a tác Phúc đã ra bến xe để trốn về nhà Trong thời sia n bỏ đơn vị Phúc đi đạp xích ỉô bốc vác h à n s để kiếm tiền Biết anh Chính

ớ N am Đ ịnh nợ tiền h à n a của chị Thanh ( một khách hàng m à Phúc hay chớ hàng thường xuyên) Phúc đã nẩy ý định lừa đáo đế chiếm đoạt số tiền cứa chị

T hanh N gày 05/5/1994 Phúc từ Hà Nội xuố n g N am Đ ịnh Đ ến nhà anh Chính nói dối là chị T h an h cử xuố n g để lấy tiền T rong những ngày ờ Nam Định Phúc đến n hà anh C hính 3 lần và đã lấy được số h àn g gồm: Tiển mặt, 04 bộ đèn c h ù m 01 đèn bàn bằnơ tổng số'tiền: 3.340.000 đ m à Chính nợ chị Thanh.Ngày 28/4/1996 T oà án quân sự khu vực 2 quân khu 3 đã xét xử Phúc về

2 tội: Đ ào ngũ và lừa đảo chiếm đoạt tài sán công dân I3'1

- Rời bỏ hàng ngũ quân đội khi đ a n g trên đường đến đơn vị mới như trường hợp: N guyễn Văn Thật, sinh 1976 ở Thị trấn Q uốc Oai - Hà Tây Nhập

n g ũ tháng 2/1995 vào đại đội thông tin - Ban tham mưu - trung đoàn 86 Bộ tư lệnh Hoá học Do khổns; chịu khó rèn luyện lại vô tổ chức kỷ luật nên trước khi đào ngũ T hật đã 3 lần vi phạm, lần đầu khi có điện bố ốm Đ ơn vị cho về

ờ lại thêm , lần 2 về nhà từ 8-6 đến 17-6-1995 lần này bố Thật đưa Thật lên

đơ n vị, đơn vị đã kỷ luật bằng hình thức phạt giam kỷ luật Khi hết thời gian phạt giam kỷ luật, T hật được điều đ ộ n g sang đơn vị khác Ngày 02/7/1995 trên đ ư ò n g đến đơn vị mới T hật đã bỏ trốn về gia đình

T ro n g thời gian ở gia đình, T hật đi làm thợ m ộc kiếm tiền Ngày 14/7/1995 đơ n vị có giấy báo đào ngũ về địa phương Đ ịa phương đã nhiều lần

đ ộ n s viên T hật q uay lại đơn vị nhưng Thật không lên N gày 02/8/1995 UBND thị trấn có giấy mời T hật lên làm việc T hật đã ch ống lại người thi hành lệnh gọi của U B N D ném gạch làm m ột đổng chí cán bộ xã bị thương, Thật đã bị

đ ư a ra truy tố xét xử vể hai tội là đào ngũ và ch ống người thi hành công vụ 131

- M ột d ạ n s đào ngũ nữa là lợi dụng cương vị công tác, bị ảnh hưởng của

cơ c h ế thị trường, làm giàu bằng mọi cách đến khi bị phát hiện hoặc khôngtrá được n ợ thì đào ngũ Ví dụ:

Lê Q u a n g T rung - Sinh 1954 ở Châu G iang - Hải H ưng

Cấp bậc: Đại uý - trợ lý hậu cần X í nghiệp C hiến T h ắn g Gông ty 319 -

Q u â n khu 3

ln| Bản án của TAQS KV2 - QK 3 sô' 06 năm 1996

^■1 Bản án cùa TAQS KV2 - QK3 sô" 02 năm 1996.

Đ áu năm 1989 Lè Q u an g Trung được giao đi liên hệ bán 2000 k s đỗ xanh cho đơn vị bên m ua mới thanh toán được 1.806.000 đ Trung m ang về nộp cơ quan Sau đó thanh toán nốt 755.000 đ thì T rung không nộp mà d ù n ẹ

sò tiền đó trả nợ tiền làm nhà cá nhân Quá trình sau đó làm ở Xí n sh iệ p

C hiến T h án g - T rung được giao nhiệm vụ đi liên hệ m ua vật tư cho xí nghiệp

Từ th án g 1 đến tháng 11/1989 lợi dung quá trình đi m u a vật tư, Trung đã chiếm đ oat của Xí nơhiệp là 6.825.000 đ - Tương ứng với 10.917 kg sao cùng thời điểm Sau khi bị phát hiện Trung đã bỏ đơn vị lẩn 1 từ 02/10/1989 đến

2 7 /1 2 /1 9 8 9 khi đơn vị cho người về gọi mới lên L ần thứ 2 thì T r u n s đào ngũ hẳn từ 26/6/1990 Toà án q u ân sự Q uân khu 3 xét xử T rung về 2 tội: T ham ỏ tài sản xã hội chủ nghĩa và tội đào ngũ 1'41

- N h ữ n g năm gần đây, do ảnh hưởng của cơ c h ế mới m ột số thanh niên trong độ tuổi làm nghĩa vụ q u ân sự đã có nhũng biểu hiện chống đối lại các cơ quan 'c h ín h q u y ề n địa phương trong công tác tuyển quân T rong công tác tuyển quân ở m ộ t số địa phương chỉ quan tâm tới chỉ tiêu pháp lệnh, áp dụng mọi biện pháp làm sao cho ngày giao q u ân đủ số lượng, còn chất lượng hoặc quân n h ân đó công tác ở đơn vị ra sao thì không quan tâm dẫn đến tình trạng

m ột số thanh niên trước khi nhập ngũ đã xác định là mình sẽ đào ngũ nên số thanh niên này đào ngũ ngay sau khi trở thành q u àn nhân, có người thậm chí chưa được ngày tuổi quân nào N hư trường hợp Đ ặ n g HCru Thụ ở xã Tân Dân -

h u y ện Phú X uyên Ngày 09/2/1993 Thụ nhập ngũ vào đơn vị Lữ 675 - Bộ tư lệnh pháo binh Do có suy nghĩ từ tnrớc là sẽ đào ngũ nên ngay sau khi hai bẽn - Hội đ ổ n g nghĩá vụ q u â n sự huyện và phía đơ n vị nhận quân ký biên bản sia o - n h ậ n nghĩa là trở thành quân nhân - Thụ đã đào ngũ ngay trên đ ư ờ n s về đơn vị hoặc tnrờng hợp: Phan K ế Hiệu sinh 1974 ở Châu G iang - Hải Hưng

N hập n s ũ n g ày 15/2/1995 vào tiểu đ o àn 9 - T ran g đ o àn 10, Sư đoàn 325 Q uân đoàn 2 H iệu về đơn vị được 4 ngày thì ngàv 19/2/1995 đào ngũ về địa phương T ro n g thời gian đào ngũ, H iệu có m âu thuẫn với thanh niên cùng địa phương H iệu đã dùng dao bầu chém làm Tính, Trà bị thương vào tay Sau khi

bị Cơ q u a n điều tra hình sự khởi tố thì Hiệu đã khai là có ý định đào ngũ từ khi ở nhà N gày 16/4/1996 Hiệu đã bị T oà án quân sự - Q uân khu 3 xét xử với

2 tội danh: Đ ào ngũ, c ố ý gày thương tích và áp d u n g hình phạt bổ xung là tước d an h hiệu quân n h â n J2i

- N s o à i các hành vi rời bỏ hàng ngũ quân đội nẻu trên, trong thực tế còn

có m ột loat các hành vi khác, rời bỏ hàng ngũ q u ân đội do tác đ ộng của quá

í! >1 SỐ liệu của VKSQS tỉnh Hà Tây.

[-1 Bản án của TAQS QK3 sỏ' 14/ST năm 1990.

trình quan lv cua đon vị như ban thán quàn nhàn bị ốm đau, xin đon vị cho đi khám , nhưng do chi khám ơ quàn V đon vị nên k h ò n a phát hiện được 21 khi quàn nhàn đó bị khối 11 ơ tav do k h ỏ n s tin tướng đơn vị nên đã đào n sũ về nhà đế điều trị sau đó ớ lại luôn như trườn s hợp N s u y ễ n Văn Q u an g ớ hu vện Đan Phượng, Hà Tây, nhập ngũ tháng 2/1993 Sau khi nhập ngũ được 8 ngày,

do ốm đau nên bỏ về Hoặc các trường hợp đơn vị cho quân nhân vể làm kinh

tế đế nộp tiền cho đơn vị (đây là hình thức làm kinh tế sai qui định - dấu cấp trên) Do k h ô n s kiếm được tiền nên k h ỏ n s dám lên đơn vị khi đến hạn phái

n ộ p Vì sợ lên đơn vị bị đ á n h , t h á n a n à y s a n g t h á n g k h á c , đơn vị không thấy trớ về đon vị thì gửi thông báo đào ngũ về địa phương hết 3 tháng thì làm giấy cắt quân số 1141

M ột vấn đề quan trọng nữa khi xem xét m ật khách quan của tội đào ngũ cần chủ V là căn cứ vào đặc điểm cấu trúc đặc biệt của hành vi khách quan của tội phạm , căn cứ đặc điểm xã hội của hành vi, đào ngũ được xác định là loại tội kéo dài N s h ĩa là tội đào ngữ có hành vi khách quan diễn ra không gián đoạn trong m ộ t khoảng thời gian dài

Từ đó, việc phân biệt thời điểm hoàn thành và thời điểm kết thúc của tội đào ngũ có ý n s h ĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật

T heo qui định của luật hình sự thì tội đào ngũ hoàn thành khi quân nhân

có hành vi rời bò hàng ngủ quân đội, như đã phân tích ờ trên, hành vi rời bỏ hàng ngũ được thể hiện rất đa dạng nhưng tựu chung lại là khi quân nhãn có hành vi rời bỏ nơi đang công tác, học tập hoậc không đến đơn vị đế học tập, công tác trong các trường hợp được phép hay không được phép rời khỏi đơn vị trong m ộ t thời gian, khi đến hạn k h ô n s lên đơn vị hoặc đã được động viên, siáo dục m à vẫn không trờ lại đơn vị Với m ục đích trốn tránh nghĩa vụ, trách nhiệm của người q u ân nhân H ành vi đó đã cấu thành tội phạm được qui định ở k h oản 1 - cấu thành cơ bản của tội đào ngũ

Tội phạm kết thúc khi hành vi đó được phát hiện xử lý thời điểm kết thúc của tội phạm không phụ thuộc vào hành vi rời bỏ h à n a ngũ quân đội dài hay ngắn Đ áy là ý nghĩa cua việc xác định thời điểm hoàn thành và kết thúc của tội đào ngũ

Việc phân biệt hai thời điểm nàv có ý nghĩa thực tiễn áp dụng như: C hế định đ ổ n g phạm và trong thực tiễn áp dụng những qui định vể thời h i ệ u truy cứu trách nhiệm hình sự Việc áp dung những c h ế định đó đều phụ thuộc vào

í ' li Sôliệu cua Viện KSQS tỉnh Hà Tây.

thời diêm két thúc tội phạm mà hoàn toàn k h ò n s phục thuộc vào thời điẽm tội pham hoàn thành.

III 1.3 C H I THK ( 'O a TÒ I ĐÀO NGŨ:

Tội phạm theo luật hình sự Việt Nam là hành vi nguy hiếm cho xã hội Chu thè của tội phạm chi có thế là con người cụ thê N hung k h ô n s phai ai cũng có thế trớ thành chù thể của tội phạm, khi thực hiện m ộ t hành vi được qui định trong luật hình sự Tội phạm theo pháp luật hình sự là phái có lỗi Do vậy chi những người có điều kiện đế có lỗi khi thực hiện hành vi nguy hiếm cho xã hội mới có thể là chủ thể của tội phạm

N hững nsười có đủ điều kiện để có lỗi để có thể trở thành chủ thế cua tội pham là người: có năng lực trách nhiệm hình sự (NLTN HS) và đạt độ tuổi nhất định theo qui định của luật

L uật hình sự Việt N am đưa ra khái niệm: "Người có N L T N H S là người khi thực hiện m ột hành vi nguy hiểm cho xã hội có khả năng n h ận thức được tính chất nguy hiếm cho xã hội của hành vi của m ình và có khả năng điều khiển được hành vi ấ y " J 7i

Con người không phái bẩm sinh đã có NLTNHS N L T N H S là năng lực của tự ý thức được hình thành trong quá trình phát triển của cá thể vể m ặt tự nhiên và xã hội

ơ m ỏ i con người bình thường, đều có khả n ăn g hình thành và phát triển ý thức và tự ý thức N hưng phải qua m ột quá trình hoạt động và giáo dục trong điểu kiện xã hội, khả năng đó mới trở thành hiện thực Đ ây chính là lý do của việc qui định tuổi chịu trách nhiệm hình sư trong luật hình sư

V ậy N L T N H S chí được hình thành khi con người đã đạt độ tuổi nhất định

và năng lực đã hình thành đó sẽ tiếp tục phát triển, h o àn thiện trong m ột thời gian nh ất định tiếp theo Khi đã đat độ tuổi đó, con người nói chung sẽ có NLTNHS trừ tnrờng hợp cá biệt có sự không bình thường về tâm, sinh lv - Những trường hợp m à luật hình sự coi là trong tình trạng khônơ có NLTNHS.CTTP của tất cả các tội phạm đều đòi hỏi chủ thể phải có 2 dấu hiệu, như

đã trình bày Có m ột số CTTP đòi hỏi chủ thể đặc biệt, tức ngoài 2 dấu hiệu trên còn phái có thêm dấu hiệu đặc biệt khác, vì chí những chủ thể có dấu hiệu nàv mới có thể thực hiện được hành vi pham tội m à CTTP đó phản ánh Ví dụ: người có chức vu trong các tội phạm về chức vu quân nhân trong các tội xâm pham n g h ĩa vụ trách nhiệm của quân nhân

[T| Giáo trìn h Luật HS Việt N am- Phần chung - Trường ĐH Luật năm 1994, trang 117

Chu thè cua tội đào n s ũ theo điều luật qui đ ịn h là n h ữ n g q u à n nhân phục

vụ trong q u à n đội và thuộc diện q u án lv cua q u àn đội Đ ó là n h ữ ng người phục

vu tai ngũ trong lực lư ợ n s vũ trang Họ 2òm những người phục vụ quàn đội theo nghĩa vu có thời han n hững người làm c ò n g tác c h u y ê n m ò n kỹ rhưàt

cò n g n h ân viên chức q u ố c p h ò n s, SỸ q u a n n ằ m tro n g m ộ t khối th ố n s nhấtcua quàn đội từ người c ầ m súnơ chiến đấu người chi h uy, người quán lý bao đam các m ậ t về hậu cần kỹ thuật m ổi người, m ỗ i cư ơ n g vị có nhiệm vụ, trách n h iệ m khác n h a u tạo nên sức m ạ n h c ủ a q u à n đội

Chu thể tội đào ngũ theo phân tích trên, cụ thể là:

+ SỸ quan quản đội: T heo luật sỹ q u an qui đ ịn h thì sỹ q u an quân đội là

cán bộ q u à n đội được N h à nước p h o n g làm cấp tư ớ n s, cấp tá, cấp uý Chia làm 2 n g ạch : Sỹ quan tại n g ũ và sỹ q u a n dư bị Sv q u an có các q u y ề n và nghĩa

vụ của c ô n g dân qui địn h trọng Hiến pháp và pháp luật nước C ộ n g hoà xã hội chú n g h ĩa V iệ t Nam

L uật SỸ q u a n qui định: "Sỹ q u a n phải - T u y ệ t đối trung thành với Tổ quốc, n h â n d â n và N hà nước c ộ n g ho à xã hội c h ủ n g h ĩa V iệt N a m , nêu cao tinh thần c á n h giác cách m ạ n g , h o à n thành tốt n h iệ m vụ, chức trách được siao, sẩn sàng chiến đấu hy sinh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa" I51

N hư vậv, sỹ q u an q u â n đội là n h ữ n g người tự n g u y ệ n phục vụ quân đội lâu dài, n g à y n a y sỹ q u a n phải là n h ữ n g người đ à o tạo trong các nh à trường chính qui t r o n s q u â n đội, theo các n g à n h n g h ề kh ác n h au Họ có thế là chi huy, là cán bộ q u ản lý, là n h ữ n g người làm c ô n g tác c h u y ê n m ôn kỹ thuật -họ là chủ thể tội đ à o ngũ khi họ rời bỏ các cư ơ n g vị c ò n g tác của m ình với m ục đ ích trốn tránh trách n h iệm , n g h ĩa vụ c ủ a họ trước q u â n đội và Tổ quốc

+ H ạ sỹ quan, chiến sỹ: Là th àn h viên trong các tổ chức q u ân đội Họ là

những th an h niên n am giới trong độ tuổi làm n g h ĩa vụ q u â n sự, đủ tiêu ch u ẩn , điều kiện được lựa c h ọ n vào trong q u â n đội thực h iện n g h ĩa vụ q u ân sự cua

m inh tro n g m ộ t thời gian n h ấ t định, hai ho ặc ba n ă m , tu ỳ thuộc vào tính chất, cương vị c ô n g tác

Trong; thời g ian làm n g h ĩa vụ q u â n sự, hạ sỹ q u an , ch iến sỹ phái h o àn thành chức trách c ủ a người ch iến sỹ là:

Cơ sờ phap lý hiện h a n h cua sự nghiệp QP toàn dân, tập 1 NXB QĐND 1984, tran g 86.

Hiểu biết và thực hiện đúnơ n sh ia vu trách nhiệm vinh dư của 112ười chiến sv trong quàn đội.

- Rèn luvện ban lĩnh chiến đấu, rèn luvện thể lực, tích cực học tập đế nàng cao trình độ vể moi măt Dũng cảm k h ỏnạ sợ gian khổ hy sinh kiênO ' • • • <— 1 <_✓ • o Jquyết hoàn thành mọi nhiệm vụ

- G iữ tốt và sử d ung thành thạo các loại vũ khí, trang bị, quân trang và dung cụ được giao Có trách nhiệm bảo vệ tài sán chung

- Tự ơiác chấp hành n g h iêm ký luật quân đội và m ện h lệnh chí thị của cấp trên, pháp luật của N hà nước

- Tích cực xây dựng đơn vị, đ o àn kết thương yêu đổng chí, đ ổ n g đội, tôn trọng cấp trên, tôn trọng và giúp đỡ nhàn dân" 161

Với các chức trách đó, m ỗi q u ân nhân trong thời gian tại ngũ có trách nhiệm phái thực hiện ng h iêm túc những qui định đó N hững ai rời bỏ hàng naũ quân đội, trốn tránh n g h ĩa vụ, trách nh iệm được qui định là chủ thể tội đào ngũ

+ N s o à i sv quan, hạ sỹ quan, chiến sv quan là chủ thể tội đào ngũ nêu trên, còn m ộ t đối tượng nữa cũng n ằm trong lực lượng vũ trang trở thành chủ thể tội đào ngũ khi họ có hành vi rời bỏ cương vị công tác n h ằm trốn tránh nghĩa vụ, trách nhiệm của mình Đ ó là đội ngũ quân nhân chuyên nghiệp (QNCN)

T heo qui định của luật nghĩa vụ quân sự thì: "Q N C N là quân nhân có trình độ ch u v ên m ô n kỹ thuật cần thiết cho các công tác chỉ huy, chiến đấu, bảo đám chiến đấu, xây dựng quân đội và tình ng u y ện phục vu lâu dài trong quân đ ộ i" [‘21

Họ là lưc lượng phục vụ, đảm bảo vể kỹ thuật, hậu cần trong các vị trí còng tác khác nhau như: T hợ sửa chữa vũ khí, khí tài,sản xuất vũ khí trong các trạm, nhà m áy q u ân giới, nhà m áy thông tin, đội ngũ lái xe, phương tiện quân

sự, các kho, tống kho trong q u ân đội

+ Chủ thể của tội đào ngũ, ngoài những q u ân n h ân phục tại tại ngũ nêu trên còn q u â n n h ân dự bị - trong đó bao gồm sỹ q u an dự bị và hạ sỹ quan chiến sv dự bị

Điểu lệnh quản lý bộ đội Bộ QP - NXB QĐND 1991 trang 23 - 24

í12' Luật NVQS- NXB QĐND, 1991, trang 46.

Q u àn nhàn khi xuất ngũ chưa phải là đã hoàn thành nghĩa vu quân sư mà mới chỉ là hoàn thành 2Íai đoạn phục vụ tại n sũ nếu còn sức khoe thì còn phục vụ tro n2 naạch dư bị cùa quân đội cho đến hết 45 tuổi Trong giai đoan nàv m ặc dù sinh hoạt, học tập, còng tác, lao đ ộ n g như mọi CÔT12 dân khác,

n h ũ n g quàn nhàn dự bị được xếp vào các đơn vị dự bị động viên còn phái tham gia các đọt huấn luvện quân sự tập trung hoặc các lần báo động kiếm tra sẩn sàng chiến đ ấ u ,đ ồ n g thời sẩn sàng thực hiện lệnh gọi nhập ngũ khi có lệnh

đ ộ n g viên

Đ ê đ á m bao sẵn sàng chiến đấu chống lại những cuộc tập kích bất ngờ của ké đ ịch, bất cứ nước nào, trong thời bình cũng chỉ duy trì m ột đội quân thường trực với số lượng cần thiết, còn để có m ộ t lực lượng đủ đối phó với cuộc c h iến tranh xâm lược qui mô lớn thì phải xây dưng lực lượng dự bị đ ộ n g viên T h ò n g thưòng lực lượng dự bị đ ông gấp n hiều lần lực ỉượng thườn s trực nên việc tổ chức, huấn luyện, quản lý phải khoa học, có chất lượng và chặt chẽ

đ ế 'k h i đ ộ n g viên, Cấc đơn vị này có sức chiến đấu như các đơn vị thường trực

M ộ t điểu cần chú ý là quân n h ân dự bị chỉ trở thành chủ thể của tội đào ngũ trong thời gian tập trung huấn luyện hoặc kiểm tra trình độ sẵn sàng chiến đấu N êu q u ân n h ân dự bị nào rời bỏ h à n s ngũ khi tập trung huấn luyện hoặc

n h ằ m với m ục đích trốn tránh những nghĩa vụ, trách nhiệm của mình là chủ thê củ a tội đào ngũ theo qui định của luật hình sự

+ Tội đào ngũ là tội xâm phạm chức trách, nhiệm vụ của quân nhân

Q u ân n h â n trong quân đội nhân dân Việt N am như đã phân tích ở trên là những thanh n iên trong độ tuổi từ 18 tuổi tròn đến 27 tuổi đủ các điều kiện được tu y ển chọn vào phục vụ tại ngũ, là đội ngũ ch u y ên nghiệp, sỹ quan và những quàn n h ân dự bị Nhưng có m ột đối tượng khác cũng là quân nhân nhưng chưa đủ 18 tuổi đ ể làm nghĩa vụ quân sự theo luật đinh Đ ó là các học viên các trường sỹ quan, ch u y ên m ô n trong quân đội

T ro n g qui định về cô n g tác tuyển sinh vào các học viện quân sự, trường đại học trường cao đ ẳn g quân sự của Bộ quốc phòng thì hàng năm tố chức tuyển sin h vào học các trường đó n h ằ m lựa chọn những công dân nước C ộng hoà xã hội chủ nơhĩa V iệt N am là quân nhân, thanh niên ngoài quân đội có đủ điều kiện tiêu c h u ẩn về chính trị, văn hoá, sức khoẻ, tuổi, có khả năng hoạt

đ ộng tro n g lĩnh vực quân sự vào đàỏ tạo tại các trường trong quấn đội thành sỹ quan, aó p phần xây dựng quân đội chính qui, hiện đại trẽn cơ sở cá nhân tự nguyên

Đối với thanh niên, học sinh ngoài quân đội n so à i các tiêu chuẩn về

c h in h trị vãn hoá sức khoe ra độ tuổi qui định là từ 17 đên 21 tuổi

Như vậy học sinh n so ài quàn đội khi tự nguyện dư thi vào các nhà trường tro n g q u àn đội nếu trúng tuyến và khi có giấy báo n h ập trường thì trớ thành học viên q u àn sự - trớ thành m ộ t quân nhân và hưởng các quyền lợi n sh ĩa vụ như m ộ t quân nhân Chính vì lẽ đó m à trong quá trình học tập tại nhà trường trong q u à n đội m à học viên đó rời bó việc học tập, k h ô n s thực hiện tiếp các

q u y ề n , nghía vụ của học viên quân sư thì trớ thành chủ thế tội đào ngũ

Như vậy, thẹo qui định của Bộ luật hình sự hiện hành và phân tích các văn bản pháp luật liên quan thì chủ thể của tội đào ngũ là quàn nhân tại ngũ,

qu àn nhân dự bị trong thời gian tập trung huấn luyện hoặc kiêm tra tình trạng sẩn sàng chiến đấu từ 18 tuổi (trong m ột số trường hợp từ 17 tuổi) trở lên có

- T h ứ n h ấ t: ngoài quân nhân tại ngũ, quân nhân dự bị điều 249 Bộ luật

hình sự cò n qui định chủ thể của các tội xâm phạm n g h ĩa vụ, trách nhiệm của

q u àn n h â n còn là công dân được trưng tập vào phục vụ trong quân đội, dân quân tự vệ phối hợp chiến đấu với quân đội, những người khác được qui định thuộc lực lư ợ ns vũ trang (như cán bộ, chiến sỹ cảnh sát nhân dân an ninh nhân dân) Vậy n h ận thức trên có trái với qui định của điểu 249 BLHS không

Đ ể giải q u y ết vấn đề này, theo ch úng tôi, cần phải xuất phát từ khái niệm tội đào ngũ được qui định tại điều 259 BLHS Đào ngũ là rời bỏ h à n s ngũ quàn đội, vậy thì ngoài quân nhân (tại ngũ, dự bị) khô n g còn ai khác ờ trong

hàng ngũ q u â n đội và thực hiện nghĩa vụ quân sự N hân viên quốc phòng, dân quân tự vệ phối thuộc chiến đấu với q u ân đội tuy do quân đội quản lv nhưng không thế gọi là làm nghĩa vụ quân sự, cán bộ chiến sỹ cảnh sát nhân dân an ninh n h â n dân khô n g thể đựợc coi Ịà phục vụ trong h à n g ngũ quân đội để mà

"rời bỏ" nó được Vì vậy những người nêu trên k h ô n s thể là chủ thể của tội đào ngũ được Đ iều 249 BLHS qui định chủ thế chung cho các tội xâm pham trách n h iệm , n g h ĩa vu của quân nhân, nhưng khônơ phải tội nào được qui định

M ột số thì c h o rằng dù vì lý do n à o m à m ộ t người đã n h ập n g ũ nhưng sau đó rời bó h à n a n g ũ q u â n đội n h ằm trốn trán h việc phục vụ tiếp trong quân đội đều là pham tội đ ào n gũ, k h ỏ n g phụ thuộc vào việc người đó có ở tuổi n g h ĩa

vụ quân sự h a y k hông N h ữ n g người khác thì ch o rằng người đ ào ngũ là nhàm trốn tránh trách n h iệ m n g h ĩa vụ q u â n sự Vì vậy n ế u thực ch ất m ộ t người chưa đến tuối n g h ĩa vụ q u â n sự tức họ chưa có n g h ĩa vụ q u ân sự, thì k h ô n g thế nói

ch u y ện trốn tránh n g h ĩa vụ đó, tức k h ô n g thế nói đ ến tội đào ngũ

C h ú n g tôi h o à n toàn n h ấ t trí với c ác h nhìn n h ậ n thứ hai M ộ t m in h chứng“ onữa là q u y ế t đ ịn h 191 c ủ a C h ín h p h ủ c ũ n g giải q u y ế t (xử lý hành chính) theo hướng đó M ộ t người k h ô n g đủ tiêu ch u ẩn qui đ ịn h n h ư n g vì lý do nào đó đã nhập ngũ và sau đó đào ngũ thì bất bồi thư ờ ng số q u â n trang, chi phí của nhà nước cho người đó và cho ở lại địa phương

III 1.4 MẮT CHÚ QUAN CỦA TỒI PHAiVI:

"Tôi p h a m là m ô t thể th ố n g giữa các vếu tố k h ách quan và chủ quan M ăt khách q u a n là n h ữ n g b iểu h iện ra b ên n g o à i c ủ a tội p h ạm , m ặt chủ quan là hoạt động tâm lv bèn tro n g của người p h ạ m tội Với ý n g h ĩa là m ộ t m ặt của

m ột hiện tượng th ố n g n hất, m ặ t ch ủ q u a n của tội p h ạ m k h ô n g tồn tại m ộ t cách độc lập m à luôn <iắn liền với m ặt k h á c h q u a n c ủ a tội phạm H o ạt động tâm lý bên trong c ù a người p h ạ m tội luôn g ắ n liền với các biểu hiện bên ngoài của tội phạm" [?1

N hững nội d u n g thuộc m ặt chủ q u a n c ủ a tội p h ạ m có ý n g h ĩa về m ặt hình sự là n h ữ n g nội d u n g trả lời củ a các câu hỏi:

- Đ iểu gì thúc đ ẩ v người p h ạm tội thực h iệ n h à n h vi n g u y hiểm cho xã hội (độna cơ)

- Người p h ạm tội n h ằ m đạt được điều gì q u a việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội (m ục đích)

171 Giáo trin h L u ậ t HS Việt N am - p hần chung , trường ĐH L u ật Hà Nội nãm 1994, trang 129.

luôn là dấu hiệu đặc trưng của m ộ t loại tội đê phân biệt với loại tội phạm

khác Muc đích, đ ộ n g cơ chỉ được phản ánh trong m ộ t số CTTP cơ bản là dấu hiệu bắt buộc N goài ra, m ục đích và đ ộ n g cơ còn có thể qui định là tình tiết định k h u n g ở m ộ t số CTTP

T rong luật hình sự Việt N am , ng u y ên tắc có lỗi là m ột trong nhũng ngu y ên tắc cơ bán M ột người phái chịu trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt N am k h ông phái chí đơn thuần vì đã có hành vi khách quan gây thiệt hại cho xã hội , m à vì đã có lỗi trong việc thực hiện h àn h vi khách quan đó

N h ư vậy luật hình sự Việt N a m k h ô n g chấp nhận việc "qui tội khách quan" nghĩa là truy cứu trách nh iệm hình sự m ộ t người chỉ trên cơ sở hành vi khách quan m à khô n g xét đến lỗi của người đó

"M ột h àn h vi gây thiệt hại cho xã hội sẽ bị coi là có lỗi, nếu hành vi đó là kết qu ả c ủ a sự tự do lựa chọn và q u y ế t định của chủ thể trong khi chủ thế có

đủ điều kiện k h ách q u an và chủ quan đế lựa chọn và quyết định m ột xứ sự khác phù hợp với xã hội " t?)

N hư vậy, lỗi trong luật hình sự, trước hết được hiểu là quan hệ giữa cá

n h ân người phạm tội với xã hội đã được thể hiện q ua các đòi hỏi cu thê của luật hình sự Sự phủ định chủ q u an này tồn tại trên cơ sờ và trong sự thống nhất với sự phú đ ịn h khách q u an là sự gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội

k h ách thể được luật hình sự bảo vệ

n g u v hiếm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó và m o ng m uốn hậu quả xảy ra".

Mỗi m ộ t quàn nhân dù phục vụ tại ngũ hay dự bị đều đã được giáo dục, rèn luyện, họ đểu ý thức được trách nhiệm , nghĩa vụ của m ình trước Tố quốc, trước q u ân đội Là m ột quân dân, dù ở cương vị c ô n g tác nào đều phải chấp

h à n h n g h iêm chinh chức trách đã được qui định, đều phải trung thành, rèn luyện đạo đức trau dổi kiến thức và hoàn thành các n h iệm vụ của người quân nhàn Q u ân đội là m ộ t tổ chức có kỷ luật , đòi hỏi mọi quân nhân phải tuân thủ các qui định, là lực lượng chủ yếu đê sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu

th ắn g lợi, chính vì vậy m à Hiến pháp - Pháp luật qui định nghĩa vụ, trách

n h iệm của mỗi công dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, xây dựng lực lượng

vũ trang toàn dân

Vì vậy m ỗi công dân khi làm nghĩa vụ quân sự hoặc khi trở thành quân

n hân đều ý thức được trách nhiệm , nghĩa vụ m à m ình phải hoàn thành hoặc buộc phái ý thức được bổn phận của m ột công dân đối với nghĩa vụ bảo vệ Tố quốc

M ộ t q u â n n h â n khi có h àn h vi rời khỏi h àn g ngũ q u ân đội là họ đã ý thức được tính n g u y hiểm của h à n h vi của m ình đối với xã hội Thấy trước được việc đào ngũ, bỏ đơn vị, bỏ cương vị công tác của m ìn h là vi p hạm điều lệnh

q u á n lý bộ đội, thấy được hậu quả do hành vi của m ình gây ra như việc k h ô n g

đ ả m bảo q u ân số làm ảnh hưởng đến sự hoat động bình thường của đơn vị và kèt qu á tất y ếu của hành vi đào ngũ là làm ảnh hường tới sức chiến đấu, khá

n ăn g sần sàn g chiến đấu của đơn vị và vì vậy làm cho đon vị' không hoàn thcình n hiệm vụ Mặc dù nhận thức được tính nguy hiếm của việc đào nạũ, thấy trước được hậu quả của h àn h vi đó của m ình như vậy nhưng họ vẫn quvết

191 Nguyễn Ngọc Hoà - Tội phạm trong Luật HSVN - NXB CAND - 1991, trang 90.

định rời bo h à n2 ngũ quàn đội Họ hoàn toàn được tư do V chí họ có kha n ã n s ru' do lựa chọn và quv èt đinh cách xử sư cua mình cho phù họp với V thức về bón phàn, trách nhiệm mà xà hội đòi hoi n h u n s đã ldiòng làm điều đó mà lai lưa chọn cách xứ sự aàv thiệt hại cho xã hội trái với lợi ích xã hội trái pháp luật Vì vậv họ có lỗi tro n s thực hiện hành vi n s u v h iếm cho xã hội trái pháp luật hình sự và do đó phai chịu trách nhiệm hình sự

T ro n g thực tế như đã phân tích ờ trên, hành vi rời bo hãng n s ũ quân đội

rất đa d a n2 và do nhiểu nguyên nhàn khác nhau Nhưng các yếu tố bên ngoài tác đ ộ n a đến các quân nhân không phải m ộ t cách m áy m ó c m à phải th ô n s qua

sư suy xét (lý trí) và sư quyết định (ý chí) cua m ỗi q u â n nhân Đ ể thoả m ãn bất kv m ột nhu cầu nào trong đời sống c ũ n a đều có n hiều biện pháp giải qưvết

và việc lựa chọn biện pháp nào là kết qua cua hoat đ ộ n g lý trí và ý chí Chính

vì vậy tr o n s n hững điều kiện khách quan giống nhau, mỗi người có thẻ lựa chọn n h ũ n g biện pháp xử sư khác nhau Đ ó là sự lựa chọn của người có tư do

Ví dụ, trong thực tế do tác đ ộ n g của nền kinh tế thị trường nhưng khô n g phải

ai cũng lựa chọn hành vi rời bỏ hàng ngũ quân đội m à phần đ ông (đa số) họ

đã lựa chọn biện pháp giải q uy ết phù họp, họ vẫn hoàn thành trách nhiệm

đã nhận thức được tính n guy hiếm cho xã hội của hành vi của m ình là có khả

n ăn g gày ra hậu q u ả như vậy m à vẫn quvết định thực hiện h àn h vi nguy hiếm

đế đạt được m ục đích là k h ô n g phải tiếp tục thực hiện n g h ĩa vụ, trách nhiệm của m ình là tội p h ạm đã hoàn thành Đ ây cũng là đ iểm chính để phân biệt với tội đào n h iệm của công nhân viên chức N hà nước - vì nếu hậu q uả là dấu hiệu bắt buộc của tội đào ngũ được đặt ra thì h ậu quả sẽ là rất lớn, khó lường tnrớc được

- M ục đích của tội đào ngũ là trốn tránh n s h ĩa vu m à m ình phái hoàn thành, đâv là m ộ t dấu hiệu bắt buộc phải chứng m inh, đ ổ n g thời nó cũng là dấu hiệu đế phân biệt siữa tội đào ngũ với tội vắnơ m ặt trái phép

N ghĩa vụ đó là nghĩa vụ của sv quan, hạ sỹ quan, chiến sỹ quàn nhản

ch u v ên n sh iệ p phục vụ tại n sũ tro n s việc học tập lao động, xâv d ư n s quân đội chính qui tìm2 bước hiện đại sẩn sà n s và phục vụ chiến đấu tháng lợi

Đó là nghĩa vụ của quàn nhân dư bị được tập trung huấn luyện trong rhời gian đó phai học tập chính trị, quân sự rèn luvện kỹ náng, thao tác quân sư

đ am bao kha n ãn g chiến đấu, góp phần vào sức m ạnh chiến đấu trong chiến tranh nhàn dân

Với các n g h ĩa vụ đó, người quân nhân có bổn phận phải thực hiện, người nào có h à n h vi rời bỏ hàng ngũ quân đội với ý thức để trốn tránh nghĩa vụ của

m ình, tức là người đó đã có lỗi trong khi quyết định cách xử sự trái với nghĩa

vụ trách n h iệm phải thực hiện nên phải chịu trách nhiệm hình sư về hành vi nguy hiếm đó

T ro n g thực tế,-các biếu hiện rời khỏi hàng ngũ quân đội của quân nhàn rất đa d a n2 do nhiều động cơ khác nhau Những trường hợp do sợ khó khăn, gian khổ k h ô n g chịu rèn luvện m à rời bò đơn vị khi m ìn h đang công tác học tập tại đon vi hocặc trên đường đến đơn vị mới về ý thức họ đã đều có suy xét, đắn đo trước, họ đều ý thức được rằng việc rời bỏ đơn vị của họ sẽ làm anh h ư ơ n s tới hoạt động bình thường của đơn vị, nhưng do không chịu rèn luvện, thích sống thoải mái nên họ chờ cơ hội n hư giờ nghỉ, cáo ốm nằm bệnh

xá, trên đư ờ n g đi công tác lẻ hoặc ch u y ển đến đơn vị mới nghĩa là khi sư

q u à n lý của đơn vị không trực tiếp, thường xuyên là họ quyết định rời bỏ với

ý thức k h ô n g q u ay trở lại đơn vị nữa

N h ữ n s trường hợp rời bò hàng ngũ quân đội do bản thân mình mắc sai pham như tham ô, trộm cắp hoặc do nhớ nhà vắng m ặt trái phép hoặc k h ò n s hoàn thành chì tiêu đơn vị giao cho như các trường hợp cho về địa phương; làm kinh tế M ặc dù họ rời bỏ hàng ngũ quân đội ban đầu không do ý thức là

n h à m trốn tránh nghĩa vụ của quân n h ân nhưng do họ sợ bị kỷ luật, do vướng

m ác với chi huy, với đổng đội họ rời khỏi đơn vị hoặc k h ông lên đơn vị là bới

vì lý do cá nhân, m ặc dù họ ý thức được hành vi nguy hiểm của mình trong việc v ắ n s m ật ở đơn vị sẽ làm ảnh hưởng tới việc hoàn thành nhiệm vụ cua đơn vị n h ư n g khi họ được giáo dục, đ ộ n g viên quay trở lại đom vị m à họ không lèn là họ đ ã q u y ế t định m ột xử sự k h ông phù hợp với nghĩa vụ, trách nhiệm

m à người q u â n nhàn có bổn phận phải thực hiện

N hư vậy theo qui định của Bộ luật hình sự hiện hành thì mục đích nhằm trốn tránh n g h ĩa vụ là yếu tố bắt buộc trong m ặt chủ quan của cấu thành tội

t i é n x é t x ứ s ạ p rất n h i ề u t r ư ờ n g h ợ p n g ư ờ i p h ạ n i tội rời b ó đ ơ n VỊ n h i ề u n a à v

(thám chí có trường hợp sá n 1 năm ) nhưng họ lấy lý do là do sia đình khó

k h án (bỏ mẹ ốm đau sia đình trong lúc aiáp hạt ) nên về nhà giúp đỡ aia

đ ìn h sau khi hết khó k h ăn lại trở vể đơn vị chứ k h ô n g có ý định trốn tránh

n g h ĩa vu của m ình Vì vậv, khôns: thể xét xử bị cáo vể tội đào ngũ cũng

k h o n g thế xét xứ về tội vắng m ặt trái phép (vì bị cáo chưa bị xử ly hành chính)

T ừ thực tiễn trên, thiết nghĩ cần phải sửa đổi điều 259 BLHS về tội đào ngũ, làm th ế nào đế có k hả năng chứng m inh về m ặt tố tụng hình sự đối với tội p h am này

T h eo c h ú n g tôi, n h ĩm s người rời bỏ hàng ngũ quân đội với thời gian trên

3 th án g là pham tội đào n s ũ m à không đòi hỏi phải chứng minh m ục đích trốn trán h nghĩa vu

Từ góc độ đó, có thê qui định đào ngũ là hành vi rời bỏ h à n s ngũ quân đội trên 3 tháng hoậc n h ằm trốn tránh nghĩa vụ của mình

III.2 ĐƯỜNG LỐI XỨ LÝ Đ ổ i VỚI TÔI ĐẢO NGŨ:

III.2.1 CẤU THÀNH C ơ BẢN:

T h eo qui định điều 259 - BLHS, tội đào ngũ được phân biệt xử lv theo cấu thành cơ bản và cấu thành tăn a nặng

T h eo cấu thành cơ bản người phạm tội đào ns;ũ có thể bị phạt cái tạo ờ

đơn vị ký luật q u â n đội đến hai n ăm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm

T ro n g khun g cơ bán của điều iuật được áp d ụ n g đối với những người bỏ

h àn g ngũ quân đội n hằm trốn tránh nghĩa vụ, trách nh iệm người quân nhân mà

k h ô n g có các tình tiết định k h u n g tăng nặng Như vậy khoán 1 điểu 259 chi áp

d u n g đối với người pham tội khô n g phải là chi huy, sỹ quan, vì hai đối tượng này n ằ m trong cấu thành định khu n g tăng nặng Những nsười phải chịu trách

n h i ệ m hình sự theo khoản 1 điều 259 là: hạ SỸ qu an, chiến sv k h ô n s phai là chi huy và quân nhân c h u y ên nghiệp tại n2Ũ cũng như ở ngạch dự bị khi tập trung h u ấn luyện đào ngũ.c J o

III.:.2 (' u THANH TAN(, N A.\(i:

K hoan 2 điếu 259 qui định Cấu chành tăna nãng cua tội đào ngũ Người đào ngũ thuộc m ột tro n s những tình tièt thuộc khoán 2 điều 259 bị phạt tù từ

3 nám đ ến 10 năm Cấu thành tăng nâng của tội đào ngũ bao g ố m các tình tiếto - c? • O osau đây: Người pham tội là chi huy hoác sv quan T heo điều 9 điều lệnh quán

lv bộ đội thì: "Nsười chi huv từng đon vị trong quân đội được Đ an g và Nhà nước giao cho những q u yền hạn tro n s pham vi được phân công, phụ trách và phái chịu trách nhiệm cá nhân, trước Đ áng và Nhà nước, tnrớc người chi huy cấp trên, trước cấp uỷ Đ ang cấp mình và đon vị m ình về mọi m ặt của đon vị thuộc quyển"!6!

Như vậy, theo khái niệm về người chi huy nêu trên và trong thực tè cơ cấu biên c h ế cua quân đội thì thấy rằng: Người chỉ huy trong quân đội được hiếu là n h ữ ng người được bổ nhiệm , giao nhiệm vụ q u ản lý, điều hành đon vị, phân đội từ cấp tiểu đội trung đội, đại đội, tiểu đoàn, trung đoàri, sư đoàn ở mỗi cấp người chì huy phải thực hiện đ ú n g chức trách người chi huy Naười chí huy là sỹ q u an thì khô n g phải bàn cãi gì nhưng có ý kiến cho rằng hạ sỹ

qu an chí h u y (tiểu đội trường) có phải là đối tượng m à k h oản 2 đề cập k h ô n s?

T heo c h ú n g tôi hạ sỹ quan chì huy là người theo qui định phải được đào tạo sau m ộ t khoá huấn luyện về công tác chi huy, m ật khác, họ đám nhiệm

cô n g việc là do có quyết định bổ nhiệm của eấp cố thẩm quyền Tiểu đội là cấp quan lý cuối cùng, thấp nhất trong cơ cấu biên c h ế của q u ân đội, là cấp

q u á n lý trực tiếp về quân số, duy trì học tập và sinh hoạt h à n g n g àv cua các

qu àn nhân Là cấp được biên c h ế từ 10 đến 12 quân nhân, tiiỳ theo tính chất,

n h iệm vụ của từng đơn vị N s o à i việc quản lv trực tiếp, thường xuyên các

q u â n nhân trong quá trình tại ngũ, trong học tập, sinh hoạt m à còn là cấp được giao những nh iệm vụ độc lập, đặc biệt trong chiến đấu thì tiểu đội bộ binh là m ộ t m ũi đột phá khẩu, trinh sát nên tiếu đội trưởng là người phải chịu trách nh iệm cá nhân tnrớc cấp trên về tình hình tiểu đội m ình Tiếu đội trướng là h ạ sỹ quan chi hu y nếu đào ngũ sẽ ảnh hường lớn đến việc quán lý, điều hành hoạt đ ộ n g của tiểu đội m à còn ảnh hướng lớn đến tư tướng cua tiếu đội nhất là khi tiếu đội đ an g đ ảm nhiệm cồ n g tác đặc biệt, độc lập nên tiếu đội trướng là đối tượng áp dụng khoản 2 điều luật

Tóm lại: người chi huy là người chịu trách nh iệm chính trong việc quán

lý quân số, huấn luyện, học tập Là người nấm và thực hiện các đường lối chủ

37

|6i Đièu lệnh quản lý bộ đội - Bộ QP - NXB QĐND, nám 1991, trang 11.

trương cua cấp trên, naười duy trì kv luật quân đội, lãnh đạo, điều hành đơn vị hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

SỸ quan là 112ười được đào tạo cơ bản là người tình n g u y ệ n phuc vu quàn đội lâu dài theo luật sv quan qui định, họ có chuvên m ôn, là nsười tham mưu

2 Ìíip cho người chi huv trong việc quàn lv huấn lu vện và tác chiến

Chính từ vị trí, vai trò của người chi huv, người sỹ quan như vậy nên nêu

họ rời bò hàng n s ũ quân đội có ảnh hướng rất lớn đến việc hoàn thành nhiệm

vụ cua quân đội, đến bí m ật quân sự, đến kế hoạch phòng thủ, tác chiến của đon vị và đặc biệt tác động rất xấu trong tư tướng cán bộ, chiến sỹ trong đơn vị

Điểu luật qui định 2 đối tượng trên là tình tiết định khu n g tăng nặns Vì vậy ch 1 huy hoặc sỹ quan đào ngũ đểu áp dung khoản 2 điểu 259 BLHS

- Lôi kéo người.khác phạm tội là m ột tình tiết định khung tăng nặng điều luật n g h iêm khắc xử lý hành vi lôi kéo người khác cùng đào ngũ vì thực hiện

n ghĩa vụ, trách nhiệm của quân nhân là vinh quang m à còn là bổn phận của

m ỗi c ò n g dân đối với Tổ quốc

Q u â n đội là m ộ t tố chức thống nhất có tinh thần kỷ luật và ý chí chiến

đ ấu cao do m ột tập thế cán bộ, chiến sỹ cùng nhau xây dựng và công tác

Q u â n nhân nào do ý thức tổ chức kỷ luật kém, không chịu rèn luvện mà có hành vi lôi kéo đổng đội cùng rời bỏ đơn vị, nhằm trốn tránh nghĩa vụ thì cần phái được xử lý nghiêm khắc, vì hành vi lôi kéo người khác cùng phạm tội ớ các tội hình sự khác đã bị nghiêm khắc xử lý T rong khi đó lôi kéo đổng đội

p ham tội để lại những hậu quá nghiêm trọng không lường hết được đến sức chiến đấu của đon vị Nó k h ô n s những làm ảnh hưởng tới q u ân số thườns trực, đến tư tướng của các quân nhân khác, đến sự quyết tâm vượt khó khăn, ảnh hườ ng đến k ế h o ạch huấn luyện, chất lượng huấn luyện của đơn vị Đặc biệt lôi kéo người khác cù ng ph ạm tội là làm cho nhiều người cùn g vi phạm, ánh hướng tới ý thức chấp h àn h kỷ luật q u ân đội, pháp luật N hà nước, đến ý thức, trách nhiệm của người q u ân nhân

Chính vì tính nguv hiểm của h à n h vi lôi kéo người khác phạm tội, đế lại

h ậu quả, hoặc khá n ăn g để lại hậu quả xấu đối với sức chiến đấu của quân đội nèn ngay ớ sắc lệnh 163 h àn h vi đào ngũ lần đầu tiên được qui định là tội hình

sự đã đưa tình tiết rủ nhau đào ngũ từ 2 người trở lên là tình tiết tăng nặna và

áp d ụ n g hình phat qui định ở khoản 2 là từ 2 đến 10 n ăm tù