Một số biện pháp giúp học sinh khối 4,5 học tốt, hứng thú hơn trong các tiết ôn tập bài hát và tập đọc nhạc

Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu được trong đời sống tinh thần của con người. Có thể nói âm nhạc là một trong những hình thái ý thức xã hội, thông qua những âm thanh đặc biệt dựa trên hai yếu tố cơ bản là nhịp điệu và giai điệu, những âm thanh được tổ chức chặt chẽ tạo thành hệ thống có tính logic để nói lên tất cả những gì mà trong cuộc sống con người đã trải qua. Đó là niềm vui sướng và nỗi khổ đau, những ước vọng, những ước mơ về hạnh phúc, những trăn trở, những tâm tư thầm kín…Ngoài ra âm nhạc còn có khả năng biểu hiện những khía cạnh khác nhau của cuộc sống, có thể tạo cho con người cảm xúc mãnh liệt, những sắc thái tình cảm nhiều màu sắc, xốn xang, u hoài, mộng mơ…từ tâm hồn này sang một tâm hồn khác

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SÁNG KIẾN

Kính gửi: Trường Tiểu học Phan Đình Phùng Huyện Phú Ninh.Tên đề tài sáng kiến:

Một số biện pháp giúp học sinh khối 4,5 học tốt, hứng thú hơn trong các tiết ôn tập bài hát và tập đọc nhạc.

1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Võ Thanh Trà - Giáo viên Âm Nhạc Trường

TH Phan Đình Phùng , xã Tam phước - Huyện Phú Ninh - Tỉnh Quảng Nam

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Âm Nhạc cho học sinh tại trường tiểu học

Phan Đình Phùng, Huyện Phú Ninh - Tỉnh Quảng Nam

3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: bắt đầu ngày 9

để nói lên tất cả những gì mà trong cuộc sống con người đã trải qua Đó là niềmvui sướng và nỗi khổ đau, những ước vọng, những ước mơ về hạnh phúc, nhữngtrăn trở, những tâm tư thầm kín…Ngoài ra âm nhạc còn có khả năng biểu hiệnnhững khía cạnh khác nhau của cuộc sống, có thể tạo cho con người cảm xúcmãnh liệt, những sắc thái tình cảm nhiều màu sắc, xốn xang, u hoài, mộng mơ…

từ tâm hồn này sang một tâm hồn khác

Giáo dục âm nhạc là một nội dung quan trọng trong nhà trường bằng ngônngữ đặc thù riêng của mình, nó không những mang lại những xúc động mạnh mẽtrong tinh thần của trẻ mà còn giúp các em mở rộng thêm sự hiểu biết về thếgiới, về con người … Do vậy, âm nhạc trở thành loại hình nghệ thuật có ý nghĩa

rất quan trọng trong đời sống của con người luôn được mọi người yêu thích dù ởbất cứ lứa tuổi nào, đặc biệt là đối với tuổi thơ.

Trong hệ thống các môn học ở Việt Nam, môn Âm nhạc là phân môn nghệthuật được giảng dạy ngay từ bậc mầm non nhằm giúp học sinh có năng lực cảmthụ âm nhạc Môn Âm nhạc bậc TH ngày nay cũng được đánh giá cao so với cácmôn học khác để các em được phát triển nhân cách một cách toàn diện

Trong giảng dạy bất kì một môn học nào, việc hướng dẫn học sinh học vàhiểu bài, thực hiện được yêu cầu của bài là rất cần thiết được giáo viên quantâm, vì qua tiết học, nội dung kiến thức được truyền tải đến học sinh một cách

cụ thể; môn âm nhạc cũng vậy Với mục tiêu giáo dục cho học sinh cái hay, cáiđẹp trong cuộc sống thông qua nội dung các bài hát, giúp học sinh cảm nhậnđược sự quan trọng của âm nhạc đối với đời sống con người Tạo cho học sinhmột phong cách, tính bản lĩnh, tự tin, lạc quan yêu đời; biết thương yêu, đoànkết giúp đỡ nhau trong học tập; có nghị lực vượt qua mọi khó khăn trong cuộcsống Qua các tiết dạy và học môn Âm nhạc, giáo viên phát hiện những em cónăng khiếu để bồi dưỡng, động viên, giúp các em nhận ra thế mạnh của bản thânmình mà phát huy trong cuộc sống

Âm nhạc tiểu học ngoài việc học hát, học các bài tập đọc nhạc các em cònđược học các kỷ năng biểu diễn bài hát, vận động phụ họa, gõ phách, nhịp, tiếttấu theo lời ca vận dụng bộ gõ cơ thể " body percussion " như: ( chân, tay, )cũng như nhìn vào bài tập đọc nhạc các em nhận biết được hình nốt, trường độ,đọc đúng cao độ của bài dựa vào kí hiệu bàn tay Các bài tập đọc nhạc với cáchình tiết tấu đơn giản như: Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca theonhạc và được làm các bài tập nhạc Vì vậy việc học Âm nhạc ở lớp 4,5 của họcsinh tiểu học đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới Các em trực tiếp đượctiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc Bên cạnh đó việc rèn luyện khảnăng nghe âm nhạc chuẩn xác, vận động cơ thể một cách nhịp nhàng bằng bộ gõ

cơ thể, giúp cho các em thích thú và tiếp thu kiến thức một cách thoải mái hơntrong suốt một tiết học Tạo cho các em cảm giác vừa học, vừa chơi, vừa thi đuakhông bị gò bó bởi một khuôn khổ nào cả

Vận dụng những vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn âm nhạc tôixin chọn đề tài “Một số biện pháp giúp học sinh khối 4,5 học tốt, hứng thú hơntrong các tiết ôn tập bài hát và tập đọc nhạc” Để phát huy tính tương tác tíchcực hoạt động dạy và học, tôi mong muốn đóng góp một số phương pháp nhỏcủa mình để xây dựng hoàn thiện cách dạy một tiết ôn tập bài hát và tập đọcnhạc, dễ học, dễ hiểu và vận dụng đúng kĩ năng có tính liên hoàn, đúc rút ra từnhững kinh nghiệm giảng dạy của bản thân và học hỏi kinh nghiệm của các thầy

cô và bạn bè đồng nghiệp

Tôi luôn mong muốn tìm ra những biện pháp để giúp các em học sinh họctốt những bài hát , biết cách gõ đệm theo lời ca, vận động phụ họa theo nhạc vàbiểu diễn bài hát cũng như bồi dưỡng thêm vốn hiểu biết về văn hóa của cácvùng miền Chính vì lý do trên tôi cũng đã thực hiện và xin được trình bày đề tàisáng kiến: "Một số biện pháp giúp học sinh khối 4,5 học tốt, hứng thú hơn trong

các tiết ôn tập bài hát và tập đọc nhạc".

4.2 Nội dung cải tiến, sáng tạo để khắc phục nhược điểm của hạn chế:

Tránh cách dạy khô khan, tẻ nhạt, giáo viên phải nắm bắt đặc trưng mônhọc để có cách dạy cho phù hợp Giờ học âm nhạc phải là giờ học nghệ thuậthấp dẫn với phương châm: Học vui- vui học, tránh dạy lí thuyết trừu tượng,nặng nề, căng thẳng Phải vận dụng mọi phương pháp để cải tiến cách dạy từngphân môn theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh Bổ sung, sáng tạothêm nhiều thủ pháp sinh động, hấp dẫn, đa dạng hóa cách thức truyền đạt ở mỗibài dạy, mỗi tiết học Giáo viên có thể áp dụng các phương pháp như: xem tranh,thuyết trình, giải thích, nghe nhạc Bên cạnh đó, lời nói, giọng hát, phong cáchdạy sáng tạo của giáo viên là hết sức quan trọng, đây là một trong những yếu tốgây hứng thú học tập đối với học sinh

Trong các tiết học ôn tập bài hát và tập đọc nhạc trước đây thay vì giáoviên dạy các bước cũ như : Ôn tập bài hát đã học ở tiết trước, cho học sinh hát,đọc nhạc và gõ đệm theo nhịp, phách, tiết tấu bằng dụng cụ gõ thông thường thìgiáo viên có thể hướng dẫn cho các em hát và gõ đêm bài hát bằng bộ gõ cơ thể

"body percussion", đọc nhạc kết hợp thêm cho các em cách đọc nốt nhạc bằng

ký hiệu bàn tay (phương pháp Kodaly) Luyện tập cho học sinh cách hát tập thể:Hát hòa giọng ( đồng ca), hát đối đáp, nối tiếp, hát lĩnh xướng ,lồng ghép cáchình ảnh, trò chơi âm nhạc vào trong bài dạy tạo cho các em có không khí vừahọc, vừa chơi, thi đua cùng tiến bộ.

Trong các tiết học ôn tập bài hát và tập đọc nhạc, vẫn còn học sinh chưahát đúng giai điệu, chưa thuộc lời ca, đọc chưa đúng cao độ bài tập đọc nhạc,chưa cảm nhận về vẻ đẹp của bài hát, ôn tập bài hát, tập đọc nhạc theo các bướcsau nhằm khắc phục những hạn chế đó

1 Học sinh nghe giai điệu bài hát để nhớ về giai điệu lời ca

2 Học sinh nhắc lại tên bài hát, tác giả, nội dung

3 Học sinh sữa chổ sai và tập thể hiện sắc thái

4 Cũng cố giai điệu, tiết tấu: giáo viên đàn một nét nhạc để học sinh đoáncâu trong bài hát

5 Cũng cố lời ca: Học sinh bổ sung lời ca vào chỗ trống

6 Hát kết hợp gõ đệm,, vận động theo nhạc hoặc nhảy múa

7 Hát kết hợp trò chơi, thi đua giữa các tổ, nhóm

8 Trình bày hoặt biểu diễn bài hát theo các hình thức đơn ca, song ca, tốpca

9 Luyện tập các cách hát tập thể: Hát hòa giọng( đồng ca), hát nối tiếp, hátđối đáp, hát lĩnh xướng

10 Luyện tập cách đọc nhạc sử dụng kí hiệu bàn tay

11.Củng cố và dặn dò

Ví dụ: Thiết kế bài ôn tập bài hát trong tiết dạỵ ôn tập ở tuần 13 (lớp 4)

ÔN TÂP BÀI HÁT: CÒ LẢ TẬP ĐỌC NHẠC: TĐN SỐ 4

I MỤC TIÊU

- Biết hát theo giai điệu và đúng lời ca

- Biết hát kết hợp vận động phụ hoạ

- Biết đọc bài TĐN số 4

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1 Ổn định tổ chức: Hát, điểm danh.

2 Kiểm tra bài cũ: Gọi HS lên hát bài hát: Cò lả ,

GV nhận xét ( có thể lồng ghép vào trong bài học)

3 Bài mới: Giới thiệu bài: - GV cho học sinh xem

tranh hoặc một đoạn nhạc nhỏ trong bài để các em

đoán và nhớ lại bài cũ

* Hoạt động 1: Ôn bài hát: Cò lả

- HS lên bảng hát

- HS xem tranh, nghenhạc và trả lời bài

- GV tổ chức trò chơi: nghe nhạc đoán câu hát

trong bài và bổ sung lời ca vào chỗ trống

- GV cho từng tổ, nhóm, cá nhân hát - Tổ, nhóm, cá nhân thực

kết hợp gõ đệm và vận động theo nhạc

* Hoạt động 2: TĐN số 4 – Con chim ri

- GV giới thiệu bài TĐN

- GV treo bài TĐN số 4 lên bảng - HS quan sát

- GV thuyết trình: Hôm nay các em sẽ học bài

TĐN số 4 mang tên: Con chim ri

- GV đàn cao độ các nốt đồ rê mi pha son để HS

đọc hoà theo và sau đó đổi ngược lại

- Cả lớp luyện cao độ

- GV hướng dẫn HS đọc tiết tấu kết hợp gõ phách - HS theo dõi

- GV bắt nhịp, cả lớp cùng đọc tiết tấu kết hợp gõ

phách

- HS luyện tiết tấu

- GV tập đọc từng câu và bắt nhịp cho HS đọc cho

đến hết bài

- Cả lớp tập đọc bài TĐNtheo GV

- GV chỉ định HS đọc lại bài TĐN - 1-2 HS thực hiện

- GV quy định nửa lớp đọc nhạc, nửa lớp ghép lời

- GV hướng dẫn cả lớp đọc nhạc bằng kí hiệu bàn

tay.( GV treo bản phụ và hướng dẫn học sinh)

- HS theo dõi và thựchiện

Học bài TĐN số mấy? Bài TĐN có tên là gì?

- Cho cả lớp trình bày lại bài hát: Cò lả

- Nhận xét tiết học, tuyên dương những HS học

tốt, động viên những HS học yếu cần cố gắng hơn

5 Dặn dò: Nhắc HS về ôn tập lại bài hát, đọc bài:

TĐN Số 4 và xem trước bài mới

- HS hát theo nhạc đàn

4.3 Các điều kiện và phương tiện để áp dụng sáng kiến

+ Học sinh: Có đủ sách Âm nhạc, thanh phách

+ Giáo viên: Đàn, Tranh, Tivi trình chiếu, Máy nghe nhạc

+ Nhà trường: Có phòng học nghệ thuật

+ Ban hoạt động ngoài giờ tổ chức các hoạt động Âm nhạc

4.4 Các bước thực hiện giải pháp:

Giải pháp 1: Gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học

Giáo viên vào lớp, với thái độ vui vẻ thân mật đối với học sinh, việc đánhgiá công bằng trong việc kiểm tra miệng , đều là những yếu tố góp phần tạonên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn bị bước vào bài học mới.Nhưng sự hứng thú học tập chỉ thực sự bắt đầu với phần giới thiệu đề mục mới,tạo sự hấp dẫn đối với HS Giáo viên có thể dùng hình ảnh minh hoạ nội dungcủa bài hát cho HS nhận biết để giới thiệu vào bài, có thể sử dụng trò chơi giải ôchữ để vào bài, giáo viên có thể sử dụng những đoạn nhạc đã được xử lí làmméo tiếng và cho các em nghe đoán bài hát cũng đều rất hấp dẫn học sinh.Giáo viên có thể sử dụng tranh minh họa để học sinh nhìn và đoán tên bài hát đãhọc ở tiết trước

Ví dụ: Âm nhạc lớp 4 tuần 22 ôn tập bài hát "bàn tay mẹ" chúng ta có thể

sử dụng hình ảnh minh họa bàn tay người mẹ để cho các em trả lời và nhắc lạibài học

Giải pháp 2 Cũng cố giai điệu, tiết tấu

Giáo viên có thể đàn một nét nhạc trong bài học để học sinh nhận biết đó là

câu hát nào rồi trình bày lại câu hát đó Tương tự giáo viên gõ tiết tấu của mộtcâu hát, học sinh nhận biết đó là tiết tấu của câu hát nào rồi hát câu đó

Ví dụ: giáo viên có thể gõ một đoạn tiết tấu ngắn trong bài "tre ngà bênlăng Bác" học sinh nghe tiết tấu và đoán đoạn nhạc trong bài

Giải pháp 3 Cũng cố lời ca

Thuộc lời ca là việc rất quan trọng trong việc học hát và ôn tập bài hát Nếu

như trong quá trình học hát mà học sinh không thuộc lời thì dẫn đến việc ôn tậpbài hát sẽ rất khó khăn Vì vậy để củng cố cho các em phần lời ca thì giáo viêncần phải bổ sung trò chơi vào phần dạy

Ví dụ: giáo viên cho học sinh bổ sung lời ca vào chỗ trống trong mộtđoạn của bài "ước mơ"

( Gió vờn cánh đàn bướm xinh dạo chơi

Trên cành cây chim ca líu lo mong chờ

Như vậy học sinh có thể vừa chơi trò chơi vừa có thể nhớ lại lời ca bàihát mình đã được học ở tiết trước

Giải pháp 4 Hát kết hợp gõ đệm, vận động theo nhạc hoặc nhảy múa Phần hát kết hợp gõ đệm, vận động theo nhạc có thể xem như phần không

thể thiếu trong âm nhạc Gõ đệm theo nhiều hình thức khác nhau sẽ làm cho bàihát hay hơn cuốn hút người nghe không bị nhàm chán Thông thường chúng tathường cho học sinh gõ đệm nhịp, phách bằng thanh phách, dụng cụ gõ , thay

vì để cho các em vận động nhiều hơn thì chúng ta có thể dạy cho các em cách gõđệm theo nhạc bằng nhạc cụ bộ gõ cơ thể " body percussion "

Ví dụ: Chơi tiết tấu bằng body percussion:

Ứng dụng đệm cho các bài hát: Thật là hay (Nhạc và lời: Hoàng Lân), Bài ca đi

học (Nhạc và lời: Phan Trần Bảng), Em yêu hoà bình (Nhạc và lời: Nguyễn Đức

Toàn)

Ví dụ: Chơi tiết tấu bằng body percussion:

Ứng dụng đệm cho các bài hát: Chúc mừng sinh nhật (Nhạc Anh), Đếm sao (Nhạc và lời: Văn Chung), Con chim non (Dân ca Pháp).

Bên cạnh cách gõ đệm bằng body percussion thì chúng ta cũng có thể sửdụng một số vật dụng có sẵn:

Ví dụ: Chơi tiết tấu bằng vật dụng sẵn có (cốc nhựa):

- Vỗ hai tay

- hai tay vỗ xuống nặt bàn

- Tay phải cầm cốc úp xuống mặt bàn

- Tay phải úp miệng cốc vào lòng bàn tay

Giải pháp 5 Hát, đọc nhạc kết hợp trò chơi

Thực tế cho thấy, nếu trong một tiết học giáo viên dành ít thời gian tổchức trò chơi thì học sinh sẽ rất hào hứng Trong âm nhạc có rất nhiều trò chơi,nhưng trò chơi phải phù hợp với từng bài học cụ thể

Ví dụ: Trong học hát có trò chơi: “Nhìn tranh đoán tên bài hát”, “Nghe

nhạc đoán bài hát”, “Nghe tiết tấu đoán câu hát” Trong phân môn Tập đọcnhạc, để giúp các em ghi nhớ hơn về vị trí các nốt nhạc, tôi đã vận dụng phươngpháp dạy học mới theo định hướng phát triển năng lực học sinh bằng cách tổchức trò chơi: “ Ai nhanh, ai đúng” trò chơi gồm một nhóm học sinh, mỗi emmang tên một nốt nhạc có trong bài Tập đọc nhạc Giáo viên đàn giai điệu bài

Tập đọc nhạc, nhóm học sinh lắng nghe, khi đến tên nốt nhạc nào được đánh lênthì em học sinh mang tên nốt đó sẽ xướng lên Học sinh nào nhanh và chính xác

sẽ được tuyên dương

Giải pháp 6 Thi đua giữa các tổ, nhóm.

Đây là bước giúp học sinh thoải mái hơn trong tiết học, tạo không khí thi

đua sôi nỗi giúp các em có tinh thần đoàn kết , giao lưu giữa các tổ, nhóm tronglớp

Ví dụ: giáo viên có thể chọn 2 nhóm, 1 nhóm hát và 1 nhóm gõ đệm theophách, tiết tấu và ngược lại

Hoặc giáo viên có thể cho 3 nhóm, 1 nhóm đọc nốt nhạc và 1 nhóm ghéplời ca , 1 nhóm gõ đệm theo nhịp trong bài tập đọc nhạc

Ví dụ: trong bài tập đọc nhạc số 2 lớp 5

Giải pháp 7 Trình bày hoặc biểu diễn bài hát theo các hình thức đơn

ca, tốp ca, đồng ca.

Sau khi các em đã hoàn thành các yêu cầu của 1 bài hát thì phần cuối cùng

để hoàn chỉnh 1 bài học là phần biểu diễn bài hát Có nhiều hình thức biểu diễnbài hát như: hát đơn ca vận động phụ họa theo nhạc, gõ đệm theo nhạc hoặc hátsong ca, tốp ca Phần này giúp cho các em tự hoàn thiện bản thân và thể hiệnnăng khiếu âm nhạc của mình trước lớp

( HS vận động phụ họa trong tiết học ôn tập bài hát )

Ví dụ: giáo viên chia lớp thành 4 nhóm hát nối tiếp và đồng ca bài "Tiếnghát bạn bè mình" ( Nhạc và lời Lê hoàng Minh )

Hát nối tiếp Nhóm 1 Trong không gian thân ái

Nhóm 2 Một lời mẹ giấc sayNhóm 3 Một đàn chim hiền lành Nhóm 4 Một chồi non lá cànhĐồng ca Nhóm 1,2,3,4 Bay lên cao hành tinh này

Ví dụ: Hát đối đáp và đồng ca bài những bông hoa những bài ca ( nhạc vàlời Hoàng Long)

HS nam Lời hát rộn rã đường phố

HS nữ Ngàn hoa nở tươi mặt trời

HS nam Náo nức tiếng cười yêu đời

Ví dụ: Hát lĩnh xướng và đồng ca, bài " Em yêu hòa bình" ( Nhạc và lời:nguyễn Đức Toàn )

Cách hát Người hát Câu hát

Hát Lĩnh xướng Lĩnh xướng 1 Em yêu hòa bình đường làng

Lĩnh xướng 2 Em yêu xóm nhỏ lời ca

Giải pháp 9 Tập đọc nhạc

Bên cạnh việc dạy hát và phát triển khả năng nghe nhạc, môn âm nhạc còncung cấp cho các em một số kiến thức về âm nhạc thông qua phân môn Tập đọcnhạc Dạy Tập đọc nhạc sẽ rất vất vả nếu không có sự trợ giúp của đàn phímđiện tử Trước hết giáo viên chọn tiếng Piano để dạy Tập đọc nhạc Hướng dẫnhọc sinh luyện đọc cao độ với tất cả tên nốt có trong bài Tập đọc nhạc theo thứ

tự từ thấp đến cao rồi ngược lại Nâng cao hơn, giáo viên chỉ nốt nào học sinhđọc cao độ của nốt đó Trong lúc hướng dẫn học sinh luyện đọc, giáo viên chú ýnghe và sửa sai nếu có những em đọc sai cao độ để hướng dẫn kịp thời Nhưvậy, học sinh sẽ không bị áp đặt và tiếp thu bài một cách chủ động

- Sau khi luyện đọc cao độ và tiết tấu, hướng dẫn học sinh tập đọc nhạc làlúc cây đàn phím giúp ích cho giáo viên và học sinh một cách đắc lực Giáo viênđàn từng chuỗi âm thanh ngắn, hướng dẫn học sinh lắng nghe, nhẩm theo; khigiáo viên bắt nhịp thì cùng hoà giọng vào với đàn.Với cách làm như vậy, giáoviên không phải đọc mẫu tự học sinh lắng nghe âm thanh và tự đọc bài theonhững gì các em cảm nhận được Các em sẽ rất thích thú vì tự mình khám phágiai điệu của bài đọc nhạc, và tự ghép được lời ca Và sẽ thích thú hơn khi các

em được nghe trọn vẹn bài hát có đoạn trích là bài tập đọc nhạc mà các em vừahọc Lúc này giáo viên cần đến sự hỗ trợ của thiết bị khác: đó là máy nghe vàbăng đĩa mẫu Để thực hiện được phần này giáo viên cần:

- Chuẩn xác về cao độ, không được “chênh phô”, tiết tấu phải chính xác

- Kết hợp với âm thanh trên đàn để kiểm tra chính xác cao độ của học sinhkhi đọc bài

- Kết hợp trò chơi như đọc tiết tấu theo âm thanh của các nhạc cụ, thi đuađọc nhạc theo tổ để tạo không khí sôi nổi trong lớp học

- Sưu tầm thêm các bài tập đọc nhạc ngắn để khuyến khích các em có năng