Bước đầu tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học tại trường tiểu học duyên hải thành phố lào cai tỉnh lào cai (2017)

Và giáo dục đạo đức là một trong những hoạt động giáo dục cơ bản nhất trong các bậc học của học sinh nhằm làm cho nhân cách đượcphát triển đúng đắn, giúp học sinh có những nhận thức, ý t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNGĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LƯƠNG THỊ NHUNG

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU

HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC

DUYÊN HẢI THÀNH PHỐ LÀO CAI

-TỈNH LÀO CAI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI

HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNGĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LƯƠNG THỊ NHUNG

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU

HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC

DUYÊN HẢI THÀNH PHỐ LÀO CAI

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trongtrường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy cô giáo trong khoa Giáo dụcTiểu học và đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo: Thạc sĩDoãn Ngọc Anh - người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quátrình nghiên cứu, thực hiện đề tài này

Qua đây, tôi cũng xin gửi tới Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo trongTrường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai lời cảm ơnchân thành nhất

Mặc dù, tôi đã cố gắng hết sức để thực hiện đề tài này một cách hoànchỉnh nhất xong đây là lần đầu tiên tôi tập dượt công tác nghiên cứu khoa họccũng do thời gian và nhận thức còn hạn chế nên chắc chắn không thể tránhkhỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô giáo

để đề tài này được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

LƯƠNG THỊ NHUNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sựhướng dẫn khoa học của Thạc sĩ Doãn Ngọc Anh Các căn cứ, số liệu trongkhóa luận là trung thực Đề tài này chưa được công bố trong bất kì công trìnhkhoa học nào khác Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

LƯƠNG THỊ NHUNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài 4

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

8 Phương pháp nghiên cứu 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 7

1.1 Một số vấn đề về đạo đức 7

1.1.1 Khái niệm đạo đức 7

1.1.2 Tính chất của đạo đức 7

1.1.3 Nguồn gốc, chức năng của đạo đức 10

1.2 Một số vấn đề về giáo dục đạo đức 14

1.2.1 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức 14

1.2.2 Đặc điểm của quá trình giáo dục đạo đức 14

1.3 Giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 15

1.3.1 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học và ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 15

1.3.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 16

1.3.3 Nguyên tắc giáo dục hướng tới giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 20

1.3.4 Phương pháp giáo dục để giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 24

1.3.5 Hình thức giáo dục hướng tới giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 32

Chương 2: THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC DUYÊN HẢI - THÀNH

PHỐ LÀO CAI - TỈNH LÀO CAI 37

2.1 Khái quát quá trình điều tra thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai- Tỉnh Lào Cai 37

2.1.1 Mục đích điều tra thực trạng 38

2.1.2 Nội dung điều tra thực trạng 38

2.1.3 Đối tượng điều tra thực trạng 38

2.1.4 Phương pháp điều tra thực trạng 39

2.2 Kết quả điều tra thực trạng 39

2.2.1 Kết quả điều tra đối với học sinh 39

2.2.2 Kết quả điều tra đối với giáo viên 43

Chương 3: NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC DUYÊN HẢI - THÀNH PHỐ LÀO CAI - TỈNH LÀO CAI 57

3.1 Nguyên nhân của thực trạng 57

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai 59

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên về công tác giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 59

3.2.2 Giáo đục đạo đức thông qua dạy học môn Tiếng Việt (Xem thêm phần Phụ lục) 59 3.2.3 Giáo đục đạo đức thông qua dạy học môn Âm nhạc (Xem thêm phần

3.2.4 Giáo dục đạo đức thông qua một số hình thức tổ chức hoạt động trải

nghiệm, sáng tạo (Xem thêm phần Phụ lục) 60

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 65

1 Kết luận 65

2 Kiến nghị 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Hạnh kiểm của học sinh Trường Tiểu học Duyên Hải – Thành phố

Lào Cai – Tỉnh Lào Cai (Tỉ lệ %) 39Bảng 2.2 Thực trạng nhận thức của HSTH Trường Tiểu học Duyên Hải –

Thành phố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai về tầm quan trọng của việc giáodục đạo đức (Tỉ lệ %) 40Bảng 2.3 Thực trạng mức độ thực hiện hành vi đạo đức của HSTH Trường

Tiểu học Duyên Hải – Thành phố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai 41Bảng 2.4 Nhận thức của giáo viên Trường Tiểu học Duyên Hải về tầm quan

trọng của việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 43Bảng 2.5 Đánh giá của giáo viên về mức độ thực hiện hành vi đạo đức của

HSTH Trường Tiểu học Duyên hải – Thành phố Lào Cai – TỉnhLào Cai 45Bảng 2.6 Mức độ giáo viên sử dụng các nguyên tắc giáo dục để giáo dục đạo

đức cho HSTH Trường tiểu học Duyên Hải – Thành phố Lào Cai –Tỉnh Lào Cai 47Bảng 2.7 Thực trạng giáo viên sử dụng các hình thức giáo dục để giáo dục

đạo đức cho HSTH Trường Tiểu học Duyên Hải – Thành phố LàoCai – Tỉnh Lào Cai 49Bảng 2.8 Thực trạng việc giáo viên sử dụng các phương pháp giáo dục để

giáo dục đạo đức cho HSTH Trường Tiểu học Duyên Hải – Thànhphố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai 53

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Sự nghiệp giáo dục trên thế giới đang ở mức phát triển rất cao vớinhững bước phát triển mạnh mẽ Nước ta đã và đang bước vào hội nhập toàndiện với thế giới nên nhu cầu cấp thiết đặt ra cho giáo dục nước ta là phải tạo

ra những con người phát triển về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong phú vềtinh thần, trong sáng về đạo đức Cũng theo đà phát triển đi lên của xã hội,đạo đức của học sinh cũng có nhiều thay đổi Theo nhận định chung thì đạođức của thanh thiếu niên đặc biệt là ở học sinh sa sút rất nhiều Đó là sự suythoái về đạo đức, xuống cấp về lối sống, sống buông thả, thực dụng và thiếutrách nhiệm Chúng ta vẫn thấy học sinh nói tục chửi thề, có em hỗn láo vớicha mẹ, thầy cô, đánh nhau, trốn học Trước thực tế này, nhà trường - giađình - xã hội cần quan tâm giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ Trong đó việcgiáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là rất cần thiết bởi lẽ: Trong công tácgiáo dục, bậc Tiểu học là bậc học giữ vai trò quan trọng trong việc hình thànhnhân cách cho học sinh nhằm xây dựng và phát triển con người làm chủ tươnglai cho đất nước Và giáo dục đạo đức là một trong những hoạt động giáo dục

cơ bản nhất trong các bậc học của học sinh nhằm làm cho nhân cách đượcphát triển đúng đắn, giúp học sinh có những nhận thức, ý thức tình cảm đạođức, có những thói quen, hành vi ứng xử đúng mực trong các mối quan hệ của

cá nhân với xã hội, của cá nhân đối với mọi người xung quanh Cùng với đóGiáo dục Tiểu học là cấp học nền tảng nhằm hình thành ở học sinh những cơ

sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất,

đạo đức con người không phải có sẵn mà phải được giáo dục: "Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên" (Hồ Chí Minh).

Do vậy, phải chú trọng giáo dục đạo đức ngay từ thủa ấu thơ vì ở độ tuổi này

các em còn rất nhỏ, các em dễ dàng học được điều tốt cũng dễ dàng nhiễmxấu và phải coi công tác giáo dục là căn bản, là cần thiết và đặc biệt quantrọng trong giai đoạn hiện nay.

Thực trạng về chất lượng giáo dục đạo đức trong các trường phổ thôngnói chung, trong trường tiểu học nói riêng chưa được như mong muốn, mộttrong những nguyên nhân của thực trạng là do việc đổi mới giáo dục ta chỉchú trọng vào giáo dục kiến thức cho các em mà coi nhẹ giáo dục đạo đức.Mặt khác có lẽ do chúng ta chưa tìm ra những giải pháp tốt có hiệu quả trongviệc giáo dục chuẩn mực đạo đức cho học sinh khi xã hội ngày càng phát triển

và thay đổi như hiện nay Do đó một nhiệm vụ hết sức quan trọng đặt ra chonhà trường là: song song với việc giáo dục Trí dục phải nghiên cứu, tìm hiểuthực tế đối tượng để tìm ra những giải pháp tốt nhất, những kinh nghiệm giáodục có hiệu quả để phổ biến rộng rãi mọi nơi để cùng nhau giáo dục lớp trẻtrở thành những người tốt, có ích cho xã hội

Nhận thức rõ việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là vô cùngquan trọng và cần thiết Với tư cách là một giáo viên Tiểu học trong tương laicùng sự hiểu biết về thực tế công tác giáo dục đạo đức ở trường Tiểu học và

sự học hỏi, tiếp thu những thành công khác, tôi chọn nghiên cứu đề tài:

“Bước đầu tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểuhọc tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai”

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Đã có một số tác giả nghiên cứu thành công vấn đề đạo đức và giáodục đạo đức cho học sinh Tiểu học, tiêu biểu là:

- Tác giả Lưu Thu Thủy đã nghiên cứu về: “Đổi mới phương pháp giáodục đạo đức ở Tiểu học” [7]

Trong công trình nghiên cứu của mình tác giả bàn về: Phương pháp

Phương pháp giáo dục đạo đức rất phong phú và đa dạng tuy nhiên trong côngtrình nghiên cứu này tác giả đề cao vai trò giáo dục đạo đức của các phươngpháp sau: Phương pháp động não, phương pháp đóng vai, phương pháp tròchơi, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp kể chuyện.

- Ngoài ra, tác giả Lưu Thu Thủy còn tập trung nghiên cứu về: “Giáodục hành vi đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua trò chơi” [8]

Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra những lí lẽ đểthuyết phục người đọc, người nghe thấy được tầm quan trọng của trò chơitrong việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học Theo tác giả, bên cạnhhọc thì chơi là nhu cầu không thể thiếu của học sinh Tiểu học Dù không phải

là hoạt động chủ đạo song vui chơi vẫn giữ vai trò rất quan trọng trong hoạtđộng sống của trẻ, vẫn có ý nghĩa lớn lao đối với trẻ Qua trò chơi, trẻ khôngnhững phát triển về trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ mà còn hình thành được nhiềuphẩm chất đạo đức tốt và hành vi đạo đức đúng chuẩn mực Chính vì vậy, tròchơi được sử dụng trong giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học với tư cách

là một phương pháp dạy học quan trọng vừa để giáo dục hành vi đạo đức, vừa

để kích thích hứng thú học tập cho học sinh Nội dung trò chơi sẽ minh họamột cách sinh động cho các mẫu hành vi đạo đức Nhờ vậy, những mẫu hành

vi này sẽ tạo được những biểu hiện rõ rệt ở học sinh, giúp các em ghi nhớ dễdàng và lâu bền

- Tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy đã nghiên cứu về: “Giáo dục đạođức cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp” [9]

Trong công trình nghiên cứu của mình tác giả đặc biệt bàn đến các hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp trong việc giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là nhu cầu quan trọng, cầnthiết, không thể thiếu của trẻ, nhất là đối với lứa tuổi Tiểu học, nó có tác dụnggiáo dục, định hướng cho trẻ và những hoạt động tích cực, hữu ích, giúp trẻtránh xa những hành động tiêu cực ảnh hưởng xấu tới sự hình thành và phát

triển nhân cách Chính trong hoạt động và qua hoạt động khả năng, thiênhướng và hưng thú riêng của từng học sinh được bộc lộ và phát triển Do đó,bằng mọi biện pháp, mọi hình thức giáo viên phải tạo ra hoạt động cho chínhbản thân trẻ, hướng dẫn, tổ chức cho trẻ hoạt động có hiệu quả.

Việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một việc làm khoahọc, sáng tạo để giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học Các hoạt động nàyđòi hỏi người phụ trách phải kiên nhẫn, bền bỉ và thường xuyên trau dồi kinhnghiệm, đóng góp cho khoa học công tác Đội Vì vậy, mỗi liên đội trongtrường Tiểu học phải thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp có tính sáng tạo, phù hợp với lứa tuổi và có hiệu quả

Khi nói đến việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học các tác giảmới chỉ đề cập đến phương pháp giáo dục đạo đức như thế nào mà chưa đisâu vào tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức ở một trường cụ thể nào đó Vàchưa có tác giả nào nghiên cứu về “Bước đầu tìm hiểu thực trạng việc giáodục đạo đức cho học sinh Tiểu học tại Trường Tiểu học Duyên Hải – Thànhphố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai”, chính vì vậy tôi đã mạnh dạn chọn nghiên cứu

đề tài này

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu lí luận và bước đầu tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạođức cho học sinh Tiểu học tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố LàoCai - Tỉnh Lào Cai và nguyên nhân của thực trạng Trên cơ sở đó, đề ra một

số giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

a Khách thể nghiên cứu

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

Thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học tại TrườngTiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai.

5 Giả thuyết khoa học

Việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học ở Trường Tiểu học DuyênHải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai đã được quan tâm nhưng chất lượngchưa được như mong muốn Nếu tìm hiểu đúng thực trạng và nguyên nhândẫn tới thực trạng từ đó quan tâm giáo dục đạo đức cho học sinh thông quadạy học và các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo: giáo dục đạo đức thông quadạy học các môn học; giáo dục đạo đức thông qua tổ chức các hoạt động trảinghiệm sáng tạo: tham quan, dã ngoại, tổ chức hoạt động nhân đạo thì sẽ gópphần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về thực trạng việc giáo dục đạo đức chohọc sinh Tiểu học tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - TỉnhLào Cai

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

- Tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học ởTrường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai

- Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thực trạng, từ đó đề xuất một số giảipháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc một số tài liệu liên

quan đến đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động dạy học và hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp của giáo viên nhằm hướng tới việc giáo dục đạo đứccho học sinh

 Dự giờ dạy học môn Đạo đức của một số giáo viên các khối lớp 1, 2,

3, 4, 5 tại Trường Tiểu học Duyên Hải - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai  Quan sát các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo của giáo viên và họcsinh

 Quan sát thái độ cử chỉ, sự thể hiện hành vi qua hành vi của học sinhtrong học tập và vui chơi

+ Phương pháp điều tra: Dùng bảng hỏi với câu hỏi đóng và mở để khảo sát thực trạng

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Sử dụng một số câu hỏi để phỏng vấn một số giáo viên về công tác giáo dục đạo đức cho HSTH

+ Phương pháp trò chuyện, trao đổi: Trò chuyện với một số giáo viên

và học sinh về chương trình, nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục

+ Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để sử lí số liệu thu được qua điều tra

9 Cấu trúc khóa luận

- Chương 1: Cở lí luận về đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểuhọc

- Chương 2: Thực trạng việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học tạiTrường Tiểu học Duyên Hải – Thành phố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai

- Chương 3: Nguyên nhân của thực trạng và một số giải pháp nhằm nângcao chất lượng việc giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học tại TrườngTiểu học Duyên Hải – Thành phố Lào Cai – Tỉnh Lào Cai

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

1.1 Một số vấn đề về đạo đức

1.1.1 Khái niệm đạo đức

Theo quan niệm Mác-xít: “ Đạo đức là hệ thống các quy tắc chuẩn mựccủa đời sống xã hội và hành vi của con người Nó quy định nghĩa vụ củangười này với người khác, nghĩa vụ của con người đối với xã hội”

Ngày nay, đạo đức được định nghĩa như sau: đạo đức là một hình thái ýthức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực xã hội, nhằmđiều chỉnh cách đánh giá và cách ứng xử của con người trong quan hệ vớinhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởisức mạnh của truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

Như vậy, đạo đức là hệ thống những nguyên tắc, quy tắc quy định mốiquan hệ giữa con người và con người trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.Chuẩn mực đạo đức là những yêu cầu do con người tự giác đề ra và tựgiác tuân theo trong mối quan hệ với người khác và với xã hội

Hành vi đạo đức là một hành động tự giác được thực hiện bởi một động

cơ có ý nghĩa về mặt đạo đức Nó thường thể hiện trong cách đối nhân xử thế,trong lối sống, trong phong cách, trong lời ăn tiếng nói,…

Chuẩn mực đạo đức chi phối và quyết định hành vi đạo đức

hệ xã hội, vừa với tư cách phản ánh quan hệ đạo đức xã hội thì sớm hay muộn

ý thức đạo đức cũng thay đổi

Đạo đức là một hiện tượng trong lịch sử Trải qua mỗi giai đoạn lịch sử

sẽ xuất hiện một nền đạo đức tương ứng không giống nhau: Đạo đức của xãhội nguyên thủy, đạo đức của xã hội chủ nô, đạo đức của xã hội phong kiến,đạo đức của xã hội tư sản, đạo đức của xã hội cộng sản Nền đạo đức ra đờisau sẽ kế thừa, phát huy những điều tốt đẹp và loại bỏ những hủ tục của nềnđạo đức trước Vì vậy mà mối quan hệ giữa người và người ngày càng mangtính nhân đạo

Cụ thể là:

Trong xã hội nguyên thủy, tục báo thù của thị tộc dần mất đi, xuất hiệnnhững hình thức đơn giản hơn trong sự tương trợ, không còn ăn thịt người,xuất hiện liên minh bộ lạc và Nhà nước Xã hội chủ nô coi việc giết nô lệ làviệc riêng của chủ nô nhưng đến xã hội phong kiến việc giết chủ nô lại bị lên

án Đạo đức phong kiến bóp nghẹt cá nhân dưới uy quyền của tôn giáo và quýtộc thì đạo đức tư sản lại giải phóng cá nhân, coi trọng nhân cách Chuyểnsang chế độ Xã hội cộng sản Chủ nghĩa một nền đạo đức mới thật sự nhânđạo đã xuất hiện Nền đạo đức cộng sản chủ nghĩa kế thừa và phát huy cácchuẩn mực đạo đức cuả loài người, xóa bỏ áp bức, bóc lột, giải phóng conngười, tiến tới hòa bình, hữu nghị, hợp tác

Sự tiến bộ của đạo đức là do những giá trị đạo đức trong lịch sự pháttriển của nó tạo thành Có những giá trị lịch sử chỉ có giá trị thúc đẩy ở mộtthời điểm nhất định nào đó nhưng cũng có những giá trị lịch sử có giá trị lâudài đối với sự phát triển của xã hội loài người

Như vậy, cùng với sự phát triển của sản xuất, của tiến bộ xã hội thìnhững quy tắc, chuẩn mực, phạm trù đạo đức cũng phát triển theo Đạo đức

- Đạo đức có tính giai cấp

Trong xã hội có sự phân chia giai cấp thì đạo đức luôn mang tính giaicấp rõ rệt,ứng với mỗi giai cấp khác nhau là một nền giáo dục đạo đức khácnhau, nền giáo dục đạo đức của giai cấp này khác với nền giáo dục đạo đứccủa giai cấp kia về mục đích, nội dung, phương pháp

Khi xã hội phân chia giai cấp thì đạo đức phản ánh quyền lợi của giaicấp thống trị và giải quyết mọi mối quan hệ giữa con người với con người,giữa cá nhân với xã hội theo quan điểm của gia cấp thống trị Cụ thể là:

+ Đạo đức trong xã hội nguyên thủy: Trong xã hội nguyên thủy không

có sự phân chia giai cấp, không có hiện tượng người bóc lột người, con ngườikhông có đầu óc làm giàu, các quan hệ xã hội được duy trì bằng sức mạnh củaphong tục, tập quán, dư luận xã hội, sự uy tín và tôn kính đối với tộc trưởnghay phụ nữ

+ Đạo đức xã hội chiếm hữu nô lệ: So với xã hội nguyên thủy thì đạođức của xã hội chiếm hữ nô lệ tiến hơn một bậc Trong xã hội này xuất hiệnquan hệ sản xuất mới giữa chủ nô và nô lệ Nhưng cũng chính điều này đãlàm xuất hiện hai quan niệm đạo đức đối kháng nhau là đạo đức của chủ nô vàđạo đức của nô lệ Đồng thời, cùng với sự xuất hiện của giai cấp phụ nữ mất

đi quyền bình đẳng và trở thành nô lệ của người chồng Điều tiến bộ trong xãhội này là quan niệm đại đức: 1 vợ - một chồng Đây được coi là một bướctiến bộ vượt bậc trong nền đạo đức nhân loại

+ Đạo đức trong xã hội phong kiến: Xã hội phong kiến đã xóa bỏ giaicấp nô lệ xuất hiện giai cấp công dân và nhân dân lao động Trong xã hội nàytồn tại nhiều kiểu đạo đức, có cả đạo đức của giai cấp phong kiến, có cả đạođức của gia cấp công nhân và nhân dân lao động

+ Đạo đức trong xã hội tư bản: Hệ thống đạo đức trong xã hội tư bản lại

là một bước tiến mới trong hệ thống đạo đức xã hội Nó đập tan xiêng xích

của xã hội nông nô, xóa bỏ tình trạng cát cứ phong kiến, mở ra thị trường trong nước và thế giới, phát triển sản xuất, thúc đẩy khoa học kĩ thuật tiến lên.

+ Đạo đức trong xã hội cộng sản chủ nghĩa: Đạo đức cộng sản là giaiđoạn cao nhất trên con đường tiến lên của đạo đức loài người So với các nềnđạo đức trước đây thì đạo đức cộng sản là một thứ chất mới, nó biểu hiện tinhthần mới của những con người đã tiêu diệt sự bất công và lập nên chủ nghĩacộng sản

Như vậy, khi xã hội phân chia giai cấp thì đạo đức phản ánh quyền lợicủa giai cấp thống trị và giải quyết các mối quan hệ giữa con người với conngười, giữa cá nhân với xã hội theo quan điểm của giai cấp thống trị

- Đạo đức có tính dân tộc

Mỗi một đất nước, một dân tộc lại mang một nét văn hóa đặc trưngriêng Những nét văn hóa riêng này ảnh hưởng đến những nguyên tắc, quytắc, chuẩn mực của dân tộc Từ đó tạo nên tính dân tộc cho đạo đức

Tính dân tộc của đạo đức được thể hiện rõ nhất qua đời sống tâm hồn,tâm tư, tình cảm, mối quan hệ riêng - chung, lí tưởng, hành động của conngười Việt Nam Trải qua nhiều nền đạo đức khác nhau những giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp của dân tộc luôn tồn tại trong các câu ca dao, tục ngữnhư một bài học để mỗi người tự hoàn thiện nhân cách

Tính dân tộc của đạo đức còn được thể hiện qua cách mà nó điều chỉnh

xã hội Đạo đức điều chỉnh xã hội thông qua dư luận xã hội Nếu dư luận xãhội chịu ảnh hưởng của các giá trị đạo đức tiến bộ sẽ góp phần điều chỉnhhành vi cuả mỗi người trở nên đúng đắn Ngược lại, nếu dư luận xã hội chịuảnh hưởng của các giá trị đạo đức lỗi thời, lạc hậu sẽ tạo ra những nhân cáchkhông phù hợp với sự phát triển của xã hội

1.1.3 Nguồn gốc, chức năng của đạo đức

Đạo đức là một phạm trù rộng lớn luôn tồn tại và phát triển cùng với sựtồn tại và phát triển của xã hội loài người Có nhiều quan niệm khác nhau vềnguồn gốc của đạo đức:

Các nhà triết học - thần học coi con người và xã hội chẳng qua chỉ lànhững hình thái biểu hiện cụ thể khác nhau của một đấng siêu nhiên nào đó.Những chuẩn mực đạo đức, do vậy là những chuẩn mực do thần thánh tạo ra

để răn dạy con người Mọi biểu hiện đạo đức của con người do vậy đều là sựthể hiện cái thiện tối cao từ đấng siêu nhiên; và tiêu chuẩn tối cao để thẩmđịnh thiện - ác chính là sự phán xét của đấng siêu nhiên đó

Những nhà duy tâm khách quan tiêu biểu như Platon, sau là Hêghen tuykhông mượn tới thần linh, nhưng lại nhờ tới “ý niệm” hoặc “ý niệm tuyệt đối”

về các lý giải nguồn gốc và bản chất đạo đức suy cho cùng, cũng tương tựnhư vậy Những nhà duy tâm chủ quan nhìn nhận đạo đức như là những nănglực “tiên thiên” của lý trí con người Ý chí đạo đức hay là “thiện ý” theo cáchgọi của Cantơ, là một năng lực có tính nhất thành bất biến, có trước kinhnghiệm, nghĩa là có trước và độc lập với những hoạt động với những hoạtđộng mang tính xã hội của con người

Những nhà duy vật trước Mác, mà tiêu biểu là L.Phoi-ơ-bắc đã nhìnthấy đạo đức trong quan hệ con người, người với người Nhưng với ông, conngười chỉ là một thực thể trừu tượng, bất biến, nghĩa là con người ở bên ngoàilịch sử, đứng trên giai cấp, dân tộc và thời đại

Những người theo quan điểm Đác-Uyn xã hội đã tầm thường hóa chủnghĩa duy vật bằng cách cho rằng những phẩm chất đạo đức của con người làđồng nhất với những bản năng bầy đàn của động vật Đối với họ, đạo đức vềthực chất cũng chỉ là những năng lực được đem lại từ bên ngoài con người, từ

xã hội

Nhìn chung, những nhà triết học trên đều không thấy được sự quy địnhcủa nhân tố kinh tế - xã hội đối với đạo đức Các lí thuyết này coi đạo đứckhông phản ánh cơ sở xã hội, hiện thực khách quan.

Quan niệm khoa học về nguồn gốc của đạo đức là quan niệm của chủnghĩa Mác - Lênin Khác với tất cả các quan niệm trên, Mác, Ăngghen đãquan niệm đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là kết quả của sựphát triển lịch sử Đạo đức không là sự biểu hiện của một sức mạnh nào đó ởbên ngoài xã hội, bên ngoài các quan hệ con người; cũng không phải là sựbiểu hiện của những năng lực “tiên thiên”, nhất thành bất biến của con người.Với tư cách là sự phản ánh tồn tại xã hội, đạo đức là sản phẩm của những điềukiện sinh hoạt vật chất của xã hội, của cơ sở kinh tế “Xét cho cùng, mọi họcthuyết về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh

tế của xã hội lúc bấy giờ”

Về mặt hình thức, đạo đức của xã hội văn minh đã phát triển vượt bậc

Do nhận thức của loài người vượt bỏ tư duy cụ thể, chuyển sang xây dựng lýluận… Nội dung đạo đức được thể hiện dưới hình thức kinh nghiệm, kháiniệm, lý tưởng, chuẩn mực và đánh giá đạo đức, do đó đạo đức ngày càngphát triển về cấu trúc Và đến lượt mình, sự hoàn thiện cấu trúc làm cho phảnánh và điều chỉnh đạo đức trở nên sâu sắc, tự giác Nội dung của đạo đứcđược thể hiện dưới những hình thức cụ thể

Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp, nội dung và hình thức của đạo đứcphát triển nhưng chưa thật nhân đạo, chưa hoàn thiện Sự hoàn thiện của nộidung đạo đức (thật sự nhân đạo) chỉ có thể đạt được khi con người chiếnthắng được tình trạng đối kháng giai cấp và tạo ra những điều kiện để có thể

“quên được tình trạng đối kháng giai cấp” Điều kiện đó chỉ có thể bắt đầu cóđược bằng đạo đức cộng sản trong xã hội cộng sản mà giai đoạn đầu là xã hội

tính nhân đạo” Như vậy, xã hội cộng sản nguyên thủy với trình độ bắt đầulàm nảy sinh đạo đức do hoạt động thực tiễn và nhận thức đã phát triển đạođức Xã hội cộng sản chủ nghĩa trong tương lai mà hiện thực hôm nay đangbắt đầu xây dựng sẽ hoàn thiện đạo đức cả về nội dung lẫn hình thức.

Đạo đức là sản phẩm tổng hợp của các yếu tố khách quan và chủ quan,

là sản phẩm của hoạt động thực tiễn và nhận thức của con người Những quan

hệ người - người, cá nhân - xã hội càng có ý thức, tự giác, ý nghĩa và hiệu quảcủa chúng càng có tính chất xã hội rộng lớn thì hoạt động của con người càng

có đạo đức Đạo đức “đã là một sản phẩm xã hội, và vẫn là như vậy chừngnào con người còn tồn tại”

Như vậy, đạo đức sinh ra trước hết là từ nhu cầu phối hợp hành độngtrong lao động sản xuất vật chất, trong đấu tranh xã hội, trong phân phối sảnphẩm để con người tồn tại và phát triển Cùng với sự phát triển của sản xuất,các quan hệ xã hội, hệ thống các quan hệ đạo đức, ý thức đạo đức, hành viđạo đức cũng theo đó mà ngày càng phát triển, ngày càng nâng cao, phongphú, đa dạng và phức tạp

- Chức năng của đạo đức

Là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội, đạo đứcmột mặt quy định bởi cơ sở hạ tầng, của tồn tại xã hội Mặt khác, nó cũng tácđộng tích cực trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội đó Vì vậy, đạo đức

có chức năng to lớn tác động theo hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm phát triển xãhội Đạo đức có những chức năng sau:

+ Đạo đức có chức năng giáo dục

+ Đạo đức có chức năng điều chỉnh hành vi của cá nhân, của cộng đồng

và là công cụ điều chỉnh mối quan hệ giữa người với người trong xã hội

+ Đạo đức có chức năng kiểm tra, đánh giá

1.2 Một số vấn đề về giáo dục đạo đức

1.2.1 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức

Quá trình giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có tổchức của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở đối tượnggiáo dục những phảm chất nhân cách của con người xã hội chủ nghĩa

Giáo dục đạo đức là một trong năm mặt giáo dục toàn diện trong nhàtrường phổ thông Việt Nam, nó góp phần quan trọng vào việc đào tạo conngười phát triển toàn diện

Quá trình giáo dục đạo đức mang tính định hướng, dường như nó gợi ý,chỉ bảo con người việc gì nên làm, việc gì không nên làm, việc gì nên tránhtrước một hiện tượng cá nhân hay xã hội nên tỏ thái độ này hay tỏ thái độkhác Dựa vào các chuẩn mực hành vi đạo đức, mỗi cá nhân cần phải đặt racho mình một lí tưởng sống cao đẹp để tự giáo dục, tự tu dưỡng, tự rèn luyệnđạo đức ở mọi lúc, mọi nơi trong cuộc sống

Quá trình giáo dục đạo đức có nhiều nét chung, phù hợp với số đôngnhưng cũng có những trường hợp riêng biệt đòi hỏi giáo dục phải gắn vào đốitượng cụ thể

Trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh phải làm cho hành viđạo đức của học sinh phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội chủ nghĩaViệt Nam, kế thừa những nét tốt đẹp trong truyền thống đạo đức của dân tộc,ngày càng thoát khỏi những tàn dư đạo đức của chế độ xã hội cũ

1.2.2 Đặc điểm của quá trình giáo dục đạo đức

Quá trình giáo dục đạo đức là một quá trình có mục đích xuất phát từnhu cầu xã hội, diễn ra lâu dài và liên tục

Quá trình giáo dục đạo đức chịu ảnh hưởng, tác động mạnh mẽ củanhiều yếu tố khách quan, chủ quan bên trong, bên ngoài

Quá trình giáo dục đạo đức có sự gắn kết chặt chẽ với quá trình dạy họctrên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Quá trình giáo dục đạo đức phải đi từ giáo dục tri thức và niềm tin đạođức đến giáo dục động cơ và tình cảm sau đó mới giáo dục thiện chí và thóiquen đạo đức

Như vậy, quá trình giáo dục đạo đức là quá trình lâu dài, liên tục, diễn

ra mọi lúc, mọi nơi trong suốt cuộc đời và chịu hưởng của yếu tố khách quan,chủ quan trong xã hội

1.3 Giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

1.3.1 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học và ýnghĩa của việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

- Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học:

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là một quá trình giúptrẻ biết, hiểu khái niệm đạo đức và những biểu hiện cụ thể của hành vi đạođức trong quá trình gia nhập vào cuộc sống hiện đại ngày nay

Hiện nay, giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học chính là giáo dụccho các em lòng nhân ái, tình yêu quê hương, đất nước, yêu hòa bình, kínhtrên nhường dưới, đoàn kết, giúp đỡ bạn bè, có ý thức về bổn phận của mình,chấp hành tốt quy định của địa phương, trường học, pháp luật, sống tự tin,trung thực, có ý chí chống lại cái ác, cái xấu trong cuộc sống

Kết quả của quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là họcsinh biết được những chuẩn mực đạo đức không ghi thành văn bản pháp luật

cụ thể, không có tính chất bắt buộc nhưng mỗi cá nhân đều phải nghiêm túcthực hiện do sự thôi thúc của lương tâm và dư luận xã hội Từ đó, học sinh cóđược phẩm chất tốt đẹp, bền vững, biết cư xử đúng đắn trong các mối quan hệ

xã hội

- Ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức:

Giáo dục đạo đức nhằm chuyển hóa những quy tắc, những chuẩn mựcđạo đức thành những phẩm chất đạo đức, nhân cách của học sinh, hình thành

ở học sinh thái độ đúng đắn trong giao tiếp, ý thức tự giác thực hiện các chuẩnmực xã hội, thói quen chấp hành các quy định của pháp luật

Ngày nay giáo dục đạo đức cho học sinh có ý nghĩa vô cùng to lớn:+ Trang bị cho học sinh những hiểu biết về đạo đức xã hội, các chuẩnmực đạo đức, các quy tắc, nguyên tắc đạo đức, các khái niệm đạo đức, các lítưởng đạo đức,… để học sinh ý thức được ý nghĩa, tính đúng đắn của các tìnhhuống đạo đức trong cuộc sống

+ Hình thành cho học sinh khái niệm đạo đức, thói quen đạo đức bềnvững thông qua việc tổ chức cho các em tham gia các hoạt động học tập, laođộng, công tác xã hội, sinh hoạt tập thể,…

+ Bồi dưỡng cho học sinh ý thức thái độ, hành vi đúng chuẩn mựctrong mối quan hệ với người khác

Tóm lại, qua quá trình giáo dục đạo đức học sinh có được phương thứcứng xử đứng trước các vấn đề xã hội, có khả năng tự kiểm soát được hành vicủa bản thân một cách tự giác, có khả năng chống lại những biểu hiện lệch lạc

về lối sống

1.3.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

Ở Tiểu học, quá trình giáo dục đạo đức nhằm vào việc hình thành cácchuẩn mực, hành vi, phẩm chất đạo đức vững chắc Vì vậy, quá trình giáo dụcđạo đức cho học sinh là quá trình thực hiện ba nhiệm vụ: giáo dục ý thức đạođức; giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức; giáo dục hành vi, thói quen đạo đức.Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học được thể hiện qua nội dung

cụ thể của việc thực hiện các nhiệm vụ đó

- Giáo dục ý thức đạo đức:

niềm tin đạo đức cho học sinh Các chuẩn mực hành vi này được xây dựng từcác phẩm chất đạo đức: Lòng yêu nước, lòng nhân ái, thái độ mới đối với laođộng, tinh thần tập thể, tính kỉ luật Chúng phản ánh qua các mối quan hệhàng ngày của các em, đó là:

+ Quan hệ cá nhân với xã hội: Tôn kính quốc kì, quốc ca; kính yêu BácHồ; tự hào về đất nước và con người Việt Nam; biết ơn những thương binh,liệt sĩ, các chiến sĩ quân đội, công an; yêu quê hương, làng xóm, phố phườngcủa mình; yêu mến và tự hào về trường lớp; giữ gìn môi trường sống xungquanh; bảo vệ các di tích lịch sử - văn hóa do cha ông để lại,…

+ Quan hệ của cá nhân đối với công việc, lao động: Chăm chỉ, kiên trì,vượt khó trong học tập; tích cực tham gia các công việc lao động khác nhau

+ Quan hệ của cá nhân đối với những người xung quanh: Yêu quý, hiếuthảo với ông bà, cha mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong gia đình; kínhtrọng và biết ơn thầy cô giáo; tôn trọng, giúp đỡ, đoàn kết với bạn bè; tôntrọng, quan tâm và giúp đỡ hàng xóm, láng giềng, phụ nữ, cụ già, em nhỏ,người tàn tật,

+ Quan hệ của cá nhân đối với tài sản của xã hội, tài sản của ngườikhác: Tôn trọng, giữ gìn và bảo vệ tài sản chung của nhà trường, của xã hội,của người khác,…

+ Quan hệ của cá nhân đối với thiên nhiên: Bảo vệ, giữ gìn môi trường

tự nhiên xung quanh nơi học, nơi chơi, nơi qua lại; bảo vệ cây trồng, cây xanh

có ích, vật nuôi, động vật có ích, diệt trừ động vật có hại; tiết kiệm và bảo vệnguồn nước, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên,…

+ Quan hệ của các nhân đới với bản thân: Khiêm tốn, thật thà, trungthực, bạo dạn, giữ vệ sinh, có trách nhiệm với lời nói và việc làm của mình,…

- Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức

Đời sống tinh thần của con người nói chung, trẻ em nói riêng sẽ trở nênkhô cứng, trống rỗng nếu không biết yêu, biết ghét, không có cảm xúc mà thờ

ơ với những người xung quanh, với công việc, với thiên nhiên… Ngược lại, ởnhững người có tình cảm đạo đức chân chính, họ rất dễ hòa đồng với nhữngngười xung quanh, đời sống tinh thần trở nên phong phú, cuộc sống vui tươihơn, công việc có hiệu quả hơn… Vì vậy, giáo dục tình cảm đạo đức là mộtnhiệm vụ hết sức quan trọng nhưng rất khó khăn, tinh tế bởi vì phải tác độngđến thế giới nội tâm, thế giới của những cảm xúc của trẻ.

Giáo dục đạo đức là quá trình hình thành ở học sinh những thái độ đúngđắn liên quan đến các chuẩn mực hành vi đạo đức và từ đó hình thành tìnhcảm đạo đức bền vững cho học sinh

Ở Tiểu học, những thái độ, tình cảm cần giáo dục cho học sinh có thểchia thành một số nhóm như:

+ Kính yêu, biết ơn ông bà, cha mẹ, yêu quý anh chị em; kính trọng, lễphép, biết ơn thầy cô giáo; tôn trọng và yêu mến bạn bè; tôn trọng nhữngngười xung quanh khác - hàng xóm, phụ nữ, cụ già, trẻ nhỏ…

+ Kính yêu Bác Hồ, tôn kính Quốc kì, Quốc ca; biết ơn thương binh,liệt sĩ, bộ đội; yêu trường, mến lớp, yêu quê hương làng xóm…

+ Chăm học, chăm làm việc trường, việc lớp, yêu lao động…

+ Yêu thiên nhiên, môi trường xung quanh…

+ Lòng tự trọng, khiêm tốn, trung thực…

+ Ủng hộ, đồng tình, tán thành với những hành động, việc làm tốt, phùhợp với những chuẩn mực đạo đức; ngược lại, lên án, phê phán, chê cườinhững hành động sai trái, xấu, có hại cho người khác, cộng đồng, xã hội

Theo từng chuẩn mực hành vi đạo đức, cần giáo dục cho học sinhnhững thái độ, tình cảm như:

+ Thái độ thực hiện hành vi đạo đức

+ Thái độ đối với hành động tích cực, thái độ đối với hành động tiêu

- Giáo dục hành vi thói quen đạo đức

Suy cho cùng, việc giáo dục một chuẩn mực hành vi đạo đức nào đócho trẻ phải dẫn đến kết quả cuối cùng là các em thực hiện hành vi tương ứngtrong cuộc sống, qua các mối quan hệ hằng ngày Giáo dục hành vi,thói quenđạo đức là tổ chức cho học sinh lặp đi, lặp lại nhiều lần những thao tác, hànhđộng đạo đức trong học tập, sinh hoạt, cuộc sống nhằm có được hành vi đạođức đúng đắn từ đó có thói quen đạo đức bền vững

Ở Tiểu học, cần hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen đạođức cở bản sau:

+ Giúp đỡ, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình bằngnhững việc làm vừa sức

+ Hành vi lễ phép với người lớn đặc biệt là với ông bà, cha mẹ, anh chị,thầy cô giáo…

+ Giúp đỡ những người xung quanh - thầy cô giáo, bạn bè, hàng xóm,láng giềng, phụ nữ, em nhỏ, người tàn tật…

+ Tham gia các hoạt động nhân đạo để giúp đỡ những người khó khăn,hoạn nạn, các phong trào đền ơn, đáp nghĩa ở địa phương

+ Bảo vệ trường lớp, tài sản công cộng

+ Tham gia các hoạt động bảo vệ, giữ gìn thiên nhiên…

Cần giáo dục hành vi văn hóa cho học sinh ngay từ nhỏ, tức là hành vikhông những “đúng” về mặt đạo đức mà còn “đẹp” về mặt thẩm mĩ

Ba nhiệm vụ trên đây có mối quan hệ chặt chẽ với nhau cần được giảiquyết đồng bộ Chúng được giải quyết thông qua: dạy học các môn học, đặcbiệt là môn Đạo đức, tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, tổ chức thựchiện nội quy, quy chế dành cho học sinh, Điều lệ Đội thiếu niên, Sao nhiđồng, tấm gương của giáo viên, phố hợp với các lực lượng giáo dục…

1.3.3 Nguyên tắc hướng tới giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

1.3.3.1 Khái niệm nguyên tắc giáo dục:

Bất cứ một tổ chức hay tập thể nào đó muốn có hiệu quả cao trong hoạtđộng đều phải tuân theo những nguyên tắc nhất định Và giáo dục cũng khôngngoại lệ, nó có những nguyên tắc riêng mà giáo dục muốn đạt được thành quảlớn cần phải tuân theo

“Nguyên tắc giáo dục là những luận điểm cơ bản có tính quy luật của líluận giáo dục, có tác dụng chỉ đạo mọi hoạt động của thầy và trò trong quátrình giáo dục nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả giáo dục, từ đó đạt đượcmục đích giáo dục đề ra” [3, tr38]

1.3.3.2 Hệ thống các nguyên tắc giáo dục:

- Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của hoạt động giáo dục

Như chúng ta đã biết, trong quá trình giáo dục Tiểu học, chúng ta phải

tổ chức những loại hình hoạt động khác nhau: hoạt động học tập, hoạt độnglao động, hoạt động xã hội, hoạt động vui chơi và hoạt động tập thể Mỗi loạihoạt động lại bao gồm những hình thức hoạt động cụ thể Ví dụ như hoạtđộng xã hội có thể được tổ chức với các hình thức: quyên góp giúp đỡ đồngbào bị bão lũ, tham gia bảo vệ môi trường, tham gia các phong trào đền ơn,đáp nghĩa ở địa phương,…

Khi tổ chức một hoạt động nào đó, điều đầu tiên con người cần nghĩđến là tổ chức hoạt động đó “để làm gì?”, “nhằm đạt được kết quả gì?” Tức

là con người xác định mục đích, mục tiêu của hoạt động, sau khi đã xác địnhđược mục đích, mục tiêu của hoạt động, con người sẽ nghĩ tới điều khác -

“làm cái gì?” (nội dung hoạt động), “bằng cách nào?” (phương pháp tiến hànhhoạt động)… để đạt được mục đích, mục tiêu đã đề ra

Như vậy, mục đích, mục tiêu là yếu tố hàng đầu của mỗi hoạt động giáodục nó có tác dụng định hướng cho việc lựa chọn nội dung, phương pháp và

hình thức tổ chức hoạt động Việc xác định đúng đắn mục đích và mục tiêucủa hoạt động giáo dục góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dụctiểu học Hay nói cách khác, việc tổ chức hoạt động và những hình thức hoạtđộng cụ thể được định hướng bởi mục đích của chúng.

Nguyên tắc giáo dục này đề ra những yêu cầu đới với giáo viên tiểu

+ Xác định được mục đích và mục tiêu giáo dục của hoạt động

+ Xác định được nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức thích hợp cho hoạt động giáo dục

- Nguyên tắc giáo dục gắn giáo dục với thực tiễn lao động đấu tranh,xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của nhân dân lao động

Cũng như quá trình giáo dục nói chung, quá trình giáo dục tiểu học cómối liên hệ mật thiết với cuộc sống học sinh, với thực tiễn đất nước Đó là vìquá trình giáo dục tiểu học phải giáo dục cho học sinh những chuẩn mực hành

vi nhất định nhằm đáp ứng những đòi hỏi mà xã hội “đặt hàng” cho giáo dụctiểu học, trước hết là, theo mục đích giáo dục tiểu học đã được xác định trongLuật Giáo dục Từ đó tạo điều kiện cho các em hình thành cơ sở ban đầunhưng rất quan trọng nhân cách của người công dân, người lao động, có khảnăng ứng xử đúng đắn, khẳng định bản thân và hòa nhập vào cuộc sống vàthực tiễn đất nước Hay nói cách khác, quá trình giáo dục tiểu học không chỉgóp phần tích cực vào việc chuẩn bị bước đầu cho học sinh trở thành nhữngchủ nhân tương lai của đất nước, mà còn giúp các em sống tốt trong Xã hộichủ nghĩa mới

- Nguyên tắc giáo dục trong lao động và bằng lao động

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải đươc tiến hành ngaytrong hoạt động lao động của học sinh và lấy lao động làm phương tiện đểhình thành ở học sinh những phẩm chất đạo đức cần thiết của con người mới(yêu lao động, yêu người lao động, yêu và quý trọng sản phẩm lao động do

người lao động làm ra, coi lao động là vinh quang, lao động là lẽ sống, laođộng là hạnh phúc, lao động là niềm vui…có ý thức và thói quen lao động có

tổ chức, có kỉ luật, có kĩ thuật và có năng suất cao,…)

- Nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể

Nguyên tắc này đòi hỏi giáo dục phải được tiến hành ngay trong tập thểhọc sinh - nơi diễn ra cuộc sống thực của học sinh trong nhà trường và lấy tậpthể làm phương tiện để giáo dục học sinh

Để đảm bảo nguyên tắc này cần xây dựng các mối quan hệ đúng đắngiữa cá nhân, mỗi cá nhân có trách nhiệm và quyền lợi như nhau, không kết

bè, kết phái, tự giác, tích cực hợp tác, cân đối hài hòa giữa lợi ích cá nhân tập thể

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chỉ đạo của nhà giáodục với việc phát huy vai trò tự giác, tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinhtrong quá trình giáo dục

Đây là nguyên tắc biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình giáo dục nhà giáo dục phải làngười tổ chức, lãnh đạo, điều khiển, điều chỉnh hoạt động giáo dục khôngphải là người áp đặt, làm thay học sinh còn học sinh phải tực giác, tích cực, tựlực trong việc tiếp thu những tác động tích cực từ phía các chủ thể của hoạtđộng giáo dục và trong việc tự hoàn thiện nhân cách của bản thân

Nguyên tắc này đòi hỏi giáo viên phải thực hiện những yêu cầu sau:

+ Khéo léo, linh hoạt trong mọi tình huống sư phạm

+ Đề cao vai trò làm chủ của học sinh, khen ngợi, động viên sự sáng tạo, sáng kiến trong học tập của học sinh

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tôn trọng nhân cách của họcsinh với việc thường xuyên đưa ra yêu cầu hợp lí

Tôn trọng nhân cách học sinh là thường xuyên đưa ra những yêu cầuhợp lí và buộc học sinh phải thực hiện; là không được sử dụng các biện phápgây ra những đau đớn cả về thể xác lẫn tâm hồn học sinh.

Yêu cầu hợp lí là yêu cầu phù hợp với mục đích và nội dung; phù hợpvới đặc điểm tâm lí đối tượng

Nguyên tắc này đòi hỏi trong giáo dục đồng thời với việc tôn trọngnhân cách học sinh thì phải đưa ra những yêu cầu hợp lí và buộc học sinh phảithực hiện

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, thường xuyên, liên tục trong quátrình giáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải được tiến hành mộtcách có hệ thống về nội dung và phương pháp đồng thời phải được tiến hànhthường xuyên liên tục cả về không gian lẫn thời gian

- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức trong giáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi giáo dục phải phù hợp với khả năng, năng lựccủa học sinh

Khi tiến hành quá trình giáo dục đạo đức, giáo viên cần nắm vững đặcđiểm tâm lí của học sinh để lựa chọn nội dung, phương pháp, phương tiện,hình thức quá trình giáo dục phù hợp với tập thể và với mỗi cá nhân

- Nguyên tắc đảm bảo tính cá biệt trong giáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải gắn với mỗi cá nhân cụthể, gắn với mỗi tình huống cụ thể Mỗi học sinh có nhu cầu, động cơ, nguyệnvọng, vốn kinh nhiệm, trình độ nhận thức khác nhau Vì vậy, giáo viên phảikhéo léo quan sát để nắm vững học sinh một cách toàn diện để có thể lựachọn và linh hoạt về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức quá trình giáodục

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội

Nhà trường - gia đình - xã hội là ba môi trường giáo dục tôt nhất cho sựhình thành và phát triển nhân cách cho học sinh.

Ba môi trường giáo dục phải hợp thành một môi trường giáo dục thốngnhất với nhau về mục đích, nội dung và phương pháp giáo dục và biến 3 lựclượng tham gia vào quá trình giáo dục thành một lực lượng giáo dục mà chỉ

có những tác động tích cực đến đối tượng giáo dục, cùng hợp sức nhau lại đểtạo nên một môi trường giáo dục thuận lợi nhất cho sự phát triển nhân cáchđảm bảo cho quá trình giáo dục đạt kết quả cao nhất

Trong giáo dục nhất thiết phải đảm bảo được sự thống nhất 3 lực lượnggiáo dục này một cách thường xuyên trong đó nhà trường phải là người chủđộng trong việc đảm bảo sự phối hợp này

Trong giáo dục cần tuân thủ theo hệ thống các nguyên tắc giáo dục trên,việc đảm bảo các nguyên tắc giáo dục trong quá trình giáo dục là điều kiệnđảm bảo cho quá trình giáo dục đạt được kết quả Khi xuất hiện sự sai lệchgiữa kết quả và mục đích thì hãy tìm hiểu ngyên nhân ở việc thực hiện cácnguyên tắc giáo dục

1.3.4 Phương pháp giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

1.3.4.1 Khái niệm phương pháp giáo dục

Theo Nguyễn Hữu Hợp, phương pháp giáo dục được hiểu theo hai

+ Thứ nhất: Phương pháp giáo dục một khoa học giáo dục về dạy họcmôn học mà người ta thường gọi là “Lí luận dạy học môn học” hoặc “Giáo dục môn học” [4, tr3]

dạy học môn học nhằm đạt được mục tiêu của môn học [4, tr3]

Trong đề tài này, phương pháp giáo dục được hiểu theo nghĩa hẹp, tứclà: Phương pháp giáo dục là một khoa học về giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học

1.3.4.2 Hệ thống phương pháp để giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học

- Nhóm các phương pháp hình thành ý thức các nhân

Nhóm các phương pháp giáo dục này tác động chủ yếu vào mặt nhận thức.Mục đích là nhằm giúp cho đối tượng giáo dục nắm vững các tri thức vềchuẩn mực xã hội

Để giúp cho đối tượng giáo dục nắm vững được các tri thức về chuẩnmực xã hội, có thể sử dụng một trong các phương pháp giáo dục sau đây:+ Phương pháp kể chuyện: Là phương pháp giáo dục mà nhà giáo dục

sử dụng để giúp học sinh nắm vững các tri thức về các chuẩn mực xã hộithông qua nội dung câu chuyện, thông qua hành vi của những nhân vật trongcâu chuyện mà giáo viên kể cho học sinh nghe

Những câu chuyện mà giáo viên kể cho học sinh nghe có thể là nhữngcâu chuyện đạo đức, những câu chuyện về tấm gương người tốt việc tốt, cóthể là những câu chuyện cổ tích, có thể là những câu chuyện sự tích, truyềnthuyết,…

Phương pháp này rất có giá trị với học sinh nhỏ tuổi

Vấn đề quan trọng khi sử dụng phương pháp này là: Phải lựa chọnnhững câu chuyện có chứa đựng trong đó những chuẩn mực đạo đức; giáoviên phải có năng khiếu kể chuyện để tăng thêm tính hấp dẫn và để lại ấntượng sâu sắc của nội dung câu chuyện và của những hành vi của các nhân vậttrong câu chuyện cho học sinh

Cần kết hợp các phương pháp giáo dục khác một cách hợp lí

+ Phương pháp đàm thoại: Là phương pháp mà nhà giáo dục giúp họcsinh nắm vững các tri thức về các chuẩn mực xã hội thông qua việc tổ chứctranh luận giữa nhà giáo dục và học sinh (thông qua sự va chạm quan điểm ý

Đây là phương pháp có khả năng hình thành ở đối tượng giáo dục niềmtin đạo đức.

Vấn đề quan trọng của phương pháp này là:

- Vấn đề tranh luận phải phù hợp với mục đích và nội dung (vấn đề đạođức, một chuẩn mực đạo đức, một sự kiện đạo đức,…

- Tạo ra được không khí tranh luận thảo luận sôi nổi, thoải mái giữa nhàgiáo dục và học sinh để học sinh mạnh dạn nói ra quan điểm thực của họcsinh, dám dùng lí luận của mình để bảo vệ ý kiến của mình hoặc bác bỏ ý kiếncủa giáo viên

- Kiên quyết tránh hiện tượng áp đặt cho học sinh, cách làm này khônghình thành ở học sinh niềm tin đạo đức

Cả nhà giáo dục lẫn đối tượng giáo dục phải tìm được tiếng nói chung.+ Phương pháp tranh luận thảo luận: Là phương pháp giáo dục mà nhàgiáo dục giúp cho đối tượng nắm được những tri thức về các chuẩn mực đạođức bằng cách tổ chức cho các đối tượng tranh luận thảo luận với nhau về mộtvấn đề đạo đức nào đấy hoạc một chuẩn mực đạo đức nào đấy (thực chất làthông qua sự va chạm quan điểm ý kiến giữa học sinh và học sinh mà giúpcho học sinh nắm vững các tri thức về các chuẩn mực xã hội)

Với phương pháp này, nhà giáo dục chỉ là người tổ chức, lãnh đạo vàđiều khiển cuộc tranh luận, thảo luận giữa các đối tượng giáo dục với nhau

mà không tham gia vào tranh luận thảo luận Tuy nhiên nếu cần nhà giáo dụcphải là người trọng tài để giúp cho các đối tượng giáo dục tìm được tiếng nóichung

Vấn đề cơ bản của phương pháp giáo dục này là giáo viên phải tạo rađược một không khí tranh luận thảo luận sôi nổi giữa các đối tượng giáo dục.Giúp cho các đối tượng giáo dục tìm được tiếng nói chung

+ Phương pháp giảng giải: Là phương pháp giáo viên dùng lời của mình để trình bày, giải thích, chứng minh cho một chuẩn mực đạo đức nàođó.

Đây là phương pháp có tính áp đặt không hình thành được ở đối tượnggiáo dục niềm tin đạo đức nên rất ít dùng trong giáo dục

Vấn đề đạo đức cần giảng giải phải phù hợp với mục đích và nội dunggiáo dục

Vấn đề quan trọng của phương pháp giáo dục này là ngôn ngữ của nhàgiáo dục phải trong sáng, rõ ràng, dễ hiểu; cần có sự kết hợp với phương pháptrò chuyện

+ Phương pháp nêu gương: Là phương pháp giáo dục mà nhà giáo dụcnêu ra trước đối tượng giáo dục những tấm gương người tốt việc tốt, nhữngtấm gương người thực việc thực Thông qua hành vi của những tấm gươngngười tốt việc tốt, người thực việc thực mà đối tượng giáo dục nắm được cáctri thức về các chuẩn mực xã hội

Đây là phương pháp giáo dục có khả năng hình thành được ở đối tượnggiáo dục niềm tin đạo đức

Vấn đề quan trọng của phương pháp giáo dục này là:

Nêu ra trước học sinh những tấm gương người tốt việc tốt, những tấmgương người thực việc thực gần gũi với học sinh, đặc biệt là những tấmgương trong học tập và tấm gương của nhà giáo dục

Phải kết hợp với các phương pháp giáo dục khác như phương pháp giáodục tranh luận thảo luận hoặc phương pháp giáo dục trò chuyện

Trong nhà trường mỗi thầy cô giáo phải là tấm gương sáng để học sinhnoi theo

Trong giáo dục chúng ta có thể sử dụng phương pháp giáo dục này dưới

Một là: Nêu ra trước đối tượng giáo dục những tấm gương người tốtviệc tốt.

Hai là: Tổ chức cho đối tượng giáo dục giao lưu trực tiếp với nhữngtấm gương người tốt việc tốt trong học tập, trong lao động và trong đấu tranh.Như vậy, để giúp cho đối tượng giáo dục nắm vững tri thức về cácchuẩn mực xã hội có thể sử dụng một trong 5 phương pháp giáo dục nêu trên

Sử dụng phương pháp giáo dục nào là phụ thuộc vào đặc điểm tâm lí đốitượng và trình độ, khả năng và năng lực của nhà giáo dục

- Nhóm các phương pháp tổ chức các hoạt động thực tiễn cho học sinhNhóm phương pháp giáo dục này tác động chủ yếu vào mặt tình cảm, ýchí và hành động ý chí Mục đích là nhằm biến nhận thức thành tình cảm,biến tình cảm thành niềm tin, biến niềm tin thành ý chí và hành động ý chí

Để hình thành ở đối tượng giáo dục một hành vi thói, quen hành vi phùhợp với các chuẩn mực xã hội có thể sử dụng các phương pháp cụ thể sau:+ Phương pháp nêu yêu cầu sư phạm: Là phương pháp giáo dục mànhà giáo dục nêu ra trước đối tượng giáo dục những đòi hỏi sư phạm và buộcđối tượng giáo dục phải thực hiện Nhờ việc đối tượng giáo dục thường xuyênphải thực hiện những đòi hỏi sư phạm mà hành vi, thói quen hành vi đượchình thành

Yêu cầu sư phạm là:

Phù hợp với mục đích và nội dung

Vừa sức đối tượng giáo dục

Tùy vào trình độ được giáo dục của đối tượng giáo dục mà yêu cầu sưphạm được nêu ra ở 2 mức độ sau:

Một là: Dưới dạng mệnh lệnh

Hai là: Dưới dạng lời khuyên

Khi trình độ được giáo dục của đối tượng giáo dục thấp thì ta dùng dướidạng mệnh lệnh