Luan van nâng cao chất lượng sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện thọ xuân, tỉnh thanh hóa

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu, đánh giá thực trạng quản lý, tổ chức các sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của các hoạt động này trong giai đoạn hiện nay. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lý luận về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa và khái quát địa bàn nghiên cứu. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng các sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân hiện nay. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1. Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã đang xây dựng nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. 4.2. Phạm vi nghiên cứu Không gian: Luận văn nghiên cứu về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân. Do điều kiện, Thọ Xuân là huyện trung du của tỉnh Thanh Hóa có địa bàn khá rộng, tất cả nhà văn hóa đều chịu sự điều chỉnh chung của quy chế hoạt động do Nhà nước ban hành và chi phối của 19 tiêu chí xây dựng xã nông thôn mới phổ biến trên phạm vi toàn huyện. Vì vậy, tác giả chọn nhà văn hóa một số xã đã xây dựng và hoàn thành chương trình nông thôn mới của huyện làm trường hợp nghiên cứu cụ thể như xã Xuân Trường, xã Xuân Thành, xã Bắc Lương, xã Xuân Lập,.... Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2011 đến nay (từ khi có chủ trương chỉ đạo của Nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nhà văn hóa xã nông thôn mới). Nội dung vấn đề nghiên cứu: Nghiên cứu những dạng thức của sinh hoạt cộng đồng gắn với điều kiện nhà văn hóa xã, các yếu tố ảnh hưởng đến nội dung và hình thức hoạt động nhà văn hóa xã và sự tác động của sinh hoạt cộng đồng đến đời sống văn hóa của người dân từ khi xây dựng nông thôn mới đến nay ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Đề xuất giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng hoạt động của nhà văn hóa xã, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng trong điều kiện xây dựng nông thôn mới. 5. Phương pháp nghiên cứu Đây là đề tài thuộc chuyên ngành quản lý văn hóa song nghiêng về hướng ứng dụng, do vậy học viên vận dụng cách tiếp cận khoa học liên ngành: sử học, xã hội học, văn hóa học và quản lý văn hóa trong nghiên cứu đối tượng theo phạm vi của đề tài. Bên cạnh đó, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp và đánh giá các tài liệu đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Phương pháp điền dã, khảo sát thực tế, phỏng vấn các cán bộ quản lý văn hóa của huyện, xã, cán bộ và người dân tại địa bàn xã. Nhất là phỏng vấn sâu về sinh hoạt cộng đồng thông qua các hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ở các nhóm, các câu lạc bộ tại nhà văn hóa xã, để thấy được hiệu quả của Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới đối với đời sống cộng đồng của người dân. 6. Đóng góp của luận văn 6.1. Về khoa học Đây là luận văn đầu tiên đề cập đến sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới tại huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo, cung cấp thông tin cho việc nghiên cứu và trợ giúp các nhà quản lý văn hóa xã hội hoạch định các chính sách văn hóa, đề ra định hướng và chỉ đạo đối với hoạt động nhà văn hóa xã nông thôn mới. Điểm mới của đề tài là góp phần khảng định Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là hết sức cần thiết vầ quan trọng đối với hoạt động nhà văn hóa xã, đề ra những phương pháp hoạt động phù hợp để nâng cao vai trò, vị trí của nhà văn hóa xã trong xây dựng nông thôn mới hiện nay. 6.2. Về thực tiễn Luận văn sẽ góp phần ứng dụng vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới ở Thọ Xuân cũng như các huyện khác của tỉnh Thanh Hóa và có thể ứng dụng vào việc tổ chức hoạt động của các nhà văn hóa xã trong phạm vi cả nước hiện nay.

********

NGUYỄN THỊ BÍCH PHƯƠNG

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA CÁC XÃ NÔNG THÔN MỚI

Ở HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành: Quản lý văn hóa

Mã số: 60310642

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Cần

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Văn Cần Những nội dung luận văn là kết quả nghiên cứu của tôi, đảm bảo tính trung thực và chưa từng được ai công bố dưới bất kỳ hình thức nào Những chỗ sử dụng kết quả nghiên cứu của người khác, tôi đều trích dẫn rõ ràng Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước nhà trường về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày … tháng … năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bích Phương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT 3

MỞ ĐẦU 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA VÀ KHÁI QUÁT VỀ NHÀ VĂN HÓA CÁC XÃ NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN THỌ XUÂN 15

1.1 Cơ sở lý luận về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa 15

1.1.1 Các khái niệm liên quan đề tài 15

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của nhà văn hóa xã 25

1.2 Khái quát về phong trào xây dựng nông thôn mới và hệ thống nhà văn hóa ở huyện Thọ Xuân 28

1.2.1 Phong trào xây dựng nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân 28

1.2.2 Hệ thống nhà văn hóa ở huyện Thọ Xuân 31

1.2.3 Đóng góp của nhà văn hóa xã nông thôn mới đối với đời sống văn hóa - xã hội ở huyện Thọ Xuân 33

Tiểu kết 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ TỔ CHỨC SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA XÃ NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN THỌ XUÂN 37

2.1 Công tác quản lý nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân 37

2.1.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy và đội ngũ nhân sự 37

2.1.2 Cơ chế và các nguồn lực hoạt động 38

2.1.3 Quản lý hoạt động chuyên môn 41

2.1.4 Kiểm tra, giám sát hoạt động nhà văn hóa 42

2.2 Tổ chức các dạng thức sinh hoạt cộng đồng 43

2.2.1 Hoạt động thông tin tuyên truyền, cổ động 43

2.2.2 Hoạt động câu lạc bộ, đội - nhóm 45

2.3 Đặc điểm của sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân 57

2.3.1 Mở rộng không gian, thời gian hoạt động nhà văn hóa 57

2.3.2 Phát huy tính tự nguyện, tự giác của người dân trong tổ chức sinh

hoạt cộng đồng 58

2.3.3 Phổ biến kiến thức và hướng dẫn phát triển kinh tế cho người dân 59

2.3.4 Tuyên truyền giáo dục và đào tạo nghề ở nông thôn 61

2.4 Đánh giá sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới 63

2.4.1 Ưu điểm 63

2.4.2 Hạn chế 65

Tiểu kết 68

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA CÁC XÃ NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN THỌ XUÂN 70

3.1 Những vấn đề đặt ra về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân 70

3.2 Định hướng phát triển sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới 73

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân 76

3.3.1 Giải pháp nâng cao nhận thức về hoạt động của nhà văn hóa xã nông thôn mới 77

3.3.2 Giải pháp về đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện cho nhà văn hóa 81

3.3.3 Giải pháp về bồi dưỡng, đào tạo cán bộ văn hóa cơ sở 82

3.3.4 Giải pháp về sự tham gia cộng đồng vào hoạt động nhà văn hóa 84

3.4 Một số khuyến nghị 86

Tiểu kết 87

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 96

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” và

“Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” là những chủ

trương lớn của Đảng và Nhà nước đã và đang được chỉ đạo tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước Trong đó, nội dung xây dựng hoàn thiện các thiết chế văn hóa, như nhà văn hóa xã có vị trí vô cùng quan trọng Hiệu quả tổ chức hoạt động của nhà văn hóa xã góp phần tuyên truyền cổ vũ nhân dân thực hiện tốt các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, đồng thời, giáo dục nâng cao nhận thức, tạo ra môi trường văn hoá lành mạnh, nâng cao đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân ở địa phương

Trong hệ thống các nhà văn hóa, trung tâm văn hóa từ trung ương đến

cơ sở thì nhà văn hóa xã có vai trò đặc biệt Chính tại nơi đây vừa tiếp nhận

sự chỉ đạo tổ chức hoạt động chuyên ngành của cơ quan chuyên môn cấp trên, vừa là nơi, thông qua các hoạt động văn hóa để cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa ở cơ sở Đồng thời, nhà văn hóa còn chịu trách nhiệm phối hợp, hợp tác, giao lưu với các đơn vị liên quan trong và ngoài xã

để tổ chức các hoạt động trên lĩnh vực văn hoá quần chúng Nhà văn hóa xã được xác định là một trong những đơn vị sự nghiệp quan trọng của ngành Văn hóa Thông tin và Du lịch góp phần phát triển sự nghiệp văn hóa, thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội ở địa phương

Từ những chức năng và nhiệm vụ của mình cho thấy nhà văn hóa xã có vai trò quan trọng trong việc tổ chức các sinh hoạt văn hóa cộng đồng

Nhà văn hóa được thành lập, từ sự kế thừa và phát triển trên những cơ

sở lý luận cơ bản bắt nguồn từ chủ trương xây dựng hệ thống thiết chế câu lạc

bộ - nhà văn hóa phổ biến từ những thập niên 80 của thể kỷ XX

Trong những năm qua cũng đã có những tài liệu nghiên cứu về tổ chức hoạt động của các thiết chế nhà văn hóa, trung tâm văn hóa với qui mô lớn, nhất là cấp huyện, quận và tỉnh thành

Tuy nhiên, hiện nay chưa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về cơ sở

lý luận khoa học và thực tiễn tổ chức hoạt động của nhà văn hóa xã nông thôn mới, đặc biệt là nghiên cứu các tổ chức sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã Việc nghiên cứu thực tiễn hiệu quả hoạt động của nhà văn hóa xã nông thôn mới thực sự cần thiết, bởi đây chính là địa điểm thu hút người dân đến tham gia các hoạt động chính trị, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và vui chơi giải trí

Trong số đó, các sinh hoạt cộng đồng dưới hình thức câu lạc bộ, hội, nhóm đã hoạt động tích cực và đem lại hiệu quả xã hội cao, như: câu lạc bộ thơ văn người cao tuổi; câu lạc bộ hát với nhau; câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc; câu lạc bộ trợ giúp pháp lý….,qua đó, thấy được tầm quan trọng của sinh hoạt cộng đồng trong nhà văn hóa xã

1.2 Trong những năm qua nhà văn hóa xã luôn giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao, phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị và phát triển sự nghiệp văn hoá ở địa phương

Thực tế đã cho thấy, nhà văn hóa xã hoạt động có hiệu quả, thu hút được người dân đến đây sinh hoạt chủ yếu ở những nhà văn hóa xã nông thôn mới Vì ở đây được các cấp quan tâm hỗ trợ vật chất lẫn tinh thần, còn các nhà văn hóa khác đang ngày càng bộc lộ rõ nhiều vấn đề hạn chế và bất cập Cho nên, việc nghiên cứu thực tiễn để bổ sung lý luận làm cơ sở đổi mới hoạt động của nhà văn hóa xã là vấn đề cấp thiết

Thực hiện đề án “Xây dựng nông thôn mới, nếp sống văn hóa khu dân

cư” ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, đến nay nhiều nhà văn hóa xã hoạt

động có hiệu quả, là nơi tổ chức sinh hoạt cộng đồng, các tổ chức hoạt động văn

hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao ngày càng phát triển Trong đó có các nhà văn hóa ở xã, thị trấn đạt chuẩn nông thôn mới Từ những nhà văn hóa lạc hậu, nội dung hoạt động nghèo nàn, chưa thu hút được người dân đến tham gia sinh hoạt cộng đồng, nhưng từ khi có chủ trương xây dựng nông thôn mới, được sự quan tâm và đầu tư trang bị cơ sở vật chất, nhờ đó góp phần phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị, đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của người dân địa phương

Xuất phát từ những lý do trên, Tác giả chọn đề tài “Nâng cao chất

lượng sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa” để làm luận văn tốt nghiệp cao học chuyên

ngành Quản lý văn hóa

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

2.1 Các tài liệu nghiên cứu chung về quản lý nhà văn hóa

Một trong những tài liệu có giá trị, liên quan đến đề tài này là “Quản

lý hoạt động văn hóa” của nhóm tác giả Nguyễn Văn Hy, Phan Văn Tú,

Hoàng Sơn Cường, Lê Thị Hiền, Trần Thị Diên, do nhà xuất bản Văn hóa Thông tin và Trường Đại học Văn hóa Hà Nội xuất bản năm 1998 Trong công trình này, các tác giả đã đề cập bốn vấn đề chính: Đại cương về quản lý hoạt động văn hóa, các tác giả nêu ra khái niệm hoạt động văn hóa, quản lý và quản lý hoạt động văn hóa, trong đó có nội dung quản lý các hoạt động đối với các thiết chế văn hóa và quản lý các hoạt động giao lưu văn hóa của con người trong xã hội; Chính sách quản lý hoạt động văn hóa, đó là việc hoạch định thực hiện các chính sách văn hóa trong tương lai, những thể chế cơ bản của chính sách văn hóa; Nội dung, các lĩnh vực quản lý hoạt động văn hóa và cuối cùng là vấn đề xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở hiện nay

Tuy nhiên, việc nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc quản lý các hoạt động văn hóa nói chung, có phạm vi khá rộng bao gồm những hoạt động văn hóa của cá nhân, những giá trị văn hóa tinh thần và bao gồm cả các cơ sở vật chất cho hoạt

động văn hóa, còn việc nghiên cứu sâu các thiết chế văn hóa cơ sở và quản lý nhà nước đối với các thiết chế văn hóa cơ sở thì chưa được đề cập cụ thể

Tài liệu thứ hai liên quan đến đề tài này là : “Đại cương công tác

nhà văn hóa”, của nhóm tác giả Trần Văn Ánh, Nguyễn Xuân Hồng, Nguyễn

Văn Hy, do nhà xuất bản Văn hoá Thông tin xuất bản tại Hà Nội, năm 2002

Công trình này gồm bốn nội dung cơ bản: quản lý hoạt động văn hóa,

đã nêu ra khái niệm hoạt động văn hóa, quản lý và quản lý hoạt động văn hóa, trong đó có việc quản lý các hoạt động đối với các thiết chế văn hóa và quản

lý các hoạt động giao lưu văn hóa của con người trong xã hội; Chính sách quản

lý hoạt động văn hóa, việc hoạch định thực hiện các chính sách văn hóa trong tương lai, những thể chế cơ bản của chính sách văn hóa; Quản lý hoạt động văn hóa hiện nay và Quản lý xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đề cập sâu về các phương pháp hoạt động của các loại hình hoạt động của nhà văn hóa tại cơ sở

Tài liệu thứ ba là “Kỷ yếu hội nghị, hội thảo nâng cao chất lượng, hiệu

quả hoạt động hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở” của Cục Văn

hóa Cơ sở - Bộ VH, TT&DL tháng 10 năm 2011 [15]

Không như những tài liệu trên, chỉ đơn thuần nghiên cứu về các hoạt động văn hóa, kỷ yếu này đã đề cập trực tiếp đến thiết chế văn hóa cơ sở Các bài tham luận đã xác định khái niệm thiết chế văn hóa cơ sở, phân cấp thiết chế văn hóa gồm 4 cấp: Trung ương, tỉnh thành, quận huyện và cơ sở Đồng thời đưa ra giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở Trong đó bao gồm 3 giải pháp chính là nâng cao nhân lực, đảm bảo phát triển cơ sở vật chất và đẩy mạnh công tác phối hợp giữa các đơn vị trong và ngoài ngành

Tuy nhiên, các giải pháp đổi mới hoạt động đối với các thiết chế này thì vẫn chưa sát hợp với từng cấp cụ thể, nhất là các sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã trong điều kiện xây dựng nông thôn mới

2.2 Các bài viết của địa phương về quản lý, tổ chức hoạt động nhà văn hóa

Tại Hội thảo về “Nâng cao hiệu quả tổ chức, hoạt động Nhà văn hóa

cộng đồng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa năm 2017” có nhiều tham luận đề cập

đến vấn đề này

Trong báo cáo đề dẫn của ban chủ trì Hội thảo nhấn mạnh: Việc xây dựng Nhà văn hóa cộng đồng là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi để đồng bào các dân tộc tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tổ chức hội họp, tuyên truyền phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đóng góp tích cực vào việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường khối đoàn kết dân tộc, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở cơ sở

Tuy nhiên, qua khảo sát gần đây cho thấy, có khoảng 30% Nhà văn hóa cộng đồng tổ chức tốt các hoạt động, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, 70% còn lại hoạt động trung bình yếu và không hoạt động Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là khi xây dựng Nhà văn hóa cộng đồng tại các thôn, buôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chưa tham khảo ý kiến người dân mà chỉ dựa trên một mô hình có sẵn; nhiều Nhà văn hóa cộng đồng xây dựng trên một diện tích nhỏ, dưới 120m2, không phù hợp phong tục, tập quán truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số; hầu hết các Nhà văn hóa cộng đồng chưa chú trọng việc trang bị cơ sở vật chất bên trong; thiếu sân bãi để tổ chức lễ hội; một số Nhà văn hóa cộng đồng hiện chưa có người chuyên trách quản lý, bảo

vệ dẫn đến xuống cấp nghiêm trọng

Tác giả Nguyễn Đạt trong Báo Thanh Hóa có bài viết về thiết chế văn hóa

ở các xã đạt chuẩn NTM, trong đó nhấn mạnh: Các xã đạt chuẩn NTM đều có đầy đủ các công trình văn hóa theo quy định Ngoài việc tu sửa, cải tạo, mở rộng khuôn viên, một số địa phương còn đầu tư xây mới các công trình

Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động lại không cao như kết quả đầu tư Ví như theo tìm hiểu của tác giả tại xã Yên Trường (Yên Định), mặc dù trung tâm văn hóa xã được đầu tư khá hoành tráng và quy mô nhưng hầu như số lần được sử dụng rất ít, chủ yếu chỉ mở cửa khi tổ chức các sự kiện lớn của xã như đại hội thể dục thể thao và một vài hoạt động khác còn hầu như chỉ đóng cửa cả ngày

Tác giả Cầm Bá Huyến, Trưởng phòng VHTT huyện Thường Xuân có bài viết trên báo điện tử Thanh Hóa cho biết: Hầu như các NVH thôn ở các

xã đạt chuẩn NTM cơ bản đã đáp ứng được về diện tích cũng như trang thiết

bị ,nhưng đa số chỉ dùng để hội họp, rất ít khi tổ chức các hoạt động khác Mỗi quý NVH trung tâm xã mới tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ được một lần Nhiều NVH có tủ sách, báo song cũng không thu hút được người dân nào đến mượn

Báo cáo của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa trong phần giải pháp nâng cao chất lượng quản lý các thiết chế văn hóa ở nhà văn hóa xã

đã đề nghị: Ngoài việc xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, việc quy hoạch, đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ cũng cần được quan tâm

Nhà nước căn cứ vào nhu cầu thực tế của địa phương, căn cứ vào tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ được quy định đối với từng cấp, lập

kế hoạch về nguồn nhân lực Mở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ văn hóa, thể thao quần chúng cho cán bộ cấp xã, thôn, đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động văn hóa, thể thao, sao cho các hoạt động phải gắn với thực tiễn đời sống xã hội và nhu cầu của người dân địa phương

Đối với vùng đồng bào dân tộc, cần tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí sao cho phù hợp với đặc điểm của từng dân tộc, từng

vùng, miền, từng nhóm đối tượng người dân để thu hút người dân tham gia các hoạt động

Hiện nay, cái khó khăn lớn nhất trong hoạt động của NVH cộng đồng

là nguồn lực tài chính Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản làm giảm

đi công năng của NVH cộng đồng cũng như kéo theo một loạt hệ lụy, yếu kém khác Do vậy cần thiết phải xây dựng và ban hành một nghị quyết chuyên đề về NVH cộng đồng; trong đó cần bảo đảm các nội dung: quan điểm sử dụng, kinh phí đầu tư xây dựng, kinh phí hoạt động thường xuyên được phân bổ hằng năm và kinh phí phụ cấp cho ban chủ nhiệm, công tác tập huấn chuyên môn nghiệp vụ cho ban chủ nhiệm và các cộng tác viên của NVH cộng đồng

Tác giả Đỗ Đình Tám - Trưởng phòng văn hóa - Thông tin huyện Thọ Xuân có bài viết trên báo Thanh Hóa, kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hoạt động của cả hệ thống thiết chế văn hóa [35]:

Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động và phổ biến sâu rộng chủ trương, chính sách về xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa - thể thao để các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, các tổ chức đoàn thể nhân dân và mỗi người dân có nhận thức đúng, đầy đủ về chủ trương xã hội hóa

Khuyến khích các tổ chức, tập thể, cá nhân và nhân dân tại địa phương tham gia đóng góp, tài trợ kinh phí để tổ chức hoạt động Nhà văn hóa – khu thể thao thôn, khối phố phát huy công năng và hiệu quả cao nhất

Các cấp, các ngành liên quan thường xuyên quan tâm mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng tập huấn nghiệp vụ cho những người trực tiếp tham gia quản lý

và tổ chức các hoạt động văn hóa - thể thao tại nhà văn hóa cộng đồng ở cơ sở trên địa bàn toàn tỉnh

Đẩy mạnh, tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức các hoạt động giao lưu, liên hoan, hội thi, hội diễn, các giải thi đấu thể dục thể thao

quần chúng các cấp nhằm thúc đẩy phong trào văn hóa, thể thao quần chúng trên địa bàn tỉnh ngày càng phát triển

Thực hiện định kỳ công tác kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo việc thực hiện chính sách đạt hiệu quả Công tác sơ kết, tổng kết, thi đua khen thưởng

và nhân rộng các điển hình tiên tiến

Có các chính sách hỗ trợ hoạt động Nhà Văn hóa - Khu thể thao cộng đồng trên địa bàn toàn tỉnh

Nhìn chung, Các tài liệu được học viên đề cập ở trên chỉ mới trình bày theo từng khía cạnh, từng lĩnh vực chuyên môn, liên quan đến quản lý văn hóa, chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống

về lý luận hoặc trường hợp cụ thể mang tính đặc thù địa phương về sinh hoạt cộng đồng của người dân tại nhà văn hóa xã nông thôn mới

Tuy vậy, các nguồn tài liệu trên là những tư liệu quý báu, giúp cho người viết luận văn tham khảo, kế thừa để thực hiện đề tài, giúp cho việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiển sinh hoạt cộng đồng của người dân tại nhà văn hóa xã, thông qua nghiên cứu trường hợp cụ thể tại nhà văn hóa các

xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa và khái quát địa bàn nghiên cứu

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng các sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các

xã đang xây dựng nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2011 đến nay (từ khi có chủ trương chỉ đạo của Nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nhà văn hóa xã nông thôn mới)

- Nội dung vấn đề nghiên cứu:

Nghiên cứu những dạng thức của sinh hoạt cộng đồng gắn với điều kiện nhà văn hóa xã, các yếu tố ảnh hưởng đến nội dung và hình thức hoạt động nhà văn hóa xã và sự tác động của sinh hoạt cộng đồng đến đời sống văn

hóa của người dân từ khi xây dựng nông thôn mới đến nay ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa Đề xuất giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng hoạt động của nhà văn hóa xã, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng trong điều kiện xây dựng nông thôn mới

5 Phương pháp nghiên cứu

Đây là đề tài thuộc chuyên ngành quản lý văn hóa song nghiêng về hướng ứng dụng, do vậy học viên vận dụng cách tiếp cận khoa học liên ngành: sử học, xã hội học, văn hóa học và quản lý văn hóa trong nghiên cứu đối tượng theo phạm vi của đề tài

Bên cạnh đó, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp và đánh giá các tài liệu đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài

- Phương pháp điền dã, khảo sát thực tế, phỏng vấn các cán bộ quản lý văn hóa của huyện, xã, cán bộ và người dân tại địa bàn xã Nhất là phỏng vấn sâu về sinh hoạt cộng đồng thông qua các hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ở các nhóm, các câu lạc bộ tại nhà văn hóa xã,

để thấy được hiệu quả của Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới đối với đời sống cộng đồng của người dân

6 Đóng góp của luận văn

6.1 Về khoa học

Đây là luận văn đầu tiên đề cập đến sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa

xã nông thôn mới tại huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo, cung cấp thông tin cho việc nghiên cứu và trợ giúp các nhà quản lý văn hóa - xã hội hoạch định các chính sách văn hóa, đề ra định hướng và chỉ đạo đối với hoạt động nhà văn hóa xã nông thôn mới

Điểm mới của đề tài là góp phần khảng định Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là hết sức cần thiết vầ quan trọng đối với hoạt động nhà văn hóa xã, đề ra những phương pháp hoạt động phù hợp để nâng cao vai trò, vị trí của nhà văn hóa xã trong xây dựng nông thôn mới hiện nay

6.2 Về thực tiễn

Luận văn sẽ góp phần ứng dụng vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã nông thôn mới ở Thọ Xuân cũng như các huyện khác của tỉnh Thanh Hóa và có thể ứng dụng vào việc tổ chức hoạt động của các nhà văn hóa xã trong phạm vi cả nước hiện nay

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa và khái quát về nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân

Chương 2: Thực trạng quản lý và tổ chức sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn

hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA

VÀ KHÁI QUÁT VỀ NHÀ VĂN HÓA CÁC XÃ NÔNG THÔN MỚI

Ở HUYỆN THỌ XUÂN

1.1 Cơ sở lý luận về sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa

1.1.1 Các khái niệm liên quan đề tài

1.1.1.1 Quản lý văn hóa

* Quản lý văn hóa là khái niệm được ghép bởi hai thuật ngữ là quản lý

và văn hóa

Quản lý là một khoa học dựa trên những cơ sở vận dụng những quy luật phát triển của các đối tượng khác nhau nhưng đồng thời quản lý cũng là một nghệ thuật Ở các nước phương Tây theo ngôn ngữ Latinh cổ đại, khái niệm quản lý “Manus” có ý nghĩa là bàn tay, cũng như thực hiện quản lý là

“Nắm trong bàn tay” Theo nghĩa của chữ Hán thì quản lý là sắp xếp, xử lý và chỉ đạo, hướng dẫn, theo dõi, trông nom

Vì thế quản lý xã hội là sự tác động đến xã hội nhằm mục đích để duy trì những đặc điểm về chất để điều chỉnh, hoàn thiện cũng như phát triển các đặc điểm đó Các hình thức quản lý luôn có ý thức gắn liền với những hoạt động có mục tiêu, có kế hoạch của những tập thể lớn hay nhỏ của con người thực hiện thông qua thể chế xã hội và mục đích, nôi dung, cơ chế quản lý và phương pháp quản lý các hiện tượng xã hội tùy thuộc vào thể chế và chế độ chính trị

Quản lý hoạt động xã hội nhằm tác động có tổ chức của chủ thể vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh các quá trình xã hội và các hành vi của con người nhằm duy trì sự ổn định và phát triễn của đối tượng theo những mục đích nhất định

Văn hóa là khái niệm đa nghĩa Tuy nhiên từ góc độ tiếp cận về quản

lý, có thể dễ dàng nhận thấy hai yếu tố quan trọng khi đề cập tới khái niệm văn hóa, đó là: hoạt động văn hóa và giá trị văn hóa Trong quản lý văn hóa, cách tiếp cận này giúp phân loại các vấn đề cần quản lý có tính hệ thống và hoạt động quản lý sẽ cụ thể, hiệu quả hơn

Xét về phương diện thao tác thực hành thì trong quản lý hoạt động văn hóa cũng phân biệt hai hình thức quản lý khác nhau đó là quản lý nhà nước và quản lý sự nghiệp đối với các hoạt động văn hóa

Quản lý nhà nước thuộc chức trách của nhà nước (Chính phủ, Bộ, UBND các cấp, Sở, Phòng) thông qua các thể chế, luật, chính sách và kế hoạch nhà nước

Quản lý sự nghiệp văn hóa là quản lý về phương diện chuyên môn theo từng chuyên ngành của hoạt động văn hóa Phương diện quản lý này thuộc trách nhiệm, chức trách của từng hệ thống thiết chế chuyên ngành thông qua việc xây dựng quy chế tổ chức và hoạt động, các biện pháp chỉ đạo, hướng dẫn của hệ thống thiết chế văn hóa ở các cấp Với tư cách là một mặt của hoạt động quản lý trên các lĩnh vực, công cụ quản lý nhà nước đối với văn hóa, trong điều kiện xã hội ở nước ta quản lý nhà nước đối với văn hóa cũng bao gồm các bộ phận chuyên trách trực thuộc các cơ quan theo sự phân cấp của

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Theo tác giả luận văn thì, quản lý văn hóa là việc chủ thể quản lý tiến hành lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều khiển vận hành và thanh kiểm tra nhằm mục tiêu phát triển văn hóa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ của con người

Đó là là sự huy động, tổ chức và điều hành các nguồn lực để đạt được mục tiêu văn hóa đã xác định trước

* Quản lý văn hóa cơ sở và xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Cơ sở được quan niệm như một địa điểm, địa chỉ, tụ điểm, trung tâm diễn ra một loại hình hoạt động nào đó về chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội:

như cơ sở hoạt động cách mạng, cơ sở dạy nghề, cơ sở văn hóa, cơ sở y tế, cơ

sở đảng, công đoàn, đoàn thanh niên…

Cơ sở là một tổ chức, một địa điểm cụ thể gắn với đơn vị hành chính

cơ bản hoặc một đơn vị, cơ quan cụ thể của một tổ chức nhất định Do vậy, cơ

sở hành chính hoặc mang tính hành chính và đơn vị cơ sở thể hiện ra 4 loại như sau:

Các đơn vị hành chính, xã phường, thị trấn

Các cơ quan, tổ chức hành chính sự nghiệp

Các đơn vị, tổ chức sản xuất, kinh doanh

Các đơn vị lực lượng vũ trang

Tuy nhiên, trên thực tế khaí niệm cơ sở được áp dụng với các nhóm nhỏ hơn đơn vị hành chính, cho nên văn hóa cơ sở là khái niệm cũng sẽ được

áp dụng với các đối tượng nhỏ hơn đơn vị hành chính tùy theo tính chất và thành phần của mỗi nhóm cộng đồng

Đối với công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở thì phạm vi của đơn

vị cơ sở ở đây được quan niệm là những địa bàn dân cư, đơn vị hành chính, tổ chức chính trị, xã hội… Lâu nay, ngành văn hóa chúng ta thường tập trung chú ý nhiều vào việc xây dựng đời sống văn hóa trên các địa bàn dân cư (theo phân cấp hành chính) Do vậy về mặt lý luận và phương pháp công tác cũng chủ yếu nói đến việc xây dựng đời sống văn hóa theo địa bàn dân cư

Quản lý hoạt động văn hóa cơ sở là sự tác động có định hướng của chủ thể quản lý, đảm bảo cho các hoạt động văn hóa thông tin, thể dục thể thao ở

cơ sở phát triển lành mạnh, làm cho các chương trình, kế hoạch công tác văn hóa đặt ra được thực hiện tốt nhất

Công tác quản lý văn hóa ở cơ sở phải xây dựng, đồng thời ngăn ngừa, nghiêm cấm theo quy chế và hướng dẫn của Nhà nước và khi cần có thể xử

phạt theo pháp luật hiện hành đối với các sản phẩm, hiện tượng phi văn hóa xẩy ra ở cơ sở như phim, ảnh, sách, báo, băng nhạc có nội dung dâm ô, kích động bạo lực, chia rẽ đoàn kết, xuyên tạc đường lối chính sách của Đảng, Chính phủ và gieo rắc mê tín dị đoan…

Theo tác giả luận văn, quản lý văn hóa cở sở thực chất là xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và được hiểu theo 02 nghĩa: Nghĩa rộng và nghĩa hẹp

Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở theo nghĩa rộng là xây dựng toàn bộ cuộc sống kinh tế - xã hội trên một quê hương, một bản làng, một xóm ấp, một khu dân cư ở đô thị…Đó là phát triển dân sinh, dân trí và dân chủ mà văn hóa thực hiện vai trò vừa là nền tảng, vừa là mục tiêu và động lực phát triển xã hội

Theo nghĩa hẹp là tổ chức các hoạt động văn hóa, thông tin nhằm thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ văn hóa thường xuyên của quần chúng ở cơ sở, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

1.1.1.2 Sinh hoạt cộng đồng

Sinh hoạt là những hoạt động thuộc về đời sống hằng ngày của một người hay một cộng đồng người, bao gồm sinh hoạt vật chất và sinh hoạt tinh thần, như sinh hoạt gia đình; sinh hoạt tập thể của một tổ chức; sinh hoạt câu lạc bộ; sinh hoạt đoàn thanh niên … Từ sinh hoạt còn dùng để chỉ những hoạt động có tính chất liên kết giữa cá thể (thành viên) và tập thể (cộng đồng) trong xã hội người

Trong đời sống con người, nội hàm khái niệm sinh hoạt còn có nghĩa là

sự thiết lập các mối quan hệ để tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần Những giá trị đó được sàng lọc, tích hợp qua nhiều năm tháng và trở thành tài sản văn hóa chung của một cộng đồng

Từ khái niệm “sinh hoạt” đã tạo ra khái niệm “sinh hoạt cộng đồng” trong các hoạt động sáng tạo, giao lưu và giải trí văn hóa

Như vậy, sinh hoạt cộng đồng là những hoạt động sống của con người trên cả 2 phương diện vật chất và tinh thần Những hoạt động này trong khuôn khổ của nhà văn hóa ở cơ sở là những hoạt động nhằm hướng đến sự liên kết của một nhóm người có cùng mục đích, nhu cầu; họ hoạt động để thỏa mãn nhu cầu giáo dục, giao lưu, sáng tạo và thưởng thức những sản phẩm văn hóa

do chính họ làm ra hay những sản phẩm văn hóa từ những cộng đồng khác

Từ khái niệm “sinh hoạt cộng đồng” dẫn đến một nội dung liên quan ở góc độ quản lý đó là “công tác tổ chức sinh hoạt cộng đồng” Đây là loại hoạt động đòi hỏi rất nhiều thiện chí và sự kiên nhẫn, bởi vì một khi đã gọi là “việc chùa” thì mọi hoạt động đều được dựa trên sự tình nguyện và tự giác của mỗi người Trong những công việc này, những người tham gia thực hiện thường không nhận được một thù lao vật chất nào, nên việc theo dõi, đôn đốc nếu không chuẩn bị trước và có sự khéo léo trong việc điều động sẽ gặp rất nhiều khó khăn Một số các kỹ năng sinh hoạt cần rèn luyện là kỹ năng về tổ chức, vận động, thuyết phục, lề lối làm việc khoa học và hữu hiệu và một tinh thần làm việc tập thể theo nguyên tắc sinh hoạt dân chủ

1.1.1.3 Đời sống văn hóa

Đời sống văn hoá là cụm từ mới được sử dụng rộng rãi ở nước ta vào những năm 80, 90 của thế kỷ XX Tiền thân của cụm từ này là cụm từ đời sống mới, tiêu đề của bài viết dưới dạng hỏi - đáp, công bố năm 1947, tác giả Tân Sinh, một bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đời sống văn hóa có thể hiểu đó là tất cả những hoạt động của con người tác động vào đời sống vật chất, đời sống tinh thần, đời sống xã hội để hướng con người vươn lên theo qui luật của cái đúng, cái đẹp, cái tốt, của chuẩn mực giá trị chân, thiện, mĩ, đào thải những biểu hiện tiêu cực tha hoá con người

Đời sống văn hóa là quá trình diễn ra sự trao đổi thông qua các hoạt động văn hóa nhằm nâng cao chất lượng sống của con người Đó là quá trình

các yếu tố văn hóa mà con người tiếp thu được tác động vào đời sống vật chất

để con người biến đổi môi trường tự nhiên tạo lập môi trường nhân văn, làm

ra được nhiều sản phẩm vật chất cho xã hội; tác động vào đời sống tinh thần

để con người thỏa mãn nhu cầu chủ quan đáp ứng các yêu cầu về tư tưởng, tình cảm, đạo đức, lối sống; tác động vào đời sống xã hội để xây dựng một hệ thống các giá trị chuẩn mực xã hội; tác động vào chính bản thân đời sống cá nhân, điều chỉnh hành vi ứng xử của cá nhân và cho cá nhân phương thức lựa chọn hướng đi tốt nhất cho chính cuộc đời mình

Theo quan niệm của tác giả luận văn, thì đời sống văn hoá chính là tổng thể sống động các hoạt động văn hoá trong quá trình sáng tạo (sản xuất), bảo quản, phổ biến, tiêu dùng các sản phẩm văn hoá và sự giao lưu văn hoá, nhằm thoả mãn nhu cầu văn hoá của một cộng đồng

Đó là hiện thực sinh động các hoạt động của con người trong môi trường sống để duy trì, đồng thời tái tạo các sản phẩm văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần theo những giá trị và chuẩn mực xã hội nhất định nhằm không ngừng tác động, biến đổi tự nhiên, xã hội và đáp ứng nhu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng sống của chính con người Cấu trúc của đời sống văn hóa bao gồm: Chủ thể văn hóa, quan hệ văn hóa, hoạt động văn hóa, giá trị văn hóa, các thiết chế và cảnh quan văn hóa

1.1.1.4 Nhà văn hóa

Nhà văn hóa là một thiết chế văn hóa nằm trong hệ thống của thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa của nhân dân Có nhiều cách gọi, cách hiểu khác nhau về nhà văn hóa: Nhà văn hóa, Cung văn hóa, nhà, Trung tâm văn hóa, Trung tâm văn hóa thanh thiếu nhi, Cung thiếu nhi

Nhưng dù đã được đặt tên và có nhiều danh xưng, quan niệm hay quy

mô, cấp độ khác nhau như vậy nhưng gọi thế nào thì chúng đều có vai trò giống nhau

Nghĩa của thuật ngữ NVH được phân tích trong cuốn Đại từ điển Tiếng

Việt là “nơi tổ chức sinh hoạt văn hóa cho đông đảo quần chúng” [45, tr.1228]

Thuật ngữ NVH được khái niệm trên báo điện tử:

NVH là cơ quan giáo dục ngoài nhà trường có sử dụng các biện pháp, phương pháp chuyên môn nghiệp vụ để thu hút đông đảo quần chúng đến tham gia các hoạt động văn hóa xã hội trong thời gian rỗi để bồi dưỡng, hoàn thiện và phát triển nhân cách; để thỏa mãn nhu cầu tinh thần của quần chúng [41, tr.2]

Do có nhiều cách hiểu, cách gọi, tên gọi khác nhau, nhưng nếu hiểu

đúng bản chất và ý nghĩa của nó theo tác giả luận văn thì: “Nhà văn hóa là

thiết chế văn hóa của lĩnh vực công tác văn hóa quần chúng ở từng cấp Là nơi diễn ra các hoạt động tổng hợp của nhiều loại hình hoạt động văn hóa quần chúng Tùy theo chu kỳ thời gian và nhu cầu sở thích văn hóa, văn nghệ, thể thao vui chơi giải trí của quần chúng nhân dân trên từng địa bàn”

Xét về nội hàm, NVH được biểu hiện dưới các góc độ:

- NVH là một tên gọi chung cơ bản, đại diện cho lĩnh vực hoạt động văn hóa mang tính quần chúng Là địa điểm tập trung sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi vui chơi, giải trí, là nơi để mọi người giao lưu, tiếp xúc với nhau vì một nhu cầu, sở thích nào đó

- NVH được hiểu là cơ quan giáo dục ngoài nhà trường và có những điểm khác biệt, đặc thù so với cơ quan giáo dục trong nhà trường, sự khác biệt thể hiện ở đối tượng tham gia các hoạt động tại NVH rất đa dạng về lứa tuổi; trình độ học vấn; mục đích tham gia; không có tính bắt buộc hoặc tính bắt buộc không cao; hoạt động linh hoạt theo yêu cầu sở thích; đa dạng về hình thức và nội dung hoạt động Thông qua các hoạt động sẽ phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo các nhân tố có khả năng, năng khiếu trong hoạt động văn hóa,

văn nghệ, TDTT, tiêu chí cuối cùng là hoàn thiện nhân cách con người cả về Đức, Trí, Thể, Mỹ và năng lực hành vi thực tiễn của con người trong cuộc sống để hướng tới giá trị Chân -Thiện - Mỹ

- Các hoạt động tại NVH thường vào thời gian rỗi - thời gian con người không lệ thuộc vào bất kỳ hoạt động sinh tồn nào, không lệ thuộc vào bất kỳ bổn phận nào Mác từng nói: “Thời gian rỗi không chỉ dành cho nghe nhạc, xem phim, các trò chơi giải trí mà con người dành cho sự phát triển trí tuệ, cho việc tăng cường sức khỏe, phát triển năng lực của bản thân Bản chất của hoạt động rỗi là sáng tạo, thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần, bổ sung nâng cao chất lượng hoạt động tất yếu”

- NVH có nhiệm vụ chuyển tải những giá trị tinh hoa nghệ thuật của dân tộc và nhân loại cho nhân dân hưởng thụ, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi để quần chúng nhân dân tạo ra các giá trị văn hóa nghệ thuật (VNHT); nơi gìn giữ, bảo lưu, xây dựng các nền văn hóa dân chủ mới, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân

- NVH là tên gọi được quy định trong văn bản pháp quy của nhà nước nhằm mục đích thống nhất trong tổ chức, quản lý và thực thi các chính sách Nhưng thực tế, tên gọi này được sử dụng khá đa dạng, cách gọi phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm địa lý, văn hóa truyền thống của từng vùng, miền, nhưng không làm mất đi những giá trị cốt lõi, mục đích chung của nó Ví dụ, bà con nhân dân các dân tộc Tây Nguyên gọi NVH là nhà Rông, ở khu vực Tây Bắc gọi là nhà sàn cộng đồng, có nơi gọi là trung tâm văn hóa thôn, bản

1.1.1.5 Nông thôn mới, văn hóa nông thôn

Nông thôn là phần lãnh thổ của một nước hay của một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cư chủ yếu làm nông nghiệp

Nông thôn Việt Nam là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ

Việt Nam, ở đó người dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp Ở Việt Nam

cho đến nay vẫn có hơn 60 % dân số sống ở vùng nông thôn Chính vì vậy mà cuộc sống và tổ chức nông thôn ảnh hưởng mạnh mẽ đến toàn xã hội

Khái niệm nông thôn được thống nhất với quy định tại Thông tư số 54/2009/TT - BNNPTNT ngày 21 - 8 - 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới:

“nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã” [7, tr.2]

Nông thôn mới được hiểu là nông thôn phải có kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; an ninh tốt, quản lý dân chủ; chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao

Xã hội nông thôn mới chính là xã hội mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao theo hướng tiên tiến, hiện đại, văn minh Bản chất và tính chất của nông thôn mới chính là sự phát triển toàn diện, trong đó có văn hóa Hiểu theo cách đó có thể quan niệm

“văn hóa nông thôn mới” chính là hệ thống các giá trị vật chất, tinh thần do con người nông thôn tạo nên trong sự tương tác với xã hội nông thôn mới

Nông thôn mới là xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả, khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia trước mắt và lâu dài

Nông thôn mới là xây dựng dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp

với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường

Xây dựng nông thôn mới cũng là để xây dựng giai cấp nông dân, củng

cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế -

xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Từ những phân tích trên có thể khẳng định bản chất của “nông thôn mới” chính là sự phát triển của nông thôn, đó là sự phát triển toàn diện và tổng hợp

Văn hóa nông thôn: được xác định như một phạm trù của văn hóa truyền thống và mang ý nghĩa của văn hóa truyền thống Bởi vì văn hóa truyền thống được hun đúc từ những thành quả lao động của cha ông trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước từ nền tảng làng xã nông thôn

Đây là chính là văn hóa làng, xã được hình thành trên nền tảng của người dân gắn với nông nghiệp cổ truyền mà dấu ấn của nó vẫn còn thể hiện trong phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội hiện đại Văn hóa truyền thống là những biểu hiện của các mối quan hệ, các phong tục, các luật lệ, hương ước… được xây dựng từ bao đời trong cuộc sống nông thôn Nói đến văn hóa truyền thống hay văn hóa nông thôn là nói đến truyền thống ứng xử xã hội của dân tộc Truyền thống này được thể hiện qua triết lý sống của cộng đồng và trở thành quan niệm sống và cũng trở thành lối sống, nếp sống, lối hành xử của cộng đồng thông qua các mối quan

hệ giữa con người với con người và giữa con người với môi trường tự nhiên Trong cách ứng xử về cuộc sống xã hội đó, văn hóa nông thôn cũng chứa đựng các tính chất cơ bản của cuộc sống người nông dân

Văn hóa nông thôn mới là những giá trị văn hóa mới được tạo ra trong

xã hội nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và là cuộc vận động lớn do Đảng ta khởi xướng và phát động để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, ấp, xã… phát triển một cách toàn diện Mục tiêu của xây dựng nông thôn mới là không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hòa giữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của nhà văn hóa xã

Nhà văn hóa là một thiết chế văn hóa nằm trong hệ thống của thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa của nhân dân Trong hoạt động nhà văn hóa có thể nhận thấy một số chức năng cơ bản là: Chức năng giáo dục XHCN, chức năng giao tiếp, tuyên truyền, chức năng phát triễn năng lực sáng tạo của quần chúng, chức năng đáp ứng nhu cầu về vui chơi giải trí và nghỉ ngơi

Với không gian hiện có được đầu tư xây dựng, nhà văn hóa chính là nơi

tổ chức những hoạt động văn hóa, văn nghệ, nghệ thuật thông tin cổ động và hoạt động thể dục thể thao nhằm đáp ứng nhu cầu phát triễn đời sống văn hóa tinh thần và phát triễn thể chất của nhân dân Tham mưu cho cấp ủy địa phương đối với thực hiện công tác xã hội hóa các hoạt động văn hóa, văn nghệ, TDTT tại địa phương

Nhà văn hóa tổ chức các hoạt động câu lạc bộ theo ngành nghề và sở thích đối với các đối tượng trong cộng đồng Nhà văn hóa cũng là nơi bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của mỗi địa phương đồng thời tổ chức tuyên tuyên truyền phổ biến thời sự, chính sách pháp luật của nhà nước, kịp thời thông tin phổ biến, chuyển giao khoa học kĩ thuật nhằm nâng cao dân trí trong nhân dân

Nhà văn hóa là nơi tổ chức những hoạt động vui chơi giải trí, các hoạt động văn hóa tập trung theo chủ trương của cấp ủy và chính quyền địa phương, đồng thời tổ chức sơ kết, tổng kết công tác khen thưởng các cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc Là một thiết chế văn hóa cơ bản dung nạp được nhiều nội dung hoạt động của các thiết chế văn hóa như: Nhà hát, rạp chiếu phim, nhà thi đấu TDTT, hội trường, thư viện, trường học

Trong hệ thống trung tâm văn hóa từ trung ương đến cơ sở xã, thôn, thì nhà văn hóa xã có vai trò đa năng tổng hợp, bởi sự vận hành theo cơ chế nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Hay nói cách khác, nhà văn hóa xã là trung tâm sinh hoạt cộng đồng của người dân, là nơi điều tiết các giá trị văn hoá

Cần khẳng định vị trí của đại bộ phận người dân đến đây sinh hoạt văn hoá với nghĩa tích cực bao gồm hàng loạt nhiệm vụ trong nhà văn hóa xã tạo điều kiện cho mục đích ích dụng công cộng không phân biệt trình độ, giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp để tạo nên một cuộc sống mới ấm no, hạnh phúc Trong đó ý nghĩa tinh thần, ý thức tự nguyện tham gia là một yếu tố chung có

ý nghĩa quan trọng đặc biệt Nhà văn hóa xã là một thiết chế văn hóa không thể thiếu trong đời sống xã hội Như vậy, sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa

đã tạo ra môi trường văn hóa, giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình hình thành và hoàn thiện nhân cách con người, lấy con người làm nhiệm vụ trung tâm, vì vậy, nhà văn hóa xã có các chức năng sau:

Khơi dậy tiềm năng sáng tạo và phát hiện tài năng: các hoạt động văn hóa văn nghệ của nhà văn hóa xã đã tập hợp các cá nhân có cùng sở nguyện phục vụ xã hội

Sự giao tiếp trực tiếp thông qua các dạng thức sinh hoạt cộng đồng, nhà văn hóa xã đã kéo những người dân địa phương xích lại gần nhau hơn, cùng chia xẻ những thành công cũng như thất bại trong lao động và cuộc sống

Giáo dục thẩm mỹ thông qua các hoạt động tuyên truyền cổ động, văn hóa nghệ thuật, câu lạc bộ giúp cho con người nhận thức đúng về giá trị chân - thiện - mỹ” qua đó ngày càng hoàn thiện nhân cách

Ngoài ra, các nhà văn hóa xã ở Thọ Xuân còn tăng cường các hoạt động nghệ thuật vì mục đích phát triển giáo dục sự nghiệp văn nghệ quần chúng, khích lệ tài năng sáng tạo văn nghệ quần chúng theo hướng lành mạnh, tiến bộ, trong sáng… Điều này thì hầu như chưa có thiết chế nào có đủ điều kiện để có thể làm được như thiết chế văn hóa

Với những biện pháp giáo dục trực tiếp như tổ chức các cuộc liên hoan, hội thi, hội diễn văn nghệ quần chúng, các lớp học năng khiếu nghệ thuật, các hoạt động nhóm sở thích - câu lạc bộ, … đó chính là những ưu thế vượt trội của nhà văn hóa xã nông thôn mới

Đặc điểm giáo dục thẩm mỹ bằng nghệ thuật của nhà văn hóa xã ở Thọ Xuân: hoạt động giáo dục thẩm mỹ của nhà văn hóa có đủ điều kiện và khả năng để thực hiện đủ toàn bộ các khâu trong quá trình hoạt động văn hóa nghệ thuật khâu sáng tạo, bảo tồn, phân phối và hướng dẫn tiêu dùng những giá trị thẩm mỹ, nhất là những giá trị thẩm mỹ nghệ thuật Giáo dục thẩm mỹ bằng nghệ thuật của nhà văn hóa thường và chủ yếu dựa vào các hoạt động nghệ thuật “không chuyên” và gắn bó mật thiết với văn nghệ dân gian Giữ gìn bản sắc dân tộc và bản sắc địa phương: hoạt động nghệ thuật không chuyên và các phong trào văn nghệ quần chúng lại luôn luôn gần gũi và gắn bó với văn hóa nghệ thuật truyền thống dân tộc, văn nghệ dân gian

Do vậy, hoạt động nghệ thuật quần chúng và những nội dung sinh hoạt

ở các câu lạc bộ của nhà văn hóa chính là nơi góp phần đắc lực nhất vào việc bảo tồn, truyền bá và tiêu thụ những giá trị văn hoá thẩm mỹ của dân tộc, đồng thời cũng là nơi phát kiến kế thừa, cải tiến nâng lên tầm cao mới những giá trị thẩm mỹ ấy

Nhờ có đặc điểm này, không những nó góp phần bổ sung đáng kể nguồn giá trị văn hoá thẩm mỹ dân tộc cho các cơ quan văn hoá nghệ thuật chuyên nghiệp, mà điều đáng kể hơn là chính nhờ đó việc giáo dục thẩm mỹ bằng loại hình nghệ thuật quần chúng của nhà văn hóa đã góp phần tích cực vào việc giữ gìn bản sắc truyền thống văn hoá dân tộc và những giá trị thẩm mỹ trong sáng của nhiều dân tộc

Từ những căn cứ lý luận về những đặc trưng cơ bản của nhà văn hóa là thiết chế giáo dục ngoài nhà trường và nhu cầu thực tiển đã khẳng định: nhà văn hóa là một thiết chế văn hóa không thể thiếu được trong đời sống xã hội nông thôn mới

1.2 Khái quát về phong trào xây dựng nông thôn mới và hệ thống nhà văn hóa ở huyện Thọ Xuân

1.2.1 Phong trào xây dựng nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân

Huyện Thọ Xuân nằm cách thành phố Thanh Hóa gần 40 km về phía tây Trung tâm kinh tế, chính trị - văn hóa của huyện nằm ngay bên bờ hữu ngạn sông Chu - con sông lớn thứ hai ở Thanh Hóa Toàn huyện có 38 xã và

3 dân tộc Kinh, Mường, Thái cùng sinh sống

Là vùng đất có nền văn hoá phát triển lâu dài và liên tục, Thọ Xuân là nơi sinh thành các bậc hiền tài, danh sỹ, tướng lĩnh và các nhà khoa học làm rạng rỡ cho quê hương đất nước Trong phong trào Cần Vương, Thọ Xuân là một trong những căn cứ địa chống Pháp với nhiều địa danh quan trọng như: Thung Voi (Xuân Tín), Thung Khoai (Quảng Phú), Thung Mây (Thọ Lâm) Nhiều trận đánh

đã trở thành mồ chôn giặc Pháp, điển hình như trận đánh ở Bái Thượng (đêm 8/11/1885), trận đánh đồn Vạn Lại (30/11/1889), đồn Yên Lược (2/12/1889)…

Thọ Xuân là huyện có bề dày lịch sử văn hóa xuyên suốt hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước vẻ vang của dân tộc Từ xa xưa, nhân dân

cả nước biết đến Thọ Xuân không chỉ là vùng đất lịch sử phát triển lâu đời,

mà còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử sôi động, hào hùng của dân tộc, là quê hương của nhiều danh nhân, hào kiệt, đặc biệt là vùng đất phát tích của hai vương triều Tiền Lê và Hậu Lê Có thể nói Thọ Xuân là cái nôi linh thiêng của Xứ Thanh “địa linh nhân kiệt”, có tiềm năng dồi dào, phong phú về nhiều loại hình du lịch văn hóa lịch sử, du lịch tâm linh, du lịch sinh thái và du lịch danh lam thắng cảnh

Trên địa bàn huyện có tới hơn 200 di tích lớn nhỏ các loại, trong đó 6

di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia, 38 di tích xếp hạng cấp tỉnh và hai danh lam thắng cảnh như núi Mục Sơn, đập Bái Thượng

Ngoài ra, di sản phi vật thể cũng phong phú và đa dạng với nhiều trò diễn dân gian, lễ hội, nghề truyền thống như trò Xuân Phả, Ca Trù, bánh gai Tứ Trụ

Với nhận thức về du lịch là ngành công nghiệp không khói, đặc biệt là

từ khi Luật Di sản văn hóa, Luật Du lịch được ban hành, du lịch huyện Thọ Xuân đã có những bước chuyển biến tích cực Công tác tôn tạo, tu bổ văn hóa

và phát huy giá trị các di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh ở Thọ Xuân được các cấp, ngành quan tâm như: Dự án Khu di tích lịch sử Lê Hoàn, khu di tích lịch sử Lam Kinh, Di tích cách mạng Lê Văn Sỹ

Trong những năm qua, việc khai thác tiềm năng du lịch ở huyện Thọ Xuân chủ yếu thông qua các tổ chức lễ hội truyền thống như lễ hội Lê Hoàn,

lễ hội Lam Kinh, lễ hội Xuân Phả, lễ hội Cao Sơn, lễ hội Lê Thánh Tông, qua

đó du lịch đã bước đầu được quan tâm và đầu tư bằng những chương trình quảng cáo trên đài phát thanh, truyền hình, báo chí, tờ rơi, pa nô, áp phích, khẩu hiệu, băng zôn và những gian hàng chợ quê truyền thống, những phòng trưng bày triển lãm Do đó đã đón và giới thiệu hàng triệu lượt du khách về tham quan du lịch và dâng hương tại địa phương

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc

phòng được xây dựng và triển khai trên phạm vi nông thôn toàn quốc, căn cứ tinh thần của Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; Thực hiện Quyết định số 1730/QĐ - TTg ngày 05/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch tổ chức thực hiện Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng Nông thôn mới” giai đoạn 2016 - 2020; Quyết định số 4312/2015/QĐ - UBND ngày 27/10/2015 của UBND tỉnh Thanh Hóa về việc ban hành Quy định tổ chức thực hiện phong trào thi đua “Chung sức xây dựng nông thôn mới” trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Đến nay, huyện Thọ Xuân đã có 22/37 xã đạt chuẩn NTM; toàn huyện đạt 621 tiêu chí, bình quân 16,78 tiêu chí/xã, tăng 32 tiêu chí so với đầu năm

2017 Phấn đấu đến hết năm 2017, huyện Thọ Xuân có 10 xã hoàn thành 19/19 tiêu chí Huyện đang tiếp tục thực hiện vừa làm vừa rút kinh nghiệm, đặc biệt là nỗ lực hoàn thành các tiêu chí khó, chủ trương xây dựng nông thôn mới theo hướng chuyển từ “lượng” sang “chất”; gắn xây dựng nông thôn mới với tái cơ cấu ngành nông nghiệp; đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế -

xã hội nông thôn đồng bộ và từng bước hiện đại

Thời gian tới, huyện sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn các xã phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới giai đoạn 2018 - 2019 Trong đó,

ưu tiên hoàn thiện hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất như đường giao thông nông thôn, thủy lợi, nước sinh hoạt; xây dựng hoàn chỉnh các công trình đảm bảo đạt chuẩn về cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông;

ưu tiên nguồn lực xây mới hoặc tu bổ các trung tâm văn hóa, thể thao đảm bảo đạt chuẩn Để cải thiện đời sống khu vực nông thôn, UBND huyện đã đẩy mạnh triển khai hiệu quả đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung trong đó lựa chọn các sản phẩm lợi thế của địa phương để hình thành các vùng sản xuất tập trung và phấn đấu xây dựng mỗi

xã 1 sản phẩm; xây dựng mô hình vườn mẫu tại các hộ gia đình theo hướng cải tạo, xóa bỏ vườn tạp không có giá trị, quy hoạch lại các vườn hộ

Xác định tái cơ cấu nông nghiệp toàn diện, huyện Thọ Xuân xác định ứng dụng khoa học, công nghệ cao là một trong những động lực quan trọng của xây dựng nông thôn mới, phát triển theo hướng chuyển từ “lượng” sang

“chất”, bảo đảm liên tục và lâu dài Đồng thời, tập trung phát triển sản xuất các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao theo chuỗi sản phẩm cấp tỉnh và địa phương Qua đó, góp phần hoàn thành các mục tiêu của chương trình xây dựng năm 2017 cũng như tạo tiền đề vững chắc cho những năm tiếp theo

1.2.2 Hệ thống nhà văn hóa ở huyện Thọ Xuân

1.2.2.1 Nhà văn hóa các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Thọ Xuân

Toàn huyện Thọ Xuân có 41 trung tâm văn hóa - thể thao đa năng xã, thị trấn Hầu hết các trung tâm văn hóa được xây dựng rất lâu đời, cơ sở vật chất và trang thiết bị đều bị xuống cấp

Qua quá trình khảo sát, hiện nay 100% các nhà văn hóa đều có trang bị tối thiểu về cơ sở vật chất phục vụ cho các hoạt động Các nhà văn hóa đều có sân khấu với phần trang trí nghi thức cơ bản như: Phông trên sân khấu, cờ Tổ quốc, rèm cửa, Pa nô trích nghị quyết Đại hội của Đảng và địa phương, khẩu hiệu chiến lược Bục, tượng Bác Hồ, bục phát biểu, bộ tăng âm - loa máy Bàn, ghế hội họp tại các nhà văn hóa chủ yếu do nhân dân đóng góp, một phần do huy động của các đảng viên sinh hoạt tại cơ sở theo quy định 76 của Trung ương Đảng Tủ sách tổng hợp tại các nhà văn hóa là 41 tủ với 3725 bản sách

1.2.2.2 Nhà văn hóa ở các xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân

Thực hiện chủ trương xây dựng nông thôn mới thì trụ sở nhà văn hóa các

xã, thị trấn được xây dựng mới theo Thông tư số 12/2010/TT - BVHTTDL ngày

22 tháng 12 năm 2010 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định mẫu về tổ

chức, hoạt động và tiêu chí của Trung tâm văn hóa - Thể thao đa năng xã

Hiện nay toàn huyện có 22/41 Trung tâm Văn hóa - Thể thao được xây mới Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã chịu sự quản lý lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Ủy ban nhân dân xã và sự chỉ đạo, hướng dẫn về nghiệp vụ chuyên môn của trung tâm văn hóa cấp huyện Trung tâm Văn hóa huyện vừa tổ chức các hoạt động chuyên môn phục vụ các nhiệm vụ chính trị địa phương vừa chỉ đạo, hướng dẫn trực tiếp về nghiệp vụ cho các nhà văn hóa thôn, xóm

Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa

- thể thao và học tập của cộng đồng xã, bao gồm: nhà văn hóa đa năng (hội trường, phòng chức năng, phòng tập, các công trình phụ trợ và các dụng cụ, trang thiết bị tương ứng theo quy định) và sân thể thao phổ thông (sân bóng

đá, sân bóng chuyền, các sân nhảy cao, nhảy xa, đẩy tạ và tổ chức các môn thể thao dân tộc của địa phương) Diện tích đất qui hoạch (không tính diện tích sân vận động) tối thiểu là 2.500m2 Hội trường văn hóa đa năng với qui

mô tối thiểu 250 chỗ ngồi

Có đủ 5 phòng chức năng: phòng hành chính; phòng thông tin; phòng đọc sách, báo; phòng truyền thanh và câu lạc bộ Phòng tập thể thao đơn giản để huấn luyện, giảng dạy và tổ chức thi đấu thể thao có diện tích 38m x 18m Các công trình phụ trợ: nhà để xe, khu vệ sinh, vườn hoa Có đủ các trang thiết bị nhà văn hóa: bàn ghế, giá, tủ, trang bị âm thanh, ánh sáng, thông gió, đài truyền thanh Có đủ dụng cụ chuyên dùng cho các môn thể thao phù hợp với phong trào thể thao quần chúng ở xã Sân thể thao phổ thông diện tích 90m x 120m, gồm: sân bóng đá, ở hai đầu sân bóng đá có thể bố trí sân bóng chuyền, sân nhảy cao, nhảy xa, sân đẩy tạ và một số môn thể thao dân tộc của địa phương [30, tr.26]

1.2.2.3 Nhà văn hóa ở các thôn, xóm

Hiện nay có 282/ 358 nhà văn hóa thôn, xóm, khu vực trong toàn huyện được thành lập theo Thông tư số 06/2011/TT - BVHTTDL ngày 08 tháng 3

năm 2011 của Bộ VHTT&DL Quy định mẫu về tổ chức, hoạt động và tiêu chí của nhà văn hóa - khu thể thao thôn xóm thì vị trí nhà văn hóa - khu thể thao thôn, xóm thuộc hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở của cả nước;

do Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã quyết định thành lập, lãnh đạo toàn diện; Trưởng thôn trực tiếp quản lý; chịu sự hướng dẫn về nghiệp vụ của trung tâm Văn hóa - Thể thao cấp huyện

Chức năng: góp phần tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức khoa học, kỹ thuật; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, nếp sống văn hóa lành mạnh trên địa bàn thôn, xóm Nơi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân, góp phần xây dựng nông thôn mới, là nơi tổ chức hội họp, học tập cộng đồng và các sinh hoạt khác ở ấp Nhà văn hóa ấp có diện tích đất xây dựng từ 500m2 trở lên và khu thể thao có diện tích đất từ 2000m2 trở lên Hội trường từ 100 chỗ ngồi trở lên; sân khấu trong hội trường từ 30m2 trở lên; sân tập thể thao đơn giản có từ 250m2 trở lên; có công trình phụ khác như: nhà để xe, khu vệ sinh, vườn hoa, cổng, tường rào bảo vệ; ngoài ra còn xây dựng những công trình thể thao khác theo quy định của Chính phủ [30, tr.25]

Trong các nhà văn hóa từ huyện, xã, thôn thì mô hình các nhà văn hóa được xây dựng theo mô hình hoàn toàn mới cụ thể như: đầu tư mới, cán bộ mới, phương thức quản lý mới, hình thức hoạt động mới

1.2.3 Đóng góp của nhà văn hóa xã nông thôn mới đối với đời sống văn hóa - xã hội ở huyện Thọ Xuân

Nhà văn hóa là một bộ phận rất quan trọng trong hệ thống thiết chế văn hóa thông tin, là nơi tuyên truyền, vận động sắc bén, sâu rộng tại cơ sở về đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và nhà nước Đồng thời cũng là nơi hưởng thụ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của từng địa phương Việc

xây dựng và phát triển hệ thống nhà văn hóa của huyện Thọ Xuân là hết sức cần thiết bởi nhờ việc xây dựng nhà văn hóa xã nông thôn mới, người dân được gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm qua đó sẽ nhận thức tốt hơn, làm kinh tế giỏi hơn, đáp ứng yêu cầu của phát triển văn hóa xã hội ở mỗi địa phương, đồng thời phù hợp với quyết định quy hoạch phát triển hệ thống thiết chế văn hóa thông tin cở sở đến năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ, tại quyết định số: 581/QD - TTg ngày 06/5/2009 về chiến lược phát triển Văn hóa Việt Nam giai đoạn (2010 - 2020)

Huyện Thọ Xuân đã nhận thức rõ vai trò của các thiết chế văn hóa trong đó nhà văn hóa là một thành tố cần thiết và quan trọng của thiết chế văn hóa cơ sở, đặc biệt là vai trò đóng góp của nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng đối với đời sỗng xã hội Thọ Xuân đã từng bước quy hoạch và phát triển đồng bộ các thiết chế văn hóa từ thị xã tới thôn, tổ, đồng thời nhận thức được vai trò nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng để đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của đòi hỏi thực tiễn đặt ra

Từng bước đầu tư từ cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, các cán bộ thực hiện hoạt động chuyên môn nghiệp vụ từ huyện tới các xã, thị trấn Có thể nhận thấy những đóng góp của các nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng được thực hiện qua các nội dung cơ bản đó là:

Đóng góp của nhà văn hóa đối với công tác tuyên truyền định hướng tư tưởng, giáo dục và phổ biến kiến thức pháp luật của mỗi địa phương Đó chính là nơi truyền tải các nội dung chính sách của nhà nước tới cơ sở, là nơi nhân dân tiếp cận và tiếp nhận thông tin qua tivi, đài và sách báo tạp chí, internet

Trong giai đoạn hiện nay nhận thức của các cấp ủy, chính quyền là hệ thống thông tin đại chúng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triễn văn hóa của đất nước Thông tin đại chúng là phương tiện chuyển tải các giá trị văn hóa đến công chúng, đồng thời, bản thân thông tin cũng là một

dạng thức văn hóa đặc thù, có tác động mạnh mẽ, sâu rộng đối với cộng đồng

Nhà văn hóa đã đáp ứng cơ bản các nhu cầu vui chơi, giải trí của mọi tầng lớp nhân dân tại các thôn, tổ dân phố; từ các cụ cao tuổi đến các cháu thiếu nhi góp phần tạo ra môi trường văn hóa trong sáng, lành mạnh, hạn chế các tiêu cực và tệ nạn xã hội

Hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật tại các nhà văn hóa góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế, giúp cho bà con giao lưu giúp đỡ nhau xóa đói giảm nghèo Đối với một số nhà văn hóa đa năng, có vị trí thuận lợi đã thực hiện các dịch vụ công ích tăng nguồn thu để đầu tư lại đối với các cơ sở vật chất cho nhà văn hóa phục vụ nhu cầu đời sống nhân dân trong cộng đồng dân cư

Nhiều hoạt động nhà văn hóa là điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao lưu, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương thông qua hoạt động của các CLB nghệ thuật dân gian như: trò chơi dân gian Xuân Phả

Có thể khẳng định nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng là một thiết chế văn hóa hoạt động có nhiều ưu điểm và không thể thiếu đối với cơ sở Nhà văn hóa đóng vai trò như một ngôi nhà đa năng phục vụ hội họp, sinh hoạt chính trị và nâng cao đời sống tinh thần cho quần chúng nhân dân ở mỗi địa phương Là nơi lưu giữ những giá trị vă hóa chung cơ bản của mỗi địa phương Nhà văn hóa góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội, đóng góp trong việc xây dựng và phát triễn nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc

Tiểu kết

Trong chương 1 tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của đề tài luận văn như đề cập và làm rõ một số khái niệm cơ bản: khái niệm quản lý văn hóa, cộng đồng, sinh hoạt cộng đồng, nông thôn mới, xã nông thôn mới, xây dựng nông thôn mới, văn hóa nông thôn… Đồng thời nêu lên các quan

điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước, của địa phương về xây dựng thiết chế văn hóa, xây dựng nông thôn mới

Luận văn khái quát được quá trình hình thành và phát triển cũng như những điều kiện cụ thể của thiết chế văn hóa xã, đó là nhà văn hóa xã, nơi được xem là trung tâm tổ chức các sinh hoạt cộng đồng cho dân cư địa phương

Từ khi có chủ trương xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Thanh Hóa cũng như ở huyện Thọ Xuân, bộ mặt nông thôn khởi sắc, đời sống kinh tế được nâng lên, theo đó, nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa tính thần cũng nâng lên

Nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở huyện Thọ Xuân đã từng bước khẳng định vai trò của nó trong điều kiện mới Đó là việc hướng đến lợi ích cộng đồng, nâng cao năng lực sáng tạo, hưởng thụ và tự quản trên lĩnh vực văn hóa -

xã hội

Việc xây dựng cơ sở lý luận sẽ tạo tiền đề để xây dựng hệ giá trị sinh hoạt cộng đồng của con người nông thôn mới thông qua các dạng thức sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa xã trong mối quan hệ với phong trào xây dựng nông thôn mới hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ TỔ CHỨC SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG TẠI NHÀ VĂN HÓA XÃ NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN THỌ XUÂN

2.1 Công tác quản lý nhà văn hóa xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân

2.1.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy và đội ngũ nhân sự

Hiện nay, nhà văn hóa các xã nông thôn mới huyện Thọ Xuân phục vụ cộng đồng thuộc ngành văn hóa, thể thao bao gồm: 22 Trung tâm văn hóa – thể thao đa năng xã và 157 nhà văn hóa thôn trên địa bàn Nhà văn hóa các xã nông thôn mới ở Thọ Xuân do Ủy ban nhân dân huyện Thọ Xuân thành lập trên cơ sở hợp nhất các cơ sở như: nhà văn hóa, sân vận động, nơi luyện tập thể dục thể thao, câu lạc bộ văn hóa - thể dục thể thao, truyền thanh và trung tâm học tập cộng đồng của xã

Nhà văn hóa xã chịu sự lãnh đạo của Ủy ban nhân dân xã, sự chỉ đạo hướng dẫn trực tiếp về nghiệp vụ của Trung tâm Văn hóa - Thể thao huyện và chịu sự quản lý nhà nước của phòng Văn hóa - Thể thao Thọ Xuân

Căn cứ vào vị trí chức năng, nhiệm vụ của nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã do UBND cấp huyện thành lập trên cơ sở sáp nhập các cơ sở hiện có ở xã như: Nhà văn hóa, sân vận động, nhà tập luyện thể dục - thể thao, đài truyền thanh, trung tâm học tập cộng đồng, khu vui chơi trẻ em, bưu điện văn hóa xã,

Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã là đơn vị sự nghiệp, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản theo quy định của pháp luật; chịu sự chỉ đạo, lãnh đạo, điều hành trực tiếp của UBND xã; chịu sự hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ của Trung tâm Văn hóa - Thể thao cấp huyện và chịu sự quản lý nhà nước của Phòng Văn hóa và Thông tin cấp huyện

Trung tâm có Chủ nhiệm, Phó Chủ nhiệm, kế toán, cán bộ chuyên môn nghiệp vụ và các thành viên kiêm nhiệm

- Chủ nhiệm: Phó Chủ tịch UBND xã phụ trách khối Văn hóa - Xã hội kiêm nhiệm; do Chủ tịch UBND xã trình Chủ tịch UBND cấp huyện bổ nhiệm; Chủ nhiệm chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND cấp huyện và pháp luật về toàn bộ hoạt động của Trung tâm

- Phó Chủ nhiệm là Công chức Văn hóa - Xã hội: là người giúp Chủ nhiệm phụ trách và theo dõi một số mặt công tác; chịu trách nhiệm trước Chủ nhiệm và pháp luật về nhiệm vụ được phân công

- Kế toán: do kế toán UBND xã kiêm nhiệm

- Cán bộ chuyên môn, nghiệp vụ: cán bộ văn hóa - thông tin, thể dục - thể thao, đài truyền thanh, gia đình,

- Thành viên kiêm nhiệm là lãnh đạo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

xã, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh xã, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, Hiệu trưởng trường học trên địa bàn xã, cán bộ chuyên trách Trung tâm học tập cộng đồng xã và những người tự nguyện, nhiệt tình, có khả năng tham gia tổ chức các hoạt động văn hóa, thể dục - thể thao ở địa phương

2.1.2 Cơ chế và các nguồn lực hoạt động

Cơ chế tổ chức và hoạt động của Nhà văn hóa tại các xã nông thôn mới trên địa bàn huyện đã có những quy định:

Nhà văn hóa là nơi tổ chức các hoạt động tuyên truyền, cổ động phục vụ các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh… Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao quần chúng, các cuộc giao lưu, liên hoan, đám cưới,