Bài viết trình bày đánh giá đặc điểm nhân trắc bàn chân nữ bệnh nhân (BN) đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 tại Hưng Yên, làm cơ sở xây dựng hệ thống cỡ số bàn chân, cỡ số phom giầy riêng cho BN.
Trang 1NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NHÂN TRẮC BÀN CHÂN
NỮ BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TẠI HƯNG YÊN
Cao Thị Kiên Chung 1,2 , Bùi Văn Huấn 1
TÓM TẮT
týp 2 tại Hưng Yên, làm cơ sở xây dựng hệ thống cỡ số bàn chân, cỡ số phom giầy riêng cho
BN Đối tượng và phương pháp: Sử dụng phương pháp đo, chụp ảnh và phỏng vấn trực tiếp,
thống kê, phân tích và so sánh kích thước bàn chân của 412 nữ BN ĐTĐ (nhóm bệnh) tuổi từ
35 - 65 với bàn chân phụ nữ bình thường (nhóm chứng) Kết quả: Thời gian mắc bệnh trung
bình: 3,9 năm 84,9% BN ở độ tuổi từ 50 - 65 51,2% BN có bàn chân bị tổn thương, trong đó
bàn chân bị đau và sưng khớp ngón: 22,1%, loét: 5,8%, khô, nứt da: 17% và chai chân: 17%
Hầu hết có sự khác biệt giữa kích thước vòng bàn chân của các nhóm bị tổn thương khác nhau
và kích thước vòng bàn chân của phụ nữ khỏe mạnh Kết luận: Kích thước chiều dài bàn chân
của nhóm bệnh và nhóm chứng không khác biệt; kích thước chiều cao, chiều rộng và vòng bàn
chân của 2 nhóm có sự chênh lệch khá lớn, đặc biệt là rộng khớp ngón trong, vòng khớp ngón
(225 ± 9,4 mm so với 217,2 ± 10,4 mm; p < 0,05) Do vậy, cần xây dựng hệ thống cỡ số bàn
chân (hay hệ thống cỡ số phom giầy riêng) cho BN
* Từ khóa: Nhân trắc bàn chân; Đặc điểm bàn chân đái tháo đường; Đái tháo đường
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đau bàn chân, biến đổi ngoài da,
chai chân, biến dạng bàn chân, loét chân,
cắt cụt chân là những biến chứng thường
gặp ở BN ĐTĐ [5] Tỷ lệ biến dạng khớp
ngón chân cái chiếm 49,4%, đầu xương
bàn chân chiếm 24% và việc vận động
các khớp bị hạn chế [5] Tại Việt Nam,
nghiên cứu [2] thực hiện trên 58 BN nam
và 36 BN nữ về nguyên nhân ngoại sinh
gây loét bàn chân thấy: 56,38% BN không
phát hiện được nguyên nhân gây tổn thương
loét Những nguyên nhân gây loét thường
gặp là chai chân: 17,02%, bỏng: 7,45%
và giẫm phải dị vật: 9,57% Những nguyên
nhân ít gặp là loét do ngã: 4,26%, giầy dép chật: 3,19%, cắt móng chân: 2,13%
Một công trình nghiên cứu khác [4] thực hiện trên 90 BN ĐTĐ (6 nữ, 84 nam) đưa ra kết quả 1 BN (1%) bị loét bàn chân do ĐTĐ, chai chân gặp ở 3 BN (3,3%) và 6 BN (6,7%) bàn chân có biến đổi ngoài da,
80 BN (89%) không có biến chứng tổn thương bàn chân Tại Việt Nam, hiện chưa
có tác giả nào nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm nhân trắc bàn chân nữ BN ĐTĐ
Do vậy, chúng tôi thực hiện đề tài này
nhằm: Đánh giá đặc điểm nhân trắc bàn chân nữ BN ĐTĐ, từ đó xây dựng hệ thống cỡ số bàn chân và cỡ số giầy riêng cho BN
1
Viện Dệt may-Da giầy và Thời trang, Đại học Bách khoa Hà Nội
2
Khoa Công nghệ May và Thời trang, Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
Người phản hồi: Cao Thị Kiên Chung (kienchung42@gmail.com)
Ngày nhận bài: 18/3/2020
Ngày bài báo được đăng: 18/5/2020
Trang 2ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu
* Tiêu chuẩn lựa chọn: BN nữ từ 35 -
65 tuổi được chẩn đoán ĐTĐ týp 2, thời
gian mắc ít nhất 1 năm tính đến thời điểm
nghiên cứu; đang được điều trị ngoại trú
tại Trung tâm y tế
* Tiêu chuẩn loại trừ: BN có rối loạn tâm
thần và không đồng ý tham gia nghiên cứu
2 Địa điểm nghiên cứu
Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm và Trung
tâm Y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên
3 Phương pháp nghiên cứu
* Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang
* Chọn mẫu:
- Nhóm bệnh: Chọn mẫu ngẫu nhiên -
ngẫu nhiên có hệ thống, lựa chọn được
412 nữ BN ĐTĐ
- Nhóm chứng: 2.286 nữ không mắc bệnh ĐTĐ tương ứng với nhóm bệnh về tuổi và giới
* Thu thập số liệu:
- Đo kích thước bàn chân, chụp ảnh
và kết hợp quan sát trực tiếp bàn chân để
có cơ sở phân tích, đánh giá tình trạng bàn chân
- Phỏng vấn BN về tình trạng bàn chân: Bàn chân bị đau, sưng, tiền sử bị loét
- Sử dụng phiếu để ghi nhận kết quả khảo sát
* Xử lý số liệu: Bằng phần mềm Excel,
SPSS
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
1 Đặc điểm chung của BN
Bảng 1: Thông tin chung của BN
Độ tuổi từ 35 - 39: 1,5%; 40 - 49 tuổi: 13,6%; 50 - 59 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (43,7%),
60 - 65 tuổi: 41,2%
Trang 3Bảng 2: Tình trạng tổn thương bàn chân của BN
Tình trạng
bàn chân lượng Số Tỷ lệ (%) Thời gian bị bệnh trung bình (năm) Hình ảnh tổn thương bàn chân
Bàn chân chưa
Đau chân và
Biến đổi ngoài da
Biến dạng bàn
chân, ngón chân
Trang 4Kết quả cho thấy, có nhiều vết chai chân ở khớp ngón, mắt cá chân; khớp ngón chân cái thường bị sưng, biến dạng nhẹ; có các vết loét nhỏ trên mắt cá chân và phần
bẻ uốn ở cổ chân Một số bàn chân BN có ≥ 2 tổn thương Mức độ biến dạng bàn chân
của BN ở thể nhẹ, vị trí có biến dạng chủ yếu tại vùng khớp ngón chân, không có BN nào bị cắt cụt chân Mức độ tổn thương bàn chân có xu hướng tăng theo thời gian mắc
bệnh; số lượng BN có từ 2 tổn thương tương đối lớn (> 25%)
2 Kết quả xác định các đặc điểm nhân trắc bàn chân nữ BN ĐTĐ
Bảng 3: Kích thước bàn chân BN theo nhóm đối tượng đo
Số đo bàn chân BN theo nhóm (mm)
Kích thước
bàn chân
Số đo trung bình (n = 412)
Chưa có biến chứng (n = 216)
Đau chân
và sưng khớp ngón (n = 91)
Biến đổi ngoài da (khô, nứt da) (n = 71)
Chai chân (n = 66)
Biến dạng bàn chân, ngón chân cái
bẻ ra ngoài (n = 50)
Loét bàn chân (n = 24)
Chiều dài mang
Chiều dài mang
Chiều dài hết
Chiều dài đến điểm
Chiều dài đến tâm
Rộng khớp ngón
Rộng khớp ngón
Vòng khớp ngón
Vòng khớp ngón
Trang 5Vòng giữa 215,7 ± 12,3 215 ± 12,2 219 ± 10,0 214 ± 15,9 217 ± 10,1 219 ± 11,0 217 ± 5,6
Vòng đo qua
Thời gian mắc
Kết quả cho thấy sự dao động của các nhóm kích thước chiều dài, chiều rộng, chiều cao, vòng trung bình rất khác nhau Giá trị độ lệch chuẩn của nhóm kích thước chiều dài bàn chân trung bình của BN từ 7,7 - 20,0 cm Như vậy, sự dao động này rất khác biệt, dao động kích thước chiều dài đến điểm bẻ uốn là lớn nhất (20 cm) Dao động của nhóm kích thước chiều rộng tương đối bằng nhau, độ lệch chuẩn từ 4,6 - 5,9 cm Nhóm kích thước chiều cao có sự dao động nhỏ hơn, độ lệch chuẩn từ 2,0 - 3,9 cm
Sự dao động của nhóm kích thước vòng tương đối lớn, độ lệch chuẩn từ 11,8 - 16 cm
3 So sánh đặc điểm nhân trắc bàn chân của nữ BN ĐTĐ và phụ nữ khỏe mạnh
Bảng 4:Một số kích thước điển hình của bàn chân theo nhóm BN và phụ nữ khỏe mạnh
Số đo bàn chân nữ BN theo nhóm (mm) Kích thước
bàn chân
Số đo bàn
chân phụ
nữ khỏe mạnh (mm)
(n = 2.286)
Chưa có biến chứng (n = 216)
Đau chân
và sưng khớp ngón (n = 91)
Biến đổi ngoài da (khô, nứt da) (n = 71)
Chai chân (n = 66)
Biến dạng bàn chân, ngón chân cái bẻ ra ngoài (n = 50)
Loét bàn chân (n = 24)
Dài bàn chân 231,1 ± 9,7
Rộng khớp
Rộng khớp
Cao tại khớp
Vòng khớp
Vòng khớp
Vòng khớp
Sử dụng T-test so sánh kích thước bàn chân của BN theo nhóm tổn thương và kích thước bàn chân của phụ nữ miền Bắc
Trang 6Số liệu cho thấy, số đo vòng bàn chân
của BN bị đau chân, sưng khớp ngón,
biến dạng và loét bàn chân lớn hơn số đo
vòng bàn chân của BN chưa có biến
chứng, đặc biệt vòng khớp ngón ngoài có
sự chênh lệch nhiều (219 ± 12,3 mm so
với 213 ± 11,4 mm; p< 0,05) Tuy nhiên,
số đo vòng giữa và vòng gót của nhóm
BN có bàn chân bị biến đổi ngoài da không
khác biệt so với số đo vòng bàn chân của
BN chưa bị biến chứng, p > 0,05 Như
vậy, hầu hết số đo vòng trung bình của
BN khảo sát với số đo vòng của bàn chân
BN theo nhóm tổn thương có sự khác
biệt Điều này cho thấy có sự phù hợp
giữa kết quả đo và kết quả quan sát,
phỏng vấn trực tiếp BN
Kết quả so sánh số đo bàn chân của
BN theo nhóm tổn thương đều khác biệt
có ý nghĩa so với số đo bàn chân trung
bình của phụ nữ khỏe mạnh, p < 0,05
Đặc biệt, số đo vòng khớp ngón của
nhóm BN đau chân và sưng khớp ngón
có sự khác biệt khá lớn so với số đo vòng
khớp ngón của phụ nữ khỏe mạnh (225 ±
9,4 mm so với 217,2 ± 10,4 mm; p < 0,05)
Tuy nhiên, kích thước chiều dài bàn chân
ở nhóm bệnh tương đương nhóm chứng,
p > 0,05 Số đo vòng khớp ngón ngoài
của nhóm BN bị chai chân so với vòng
khớp ngón ngoài của phụ nữ khỏe mạnh
không có sự chênh lệch, p > 0,05 Số đo
rộng khớp ngón ngoài của nhóm BN đau
chân và sưng khớp ngón so với số đo
rộng khớp ngón ngoài của phụ nữ khỏe
mạnh không khác biệt, p > 0,05 Như vậy,
kết quả so sánh một số kích thước điển
hình của bàn chân nữ BN ĐTĐ so với bàn chân phụ nữ khỏe mạnh cho thấy sự khác biệt Nghiên cứu [6, 7] đã khuyến cáo, giầy sử dụng cho BN ĐTĐ nên vừa chân, có phần mũi cao và rộng để tránh
ép nén cục bộ và tổng thể gây tổn thương lên bàn chân Chiều dài bàn chân và vòng khớp ngón là hai kích thước chủ đạo để xây dựng hệ cỡ số bàn chân Điều này cho thấy cần xây dựng hệ thống cỡ số bàn chân (hay hệ thống cỡ số phom giầy riêng) cho nữ BN ĐTĐ
KẾT LUẬN
Tỷ lệ BN có tổn thương bàn chân (đau, sưng, khô da, chai chân, loét, biến dạng ) chiếm khoảng 50% Số đo vòng bàn chân của nhóm BN bị tổn thương so với nhóm chưa có biến chứng có sự khác biệt, đặc biệt là vòng khớp ngón ngoài, p < 0,05 Kích thước chiều dài bàn chân nữ của BN ĐTĐ so với phụ nữ khỏe mạnh không có
sự chênh lệch, p > 0,05 Kích thước chiều rộng, chiều cao, vòng bàn chân giữa của
nữ BN ĐTĐ so với phụ nữ khỏe mạnh có
sự chênh lệch, p < 0,05 Đặc biệt, có
sự chênh lệch khá lớn giữa vòng khớp ngón trong, vòng khớp ngón của nhóm bệnh so với nhóm chứng (206,5 ± 9,8 mm
so với 215 ± 8,0 mm; 217,2 ± 10,4 mm so với 225 ± 10,1 mm; p < 0,05) Kết quả này cho thấy cần xây dựng yêu cầu đối với giầy, xây dựng hệ cỡ số bàn chân,
hệ cỡ số và thiết kế phom giầy riêng cho
nữ BN ĐTĐ Đây là cơ sở quan trọng để thiết kế, sản xuất giầy đảm bảo vừa chân, bảo vệ tốt bàn chân BN
Trang 7TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Cao Thị Kiên Chung, Bùi Văn Huấn
Nghiên cứu xây dựng hệ thống cỡ số bàn
chân nữ bệnh nhân đái tháo đường tại
Hưng Yên Tạp chí Khoa học & Công nghệ
các trường Đại học 2016; 114
2 Lê Bá Ngọc Nghiên cứu đặc điểm loét
bàn chân và kết quả điều trị giảm loét gan bàn
chân ở bệnh nhân đái tháo đường Luận án
Tiến sỹ Y học Đại học Y Hà Nội 2018
3 Nguyễn Đình Khoa Phương pháp thống
kê sinh học Đại học Tổng hợp 1975
4 Trần Thị Thanh Vân và CS Đánh giá
kiến thức chăm sóc bàn chân ở bệnh nhân
đái tháo đường týp 2 tại Khoa Cán bộ, Bệnh viện Quân y 7A 2016
5 Cynthia Formosa, Alfred Gatt, Nachiappan Chockalingam The importance of clinical biomechanical assessment of foot deformity and joint mobility in people living with type 2 diabetes within a primary care setting Primary care diabetes 2013; 7:45-50
6 Cavanagh PR, Ulbrecht JS What the practising clinician should know about foot biomechanics In: A.J.M.Boulton P.R 2008
7 Rahman MM An investigation into orthpaedic footwear technology in relation to the impact diabetic foot problem Unplished thesis (M.Sc), De Montfort University, Leicester 2003