Nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ trong cách mạng tháng tám 1945 (2017)

Tổng khởi nghĩa đã diễn ra từ 4 đến 28-8-1945 trong bối cảnh Cao trào kháng Nhật cứu nước đã lên đếnđỉnh cao, Nhật Bản đã thua trận và đầu hàng, chiến tranh thế giới vừa kếtthúc, chính q

Em xin được cảm ơn sự giúp đỡ, động viên, khích lệ của gia đình, bạn bè,người thân trong quá trình học tập, rèn luyện và thực hiện khóa luận.

Do điều kiện thời gian nghiên cứu có hạn, nên khóa luận không tránhkhỏi những hạn chế, thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô

và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày 3 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Đỗ T hị Vịnh

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đề tài khóa luận tốt nghiệp này là kết quả nghiên cứucủa riêng em, dưới sự hướng dẫn của ThS Phan Xuân Dũng

Nếu sai, em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 3 tháng 5năm 2017

Tác giả đề tài

Đỗ Thị Vịnh

MỤC LỤC Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương Những vấn đề cơ bản về nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời 4

cơ trong đấu tranh cách mạng. 1.1 Những vấn đề cơ bản về nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ 4

1.1.1 Khái niệm tạo thời cơ 4

1.1.2 Tạo thời cơ, nắm thời cơ và chớp đúng thời cơ 6

1.2 Bối cảnh lịch sử diễn ra Cách mạng tháng Tám n m 945 9

1.2.1 Tình hình thế giới 9

1.2.2 Tình hình trong nước 11

Tiểu kết chương 14

Chương

2

Nghệ thuật tạo và nắm thời cơ trong tổng khởi nghĩa ách

mạng tháng ám năm

17

2.1 Nghệ thuật tạo thời cơ trong Cách mạng tháng Tám 17 2.1.1 Chuẩn bị đường lối cách mạng và lực lượng cách mạng 17 2.1.2 Xây dựng c n cứ địa cách mạng và tập dượt đấu tranh 19 2.1.3 Chuẩn bị bố máy lãnh đạo Tổng khởi nghĩa 23 2.2 Nghệ thuật nắm thời cơ và chớp thời cơ trong Cách mạng

tháng Tám n m 945

24

2.3 Những yêu cầu trong vận dụng nghệ thuật tạo thời cơ và nắm

thời cơ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

31

2.3.1 Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc

trong tình hình mới

31

2.3.2 Phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống

chính trị, kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc Tổ

34 quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

2.3.3 T ng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của 35

Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc

2.3.4 Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh 36

Đó là nhà nước kiểu mới, nhà nước thực sự của dân, do dân và vì dân, đạibiểu cho quốc gia, dân tộc, mang bản chất của giai cấp công nhân do Đảnglãnh đạo Từ đây, dân tộc Việt Nam bước sang một kỷ nguyên mới, kỷnguyên độc lập tự do và xã hội chủ nghĩa.

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám trở thành mốc son chói lọi tronglịch sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam, đánh dấu bước phát triển nhảy vọt củacách mạng Việt Nam, mở ra một kỉ nguyên mới trong sự phát triển lịch sửdân tộc: Kỷ nguyên giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp côngnhân và nhân dân lao động, kỷ nguyên đôc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội

Chỉ trong vòng 20 ngày, từ khi Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng (ngày15-08-1945) và kết thúc khi quân Đồng minh vào tước khí giới quân Nhật đấtnước ta theo hiệp định Pôtxđam (ngày 05-09-1945) đã có một bước ngoặtquyết định, cuộc khởi nghĩa diễn ra rất nhanh, rất gọn và rất mạnh Nếu phátđộng Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn quốc trước ngày 15-8-

1945 thì quân Nhật còn mạnh và sau ngày 05-9-1945, trên đất nước có nhiều

kẻ thù, cách mạng sẽ gặp rất nhiều khó kh n Tổng khởi nghĩa đã diễn ra từ

4 đến 28-8-1945 trong bối cảnh Cao trào kháng Nhật cứu nước đã lên đếnđỉnh cao, Nhật Bản đã thua trận và đầu hàng, chiến tranh thế giới vừa kếtthúc, chính quyền tay sai của Nhật ở Đông Dương không còn chỗ dựa, quânĐồng minh chưa kịp kéo vào nước ta Đảng và nhân dân ta đã chớp thời cơ,

tiến hành Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền thắng lợi trong ngưỡng thờigian đó.

Như vậy, thành công của Cách mạng tháng Tám n m 945 chứng tỏ,Đảng ta đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh có tầm nhìn vượt trước thời gian,xác định đúng thời cơ, cho nên đã chuẩn bị tốt lực lượng, sẵn sang chủ động,chớp thời cơ lãnh đạo nhân dân ta đứng lên Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi.Đây là sự vận dụng sáng tạo quy luật vận động phát triển của khởi nghĩa vàcách mạng, khôn khéo trong nghệ thuật chỉ đạo chớp thời cơ, giành thắng lợi.Ngoài ra, nghệ thuật tạo thời cơ và chớp thời cơ của Cách mạng tháng Támcòn được vận dụng trong đấu tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa hiện nay

Để góp phần làm sâu sắc hơn về nghệ thuật khởi nghĩa trong Cách

mạng tháng Tám n m 945, tác giả đã chọn đề tài “Nghệ thuật tạo thời cơ và

nắm thời cơ trong cách mạng tháng Tám năm 1945”, làm đề tài khóa luận

tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Phân tích, làm rõ những vấn đề cơ bản của nghệ thuật tạo thời cơ vànắm thời cơ trong Cách mạng tháng Tám n m 945 Trên cơ sở đó xác địnhcác yêu cầu trong việc vận dụng nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ trongxây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát những vấn đề cơ bản về nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời

cơ trong đấu tranh cách mạng

- Phân tích, làm rõ nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ trong Cáchmạng tháng Tám n m 945

- Xác định các yêu cầu trong việc vận dụng nghệ thuật tạo thời cơ vànắm thời cơ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Đối tư ng và phạm vi nghiên cứu

4.1 i t ng nghi n c u

Nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ trong trong Cách mạng thángTám n m 945

4 hạm vi nghi n c u

Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong Cách mạng tháng Tám n m 945

Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp nghiêncứu lịch sử, phương pháp lôgíc, phân tích và tổng hợp lý thuyết, phương pháptổng kết kinh nghiệm

6 Kết cấu của khóa luận

Kết cấu của khóa luận gồm: Mở đầu, 2 chương, kết luận và danh mụctài liệu tham khảo

N ỮN ẤN ĐỀ ẢN Ề N Ệ O VÀ

N M ; BỐI CẢNH LỊCH SỬ DIỄN RA CÁCH M NG

N M N M 1.1 Những vấn đề cơ bản về nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ

1.1.1 hái niệm v thời cơ

Theo từ điển Bách khoa toàn thư: Thời cơ là thời gian, điều kiện, hoàncảnh chủ quan, khách quan thuận lợi để tiến hành thắng lợi một việc gì đó.Trong chiến tranh, thời cơ là một vấn đề có ý nghĩa then chốt Hiểu đượcthời cơ, nắm được vai trò, tầm quan trọng đặc biệt của thời cơ và biết vậndụng linh hoạt nó sẽ có tác dụng xoay chuyển và đảo lộn toàn bộ cục diện củacuộc chiến Nói như Nguyễn Trãi: “Được thời có thế thì mất biến thành còn,nhỏ hóa ra lớn Mất thời không thế thì mạnh hóa ra yếu, yên thành nguy Sựthay đổi ấy chỉ ở trong khoảng trở bàn tay” Trong một bức thư viết cho ĐôĐốc Thái Phúc, Nguyễn Trãi cũng nói: “Ngày xưa, Bách Lý Hề ở Ngu thìNgu mất nước, mà sang Tần thì Tần làm nên nghiệp bá, Lý Tả Xa ở Triệu thìTriệu bị diệt mà theo Hán dấy nghiệp vương Nào phải ở nơi này thì ngu, nơikia thì trí đâu, chỉ tại gặp thời hay không gặp thời mà nên thời” Ông lại viết:

“Tôi từng xem kinh dịch 384 hào, mà cốt yếu ở chữ thời Cho nên, ngườiquân tử theo thời không biến, nghĩa chữ thời to tát sao” Trong bài “Sơn Phú”Chí Linh nổi tiếng Nguyễn Trãi một lần nữa nhấn mạnh ý nghĩa quan trọngcủa chữ thời Ông viết:

“Đã do trời mà biến thành thờiLại có chí để công thành”

Ở một chỗ khác của bài phú ấy Nguyễn Trãi viết:

“Bởi biết người, biết mình, hay yếu, hay mạnh

Đợi thời chờ dịp

Giấu sức, giấu tài Ănthường nếm mật Ngủthường nằm gai”

Theo Nguyễn Trãi, người chí giả phải là người biết thời, nắm được thời

“Người quân tử theo thời thông biến”

Xưa nghe chuyện Lã Vọng ngồi câu cá chờ thời, rồi sau lập nên nghiệplớn Nay được thấy Nguyễn Trãi và nghĩa vụ Lam Sơn phải chịu “Nếm mậtnằm gai” khi quân thù đang mạnh để đợi thời chờ dịp thuận lợi thì giángnhững đòn chí tử vào đầu giặc:

“Trận Bồ Đằng sấm vang chớp giậtMiền Trà Lân trúc chẻ tro bay”

Rõ ràng, chữ thời ấy đâu phải lý luận suông, mà được chứng minh bởthực tế

Chân lý luôn là điểm dừng của mọi sự nhận thức và hành động đúng đắn

Ví như việc nhìn nhận về chữ thời, không phải chỉ Nguyễn Trãi, chỉ ngườiViệt Nam nói riêng hay phương Đông nói chung mới nhìn thấy tầm quantrọng của nó, mà cả phương Tây, đại biểu là Mác cũng khẳng định vai trò củachữ thời Trong một bức thư gửi Cughenman, Mác viết: “Tất nhiên là sẽ rất dễdàng làm ra lịch sử thế giới, nhưng cuộc đấu tranh chỉ tiến hành trong điềukiện có những thời cơ chắc chắn” Mặt khác, nếu những sự ngẫu nhiên không

có tác dụng gì cả thì sự sáng tạo ra lịch sử sẽ mang một tính chất rất thuầntúy Đương nhiên, những sự ngẫu nhiên này là một bộ phận trong quá trìnhphát triển chung và được những sự ngẫu nhiên khác bù trừ lại Nhưng pháttriển nhanh hay chậm là phụ thuộc rất nhiều vào những sự ngẫu nhiên nhưvậy Kể cả sự ngẫu nhiên như tính cách những người lãnh đạo phong trào.Bác Hồ cũng thường dặn bộ đội: “Phải luôn luôn có sáng kiến để lợidụng thời cơ”

Thời cơ là một hoàn cảnh thuận lợi đến trong một thời gian ngắn, đảmbảo một việc nào đó có thể tiến hành có kết quả.

1.1.2 Tạo thời cơ, nắm thời cơ và chớp đúng thời cơ

1.1.2.1 Tạo thời cơ

Thời cơ không tự nhiên mà tới mà phải do ta tạo ra Vì vậy phải cóquyết tâm cao, nỗ lực lớn, có phương hướng biện pháp đúng đắn, sáng tạo đểphát triển những điều kiện thuận lợi cho thời cơ sớm xuất hiện

Muốn tạo thời cơ trước hết phải biết đoán trước thời như Nguyễn Trãitừng nói: “Người trí giả thấy việc từ lúc việc chưa phát” Đoán trước không

có nghĩa là tính được cụ thể ngày, tháng nổ ra thời cơ mà là nhìn thấy trước

xu thế phát triển của tình hình, dự kiến được các khả n ng, từ đó xác địnhđược phương hướng, mục tiêu và những công việc cần thiết để tạo thời cơ vàsẵn sàng nắm lấy thời cơ khi nó nổ ra

Dự đoán thời cơ rồi thì phải đánh giá những điều kiện cần thiết của thời

cơ đã đạt được tới đâu, chỗ nào còn thiếu để có kế hoạch, biện pháp bổ sung

và phát triển các điều kiện đó đến độ chin muồi nhằm thúc đẩy thời cơ nổ rasớm hay đúng vào lúc ta mong muốn Vì vậy tạo thời cơ thường phải tiếnhành các việc sau đây:

- Xây dựng và phát triển lực lượng của ta có đủ sức hành động khi thời

cơ đến Dùng mọi biện pháp tiêu hao, làm suy yếu lực lượng của địch

- Xây dựng, bố trí, điều chỉnh thế trận của ta, tiến hành các hoạt độngtác chiến tạo thế khi cần thiết Hạn chế các thế lợi của địch

- Cải tạo môi trường tác chiến và thiết bị chiến trường phù hợp với yêucầu của tác chiến khi thời cơ đến

- Đẩy mạnh đấu tranh chính trị, ngoại giao phối hợp với đấu tranh quân

sự Tiến hành mọi việc cần thiết để góp phần thúc đẩy các điều kiện bên ngoàiphát triển thuận lợi

1.1.2.2 Nắm thời cơ

Tạo thời cơ mới chỉ là thúc đẩy sự phát triển những yếu tố điều kiệncủa thời cơ và chuẩn bị về mọi mặt để sẵn sàng đón nhận thời cơ khi nó nổ ra.Còn thời cơ đến lúc nào, ở đâu, có tính chất, phạm vi cụ thể như thế nào thìphải đến khi nào thì phải đến khi nó xuất hiện mới có thể nhận biết được

Thời cơ thường diễn ra trong thời gian tương đối ngắn, có khi chỉ trong

khoảng khắc Sách Binh thư yếu lược viết: “Thời là cái đến không đầy chớp

mắt; trước thì thái quá sau thì bất cập” Nắm thời cơ đúng lúc nó chín muồithì hành động mới kịp thời, chính xác Nhận định thời cơ không đúng, dẫnđến hành động sớm hay muộn đều không đạt được kết quả và còn bị tổn thất

Vì vậy nắm thời cơ là việc hệ trọng liên quan đến thành bại của tác chiến, đếnviệc giữ vững và phát triển những thành quả đã đạt được, đến xương máu của

bộ đội và nhiều khi của cả nhân dân Nó đòi hỏi người lãnh đạo và chỉ huyphải có ý chí, trách nhiệm rất cao, có tầm nhìn sắc sảo nhạy bén, có phươngpháp xem xét khách quan, toàn diện và cả lòng dũng cảm nữa

Nhận định thời cơ phải dựa trên sự phân tích, tổng hợp tất cả các yếu

tố, điều kiện chủ quan và khách quan tạo nên thời cơ, đặc biệt là đánh giáđúng đắn so sánh thế và lực giữa ta và địch Phải có quan điểm biện chứngtrong việc phân tích, đánh giá, không chỉ nhìn hiện tượng mà phải nhìn vàobản chất, không xem xét các yếu tố một cách tách biệt, cứng chắc, cố định

mà phải xem xét chúng trong mối quan hệ tác động lẫn nhau và trong sự vậnđộng, phát triển Có như vậy mới xác định được đúng thời cơ và hạ quyếttâm hành động chính xác

1.1.2.3 Chớp đúng thời cơ

Thời cơ cách mạng chín muồi, lực lượng cách mạng đã chuẩn bị chu đáocộng với sự lãnh đạo đúng lúc, kết hợp với chính trị và vũ trang, lấy lực lượngchính trị của quần chúng giữ vai trò quyết định, kết hợp nông thôn thànhthị,

kết hợp các hình thức đấu tranh hợp pháp, từ thấp lên cao, từ khởi nghĩa từngphần lên tổng khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn Theo đại tướng NguyễnQuyết “Thời cơ lớn là lúc địch ở vào thế suy yếu nhất, ta đang lúc mạnhnhất”.

Tạo thời cơ và nắm thời cơ là để hành động Thời cơ có trở thành sứcmạnh, có tạo nên chiến thắng hay không là do hành động của người quyếtđịnh Nắm được thời cơ rồi mà không hành động hoặc hành động chậm thìthời cơ không có ý nghĩa gì, thậm chí có khi làm đảo ngược tình thế: đangmạnh hóa yếu, đang thắng hóa thua Binh thư yếu lược viết “Ta có chí màchậm thì người sẽ tính trước ta; thấy mà không quyết định thì ngươi sẽ pháttrước ta Ta phát mà không nhanh thì người sẽ thắng trước ta Khó được ấy làthời, dễ mất ấy là cơ, nên phải làm nhanh vậy”

Hành động đúng thời cơ là phải hành động kịp thời và có phương ánhành động chính xác Cần tuân thủ các bước sau đây:

- Xác định đúng những mục tiêu mà thời cơ và khả n ng thực tế của tacho phép, đồng thời sẵn sàng chuẩn bị cho phương hướng hành động nhằmnhững mục tiêu lớn hơn Chọn những biện pháp hành động đạt hiệu quả cao

- Không ngừng phát triển kết quả đã giành được, mở rộng thế và lực của

ta, làm suy yếu thế và lực của địch, không để chúng kịp khôi phục, củng cố

- Chỉ huy chặt chẽ liên tục, tiến hành tốt mọi mặt đảm bảo cho tácchiến Đồng thời phát huy cao độ tính chủ động, độc lập tác chiến, tự lực khắcphuc khó kh n của từng bộ phận

Vì vậy, nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ đòi hỏi người lãnh đạochiến tranh cũng như chỉ huy tác chiến phải rất n ng động nhạy bén, nhưngcũng rất tỉnh táo, sang suốt, hiểu địch nhưng cũng lượng đúng sức mình, đónthời cơ nhưng cũng phải biết chờ thời cơ, tìm chọn con đường ngắn nhấtnhưng cũng ít tốn tổn thất nhất để đi đến thắng lợi Trong quá trình nắm bắtthời cơ phải bám sát mọi tình hình, thấy có thời cơ mới thì kiên quyết dẫn lêngiành thắng lợi tối đa, nhưng nếu thấy thời cơ không còn nữa thì phải biết kếtthúc hay chuyển hướng hành động một cách kịp thời để tạo thời cơ mới.

1.2 Bối cảnh lịch sử diễn ra Cách mạng tháng ám năm

1.2.1 Tình hình thế giới

Từ những n m 30, các thế lực phát xít quốc tế t ng cường các hoạtđộng bành chướng xâm lược N m 935, Đức chiếm đóng vùng Xarơ (Sarre)

do Hội Quốc Liên quản trị Tháng 10- 935, Italia xâm lược Êtiôpi Mùa hè

936, Đức và Italia can thiệt quân sự vào Tây Ban Nha, giúp bọn phát xítPhơrancô (Franco) chống chính quyền cộng hòa Cũng trong n m 936, Đứcchiếm đóng vùng Rênani do Hội Quốc Liên quản trị

N m 937, Nhật gây ra sự kiện Lư Cầu Kiều và mở rộng chiến tranhxâm lược Trung Quốc

N m 938, Nhật Bản khiêu khích ở khu vực hồ Khátxan (Mông Cổ).Tháng 3 - 938, Đức chiếm đóng Áo

Cuối cùng, ngày 01- 9- 939, Đức tấn công Ba Lan mở đầu cuộc chiếntranh thế giới thứ hai Ngày 03-9-1945, Anh và Pháp tuyên chiến với Đức

Từ tháng 4 - 940, Đức tập trung lực lượng đánh chiếm các nước TâyÂu: Na uy, Đan Mạch, Bỉ, Hà Lan, Lucxembua

Tiếp đó, quân Đức vượt qua “chiến lũy Magino” ( Manginot) tiến đánhPháp Ngày 14-6-1940, Pari bị chiếm đóng

Ngày 22-6- 940, quân đội Pháp đầu hàng Chính phủ Petanh rút vềVisi ở miền Nam nước Pháp, trở thành bù nhìn.

Lợi dụng cơ hội nước Pháp bị Đức chiếm đóng, Nhật Bản t ng sức épvới chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương, từng bước thực hiện ý đồ xâmchiếm Đông Dương

Cuối n m 944 đầu n m 945, quân phát xít liên tiếp thất bại trên nhiềumặt trận Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc Quân dộiHồng Liên Xô tiến đánh Béclin, sào huyệt cuối cùng của phát xít Đức, mộtloạt nước Trung, Đông Âu được giải phóng

Tháng 8- 944, Pari được giải phóng Tướng Đờ Gôn lên cầm quyền Ởmặt trận châu Á - Thái Bình Dương, quân Đồng minh giáng cho phát xít Nhậtnhững đòn nặng nề Ở Đông Dương, lực lượng Pháp theo phái Đờ Gôn ráoriết hoạt động, chờ thời cơ phản công Nhật Bản, mâu thuẫn Nhật - Pháp trởnên hay gắt

Trước tình hình đó, quân đội Nhật Bản ra tay trước Vào lúc 20 giờngày 09-3-1945, Nhật tiến hành cuộc đảo chính lật đổ Pháp trên toàn ĐôngDương Quân Pháp chống cự yếu ớt ở một vài nơi rồi mau chóng đầu hang

Sau khi hất cẳng Pháp, phát xít Nhật tuyên bố:“Giúp các dân tộc Đông Dương xây dung nền độc lập” Chúng dựng lên Chính phủ Trần Trọng Kim

và đưa Bảo Đại lên làm “Quốc trưởng” Nhật Bản đã hoàn toàn độc chiếmĐông Dương, t ng cường vơ vét, bòn rút tiền của của nhân dân ta và đàn áp

dã man những người cách mạng

Đầu tháng 08- 945, quân Đồng minh tiến công mạnh mẽ vào các vị trícủa quân đội Nhật Bản ở châu Á - Thái Bình Dương Để uy hiếp Nhật Bản,ngày 6 và 09-08- 945, Mĩ đã ném hai quả bom nguyên tử xuống hai thànhphố Hirosima và Nagaxaki của Nhật Bản, hủy diệt hai thành phố này, giết hạihang vạn dân thường

Ngày 08-08-1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản Ngày 09-8-1945quân đội Xô viết mở màn chiến dịch tổng công kích đạo quân Quan Đông củaNhật Bản ở Đông Bắc Trung Quốc Trước tình hình đó, ngày 09-08-1945, Hộiđồng tối cao chiến tranh của Nhật Bản đã họp bàn về các điều kiện đầu hangtheo Tuyên bố Pốtxđam Sau những cuộc thương lượng giữa Nhật Bản vàĐồng minh Ngày 14-8-1945, Hội đồng tối cao chiến tranh Nhật Bản họp với

sự tham gia của Nhật hoàng đã thông qua quyết định đầu hàng Đúng giữatrưa ngày 5-08-1945, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiện các lựclượng Đồng minh trên sóng phát thanh của Nhật Bản

Quân Nhật ở Đông Dương rệt rã Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kimhoang mang Điều kiện khách quan thuận lợi cho Tổng khởi nghĩa đã đến

1.2.2 Tình hình trong n ớc

Ngày 28-01- 94 , sau 30 n m tìm đường cứu nước và hoạt động yêunước ngoài, Nguyễn Ái Quốc đã trở về Tổ quốc, Pắc Bó (Hà Quảng – CaoBằng) là nơi đầu tiên được Người chọn đặt cơ quan lãnh đạo cách mạng Vềđến Tổ quốc, Nguyễn Ái Quốc bắt tay ngay vào việc xây dựng cơ sở cáchmạng, tổ chức quần trong tháng 5-1941 tại Pắc Bó do Người chủ trì, tiếp tụcchủ trương của Hội nghị Trung ương lần thứ VI, nhưng nêu cao hơn nữanhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và chủ trương giải quyết vấn đềdân tộc trong khuân khổ từng người Việt Nam, Lào, Campuchia, ở mỗi nướcthành lập một mặt trận đoàn kết dân tộc Ở Việt Nam là Việt Nam độc lậpđồng minh (gọi tắt là Việt Minh), thành lập ngày 19-05-1941

Chuẩn bị tiến tới cuộc khởi nghĩa vũ trang khi thời cơ đến được xem lànhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân ta

Cuối n m 940, sau khởi nghĩa Bắc Sơn thất bại, theo chủ trương củaĐảng, một bộ phận lực lượng vũ trang chuyển sang xây dựng các đội du kích,sau thống nhất thành đội Cứu quốc quân hoạt động ở c n cứ Bắc Sơn – Võ

Nhai Cứu quốc quân phát động chiến tranh du kích trong tám tháng (từ tháng7- 94 đến tháng 2- 942) sau đó phân tán thành nhiều bộ phận để chấn chỉnhlực lượng và tiến hành công tác vũ trang tuyên truyền, xây dựng cơ sở chínhtrị trong quần chúng ở các tỉnh Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn N m

943, Đảng đưa ra Đề cương v n hóa Việt Nam, vận động thành lập Hội v nhóa cứu quốc Viêt Nam (cuối n m 944) và Đảng Dân chủ Việt Nam đứngtrong Mặt trận Việt Minh (tháng 6- 944) Đảng còn chủ trương vận động binhlính người Việt trong quân đội Pháp, tranh thủ cả những ngoại kiều ở ĐôngDương có tinh thần chống phát xít

Giữa n m 944, tình hình thế giới và nước ta chuyển biến mau lẹ có lợicho cách mạng C n cứ vào đó, ngày 07-5-1944 Tổng bộ Việt Minh ra chỉ thịcho các cấp sửa soạn khởi nghĩa và kêu gọi nhân dân “Sắm vũ khí đuổi thùchung” Tháng 0-1944, Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào toàn quốc nêu rõ:

“Phe xâm lược gần đến ngày bị tiêu diệt…Cơ hội cho dân tộc ta chỉ ở trongmột n m hoặc n m rưỡi nữa.Thời gian rất gấp, ta phải làm nhanh”(4)

Trước thực trạng phát xít Nhật chiếm được Đông Dương, Đảng đã đề rakhẩu hiệu “Phá kho thóc, giải quyết nạn đói” và coi đó là khẩu hiệu chính đểphát động phong trào chống Nhật cứu nước, đáp ứng nguyện vọng khẩn thiếtcủa nhân dân, nên khẩu hiệu có tính chất kinh tế ấy đã đẩy lên một cáo tràochính trị sâu rộng chưa từng thấy Hàng vạn quần chúng đói khổ xuốngđường, xông vào các kho thóc của giặc Nhật Từ cao trào đó nhiều địaphương đã giành được chính quyền Phong trào diễn ra sôi nổi ở các tỉnhđồng bằng, trung du Bắc Bộ và các tỉnh Bắc Trung Bộ nơi đã diễn ra nạn đói

Đồng thời với phong trào phá kho thóc của Nhật cứu đói, làn sóng khởinghĩa từng phần dâng cao, cuốn trôi chính quyền địch ở nhiều địa phương.Sau ngay Nhật đảo chính Pháp, Việt Minh đã lãnh đạo quần chúng nổi dậy ở

Hiệp Hòa (Bắc Giang), Tiên Du (Bắc Ninh), Bàn Yên Nhân (Hưng Yên) ỞQuảng Ngãi, tù chính trị nhà giam Ba Tơ đã khởi nghĩa, lập chiến khu.

Tại Việt Bắc, Giải phóng quân và Cứu quốc quân đẩy mạnh chiến tranh

du kích, đánh chiếm nhiều đồn bốt, giải phóng nhiều vùng, mở rộng địa bànhoạt động

Tình hình diễn biến hết sức mau lẹ, có lợi cho phía cách mạng Giữatháng 4-1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ họp tại Hiệp Hòa (BắcGiang) Hội nghị quyết định phát triển lực lượng vũ trang, nửa vũ trang vàthống nhất các lực lượng vũ trang sẵn có của Đảng thành Việt Nam Giảiphóng quân, xây dựng các chiến khu kháng Nhật và cử ra Ủy ban quân sựcách mạng B c Kỳ

Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra chỉ thị tổ chức Ủy ban dân tộcgiải phóng các cấp Cấp cao nhất gọi là Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam

Ngày15-5-1945, Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và Cứu quốcquân được thống nhất thành Việt Nam giải phóng quân

Ngày 04-6-1945, Khu giải phóng gồm sáu tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn,Lạng Sơn, Hà Giang, Thái Quyên, Tuyên Quang ra đời Tân Trào (TuyênQuang) được chọn làm Thủ đô khu giải phóng Trong khu giải phóng, các ủyban nhân dân cách mạng do dân cử ra đã thi hành mười chính sách của ViệtMinh nhằm xây dựng khu giải phóng thành c n cứ vững mạnh về chính trị,quân sự, kinh tế v n hóa, làm bàn đạp giải phóng toàn quốc Các chiến khukhác như chiến khu Vần – Hiền Lương (Yên Bái, Phú Thọ), chiến khu TrầnHưng Đạo (Đông Triều, Quảng Ninh) v.v…lần lượt ra đời Tại các đô thị,phong trào đấu tranh của công nhân, học sinh, viên chức tiểu tư sản dâng cao

Tổ chức công nhân cứu quốc được xây dựng ở nhiều xí nghiệp

Từ ngày 3 đến ngày 15-8-1945 tại Tân Trào diễn ra hội nghị toàn quốccủa Đảng Hội nghị nhận định: “Những điều kiện khởi nghĩa ở Đông Dương

đã chín muồi… quân lính Nhật tan rã, mất tinh thần, hàng ngũ chỉ huy Nhật ởĐông Dương chia rẽ đến cực điểm, bọn Việt gian than Nhật hoảng sợ Toàndân tộc đang sôi nổi đợi giờ khởi nghĩa giành chính quyền độc lập” Từ nhậnđịnh đó, Hội nghị đi đến quyết định phát động toàn dân nổi dậy khởi nghĩagiành chính quyền trước khi quân Anh, quân Tưởng Giới Thạch vào ĐôngDương tước khí giới quân Nhật và thực dân Pháp chưa kịp tập hợp lực lượng,điều quân vào xâm lược nước ta lần nữa Hội nghị còn quyết định những vấn

đề quan trọng về chính sách đối nội, đối ngoại trong thời kì đầu sau khi giànhđược chính quyền

Hội nghị toàn quốc của Đảng bế mạc thì Đại hội quốc dân do Tổng bộViệt Minh triệu tập họp ngay ở Tân Trào (Tuyên Quang) trong hai ngày 16 và17-8-1945 Tham dự Đại hội có hơn 60 đại biểu của các giới, các đảng pháichính trị, các toàn thể quần chúng, các dân tộc, các tôn giáo trong nước và đạibiểu kiều bào nước ngoài Đại hội tán thành hoàn toàn chủ trương tổng khởinghĩa của Đảng, nhất trí thông qua 10 chính sách của Việt Minh, coi đó làchính sách cơ bản của cách mạng Cử ra ủy ban dân tộc giải phóng dân tộcgiải phóng do Hồ Chí Minh làm chủ tịch Đại hội còn quyết định lấy là cờ đỏsao vàng làm Quốc kỳ, lấy bài Tiến quân ca làm Quốc ca

Đại hội quốc dân vừa bế mạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọiđồng bào cả nước đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền

Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến Toàn quốc đồng bàohãy đứng dậy đem sức ta ra mà tự giải phóng cho ta…chúng ta không thểchậm trễ.Tiến lên! Tiến lên! Dưới lá cờ Việt Minh đồng bào hãy dũng cảmtiến lên!

Hướng ứng Lệnh tổng khởi nghĩa của Đảng, lời kêu gọi của chủ tịch

Hồ Chí Minh, đồng bào cả nước, triệu người như một, nhất tế đứng lên với

tinh thần “Dù hi sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn, cũng phảikiên quyết giành cho được độc lập.

Chiều 16-8-1945, theo lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, một đơn vị quângiải phóng do Võ Nguyên Giáp chỉ huy, xuất phát từ Tân Trào, nơi Đại hộiquốc dân đang họp, tiến về thị xã Thái Nguyên, mở đầu cuộc tổng khởi nghĩa

vũ trang giành chính quyền trong cả nước

Ở nhiều tỉnh xa, lệnh tổng khởi nghĩa của Trung ương đến chậm, nhưngnhờ thấm nhuần các chỉ thị, nghị quyết của Đảng trước đó, nhất là tinh thầnchỉ thị thực tế ở địa phương, khi được tin Nhật đầu hàng Đồng minh, lãnh đạoĐảng, Mặt trận đã kịp thời, chủ động phát động quần chúng nổi dậy

Từ ngày 4 đến ngày 18-8-1945 Ở hầu hết các tỉnh miền Bắc, quầnchúng cách mạng đã nổi dậy giành chính quyền ở cấp xã và cấp huyện, rồitiến lên giành chính quyền ở tỉnh

Trước khí thế cách mạng của quần chúng thủ đô dâng cao, chính quyền

bù nhìn không giám chống cự, quân Nhật không giám can thiệp Ủy ban khởinghĩa quyết định khởi nghĩa giành chính quyền vào ngày 19-8-1945

Chiều ngày 02-9-1945, tại cuộc mít tinh ở quảng trường Ba Đình (HàNội), trước đông đảo nhân dan Thủ đô và các vùng lân cận tham dự, Chủ tịch

Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bốvới toàn thể nhân dân, với thế giới: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa độclập tự do ra đời

Ngày 02-9-1945 trở thành móc son chói lọi trong lịch sử vẻ vang củadân tộc Việt Nam

Tiểu kết chương

Chương , trình bày những vấn đề cơ bản về nghệ thuật tạo thời cơ vànắm thời cơ trong đấu tranh cách mạng và bối cảnh diễn ra Cách mạng thángTám n m 945

Thời cơ là một hoàn cảnh thuận lợi đến trong một thời gian ngắn, đảmbảo một việc nào đó có thể tiến hành có kết quả Thời cơ không tự nhiên màtới mà phải do ta tạo ra Tạo thời cơ là tạo ra những yếu tố và điều kiện có lợicho ta, không có lợi cho địch ở thời điểm nhất định trong chiến tranh và trongtác chiến Nắm thời cơ là nắm thời cơ đúng lúc nó chín muồi để hành độngchính xác và kịp thời Tạo thời cơ và nắm thời cơ là để hành động Thời cơ cótrở thành sức mạnh, có tạo nên chiến thắng hay không là do hành động củacon người quyết định Vì vậy phải có quyết tâm cao, nỗ lực lớn, có phươnghướng biện pháp đúng đắn, sáng tạo để phát triển những điều kiện thuận lợicho thời cơ sớm xuất hiện Tạo thời cơ mới chỉ là thúc đẩy sự phát triểnnhững yếu tố điều kiện của thời cơ và chuẩn bị về mọi mặt để sẵn sàng đónnhận thời cơ khi nó nổ ra Còn thời cơ đến lúc nào, ở đâu, có tính chất, phạm

vi cụ thể như thế nào thì phải đến khi nào thì phải đến khi nó xuất hiện mới cóthể nhận biết được Thời cơ có trở thành sức mạnh, có tạo nên chiến thắnghay không là do hành động của người quyết định Nắm được thời cơ rồi màkhông hành động hoặc hành động chậm thì thời cơ không có ý nghĩa gì, thậmchí có khi làm đảo ngược tình thế: đang mạnh hóa yếu, đang thắng hóa thua

Nghệ thuật tạo thời cơ và nắm thời cơ đòi hỏi người lãnh đạo chiếntranh cũng như chỉ huy tác chiến phải rất n ng động nhạy bén, nhưng cũng rấttỉnh táo, sáng suốt, hiểu địch nhưng cũng lượng đúng sức mình, đón thời cơnhưng cũng phải biết chờ thời cơ, tìm chọn con đường ngắn nhất nhưng cũng

ít tốn tổn thất nhất để đi đến thắng lợi

Thứ nhất, Đảng đã thường xuyên bắt mạch thời cuộc, vừa giữ vững

nguyên tắc lại vừa linh hoạt, nhạy bén trước sự chuyển biến của tình thế, đưa

ra những dự kiến tài tình về thời cơ Tổng khởi nghĩa

Thứ hai, Đảng đã tích cực chuẩn bị những điều kiện vật chất và tinh

thần cho Tổng khởi nghĩa, vừa tuân thủ những quy luật khách quan vừa biếtphát huy tính n ng động chủ quan, coi đó là yếu tố quyết định cho việc tạothời cơ và đón thời cơ khởi nghĩa

Thứ ba, trong quá trình chuẩn bị lâu dài, Đảng đã dự kiến khả n

ng chuyển động hoạt động du kích cục bộ tại các địa phương thành khởi nghĩatừng phần Tới khi xuất hiện tình thế mới, Nhật đảo chính Pháp, Đảng đã chớpthời cơ thuận lợi, thực hành khởi nghĩa từng phần, chuẩn bị đón thời cơ tổngkhởi nghĩa

Thứ tư, khi thời cơ lịch sử xuất hiện, Đảng đã sớm phát hiện và kịp thời

có các chủ trương, hành động cần thiết, táo bạo, sáng tạo để tận dụng và phátđộng toàn dân nhất tề đứng lên giành chính quyền

Thấm nhuần quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về khởi nghĩa vàđấu tranh cách mạng, ngay từ khi mới ra đời, trong Luận cương chính trị(tháng 0 n m 930) Đảng đã sớm xác định con đường đánh đổ chính quyềnthực dân, phong kiến, giành chính quyền về tay công nông là con đường vũtrang lao động: “Nhiệm vụ của Đảng là phải lấy những sự nhu yếu hàng ngày

làm bước đầu mà dắt vô sản giai cấp và dân cày ra chiến trường cách mạng.Đến lúc sức cách mạng lên rất mạnh, giai cấp thống trị đã rung động, các giaicấp đứng giữa đã muốn bỏ về phe cách mạng, quần chúng công nông thì sôinổi cách mạng, quyết hy sinh chiến đấu, thì Đảng phải lập tức lãnh đạo quầnchúng để đánh đổ chính phủ của địch, nhận và giành lấy chính quyền chocông nông”.

Hội nghị Trung ương lần thứ VI (tháng n m 939) họp ở Bà Điểm(Nam Bộ) đã nêu cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, nhấn mạnh: “Tất cả mọivấn đề của cách mạng, cả vấn đề điền địa, cũng phải nhằm vào mục đích ấy

mà giải quyết” Bởi vì lúc này, mâu thuẫn giữa các dân tộc Đông Dương với

đế quốc xâm lược trở thành mâu thuẫn chủ yếu, cần “dự bị những điều kiệnbước tới bạo động, làm cách mạng giải phóng dân tộc”

Tháng 0 n m 940, Hội nghị Trung ương lần thứ VII họp tại ĐìnhBảng (Bắc Ninh) khẳng định chủ trương chuyển hướng về chỉ đạo chiến lược,nêu cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, tạm rút khẩu hiệu cách mạng ruộng đấtcủa Hội nghị Trung ương lần thứ VI, là đúng Hội nghị Trung ương lần thứVII quyết nghị đặt hẳn vấn đề khởi nghĩa vũ trang vào chương trình nghị sựcủa cách mạng: “Đảng phải chuẩn bị để gánh lấy cái sứ mệnh thiêng liênglãnh đạo cho các dân tộc bị áp bức Đông Dương vũ trang bạo động giành lấyquyền tự do, độc lập” Tuy nước ta chưa đứng trước một tình thế trực tiếpcách mạng nhưng do tình hình quốc tế và trong nước ngày càng sôi động,cách mạng nước ta có thể nổ ra bằng những cuộc khởi nghĩa địa phương ởnhững nơi có điều kiện tiến lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cảnước

Hội nghị Trung ương lần thứ VIII (5-1941) tại Pắc Bó (Cao Bằng) tánthành các nghị quyết của Hội nghị Trung ương lần thứ VI và lần thứ VII vềchuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đã đi đến nhận định: mâu thuẫn giữa dân