NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO CÓ MẠCH LÀM CẢNH QUAN Ở VEN BỜ SÔNG HƯƠNG THUỘC THÀNH PHỐ HUẾ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

Sông Hương tạo một vẻ đẹp đặc trưng về cảnh quan thiên nhiên thành phố Huế với hệ thực vật ven bờ. Nhằm nâng cao vẻ đẹp cảnh quan và sinh thái nơi đây, đặc biệt vào thời điểm Huế được chọn đăng cai năm du lịch Quốc gia Duyên hải Bắc Trung bộ 2012, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thành phần loài thực vật bậc cao có mạch làm cảnh quan ở ven bờ sông Hương thuộc thành phố Huế và đề xuất giải pháp phát triển”

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Hoàng Lan

Giáo viên hướng dẫn:

ThS Nguyễn Đắc Tạo

Đề tài:

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO CÓ MẠCH LÀM CẢNH QUAN Ở VEN

BỜ SÔNG HƯƠNG THUỘC THÀNH PHỐ HUẾ

VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

SEMINA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Sông Hương tạo một vẻ đẹp đặc trưng về cảnh quan thiên nhiên thành phố Huế với hệ thực vật ven bờ Nhằm nâng cao vẻ đẹp cảnh quan và sinh thái nơi đây, đặc biệt vào thời điểm Huế được chọn đăng cai năm du lịch Quốc gia Duyên hải Bắc Trung bộ

2012, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:

MỞ ĐẦU

“Nghiên cứu thành phần loài thực vật bậc cao có mạch làm

cảnh quan ở ven bờ sông Hương thuộc thành phố Huế và đề

xuất giải pháp phát triển”

1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thực vật bậc cao có mạch ở ven bờ sông Hương, thành phố Huế

Hình 3 Nhóm cỏ Hình 4 Thực vật thủy sinh

Hình 1 Nhóm cây bóng mát Hình 2 Nhóm cây trang trí

2 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

Hình 5 Sơ đồ vị trí (điểm) khảo sát và thu mẫu ở ven bờ sông Hương

Hình 6 Thu mẫu Hình 7 Nhãn mẫu

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

* Thu mẫu, xử lí mẫu

3.1 Ngoài thực địa

Hình 8 Xử lí mẫu

3.2 Trong phòng thí nghiệm

Tiến hành phân tích mẫu, định tên khoa học thực vật bằngphương pháp so sánh hình thái

1 THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO CÓ MẠCH Ở VEN BỜ SÔNG HƯƠNG THUỘC THÀNH PHỐ HUẾ

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

 Qua thời gian thực hiện đề tài, chúng tôi đã thống kê và xác định được 305 loài thực vật bậc cao có mạch làm cảnh quan thuộc 236 chi của 91 họ trong 3 ngành thực vật bậc cao

1.1 Danh lục thành phần loài thực vật bậc cao có mạch

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1.2 Cấu trúc các bậc taxon của thực vật bậc cao có mạch

Bảng 2 Tỷ lệ (%) các bậc taxon họ, chi, loài trong các ngành thực vật bậc cao có mạch ở ven bờ sông Hương thành phố Huế

Hình 9 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ (%) taxon bậc họ của 3 ngành

thực vật bậc cao có mạch KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1.2 Cấu trúc các bậc taxon của thực vật bậc cao có mạch

Bảng 2 Tỷ lệ (%) các bậc taxon họ, chi, loài trong các ngành thực vật bậc cao có mạch ở ven bờ sông Hương thành phố Huế

%

Số họHọ

3 1.3

7 2.9

226 95.76

100 238

53

173 73.3

22.46

Hình 10 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ (%) taxon bậc chi của 3 ngành

thực vật bậc cao có mạch

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1.2 Cấu trúc các bậc taxon của thực vật bậc cao có mạch

Bảng 2 Tỷ lệ (%) các bậc taxon họ, chi, loài trong các ngành thực vật bậc cao có mạch ở ven bờ sông Hương thành phố Huế

%

Số họHọ

3 1.3

7 2.9

226 95.76

100 238

59

236 77.38

19.34

Hình 11 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ (%) taxon bậc loài có của 3 ngành

thực vật bậc cao có mạch

1.3 Đa dạng về dạng sống

- Đây là nhóm cây gỗ

có thân cao, vừa tạo bóng mát vừa làm cây trang trí, thích hợp cho việc tạo cảnh quan ở ven bờ sông Hương

Hình 12 Biểu đồ dạng sống chính của thực vật bậc cao ở hai bờ sông Hương

thuộc thành phố Huế

Hình 12 Biểu đồ dạng sống chính của

thực vật bậc cao ở ven bờ sông Hương

thuộc thành phố Huế

Hình 13 Biểu đồ các dạng sống phụ trong nhóm dạng sống cây chồi trên (Ph) của thực vật bậc cao ở hai bờ sông Hương thuộc thành phố Huế

1.4 Đa dạng về cây trồng, cây hoang dại

Hình 14 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ (%)cây trồng và cây hoang dại

Tỷ lệ (%)

Giá trị cảnh

quan

2 ĐÁNH GIÁ VỀ VAI TRÒ CẢNH QUAN

Hình 15 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ (%) các nhóm công dụng của

thực vật bậc cao làm cảnh quan hai bờ sông Hương

Hình 17 Mai chiếu thủy

Hình 19 Trúc đào Hình 20 Đinh lắng lá máng Hình 21 Thốt nốt

Nhóm cây trang trí ( TT )

Hình 24 Sau sau Hình 25 Bồ đề

Nhóm cây bóng mát thường (BM)

Hình 26 Cỏ ba lá + Cỏ lá gừng Hình 27 Cỏ vetiver

Hình 29 Cỏ đậu Hình 28 Đơn buốt

Nhóm cỏ

Nhóm cây bóng mát cho hoa đẹp (MH)

Hình 31 Vàng anh Hình 32 Sò đo cam Hình 30 Ô môi

Hình 34.Phượng vĩ Hình 33.Bằng lăng nước

Cây bóng mát ăn quả

Thực vật thủy sinh

Hình 38 Chóc gai Hình 37 Bèo cái, bèo Nhật bản

3 HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ

Tuyến 1

+ Từ chùa Thiên Mụ đến công viên Kim Long

+ Công viên Kim Long hiên đang trong quá

cầu Bạch Hổ

Từ chùa Thiên Mụ đến công viên Kim Long

+ Khu vực này có bãi bồi rộng tương đối bằng phẳng

+ Si, Sao đen, Lim xẹt, Bằng Lăng, Phượng Vĩ,

+ Thảm cỏ phía dưới chủ yếu là loài thực vật thân cỏ

hay thân bụi hoang dại

=> Bãi lưu trữ thực vật

Hình 39 Khu vực từ chùa Thiên Mụ đến công

viên Kim Long

Hình 40 Bãi lưu trữ thực vật

Tuyến 1

+ Từ chùa Thiên Mụ đến công viên Kim Long

+ Công viên Kim Long hiên đang trong quá

cầu Bạch Hổ

Công viên Kim Long

+ Cảnh quan nhân tạo, việc trồng, phân bố cây xanh đã và đang được tiến hành

+ Thành phần loài:

- Nhiều cây mới trồng:Nhóm trang trí

Nhóm bóng mát cho hoa đẹp

- Thảm cỏ chưa được chăm sóc

Hình 41 Công viên Kim Long

Tuyến 1

+ Từ chùa Thiên Mụ đến công viên Kim Long

+ Công viên Kim Long hiên đang trong quá

cầu Bạch Hổ

Khu vực nối tiếp công viên Kim long đến Cầu Bạch Hổ

+ Bãi ven bờ hẹp, sát trục đường chính

+ Thành phần loài thực vật tương đối nghèo nàn:

- Các cây thân gỗ lớn: Phượng, Si, Bồ đề

- Thảm cỏ mọc tự nhiên: Cỏ gà, Trinh nữ, Cỏ gừng

Hình 42 Khu vực từ công viên Kim Long đến cầu Bạch Hổ

Tuyến 2

+ Khu vực từ Bến Me đến cầu Phú Xuân

+ Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me (đối diện cửa Nhà Đồ)

+ Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me (đối diện cửa Nhà Đồ)

Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me (đối diện cửa Nhà Đồ)

+ Cấu trúc phân tầng: tầng cao (Sến đỏ, Sao đen, Xà cừ, ) thảm cỏ

+ Vai trò như rừng phòng hộ, chống xói mòn ven bờ và có chức năng lưu trữ thực vật cho cây xanh thành phố Huế

Hình 43 Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me

Tuyến 2

+ Khu vực từ Bến Me đến cầu Phú Xuân

+ Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me (đối diện cửa Nhà Đồ)

+ Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me (đối diện cửa Nhà Đồ)

Khu vực từ Bến Me đến Cầu Phú Xuân

+ Cấu trúc thực vật được chia làm 3 tầng:

- Tầng cao : cây bóng mát thường, bóng mát cho hoa đẹp

Tuyến 3

Khu vực có giá trị cảnh quan tốt

Hình 45 Cảnh quan ven bờ ở tuyến 3

Khu vực nằm phía sau siêu thị Coopmark, chợ Đông Ba

+ Có cảnh quan tự nhiên

+ Thành phần loài:

- Chủ yếu là nhóm cây bóng mát thường (Tre, Gáo vàng, Sung, Quau )

- Thảm cỏ tự nhiên: Mai dương, Lau, Cỏ tranh, Cỏ lồng vực

 Vai trò: góp phần vào giữ đất, chống xói lỡ những vùng ven bờ

Hình 46 Khu vực sau chợ ĐôngBa

+Khu vực nối tiếp chợ Đông Ba ( Cầu Gia Hội)

đến dọc đường Trịnh Công Sơn+Khu vực nối tiếp chợ Đông Ba ( Cầu Gia Hội)

đến dọc đường Trịnh Công Sơn

Khu vực nối tiếp chợ Đông Ba (Cầu Gia Hội) đến dọc

đường Trịnh Công Sơn

+ Đây là khu vực đang được quy hoạch ở bãi bồi, theo tuyến

đường ven sông

+ Thành phần loài thực vật

- Cây bóng mát cho hoa đẹp

- Nhóm cây trang trí còn ít

- Thảm cỏ:trồng chủ yếu là Cỏ lá gừng Bờ sát mép nước vẫn có nhiều loài cỏ hoang dại như Lăn tăn, Cỏ lồng vực,

Hình 47 Đường Trịnh Công Sơn

Tuyến 5

Tuyến này có cảnh quan tự nhiên:

- Chủ yếu cây bóng mát ăn quả lâu năm

- Nhóm cỏ hoang dại phát triển mạnh

- Nhiều loài cây lương thực, hoa màu do người dân trồng một cách tự phát

 tham gia chống xói lỡ, giữ đất

Hình 48 Tuyến 5

Phú Xuân

Khu vực từ Cầu Bạch Hổ đến Bảo tàng Hồ Chí Minh

Khu vực có cảnh quan tự nhiên

Phú Xuân

Khu vực từ Bảo tàng Hồ Chí Minh đến Cầu Phú Xuân

Có cảnh quan nhân tạo:

+ Cấu trúc thực vật nhiều tầng,+ Thành phần loài phong phú và đa dạng kết hợp hài hòa với nhiều kiến trúc xây dựng, tượng đài

Hình 50 Khu vực từ Bảo tàng HCM đến Cầu Phú Xuân

Tuyến 7

+ Đây là tuyến có cảnh quan nhân tạo

+ Thực vật phân bố hài hòa giữa các nhóm cây trồng tạo thành công viên xanh thoáng mát, có lối đi đẹp như phố đi bộ Nguyễn Đình

Chiểu

+ Tuy nhiên, khu vực bờ kè sát mép nước, nhóm cỏ hoang dại và cỏ thủy sinh sinh trưởng và phát triển mạnh: như Chóc gai, lăn tăn

Hình 51 Tuyến 7

Tuyến 8

Thành phần loài chủ yếu là các loài thực vật mọc tự nhiên, nhóm cây trồng nghèo nàn

Hình 52 Tuyến 8

4 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP BẢO VỆ

- Cần nghiên cứu biện pháp loại trừ cỏ tạp, cỏ thủy sinh triệt

- Trồng những loài có khả năng giữ đất, chống xói mòn như Cỏ vetiver, Tre, Trúc ở những vùng có nguy cơ sạc lở ven bờ như:

T 4

T 5

T 8

Hình 53 Các tuyến 4, 5, 8

Trồng một vườn Thanh trà ở bãi ven bờ dọc theo tuyến 1 (từ Chùa Thiên Mụ đến công viên Kim Long)

Đây là vùng đất được bồi phù xa hằng năm, gần tuyến đường du lịch đến chùa Thiên Mụ

Hình 54 Khu vực bãi rộng ven bờ tuyến 1

- Tạo ra một vườn thực vật hay khu rừng nghỉ ngơi vừa tạo cảnh quan đô thị, vừa làm du lịch sinh thái ngay bên dòng sông Hương.

Hình 55 Từ Cầu Bạch Hổ đến Bến Me

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

1 KẾT LUẬN

1 Đã thống kê và xác định được 305 loài thực vật bậc cao có mạch làm cảnh quan thuộc 236 chi của 91 họ trong 3 ngành thực vật bậc cao có mạch:ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 3 loài thuộc 3 chi, 3 họ; ngành Thông (Pinophyta) có 7 loài thuộc 7 chi, 5 họ; ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) có 295 loài thuộc 226 chi, 83

họ Trong đó, lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) có 236 loài thuộc 173 chi, 66 họ; lớp Hành (Liliopsida) có 59 loài thuộc 53 chi, 17 họ.

3 Thực vật bậc cao có mạch làm cảnh quan ở hai bờ sông Hương có 5 dạng

sống chính Trong đó, dạng sống cây chồi trên (Ph) có số lượng loài thực vật lớn nhất với 219 loài chiếm 71,81% tổng số loài; dạng sống cây chồi sát mắt đất

(Ch) có 9 loài chiếm 2,95% tổng số loài, ít nhất trong các dạng sống; dạng sống cây chồi một năm (Th) có 32 loài chiếm 10,49%; dạng sống cây chồi ẩn(Cr) có

27 loài chiếm 8,85%; dạng sống cây chồi nữa ẩn (Hm) có 18 loài chiếm 5,9%

tổng số loài.

2 Có 9 họ thực vật thuộc ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) có từ 9 loài trở lên với 121 loài chiếm 39,67% tổng số loài, gồm họ Cúc (Asteraceae) , họ Vang

(Caesalpiniaceae); họ Cau ( Arecaceae); họ Lúa (Poaceae ); họ Thầu dầu

(Euphorbiaceae); họ Dâu tằm (Moraceae); họ Trinh nữ (Mimosaceae) ; họ Đậu (Fabaceae), họ Trúc đào (Apocynaceae).

4 Trong 305 loài thực vật bậc cao có mạch đã thống kê có 65 loài thuộc nhóm cây bóng mát chiếm 18,36% tổng số loài, cây bóng mát cho hoa đẹp có 31 loài chiếm 10,16% tổng số loài; cây bóng mát ăn quả có 30 loài chiếm 9,84% tổng

số loài; cây trang trí có 100 loài chiếm 32,78% tổng số loài; nhóm cỏ có 41 loài chiếm 13,44% tổng số loài và nhóm cây ở nước dùng làm cảnh có 11 loài chiếm 3,61% tổng số loài.

5 Hiện trang phân bố thực vật bậc cao có mạch làm cảnh quan ở ven bờ sông Hương không đồng bộ giữa các tuyến Khu vực từ Bến Me đến cầu Phú Xuân thuộc tuyến 2, khu vực Bảo tàng Hồ Chí Minh đến cầu Phú Xuân thuộc tuyến 6, tuyến 3 và tuyến 7 có cảnh quan nhân tạo với cấu trúc thực vật nhiều tầng, đa dạng và phong phú về thành phần loài Tuyến 1 và khu vực Chợ Đông Ba đến dọc đường Trịnh Công Sơn thuộc tuyến 4 đang trong tiến trình quy hoạch cây xanh với nhiều loài thực vật có giá trị cảnh quan nhưng vẫn còn sơ sài Khu vực sau lưng chợ Đông Ba thuộc tuyến 4, tuyến 5 và tuyến 8 có cảnh quan tự nhiên gồm chủ yếu là các cây lấy bóng thường và nhóm cây hoang dại

2 ĐỀ NGHỊ

Từ những kết luận trên, chúng tôi đưa ra 3 đề nghị sau:

1.Duy trì, bảo vệ và phát triển các loài cây phát huy tốt tác dụng làm cảnh quan ở ven bờ sông Hương Đồng thời nghiên cứu, bổ sung các loài thực vật có giá trị cảnh quan, đặc biệt là các loài cây trồng bản địa vào thành phần loài thực vật làm cảnh quan của thành phố Huế để tăng tính đa dạng sinh học

2 Cần có các biện pháp gia tăng diện tích mảng xanh để đáp ứng chỉ tiêu diện

tích xanh trên đầu người dân của thành phố Huế so với tiêu chuẩncây xanh ở đô thị châu Á là 8-10 m2/người.

3 Hiện đại hóa công tác quản lý hệ thống thực vật bậc cao làm cảnh quan ở ven

bờ sông Hương nói riêng và thành phố Huế nói chung bằng cách đầu tư ứng

dụng công nghệ thông tin, đặc biệt công nghệ thông tin địa lý GIS vào việc quản

lý nhằm cập nhật thường xuyên hiện trạng của cây xanh Từ đó, chúng ta sẽ có

những biện pháp kịp thời cho việc chăm sóc, bảo vệ và phát triển cây xanh thành phố Huế.