Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp Một

Mặc dù hiện nay chúng ta đang sống trong thời đại Công nghệ thông tin, tất cả mọi lĩnh vực được phát triển như vũ bão, các em được học tập và sinh hoạt trong một môi trường khá đầy đủ nên các em có những hiểu biết khá phong phú, đa dạng thông qua các kênh thông tin, đặc biệt là nhờ truy cập internet, nhưng tôi nhận thấy kỹ năng sống của các em còn rất nhiều hạn chế. Các em nhận thức chưa đúng về kỹ năng sống. Hầu hết các em lúng túng khi trả lời hoặc chưa biết cách xử lý các tình huống thường gặp trong cuộc sống, trong giao tiếp hằng ngày.

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và Đào tạo.

3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Năm học 2019 - 2020

Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó” Lời dạy ấy vừa là khẳng địnhvừa thể hiện mong muốn của Người về một đất nước luôn có những con ngườitài và đức luôn luôn đi đôi với nhau Song, hiện nay, trong cuộc sống của giớitrẻ, cung cách ứng xử cũng như sự hòa nhập, và cách thể hiện bản thân của các

em trong từng tình huống khác nhau khiến chúng ta cần phải nghiêm túc nhìnnhận lại vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Chúng ta luôn phải nhắcđến những tình trạng như: trẻ em ngày nay sống quá ích kỷ, lạnh lùng, vô cảm,không quan tâm tới bất cứ vấn đề gì xung quanh các em; tình trạng cư xử thiếuvăn hóa giữa mọi người với nhau Nhiều em học giỏi, nhưng ngoài điểm sốcao, khả năng tự chủ và khả năng giao tiếp lại rất kém Nguyên nhân sâu xa là

do các em thiếu kỹ năng sống

"Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai" Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗigia đình, tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là nhân tố để cây đời mãi mãixanh tươi Việc chăm sóc và giáo dục trẻ em, bồi dưỡng trẻ emtrở thành công dân tốt của đất nước là một công việc vô cùngquan trọng Vì vậy, để có một đất nước ngày càng tươi đẹp với những conngười tài đức vẹn toàn, thì việc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vô cùngquan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cáchtoàn diện cho trẻ sau này Chúng ta không chỉ phải dạy kiến thức cho học sinh

mà quan trọng hơn hết là dạy cách làm người, những con người đáp ứng đầy đủnhững tố chất hiện đại, năng động, hoạt bát, thích nghi tốt, ứng phó nhanh trongmọi tình huống nhưng không đánh mất đi phẩm chất, đạo đức, giá trị nhân văntốt đẹp, bản sắc văn hóa của con người Việt

Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và nhà nước ta vẫn luôn coi trọng giáo dục

là quốc sách hàng đầu Từ năm học 2009 – 2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng

đã đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhiệm vụ năm học Để thực hiện thành côngnhiệm vụ giáo dục, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, chỉ giao trách nhiệmcho nhà trường là chưa đủ mà cần có sự phối hợp hiệu quả giữa “Giáo dục nhàtrường kết hợp với gia đình và ngoài xã hội” Trong đó nhà trường đóng vai tròchủ đạo và vai trò của giáo viên chủ nhiệm được coi là một khâu quan trọng, có

ý nghĩa quyết định đến mức độ thành công của việc giáo dục kỹ năng sống Mặc dù hiện nay chúng ta đang sống trong thời đại Công nghệ - thông tin,tất cả mọi lĩnh vực được phát triển như vũ bão, các em được học tập và sinhhoạt trong một môi trường khá đầy đủ nên các em có những hiểu biết kháphong phú, đa dạng thông qua các kênh thông tin, đặc biệt là nhờ truy cậpinternet, nhưng tôi nhận thấy kỹ năng sống của các em còn rất nhiều hạn chế.Các em nhận thức chưa đúng về kỹ năng sống Hầu hết các em lúng túng khitrả lời hoặc chưa biết cách xử lý các tình huống thường gặp trong cuộc sống,trong giao tiếp hằng ngày

Hơn nữa, bậc học tiểu học là nền tảng tạo cơ sở cho học sinh phát triểnhọc tiếp các bậc học tiếp theo Vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinhnhững vốn kiến thức kỹ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ýđến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để họcsinh có thêm vốn kinh nghiệm thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới Đặcbiệt là các em học sinh lớp 1, là lớp học đầu tiên của bậc Tiểu học,các em mới gia nhập cuộc sống nhà trường, chưa biết ứng xửvới mọi người xung quanh, chưa biết tự tin trước đám đông,lúng túng khi gặp tình huống nguy hiểm có thể xảy ra bất cứlúc nào kỹ năng tự bảo vệ trước những vấn đề xã hội có nguy cơ ảnh hưởngđến sức khỏe và an toàn trong cuộc sống như: kỹ năng nhận diện một vấn đề,biết cách xác định và xử lí tình huống, biết cách từ chối, kỹ năng xử lý mâuthuẫn, kỹ năng ra quyết định và tự chăm sóc sức khỏe, còn gặp nhiều khókhăn

Chính vì thế mà việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiếtphù hợp với mục tiêu giáo dục, nhằm góp phần đào tạo “con người mới” vớiđầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ”, “nhân, lễ, nghĩa, trí, tín” để học sinh được

phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội Rèn kỹ năng sống

cho học sinh giúp cho học sinh thích ứng được với môi trường xã hội, tự giảiquyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề sức khoẻ, môitrường, tệ nạn xã hội, để các em có thể tự tin, chủ động không bị quá phụthuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợi ích chínhđáng, tạo điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấuvươn lên

Nhưng trong thực tế hiện nay, việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trongnhà trường đã được chú ý đến, song nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc tổchức, thực hiện các chương trình hoạt động rèn kỹ năng sống cho học sinh.Trước những khó khăn thực tiễn ấy, tôi tìm những hướng đi nhằm nângcao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp Một

4.1 Tình trạng của giải pháp đã biết:

a Ưu điểm:

- Lãnh đạo địa phương, các tổ chức đoàn thể quan tâm đến công tác giáodục.

- Được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát và kịp thời của lãnh đạo nhà trường.Những năm qua, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựngtrường học thân thiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từtrung ương đến địa phương, nhà trường cũng đã có kế hoạch từng năm học vớinhững biện pháp cụ thể để giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinhmột cách chung nhất cho các khối lớp học, đây chính là những định hướng giúpgiáo viên thực hiện như: Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huốngtrong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyệnsức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng tránh tai nạn giao thông, kỹnăng phòng, tránh tai nạn bom mìn và vật liệu chưa nổ, đuối nước và các tainạn thương tích khác; rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, tự bảo vệ bản thân,phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội,…

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, tổ khối

và các thầy cô trong nhà trường thường xuyên trao đổi qua cáctiết dạy tốt, dạy chuyên đề, dự giờ, sinh hoạt ngoại khóa tôi đãrút ra được nhiều điều bổ ích

- Được sự đồng thuận rất cao và sự hỗ trợ nhiệt tình của hội cha mẹ họcsinh, của các đoàn thể trong nhà trường và địa phương

- Trong thực tế nhiều năm học qua, với yêu cầu sử dụng công nghệ thôngtin đổi mới hình thức phương pháp dạy học của nhà trường, bản thân mỗi giáoviên đã thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin trong các tiết học để cungcấp cho các em các kênh hình ảnh, kênh thông tin cần thiết và thiết thực để tăngcường giáo dục kỹ năng sống cho các em qua các bài học, môn học Ngoài racác em còn được tham gia các buổi sinh hoạt chuyên đề: giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh trong các môn học, nâng cao chất lượng các tiết sinh hoạt lớp.Học sinh được tham gia nhiều buổi sinh hoạt ngoại khóa, giao lưu do nhàtrường tổ chức, đưa các trò chơi dân gian vào lớp học

- Phần lớn học sinh ngoan, có ý thức tự giác học tập, rèn luyện

- Nhà trường có nhiều năm đạt danh hiệu “Tập thể lao động tiên tiến”

- Có đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên đủ so với yêu cầu, 100% đạtchuẩn và trên chuẩn Đa số giáo viên nhiệt tình và có tinh thần trách nhiệm cao

- Đội ngũ giáo viên khối nhiệt tình, thân thiện luôn quan tâm đến từng đốitượng học sinh

b Nhược điểm:

- Còn một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học tập cũng như giáodục đạo đức của con em mình Một số bậc phụ huynh luôn nóng vội trong việcdạy con; họ chỉ chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ,hoặc chưa biết làm toán thì lo lắng một cách thái quá Đồng thời lại chiềuchuộng, cung phụng con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ, chỉ chú ýđến khâu dạy, không chú ý đến con mình ăn, uống như thế nào, trẻ có biết sửdụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống hay không? Và vì sao chúng tacần những đồ dùng, vật dụng đó? Những đồ dùng đó để làm gì?

- Một số học sinh con em gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn, ba mẹchủ yếu lo đi làm kiếm sống cho nên ít có điều kiện quan tâm giáo dục các em.Địa bàn rộng, một số học sinh nhà xa nên công tác phối kết hợp giữa gia đình

ở môi trường mới – môi trường Tiểu học

Thực trạng của lớp chủ nhiệm :

Năm 2019- 2020, tôi được lãnh đạo nhà trường phân công chủ nhiệm lớp1B, được sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường, sự động viên của tập thể đồngnghiệp, cộng với những kinh nghiệm mà bản thân đã tích lũy qua nhiều nămtrong giảng dạy, đặc biệt là công tác chủ nhiệm lớp Tuy nhiên khi tiếp nhận lớpmới, tôi vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn và nhiều điều cần phải quan tâm: Lớp 1B gồm có 33 học sinh, trong đó có: 21 em nam, 12 em nữ; 1 em làhọc sinh lưu ban, nhiều em có hoàn cảnh khó khăn Cá biệt có những em bố mẹ

ly hôn, các em phải ở với ông bà từ khi còn rất bé…

Những biểu hiện của học sinh: Thực tế, khi học sinh rời trường mầm non

và bước chân vào lớp 1, tất cả mọi nề nếp, giờ giấc học tập đều xa lạ chưa vàomột kỉ luật nhất định, các em khá rụt rè chưa quen với cách học cũng như mạnhdạn bày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không,không tròn câu, không nói lời cảm ơn, xin lỗi với cô, bạn bè Nhiều em nóichuyện theo thói quen và sở thích, thích nói lúc nào thì nói, thích nói gì là nóingay Khả năng tư duy độc lập cả các em hạn chế, hầu hết các vấn đề các emđều chờ sự gợi ý nhắc nhở hoặc làm mẫu của cô giáo

Từ những khó khăn trên, là giáo viên chủ nhiệm lớp 1, bản thân tôi đãnghĩ ngay đến việc phải tích cực giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho các

em Vì thế tôi luôn tìm tòi, vận dụng và thay đổi các biện pháp trong công tácchủ nhiệm Với mong muốn được hiểu, gần gũi, giúp đỡ, định hướng kịp thờicho các em, được góp một phần kinh nghiệm nhỏ bé của mình vào việc giáodục nhân cách, giáo dục ý thức kỷ luật, nền nếp, hình thành các kỹ năng sốngcần thiết cho các em

Trước những thách thức đó đòi hỏi người giáo viên phải nỗ lực bản thân,kiên trì, bền bỉ cùng nhà trường khắc phục khó khăn và từng bước nâng caochất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp Một

4.2 Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp:

- Căn cứ hướng dẫn và nhiệm vụ năm học 2019 - 2020 của trường

Dựa vào Nghị quyết hội nghị CB GV CNVC đầu năm học 2019

-2020, nên bản thân đã lập kế hoạch và bắt tay vào thực hiện nghiên cứu đề tàisáng kiến bắt đầu từ đầu năm học

- Tìm hiểu xác định lại một cách chính xác và khoa học “Thế nào là kỹnăng sống?”, “Thế nào là học sinh còn hạn chế về kỹ năng sống?”

+ Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý - xã hội cơ bản giúp cho cá nhântồn tại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộcsống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại… Kỹ năngsống đơn giản là tất cả điều cần thiết mà chúng ta phải biết để có được khảnăng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống.

+ Học sinh còn hạn chế về kỹ năng sống là những học sinh còn hạn chế

về các hành vi tích cực; và khả năng thích nghi cho phép mỗi cá nhân đối phóhiệu quả với các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày còn hạn chế,nói cách khác là khả năng tâm lí xã hội chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội

- Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính độc lập, sángtạo của học sinh gắn với thực tiễn, có tài liệu bổ trợ phong phú, sử dụng thiết bịdạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, luôn tạo cho các emtính chủ động, tích cực, hứng thú trong học tập; phát huy tính sáng tạo, tạođược bầu không khí cởi mở thân thiện của lớp của trường Trong giờ học, giáoviên cần tạo cơ hội cho các em được nói, được trình bày trước nhóm bạn, trướctập thể, nhất là các em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém qua đó góp phầntích lũy kỹ năng sống cho các em

- Cần thường xuyên tổ chức các họat động giáo dục chăm sóc giáo dục các

em một cách thích hợp tuân theo một số quan điểm: Giúp các em phát triểnđồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm - xã hội và thẩm

mĩ Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khámphá tìm tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tinhhuống khác nhau

- Cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những bạnkhác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành xử,biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhómhọc sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thửthách mới Điều này liên quan tới việc các em có cảm thấy thoải mái, tự tin haykhông đối với mọi người xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanhchấp nhận đứa học sinh đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin,thoải mái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để chúng ta khôngphải xấu hổ vì những hành vi không đẹp của các em

- Phát động học sinh làm đồ chơi dân gian; sưu tầm các bài hát, điệu múathể loại dân ca cho học sinh theo phù hợp theo từng lứa tuổi

- Quán triệt mục tiêu giảng dạy môn Đạo đức, nhất là hình thành các hành

vi đạo đức ở tiết 2 Giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác kiểm tra đánh giáphân loại hạnh kiểm của học sinh, rèn cho học sinh khả năng tự học, tự chămsóc bản thân, biết lễ phép, hiếu thảo, tự phục vụ bữa ăn và vệ sinh cá nhân

- Giáo viên chủ nhiệm phải làm tốt công tác chủ nhiệm mà nhà trườngphân công, thường xuyên thay đổi các hình thức sinh hoạt lớp, luân phiên nhaucho các em làm lớp trưởng, tổ trưởng, không nên trong năm học chỉ để một emlàm lớp trưởng Với học sinh tiểu học, thầy cô giáo là người mẹ hiền thứ haicủa các em, các em luôn luôn nghe lời dạy bảo và làm theo những gì thầy côdạy, thầy cô giáo phải là tấm gương sáng về đạo đức, nhất là tấm gương về các

ứng xử văn hóa, chuẩn mực trong lời nói và việc làm Giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh sẽ khó hơn khi chính thầy cô không phải là một tấm gương.

- Thông qua các giờ chào cờ không chỉ là đánh giá xếp loại nền nếp, họctập, các hoạt động giáo dục trong tuần qua, triển khai kế hoạch tuần tới củaBGH nhà trường mà cần thay đổi hình thức buổi lễ chào cờ một cách sáng tạo,rèn luyện các kỹ năng cho học sinh Chẳng hạn như để các em được thay mặtlớp trực đánh giá, nhận xét thêm phần giao lưu với toàn trường qua các tiết mụcvăn nghệ, kể chuyện, câu đố, trò chơi… do chính các em đứng ra tổ chức dưới

sự giúp đỡ và hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm

- Xây dựng trường, lớp xanh - sạch - đẹp - an toàn Trong đó cần chú trọngtạo môi trường tự nhiên gần gũi với cuộc sống như trồng vườn cây thuốc nam,các câu khẩu hiệu ở các cây xanh, bồn hoa để thông qua đó mà giáo dục ý thứcbảo vệ môi trường ở các em Ngoài ra, nhà trường cần phối hợp với gia đình,các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường để cùng góp phần giáo dục kỹnăng sống cho các em

- Tổ chức các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, các cuộc thi bằng các hìnhthức như Rung chuông vàng, Đường lên đỉnh Hàng năm, nhà trường tổ chứccho các em tham quan, dã ngoại, du lịch như cha ông ta đã nói: “Đi một ngàyđàng, học một sàng khôn”

- Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa, “diễn đàn” ở phạm vi lớp khối củamình Mỗi năm học sẽ có một số chủ đề rèn luyện kỹ năng sống được triểnkhai Trong đó nhà trường cần phát huy vai trò của tổ chức Đội Thiếu niên tiềnphong Hồ Chí Minh và Sao nhi đồng theo các chủ điểm hàng tháng Đưa tròchơi dân gian, hát dân ca và các loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian vàotrường học, qua đó mà rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

- Dạy kỹ năng sống cho tuổi trẻ học đường trong giai đoạn hiện nay là mộtyêu cầu cấp thiết ở các trường phổ thông nói chung, bậc tiểu học nói riêng.Trong lúc nội dung về rèn luyện kỹ năng sống chưa được đưa vào thành mộtchương trình riêng mà chủ yếu được giáo viên lồng ghép trong từng bộ mônnhư giáo dục Đạo đức, Tiếng Việt… hay trong các tiết chào cờ đầu tuần Vớithời lượng hạn hẹp như vậy, các em chưa được trang bị đầy đủ các kỹ năngsống Đó là điều đang còn khó khăn, lúng túng cho các nhà trường nhằm rènluyện kỹ năng sống cho hoc sinh

- Muốn học sinh có những kỹ năng chính xác thì trước hết giáo viên tự rèncho bản thân những kỹ năng sống hữu ích

- Thường xuyên kiểm tra để nắm rõ tình hình học tập rèn luyện của các em

mẹ, là anh, là chị, là người bạn tốt của các em Thực tế cho thấy, có khoảng

cách giữa nhận thức và hành vi của con người, có nhận thức đúng chưa chắc đã

có hành vi đúng VD: Nhiều người biết hút thuốc có hại cho sức khỏe, có thểdẫn đến ung thư vòm họng, ung thư phổi nhưng họ vẫn hút thuốc Đó chính là

- Chú ý đến từng đối tượng học sinh, quan tâm các hoạt động học ở tronglớp, học sinh đó đã học được gì và còn phần nào chưa biết để kịp thời phục hồingay không bỏ qua dần theo ngày tháng

- Rèn kỹ năng sống hiệu quả qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động giáodục, vui chơi

- Luôn tạo mọi điều kiện để các em có thể bày tỏ, thể hiệnmình, tham gia tốt các buổi hoạt động ngoại khóa của trường,lớp

- Giáo dục ý thức học tập cho học sinh

- Giúp phụ huynh và học sinh của lớp hiểu được ý nghĩa quan trọng củaviệc trau dồi kỹ năng sống cho học sinh

- Phải đầu tư thật tốt vào bài giảng, kế hoạch giáo dục kỹ năng sống

- Thường xuyên động viên, khen thưởng Chia lớp thành các tổ, thi đuahọc giữa các tổ, xây dựng đôi bạn cùng tiến, hoa điểm tốt, để các em có ý thứcphấn đấu vươn lên, hăng hái hơn trong các hoạt động ở lớp Học sinh rất thíchđược khen, giáo viên cố gắng tìm những điểm tốt của các em để khen ngợi.Luôn động viên, nhắc nhở khéo những em thực hiện chưa tốt Tránh những lờinói làm tổn thương học sinh Trong giáo dục nếu giáo viên không biết khuyếnkhích học sinh học tập thì bị phản tác dụng, vô tình trở thành con dao hai lưỡi.Học sinh bị gò bó trong một nguyên tắc cứng nhắc, rập khuôn, bị nhồi nhétkiến thức Từ đó các em trở nên bướng bỉnh, chây lười, ỉ lại và tiếp thu bài mộtcách thụ động

- Lên kế hoạch liên lạc, trao đổi bàn bạc với phụ huynh học sinh và banđại diện cha mẹ của lớp Thường xuyên liên lạc chặt chẽ với phụ huynh họcsinh để cùng nhau tạo điều kiện thuận lợi và quan tâm tới vệc học tập của con

em mình nhiều hơn Giáo viên tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các

- Trong 15 phút sinh hoạt đầu giờ giáo viên hướng dẫn cán sự lớp kiểm tra

từ việc học bài cũ, chuẩn bị sách vở, vệ sinh cá nhân, vệ sinh lớp học…Cáichính là rèn cho các em tinh thần tự quản, tinh thần tập thể, tính chủ động, sángtạo, mạnh dạn tự tin trong mọi hoạt động Có như vậy mới phát huy tác dụngtrong việc rèn các em vào nề nếp học tập

- Có biện pháp vừa tình cảm vừa nguyên tắc đối với những học sinh cònxem nhẹ việc học tập và rèn luyện kỹ năng sống

4.3 Các điều kiện, phương tiện cần thiết để thực hiện và áp dụng giải pháp:

Như máy vi tính, hình ảnh, bài hát, trò chơi, đồ dùng dạy học

4.4 Các bước thực hiện giải pháp, cách thức thực hiện giải pháp:

Có thể nói kỹ năng sống là nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thànhthái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có kỹ năng sống phùhợp sẽ luôn vững vàng trước những thử thách, họ luôn yêu đời, luôn thànhcông, luôn làm chủ cuộc sống của mình Do đó giáo dục các kỹ năng sống chohọc sinh là việc làm cấp thiết, làm ngay và làm lâu dài Trong xu thế phát triển

và đổi mới giáo dục hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiềuquốc gia trên thế giới đưa vào dạy cho học sinh ở các trường, dưới nhiều hìnhthức khác nhau Chương trình hành động đã đặt ra trách nhiệm phải đảm bảocho người học được tiếp cận với chương trình giáo dục kỹ năng sống phù hợp

và kỹ năng sống cần được coi như một nội dung của chất lượng giáo dục Tuynhiên nội dung nào được đưa vào giáo dục cho các em, vấn đề cụ thể nào cầnquan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống hiện nay là rất cần thiết và cấp bách.Bởi vì chúng ta đều biết, ngày nay các em học sinh rất thông minh, tiếp thukiến thức nhanh và vận dụng rất tốt, nhưng việc ứng xử một số vấn đề mangtính văn hoá, mang tính xã hội còn rất hạn chế Vì thế mà việc đưa ra nhữnggiải pháp để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là điều rất cần thiết và cầnđược quan tâm đúng mức Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biệnpháp sau:

a Giải pháp 1: Đối với giáo viên:

a.1 Một là, nhận thức sâu sắc về sự cần thiết của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 1.

Đầu năm học, tôi học tập nghiên cứu rèn kỹ năng sống cho học sinh tiểuhọc, về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kỹ năng sống cho họcsinh bậc học tiểu học do Bộ Giáo dục - Đào tạo phát động; qua đó giúp tôi hiểuđược rằng chương trình học chính khoá thường cho trẻ tiếp xúc từ từ với cáckiến thức văn hoá trong suốt năm học, còn thực tế trẻ sẽ học tốt nhất khi cóđược cách tiếp cận một cách cân bằng, biết cách phát triển các kỹ năng nhậnthức, cảm xúc và xã hội Vì thế, khi trẻ tiếp thu được những kỹ năng giao tiếp

xã hội và các hành vi ứng xử cơ bản trong nhóm bạn, thì trẻ sẽ nhanh chóng sẵnsàng và có khả năng tập trung vào việc học văn hoá một cách tốt nhất

Từ xa xưa công tác giáo dục cũng đã quan tâm đến việc giáo dục nền nếpđạo đức, tình cảm với thầy cô và bạn bè, cách ứng xử văn hoá… Đó cũng chính

là biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Phát huy truyền thống tốt đẹp

đó, đặc biệt trong giai đọan hiện nay công tác giáo dục luôn được quan tâm đào

tạo với mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh Nhận thức được điều đó bảnthân tôi không chỉ lo dạy kiến thức mà còn quan tâm đến việc giáo dục và rènluyện kỹ năng sống cho các em, nhất là đối với học sinh lớp 1, các em đangchập chững những bước chân đầu tiên vào bậc tiểu học Các em rời trườngMầm non và bước chân vào lớp 1, tất cả mọi nề nếp, giờ giấchọc tập, sinh hoạt còn xa lạ chưa vào một khuôn khổ nhấtđịnh, các em khá rụt rè chưa quen với cách học cũng như mạnhdạn bày tỏ ý kiến Vì vậy, người giáo viên cần phải biết nhận thức sâu sắc

về sự cần thiết của việc giáo dục kỹ năng sống cho các em Vậy những kỹ năngnào cần trang bị cho các em? Theo tôi nghĩ vấn đề giáo dục đạo đức lối sống,văn hóa con người, văn hóa dân tộc, văn hóa ứng xử là vấn đề cần quan tâm vàcần thiết nhất Muốn làm được điều đó, tôi đã từng bước phân loại các nhóm

“kỹ năng sống” cần tăng cường để giáo dục cho các em như:

+ Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với chính mình: tự nhận thức, xácđịnh giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng, tự tin Đây

là nhóm kỹ năng mà giáo viên cần chú tâm rèn cho học sinh thông qua tínhcách của mỗi cá nhân, giúp các em cảm nhận, biết được mình là ai, cả về cánhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác và trong tập thể lớp.Nhóm kỹ năng sống này giúp các em luôn cảm thấy tự tin với chính mình trongmọi tình huống và ở mọi nơi

Kỹ năng sống tự tin: Một trong những kỹ năng đầu tiên mà giáo viên cầnchú tâm là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ Nghĩa là giúp trẻ cảm nhậnđược mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những ngườikhác Kỹ năng sống này giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ởmọi nơi

Kỹ năng sống hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát giáo viêngiúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đốivới các em học sinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biết cảmthông và cùng làm việc với các bạn

Kỹ năng thích tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một trongnhững kỹ năng quan trọng nhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sự khátkhao được học Người giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khácnhau để khơi gợi tính tò mò tự nhiên của các em Nhiều nghiên cứu cho thấyrằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạthường khơi gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được

Kỹ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễnđạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiếnthức của mình trong thế giới xung quanh Đây là một kỹ năng cơ bản và kháquan trọng đối với trẻ; có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kỹ năng khácnhư đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học Nếu các em cảm thấy thoảimái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dànghọc và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cần thiết

để giúp học sinh sẵn sàng học mọi thứ

+ Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với người khác: giao tiếp có hiệuquả, thương lượng, thương thuyết từ chối, giải quyết mâu thuẫn, bày tỏ sự cảm

thông, hợp tác và tìm kiếm sự giúp đỡ, Nhóm kỹ năng năng này sẽ giúp các

em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn Chúng ta cần giáo dục chocác em biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người kháchiểu, giúp các em cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình về thế giới xungquanh Đây là nhóm kỹ năng cơ bản và khá quan trọng Nếu các em cảm thấythoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễdàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cầnthiết để giúp học sinh sẵn sàng học mọi thứ và biết cách hòa nhập với mọingười

+ Nhóm các kỹ năng ra quyết định một cách hiệu quả: tìm kiếm và xử líthông tin, lựa chọn và ra quyết định một cách hiệu quả, giải quyết các tìnhhuống đặc biệt khó khăn trong cuộc sống, giải quyết vấn đề, tư duy phê phán,

tư duy sáng tạo, Người giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khácnhau để khơi gợi tính tò mò tự nhiên của các em Nhiều nghiên cứu cho thấyrằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạthường khơi gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được Đây lànhóm kỹ năng giúp các em thể hiện và khẳng định được bản lĩnh của mình

Ngoài ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóatrong ăn uống qua đó dạy các em kỹ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lậpnhư: Biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sửdụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống một cách đúng đắn, ăn uống gọngàng, không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ không gây tiếng ồn, ngậm miệng khi nhaithức ăn, biết mời trước khi ăn, cảm ơn sau khi ăn, biết tự dọn, cất đúng chỗ bát,chén, thìa … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp, ngồi ngay ngắn, không làm ảnhhưởng đến người xung quanh

Học sinh bán trú đang ăn trưa.

Các hình thức giáo dục kỹ năng sống và rèn luyện cho học sinh:

+ Gắn với các hoạt động học tập như: thảo luận nhóm, thực hành, thi tìmhiểu theo chủ đề ,…

Học sinh đang vẽ tranh theo nhóm.

+ Gắn với các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, giúp đỡ bạn nghèo,

Học sinh ủng hộ phong trào “Em nuôi khăn quàng đỏ”.

Học sinh mổ heo đất ủng hộ bạn nghèo.

+ Gắn với các hoạt động giáo dục thể chất như: bóng đá, bóng chuyền, cầulông, trò chơi dân gian,…

+ Gắn với các hoạt động giáo dục thẩm mĩ như: hát múa, hát dân ca, trangtrí lớp…

Văn nghệ Mừng Đảng - Mừng xuân

Những điệu múa dân gian

+ Gắn với các hoạt động giáo dục như: giáo dục truyền thống văn hóa địaphương, an toàn giao thông,…

Học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa “An toàn giao thông”.

Tuy nhiên, chúng ta không nên hiểu kỹ năng sống là vấn đề quan trọngđưa ra "trong lớp" cho học sinh, mà phải hiểu kỹ năng sống là cách ứng xửtrước những tình huống nhỏ nhất ở mọi lúc mọi nơi trong cuộc sống hằng ngày.Tôi nhận thức được rằng: Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh không đơngiản là các kỹ năng nói chung mà còn là việc tạo ra nhân cách con người Đó làthái độ sống, giá trị sống căn bản như: tạo cho các em tính thật thà, dũng cảm,biết cách thương yêu và biết cách vượt lên chính mình, Từ đó giúp các embiết cách tổ chức cá nhân, cách chào hỏi, sắp xếp thời gian, cách trình bày vấn

đề một cách ngắn gọn, súc tích Vì thế, người giáo viên phải nhận thức đượctầm quan trọng của việc giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Giáodục kỹ năng sống là dạy cho các em những điều gần gũi trong cuộc sống,những tình huống có thật xảy ra trong cuộc sống, cần một quá trình và phải tạođược sự hứng thú cho các em

Muốn được như vậy, trước hết người giáo viên phải luôn có nhận thứcnghiêm túc để có những chuẩn mực đúng đắn, bởi lẽ tôi nghĩ muốn học trò tốtthì trước hết người giáo viên phải tốt; muốn học trò ngoan thì người giáo viên

là tấm gương sáng toàn diện Người giáo viên không chỉ trang bị cho các emhọc sinh vốn kiến thức sống, đồng thời giáo dục các em lối sống có văn hoáchuẩn mực từ những công việc nhỏ nhất Mỗi ngày, mỗi tuần cần có mộtchuyên đề có một câu chuyện giáo dục đạo đức thực tế, có định hướng cụ thể

để dạy cho các em cách sống, cách ứng xử tốt với nhau, biết sống đẹp để trởthành con người có ích cho xã hội

Tôi tin rằng với nhận thức đó, giáo viên không chỉ trang bị cho học sinhmình các kỹ năng văn hóa sống mà còn giúp các em tồn tại đúng nghĩa trongcuộc đời, giúp các em biết tự bảo vệ chính mình để có cuộc sống an toàn tronghiện tại và định hướng được một cách hợp lý cho tương lai

a.2 Hai là, trang trí “Lớp học thân thiện”

Trong những năm qua Bộ GD&ĐT đã phát động phong trào thi đua “Xâydựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” rộng khắp trên cả nước Ởtrong môi trường đó, các em được học tập và sinh hoạt trong một bầu khôngkhí thân thiện, gần gũi như ở gia đình, điều đó góp phần giúp các em hứng thútrong học tập và đem lại hiệu quả cao trong giáo dục Nơi đó trường học, lớphọc được các em coi như ngôi nhà chung, ngôi nhà thứ hai của mình và các emthấy được mỗi ngày đến trường, đến lớp là một ngày vui, bản thân các em thêmyêu trường, yêu lớp, gắn bó với ngôi nhà chung đó hơn Lớp học thân thiện gắn

bó chặt chẽ với việc phát huy tính tích cực của học sinh, tăng cường giáo dụccác kỹ năng sống cho các em Trong môi trường phát triển toàn diện đó, họcsinh hứng thú học tập, biết rèn luyện kỹ năng và phương pháp học tập, trong đóđặc biệt là phát huy khả năng tự tìm hiểu, khám phá, tư duy sáng tạo, Chính

vì vậy, để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thành công tôi luôn quan tâmđến việc trang trí “Lớp học thân thiện” Để việc làm trên đạt hiệu quả tôi đãlàm các công việc sau:

- Quan tâm và chia sẻ qua kênh thông tin cây sinh nhật của lớp: Giáo viêncần giáo dục các em có thói quen biết quan tâm, chia sẻ, động viên, thăm hỏilẫn nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống Giáo viên chủ nhiệm cũngcần phải nắm được ngày sinh của các em trong lớp và thông báo trên bảng tincủa lớp để lớp tổ chức sinh nhật cho bạn của mình Quà sinh nhật có thể lànhững lời chúc mừng hay những lời ca tiếng hát của các bạn trong lớp Bêncạnh đó giáo viên chủ nhiệm có thể chuẩn bị một món quà nhỏ có thể là quyển

vở, hộp màu,… để tặng các em trong ngày sinh nhật Điều này giúp các emthấy được sự quan tâm của thầy cô và các bạn trong lớp Từ đó, giúp các em tựtin hơn trong học tập và rèn luyện cũng như tham gia các hoạt động tập thể

- Tôi có thể khẳng định rằng: Giáo viên chủ nhiệm là người có rất nhiều

cơ hội để gần gũi với học sinh Vì vậy chúng ta hãy cố gắng biết cách lắngnghe để các em luôn cởi mở với thầy cô Hãy vừa là bạn vừa là thầy của các

em Giáo viên không cần phải che giấu tình cảm của mình với các em, nhưngcần tuyệt đối tránh sự ưu ái đặc biệt với một vài em nào đó Hãy cố nhìn thấynhững ưu điểm ẩn sâu trong mỗi em Có thể chính các em cũng không biếtmình có những ưu điểm đó Thầy cô hãy giúp các em nhận ra để phát huy tíchcực những ưu điểm đó Hãy cố gắng sống hết mình với các em Vui cùng vui,buồn cùng buồn Hãy kiềm chế khi các em nói dối Thương yêu, công bằng,kiên trì và trung thực là khẩu hiệu của bản thân tôi trong nhiều năm giảng dạy

và làm công tác chủ nhiệm

- Xây dựng thư viện của lớp: Theo tôi xây dựng lớp học thân thiện khôngthể thiếu “Thư viện thân thiện” trong lớp Ngay từ đầu năm học tôi đã vận độnghọc sinh mỗi em đóng góp một quyển sách để xây dựng nên thư viện của lớp.Thư viện nhỏ này luôn được duy trì xuyên suốt cả năm học Đây cũng là mộtviệc làm góp phần duy trì thói quen đọc sách, ham đọc sách, mở rộng hiểu biết,phát triển khả năng đọc cho các em, rèn kỹ năng bảo quản tài sản chung, gọngàng, ngăn nắp

- Đưa cây xanh vào lớp học: Theo tôi, lớp học thân thiện phải có cây xanh,bởi lẽ một lớp học xanh mát, ngập tràn sắc màu thiên nhiên, sẽ giúp các em cómột tâm trạng vui tươi thỏa mái với mỗi ngày đến lớp Nhìn ở phương diệnkhoa học: cây cỏ, hoa lá được ví như lá phổi thanh lọc những khí chất độc hạicho cơ thể Ở góc độ đời sống tinh thần, màu xanh thiên nhiên có tác dụng giúptâm hồn thư giãn, sảng khoái

Góc thiên nhiên và thư viện trong lớp học.

Để thực hiện tốt phong trào này, giáo viên chủ nhiệm tập trung huy độngmọi nguồn lực của học sinh để hoàn thành vườn hoa nhỏ của lớp Các em tạo ranhững chậu cây xanh từ các đồ dùng bằng nhựa Dưới bàn tay tí hon khéo léo,các em đã tỉa những chiếc bình nhựa bỏ đi thành những cái chậu thật xinh xắn.Trồng đã khó nhưng giữ cho cây phát triển lại càng khó, đòi hỏi khâu chăm sócphải thật chu đáo Vì vậy giáo viên luôn theo dõi, nhắc nhở, giao cho mỗi tổ phụtrách mỗi tuần, các em phấn khởi tự giác cùng chung tay góp sức vào việc chămsóc, tưới nước, bảo vệ để các chậu cây xanh của lớp mỗi ngày luôn xanh tươi

a.3 Ba là, làm tốt công tác chủ nhiệm lớp:

* Xác định đúng vai trò, vị trí, nhiệm vụ công tác chủ nhiệm:

Khi được lãnh đạo nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 1 trong năm họcqua, bản thân tôi đã nhận thức được rằng: Công tác chủ nhiệm lớp 1 là mộttrong những nhiệm vụ cực kỳ khó khăn nếu thực hiện đầy đủ và có trách nhiệmvới các yêu cầu chung Người giáo viên chủ nhiệm phải tham gia các hoạt độngdạy học, phải rèn luyện đạo đức, tác phong sư phạm đây vừa là trách nhiệm vừayêu cầu cần thiết trong việc giáo dục học sinh Chính vì vậy, ngay từ khi nhậnlớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa các thành viên trong lớp, tôi sắp xếpnhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân, động viên khuyếnkhích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng nhưmong muốn của các em Bên cạnh đó tôi cũng cho các em biết rõ những mong

muốn của mình đối với các em Đây là hoạt động giúp cô trò chúng tôi hiểunhau, đồng thời tôi muốn tạo một môi trường học tập thân thiện - Nơi "Trườnghọc thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em" Đây cũng là một điều kiệntheo tôi là rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học sinh Bởi họcsinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn gò bó

và áp đặt Chúng ta cần phải tạo cơ hội để các em tự nói nhiều hơn, nói nhữngđiều các em nghĩ và các em thật sự muốn Luôn chỉnh chu trong cách ăn mặc,trong từng cử chỉ hành động, từng lời ăn, tiếng nói với phụ huynh và đặc biệt làcác em học sinh mới vào lớp 1 Vì vậy, để làm tốt công tác chủ nhiệm trước hếtphải xây dựng được hình tượng “cô giáo trẻ” trong lòng học sinh, được họcsinh tin yêu quý trọng, có vậy thì trong lời nói, cử chỉ, hành động của ngườithầy mới có tính thuyết phục cao đối với học sinh

Ngoài ra, trong thời gian các em mới tiếp xúc với chương trình học lớp,tôi luôn nhận thức phải làm sao để những học sinh tiếp thu chậm, học sinh chưahứng thú trong học tập, học sinh có hoàn cảnh khó khăn biết phấn đấu vượt lên,duy trì việc học tập của mình… Đó là công việc hết sức cần thiết và cũng làmột trong những mục tiêu, yêu cầu đầu tiên đối với công tác chủ nhiệm Vai tròcủa giáo viên chủ nhiệm rất quan trọng trong việc quản lý học sinh trên mọiphương diện và cũng là trung tâm thu hút học sinh đến trường đến lớp Lớp học

là một tổ chức nhỏ trong nhà trường, có nhiều lớp tốt sẽ đưa phong trào nhàtrường đi lên và đây cũng là một mục tiêu quan trọng trong giáo dục, tạo nênmôi trường thân thiện, hình thành nên sự tích cực trong học sinh Người giáoviên chủ nhiệm, trước hết phải thực hiện tốt những nhiệm vụ của một thầy giáonói chung, đó là mẫu mực về đạo đức, tác phong, gương mẫu trong việc chấphành pháp luật và những quy định của nhà nước, nắm vững đường lối, chủtrương, quan điểm, lý luận giáo dục và biết vận dụng sáng tạo vào thực tiễn đểgiáo dục thế hệ trẻ Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm giáo dụccho học sinh những phẩm chất đạo đức, rèn luyện năng lực để các em trở thànhnhững công dân tốt về sau này

Tôi nhận thức được những điều nêu trên là hết sức quan trọng nên ngườigiáo viên chủ nhiệm lớp cần phải:

+ Nghiên cứu nắm vững đường lối quan điểm, lí luận giáo dục để vậndụng vào công tác chủ nhiệm lớp Đặc biệt cần nắm vững phương pháp, nghệthuật sư phạm

+ Nắm vững mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêu, kế hoạch nhiệm vụgiáo dục dạy học của năm học

+ Có kế hoạch nghiên cứu, tìm hiểu về hoàn gia đình và đặc điểm từnghọc sinh của lớp chủ nhiệm, biết phân loại học sinh theo các đặc điểm để cóbiện pháp giáo dục phù hợp

+ Giữ mối quan hệ thường xuyên với phụ huynh học sinh để nắm thôngtin về học sinh và thông qua đó giáo viên có điều kiện trao đổi thêm về kết quảhọc tập của học sinh, về đạo đức tác phong,… để gia đình cùng cộng tác trongviệc giáo dục, nhắc nhở, động viên các em trong học tập và tích cực tham giacác hoạt động khác

* Tìm hiểu đặc điểm tình hình lớp: