tiểu luận kinh tế môi trường ứng dụng nông nghiệp thông minh tại israel và bài học cho việt nam

Kibbutz hiện nay là những cộng đồngkinh tế - xã hội trong nông nghiệp, nông thôn Israel được tổ chức theo cácnguyên tắc: dân chủ tự quản, cộng đồng sở hữu tư liệu sản xuất và tài sản, bì

Lời nói đầu

Nông nghiệp, kể từ thuở hồng hoang của nó đã đóng vai trò vô cùng quan trọng vớinhân loại Nó phục vụ một trong những nhu cầu cần thiết nhất cho sự tồn tại của bất kì

cá nhân nào và cũng góp phần hình thành những tính cách, tập quán hiện nay của loài

người (theo Yuri Noah Harrari, Lược sử loài người) Và môi trường là nhân tố cơ bản,

ảnh hưởng tới cả số chất và lượng của sản phẩm nông nghiệp

Ngày nay, nơi mà thiên nhiên và môi trường gần như đối xử một cách bất công vàkhắc nghiệt, Israel, thì ta lại đang nhìn thấy nơi đó là thiên đường của nông nghiệp.Bác Đặng Lê Nguyên Vũ đã bày tỏ quan điểm về Israel trong lời giới thiệu của cuốnQuốc gia khởi nghiệp (bản tiếng Việt)

“Israel có tài nguyên thiên nhiên bằng không, hai phần ba diện tích là hoang mạc, còn lại là đồi núi, sỏi đá cằn cỗi; nước ngọt thiếu trầm trọng Nghịch cảnh như vậy, điều kiện thiếu đất - thiếu nước - thiếu người như vậy mà họ vẫn luôn tự chủ Điều đáng suy ngẫm là diện tích nước ta lớn hơn Israel khoảng 12 lần, dân số đông hơn gần 11 lần và tài nguyên nhiều gấp bội Israel nhưng GDP đầu người lại kém họ 23 lần, thậm chí còn phải gián tiếp nhận viện trợ từ quốc gia này.”

Trong khi đó kinh tế nước ta “đi lên” từ nông nghiệp; được thiên nhiên ưu đãi chonhiều điều kiện về môi trường rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp Vậy tại sao nôngsản Việt Nam vẫn chưa có vị trí xứng đáng trên bản đồ hàng hóa thế giới? Trongnhững năm gần đây, có rất nhiều vấn đề đặt ra với nền nông nghiệp Việt Nam: biến đổikhí hậu; đầu ra cho nông sản; giải quyết các vấn đề môi trường gây thiệt hại trên diệnrộng cho nông nghiệp như sự cố Formosa hay gần đây nhất là hạn mặn ở đồng bằngsống Cửu Long

Đặt câu chuyện của hai nước cạnh nhau, chúng em nghĩ rằng nông nghiệp Việt Nam

có thể học hỏi rất nhiều từ Israel để giải quyết những vấn đề của mình Vì vậy chúng

em chọn triển khai đề tài “Ứng dụng nông nghiệp thông minh ở Israel và bài học choViệt Nam”

Chương I: Giới thiệu Israel

1 Điều kiện tự nhiên

1.1 Lịch sử hình thành

Năm 1947, Liên Hợp Quốc đã thông qua một phương án phân chia lãnh thổ Ủy trị củaPalestine thành 2 nước, một của người người Ả rập và một của người Do Thái nhưngngười Ả rập thì phản đối điều này

Năm 1948, Israel được công nhận là một quốc gia độc lập David Ben-Gurion (ngườiđứng đầu cơ quan Do Thái ) giữ chức thủ tướng Một năm sau, Israel trở thành mộtthành viên của UN (United Nations) Đến tận bây giờ, xung đột Israel - Palestine vẫnluôn là một vấn đề nóng bỏng và gây tranh cãi mặc cho những thỏa thuận hòa bìnhđược xúc tiến trong những năm gần đây

Israel có một lịch sử phức tạp với nhiều giai đoạn hòa bình và xung đột Xuyên suốtchiều dài lịch sử là mối quan hệ căng thẳng giữa họ - những người Do Thái và nhữngngười Hồi giáo Ả Rập Phần lớn những cuộc xung đột của hai bên là để giành quyềnkiểm soát 3 khu vực: dải Gaza (nằm giữa Ai Cập và Israel ngày nay), cao nguyênGolan (nằm giữa Syria và Israel) và West Bank - bờ Tây (ngày nay là một phần lãnh

thổ Jordan và Israel) (Nguồn: History.com Editors)

1.2 Vị trí địa lý

Israel thuộc khu vực Trung Đông; nằm trên bờ đông nam của Địa Trung Hải và bờ bắcHồng Hải; giáp với Liban về phía bắc, Syria về phía đông bắc, Jordan và Bờ Tây vềphía Đông, và Ai Cập cùng Dải Gaza về phía tây nam

Israel nằm ở ngã ba của 3 châu lục (châu Á, châu Phi, châu u), là mục tiêu “chinhphạt” trong suốt gần 3000 năm qua của hàng chục đế chế châu u, Trung Đông, từ đếquốc La Mã, Assyria, Ottoman và gần đây nhất là Anh do có thành phố Jerusalem mà

3 tôn giáo lớn trên thế giới (Thiên Chúa giáo, Do Thái Giáo và Hồi giáo) đều coi là nơiđạo của mình sinh ra và “phát tích”

Lãnh thổ Israel rơi vào khoảng 22,072 sq km (chỉ lớn hơn bang New Jersey ở Mỹ vàmột nửa diện tích Đan Mạch một chút); nằm giữa vĩ tuyến 29° và 34° Bắc, và kinhtuyến 34° và 36° Đông (Nguồn: Wiki)

1.3 Địa hình

Tuy diện tích nhỏ như Israel sở hữu các đặc điểm địa lý đa dạng của toàn bộ lục địanhư từ hoang mạc Negev tại miền nam đến thung lũng Jezreel phì nhiêu, các dãy núiGalilee, Carmel và về phía Golan tại miền bắc Đồng bằng Duyên hải Israel bên bờĐịa Trung Hải là nơi cư trú của 57% cư dân toàn quốc Phía đông của các cao địatrung tâm là Thung lũng đứt gãy Jordan, một bộ phận nhỏ của Thung lũng tách giãn

Lớn dài 6.500 kilomet, xấp xỉ một nửa lãnh thổ đất nước là khí hậu khô hạn Đặc biệt 60% lãnh thổ nước này là hoang mạc

1.4 Khí hậu

Khí hậu Israel được đặc trưng bởi nhiều nắng, với mùa mưa từ tháng 11 đến tháng 4.Tổng lượng mưa hằng năm dao động từ 20-30 inches (50-70 cm) ở miền Bắc và

khoảng 2.5cm ở phía nam; tức là bằng 1/30 Việt Nam Điều kiện khí hậu ở đây thay

đổi một cách rất đáng kể: khu vực đồng bằng ven biển có mùa hạ nóng ẩm; mùa đôngkhá ôn hòa và không bị khô; vùng đồi núi có mùa hạ khô và mùa đông tương đối lạnhvới mưa và đôi khi là tuyết rơi; phía thung lũng Jordan có mùa hạ nóng khô và mùađông dễ chịu; phía Nam có khí hậu bán khô hạn với ngày nóng và đêm lạnh Nhờ khíhậu và địa lý đa dạng mà Israel có thảm động thực vật rất phong phú (hơn 500 loạichim; hơn 200 loài động vật có vú và bò sát và 2600 loại thực vật) Israel có hơn 150khu bảo tồn thiên nhiên và 65 công viên quốc gia

2 Biến đổi khí hậu ở Israel

Nằm trên một dải đất hẹp với một bên là biển và một bên là sa mạc, Israel đang nằm trong tình trạng báo động về biến đổi khí hậu

 Mực nước biển dâng cao, lũ lụt, bão và các sự kiện thời tiết khắc nghiệt khác cónguy cơ ảnh hưởng lớn đến ngành nước, nông nghiệp, y tế công cộng, đa dạngsinh học, môi trường ven biển và môi trường đô thị bên cạnh các tác động địachiến lược và môi trường và tác động xã hội

 Đặc biệt là hạn hán: biến đổi khí hậu đã một phần làm cho hiện tượng hạn hánxảy ra thường xuyên và kéo dài ở quốc gia vốn đã rất khô cằn này, đe dọa trựctiếp đến đời sống hàng ngày cũng như nền nông nghiệp của Israel Trong khimực nước ở khu vực phía Bắc trở nên khan hiếm thì mực nước ở vùng Biển hồGalilee cũng ghi nhận mức thấp nhất trong lịch sử Và đó là lý do khiến ngườidân Israel hiểu rằng họ không thể phụ thuộc vào những cơn mưa để phục vụngành nông nghiệp đất nước

Sau khi Mỹ khởi động tiến trình rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Israelthông báo quốc gia này cam kết tuân thủ thỏa thuận Theo Bộ Bảo vệ môi trườngIsrael, nước này có kế hoạch mở rộng cam kết trong Hiệp định với các mục tiêu bổsung đến năm 2030 Israel khẳng định Hiệp định Paris mang đến những cơ hội về kinh

tế để Israel trở thành một cường quốc công nghệ môi trường Bộ trên khẳng định việctuân thủ Hiệp định Paris là mối quan tâm quốc tế, song cũng là mối quan tâm trướctiên và hàng đầu của Israel đối với lợi ích kinh tế, xã hội của nước này

3 Vấn đề bảo vệ nguồn nước ở Israel

Trong một vài năm trở lại đây ở phương Tây, và kể cả Việt Nam nữa, đang có phong trào thách đố nhau tự dội nước đá vào đầu (Ice Bucket Challenge) để góp tiền chữa trị bệnh ALS và để thử thách lòng “can đảm” của nhau Đặt câu chuyện này trong xã hội Israel thì thấy có phần “nhảm nhí”, cả người khởi xướng và người thực hiện có thể phải “ngồi bóc lịch”, bởi lẽ:

 Ngày nay, Israel mỗi năm cần hơn 2 tỷ mét khối nước ngọt, trong đó 1,1 tỷ m3 cho nông nghiệp, 800 triệu m3 cho nhu cầu sinh hoạt của 8,2 triệu dân và 120 triệu m3 cho công nghiệp Trong khi đó, nguồn nước tự nhiên như biển hồ nước ngọt Galilee và nước ngầm đang ngày càng cạn kiệt; lượng mưa giảm và không bù được lượng nước bốc hơi.

 Nước ngọt ở Israel được coi như vàng trắng và được quản lý một cách chặt chẽhơn bất kỳ nơi nào trên thế giới Chính phủ xây dựng hẳn một bộ luật để đo lường mức tiêu thụ nước, kiểm soát việc khai thác nước ngầm, ngăn chặn ô nhiễm nước Công nghệ xử lý nước của Israel thuộc hàng hiện đại nhất thế giới với tỷ lệ tái chế tới 75%

 Cả nước Israel có một hồ nước ngọt duy nhất là Hồ Galile, còn sông Jordan gầnnhư đã cạn kiệt và có thể “nhảy” qua được ở đáy sông vào bất kỳ mùa nào trongnăm Khi làm việc với Đại sứ Dore Gold, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu các vấn đề công cộng Jerusalem (nguyên Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc và cố vấn

an ninh và đối ngoại của Thủ tướng Netanyahu) cho biết tất cả các báo lớn trong nước sẽ chạy tít hàng đầu nếu có tin mực nước Hồ Galile thấp hơn

khoảng 1cm so với năm trước, và cả nước sẽ hân hoan, sung sướng nếu nghe tinnước Hồ Galile cao hơn chỉ 0,5cm!

 Việc thực hiện “Ice Bucket Challenge” không chỉ gây lãng phí nước, mà còn cảlãng phí điện (để làm lạnh nước nữa)

Có điều khá ngạc nhiên là ngay cả khi thực hiện chiến dịch Protective Edge chống Hamas (2014), Israel không cắt nước và cắt điện cung cấp cho Dải Gaza (phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung của Israel), mặc dù điều này có thể khiến việc chống Hamas

dễ dàng hơn vì họ sợ sẽ gây ra thảm họa nhân đạo

Vì khí hậu Israel rất đa dạng nên nguồn nước cung cấp cho từng vùng khác nhau, để vượt qua sự bất cân bằng này, Israel quy định phần lớn những nguồn nước sạch trên cảnước đều nằm trong “hệ thống vận chuyển nước quốc gia” (The National Water

Carrier) - một hệ thống liên kết các trạm bơm nước, hồ chứa nước, kênh và ống dẫn vận chuyển nước từ miền Bắc, nơi tập trung phần lớn nguồn nước, đến các khu vực nông nghiệp tại miền Nam khô cằn Nhờ vậy, diện tích canh tác đất nông nghiệp đã tăng từ 30,000 ha (1948) to 192,000 ha (2002)

4 Điều kiện kinh tế

Israel được nhận định là một trong những quốc gia tiến bộ nhất tại Tây Nam Á vàTrung Đông về phát triển kinh tế Theo nhận định của tạp chí The Economist (2010),Israel đã chuyển đổi thành công “từ một nền kinh tế lạc hậu theo đường lối bán tậptrung để trở thành một siêu cường về công nghệ cao

Chuyên gia Davis của trường đại học Tel Aviv và Viện Shoreshnhận định nền kinh tếIsrael được chia làm 2 thời kỳ

- Giai đoạn đầu là từ sau cuộc chiến năm 1973 khi nền kinh tế tăng trưởng nóng,

Nhìn lại năm 1984, Israel cũng chẳng khác gì so với Zimbabwe bây giờ Vào năm

đó, tỷ lệ lạm phát của Israel trung bình là 450%, và chỉ ít tháng sau vọt lên tới950% Nền kinh tế của đất nước này, nói ngắn gọn là đang tự ăn thịt chính nó

- Giai đoạn tiếp theo là sự phục hồi của Israel sau thời kỳ khủng hoảng tài chính

và tăng trưởng trong những năm gần đây nhờ tập trung vào công nghệ, khởinghiệp

Năm 2018, Israel có kim ngạch xuất khẩu lên tới 110,433 tỉ USD - Nhập khẩu vàoIsrael đạt tổng kim ngạch 107,753 tỉ USD năm 2018 - Cơ cấu nền kinh tế: Côngnghiệp 16%, nông nghiệp 2% và dịch vụ chiếm tới 82% tổng GDP cả nước Tuynông nghiệp chiếm tỷ trọng rất nhỏ nhưng nguồn lợi mà nó mang lại lại lớn hơn rấtnhiều so với nhiều nước trên thế giới

Một số chỉ số (tính đến 2018):

 GDP (tỉ USD): 369,69

 Tỷ lệ tăng trưởng GDP (%)

 GDP theo đầu người: $40,850

Israel đã xây dựng thành công hình ảnh “Quốc gia khởi nghiệp” và đạt được nhữngthành tựu đáng kể Israel thu hút khoảng 15% tổng số vốn đầu tư mạo hiểm vào anninh mạng trên toàn cầu và đây là một trong những yếu tố chủ chốt biến nước nàythành quốc gia khởi nghiệp cũng như đóng góp vào nền công nghệ hùng mạnh ngoài

Mỹ trên thế giới

Biểu đồ 1: Năng suất lao động GDP bình quân giờ (USD) của ISrael và các nước G7 GDP

bình quân đầu người/năm của Israel và các vùng bờ Tây cũng như dải Gaza (nghìn USD)

5 Nông nghiệp

Trên vùng đất khô cằn và thiếu nước này, người Do Thái đã cải tạo và biến Israel trởthành “ốc đảo”, là “vườn rau” của châu u trong mùa đông với một nền nông nghiệp cónăng suất và hiệu quả cao nhất thế giới Với một số dân làm nông nghiệp ít ỏi (chỉ2,5% trên tổng số gần 8 triệu dân), Israel không chỉ tự túc “an ninh lương thực”, cungcấp đủ lương, thực phẩm chất lượng cao cho mình, mà mỗi năm nông nghiệp đem về3,5 tỷ USD từ xuất khẩu Một ha đất nông nghiệp của Israel có thể trồng được tới 300tấn cà chua bi, còn “Cô gái Do Thái” (bò Israel) cho ra sản lượng sữa tới 12 tấn/năm,

so với 9 tấn của “Cô gái Hà Lan” (Theo TS Hoàng Anh Tuấn, viện trưởng viện nghiêncứu Chiến lược và Ngoại giao)

Với chỉ khoảng 20% đất có thể canh tác nhưng Israel có thể tự cung cấp đến 95% nhucầu thực phẩm, phần còn lại bổ sung nhờ việc nhập các loại ngũ cốc, hạt lấy dầu, thịt,

cà phê, ca cao, đường… Tỷ trọng của nông nghiệp trong GDP đang có xu hướng giảm

Cụ thể, trong năm 1979, tỷ trọng là gần 6%, năm 1985 là 5,1% và ngày nay là 2%

Hai loại hợp tác độc đáo trong nông nghiệp: Kibbutz và Moshav

 Kibbutz (đại nông trại): theo tiếng Hebrew (ngôn ngữ phổ thông của Israel)nghĩa là vùng định cư, để giúp cho những người Do thái trên thế giới trở về vàsinh sống trên đất nước Israel của họ Kibbutz hiện nay là những cộng đồngkinh tế - xã hội trong nông nghiệp, nông thôn Israel được tổ chức theo cácnguyên tắc: dân chủ tự quản, cộng đồng sở hữu tư liệu sản xuất và tài sản, bìnhđẳng trong lao động “làm theo năng lực” và phân phối công bằng “hưởng theo nhu cầu”

 Moshav (làng nông nghiệp): Moshav là một dạng tổ chức hợp tác xã phức tạpcủa Israel bao gồm một nhóm các trang trại cá nhân Các Moshav thường chútrọng lao động theo hình thức cộng đồng nhưng những thửa ruộng trongMoshav lại được sở hữu riêng bởi từng cá nhân, với diện tích cố định và bằngnhau Nông dân sản xuất lương thực và thực phẩm trên ruộng của mình theohình thức lao động cá nhân hoặc tập thể, và dùng lợi nhuận cùng nông sản để tựcung cấp cho mình Các Moshav được điều hành bởi những cộng đồng được cưdân bầu lên Các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng dùng một nguồn thuế đặc biệt Loạithuế này thu bình đẳng trên mỗi hộ gia đình, tạo ra một hệ thống sản xuất trong

đó người nông dân giỏi sẽ được lợi hơn người kém

 Rau củ quả:

Người Israel trồng rau xà lách trong bể thủy canh rất độc đáo; mô hình trồng cà chuatrong nhà kính giúp cho chất lượng và số lượng quả đạt được tốt hơn, trồng dây leogiúp giảm mặt bằng tăng năng suất trên cùng một diện tích Biện pháp trồng các loại

hoa có hương thơm để dụ côn trùng và ong cũng được áp dụng rộng rãi, giúp giảm thiểu cho mô hình gây hại trồng rau hữu cơ không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

 Chăn nuôi:

Ngành công nghiệp nuôi bò và chế biến sữa của Israel cũng cực kỳ nổi tiếng Có đến80% số bò được đăng ký trong danh sách đàn bò của Israel Tất cả bò đều được đưavào dữ liệu trên máy tính để quản lý, điều này giúp cho việc nắm bắt được phả hệ, lailịch và sản lượng sữa cũng như các yếu tố khác liên quan đến mỗi con bò

 Nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản:

Người Israel đã nỗ lực tìm các phương pháp lấy nước mặn từ lòng đất và xây những hệthống tái chế nước để kết hợp nuôi thuỷ sản và trồng trọt, tối đa hóa hiệu quả sử dụngnước, cải tạo, vỡ hoang đất từ hoang mạc Các hệ thống trang trại nuôi cá của ngườiIsrael sẽ tái sử dụng lại 99% nước và lọc những chất thải của cá làm phân bón cho câytrồng Nước thải từ hồ cá sẽ trải qua một hệ thống tái chế phức tạp nhằm làm sạch độc

tố và chất bùn bẩn, sau đó lại được tái sử dụng cho các hồ cá Hệ thống này có thể ápdụng nuôi trồng thủy sản ở bất cứ đâu trên thế giới, miễn là có một nguồn nước khởiđiểm nhất định

 Hoa:

Dù là đất nước nhỏ bé nhưng Israel lại dẫn đầu thế giới về xuất khẩu hoa vào thịtrường châu lục Tại trang trại trồng hoa của Công ty Danziger thuộc vùng MishmarHashiva ở miền trung Israel, các loại hoa được nuôi cấy, trồng trong nhà kính và đượcquản lý chặt chẽ đối với các yếu tố vi sinh Đặc biệt, mỗi kệ hoa đều có đường ốngnước chạy qua một hệ thống tưới nước, một hệ thống cung cấp các chất dinh dưỡng vàmột hệ thống tưới nước ấm cho cây vào mùa đông hoặc khi cần nhiệt để kích thích rahoa Tất cả đều ứng dụng công nghệ tưới nước nhỏ giọt vừa tiết kiệm nước vừa chủđộng trong các khâu bổ sung dinh dưỡng cần thiết

Có được những thành công thành là nhờ người Israel đã phát triển khoa học nôngnghiệp và khai thác, sử dụng triệt để “vàng trắng” là nước

Chương II: Ứng dụng nông nghiệp thông minh của Israel ứng phó Biến đổi khí hậu

1 Định nghĩa về nông nghiệp thông minh

Nông nghiệp thông minh có thể hiểu là nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (cơ giới hóa, tự động hóa…); công nghệ sản xuất, bảo quản sản phẩm an toàn (hữu

cơ, theo GAP…); công nghệ quản lý, nhận diện sản phẩm theo chuỗi giá trị… gắn với hệ thống trí tuệ nhân tạo (công nghệ thông tin) (theo Wikipedia)

2 Chính sách phát triển công nghệ cao ở Israel

2.1 Xây dựng và hoàn thiện cơ cấu Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn - Cơ

quan cao nhất chỉ đạo mọi hoạt động của ngành Nông nghiệp

Nhiệm vụ của Bộ là xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ cho chính phủ Israeltrong việc sản xuất, cung ứng các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, bên cạnh đó

là nhiệm vụ phát triển cộng đồng nông thôn, phát triển động thực vật gắn với bảo vệmôi trường Israel đã xây dựng các nhiệm vụ rất cụ thể cho Bộ Nông nghiệp và Pháttriển nông thôn, đưa cơ quan này trở thành một “đầu tàu” đóng vai trò quan trọng trongviệc phát triển nông nghiệp thông minh Các nhiệm vụ chính của Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn gồm:

 Đào tạo nghề : Chịu trách nhiệm là Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp mở rộng(AES-Agricultural Extension Services) với mục tiêu cung cấp những kiến thứccập nhật về nông nghiệp cho nông dân đồng thời cung cấp những khóa đào tạochuyên nghiệp, tập trung xây dựng những kiến thức nền tảng cho nông dân vềcông nghệ mới Bên cạnh đó sẽ tiến hành khảo sát kiến thức nông nghiệp đãứng dụng

 Bảo vệ đất : Chịu trách nhiệm là Phòng Bảo vệ tài nguyên đất (Soil PreservationDepartment) trực thuộc Bộ Với nhiệm vụ chính là hướng dẫn nông dân và giúp

họ trong các hoạt động liên quan đến việc bảo vệ chất lượng và độ màu mỡ củađất, chống ngập lụt, chống hạn hán

 Trung tâm Thông tin Chiến lược (Information Center of Strategy Division) : Cónhiệm vụ cung cấp các thông tin nghiên cứu chiến lược về kinh tế, cung cấp chonông dân những thông tin hữu ích và cập nhật về thị trường nông sản toàn cầu

và cả các thông tin về các đối thủ cạnh tranh của Israel

 Dịch vụ Thú y (Veterinary Services): Chức năng chính mà Dịch vụ Thú y cung cấp chính là bảo vệ sức khỏe vật nuôi, chống lại bệnh dịch…

 Bảo hộ cho vật nuôi: Những năm gần đây, Bộ quan tâm nhiều đến việc bảo vệ vật nuôi, cả động vật làm cảnh, gia cầm, gia súc

 Kiểm soát và bảo vệ thực vật - Cơ quan Kiểm soát và Bảo vệ thực vật (ThePlant Protection and Inspection Services): Nhiệm vụ chính của đơn vị này nhằmxây dựng, thực thi và giám sát các quy định trong lĩnh vực bảo vệ thực vật

 Sử dụng côn trùng thân thiện với môi trường: Để đảm bảo an toàn, Bộ đã ra nhiều quy định chặt chẽ về kiểm soát và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

 Khuyến khích vốn đầu tư cho nông nghiệp : Chịu trách nhiệm chính là Hội đồngĐầu tư (Investment Directorate) trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn Hội đồng này sẽ cung cấp một khoản tài trợ cho nông dân để tham gia vàocác chương trình thu hút vốn đầu tư phát triển nông nghiệp

2.2 Chủ trương phát triển các cơ quan nghiên chuyên sâu, các cơ quan R&D phục

vụ nông nghiệp

Nghiên cứu phát triển và định hướng ứng dụng R & D liên tục được thực hiện ở nướcnày từ đầu thế kỷ XX Ngành nông nghiệp ngày nay hoàn toàn dựa trên công nghệ liênkết khoa học, với các cơ quan chính phủ, tổ chức học thuật, ngành công nghiệp và các

cơ quan hợp tác làm việc cùng nhau để tìm giải pháp và đáp ứng những thách thứcmới.

Cơ quan nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp - Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp (ARO),chiếm gần 75% tổng số nghiên cứu nông nghiệp trên toàn quốc Có thể nói ARO làđộng lực chính đằng sau những thành tựu nông nghiệp nổi tiếng quốc tế của Israel.ARO bao gồm bảy viện trong khuôn viên chính và bốn trạm thử nghiệm nằm rải ráctrên khắp đất nước ARO có nhiều nghiên cứu nổi bật, đặc biệt là trong thủy lợi, nôngnghiệp vùng khô cằn và nhân giống các loại trái cây, rau củ Để có thể đối phó với cácvấn đề từ di truyền thực vật và kiểm soát tàn phá đến canh tác vùng khô cằn, nôngnghiệp R&D của Israel đã phát triển các công nghệ dựa trên khoa học, giúp tăng cườngđáng kể số lượng và chất lượng sản phẩm của đất nước

2.3 Chính phủ đẩy mạnh đầu tư và thu hút vốn đầu tư cho khoa học kỹ thuật phục

vụ phát triển nông nghiệp

Nguồn kinh phí đổ vào hoạt động R&D từ ngân sách chính phủ, chủ yếu thông qua cácquỹ đầu tư mạo hiểm; từ nguồn vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp khác từ nước ngoài.Các dự án R&D về công nghệ sinh học, công nghệ vi sinh…, giúp nông nghiệp Israelhưởng nhiều lợi ích Năm 2011, tổng số kinh phí đầu tư cho hoạt động nghiên cứu vàtriển khai từ ngân sách ở Israel chiếm khoảng 4,4 % GDP, tương đương khoảng 10,8

tỷ USD Các công ty công nghệ cao tư nhân ở Israel đang không ngừng tăng mức thuhút đầu tư; năm 1997 vốn đầu tư mạo hiểm từ bên ngoài đạt 430 triệu USD, và con sốnày là 1,003 tỷ USD vào năm 1999 Đến năm 2008, tổng vốn đầu tư mạo hiểm màIsrael thu hút được vào khoảng 2 tỷ USD (Trần Thùy Phương, 2014, “Chính sách pháttriển nông nghiệp công nghệ cao ở Israel”)

 Đầu tư mạnh cho nghiên cứu phục vụ nông nghiệp:

Kinh nghiệm quan trọng nhất của Israel để xây dựng được một nền nông nghiệphiện đại là đầu tư cho khoa học kỹ thuật, phục vụ trực tiếp cho phát triển nôngnghiệp Sở dĩ Israel đạt được hiệu quả tốt như thế một phần là bởi những quyếtsách táo bạo, sự hỗ trợ đến từ phía chính phủ Sự phối hợp giữa kinh doanh vànghiên cứu đảm bảo cho các nhà khoa học một mức thù lao đủ để phát huy tối đanăng lực chuyên môn Thậm chí các chuyện các chuyên gia nông nghiệp đi tư vấntrực tiếp cho các nông trại là điều không hiếm

 Đầu tư mạnh cho các dịch vụ công nghệ hiện đại phục vụ nông dân:

Cuộc cách mạng viễn thông những năm 1990 đã đánh dấu một bước ngoặt khá lớntrong lĩnh vực liên lạc ở Israel, hầu hết người nông dân đã tiếp cận được với điệnthoại di động, sử dụng thành thạo mạng Internet để học tập các phương pháp gieotrồng hiện đại hơn và tìm nguồn tiêu thụ, tiếp thị cho các nông phẩm của mình Để

hỗ trợ nông dân, chính phủ đã ra sức hỗ trợ, đẩy mạnh việc quảng cáo, tiếp thị trựctiếp sản phẩm nông nghiệp sang các thị trường tiềm năng thông qua Internet… Do

đó, đến nay, khoảng 60% tổng sản lượng hoa sản xuất ra được bán trực tiếp từ nôngdân cho các nhà đấu giá hoa ở Tây Âu, 20% tiếp theo bán trực tiếp những ngườimua thông qua các nhà đấu giá, 20% còn lại bán buôn cho hầu hết thị trường truyềnthống gồm Đông Âu, Tây Âu, Mỹ; một phần nhỏ bán sang châu Á - chủ yếu làNhật Bản (Trần Thùy Phương, 2014, “Chính sách phát triển nông nghiệp côngnghệ cao ở Israel”)

2.4 Chính sách tăng cường phối hợp giữa 5 nhà: Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà

doanh nghiệp - Nhà tư vấn - Nhà nông

Mạng lưới các các cơ quan liên quan đến nông nghiệp của Israel rất đa dạng, được chiathành 5 nhóm chính như sau:

 Nhà nước: Là chủ thể quan trọng nhất, chi phối hoạt động của cả 4 đối tượng còn lại

 Các nhà tư vấn: Là những người hoạt động mạnh trong mạng lưới các công ty tư vấn dịch vụ

 Nhà khoa học: Là những người được các công ty đặt hàng nghiên cứu về cácyếu tố như đất đai, thổ nhưỡng, đặc điểm sinh học của cây, nguồn nước tưới,phân bón, thuốc trừ sâu, chất lượng, năng suất, Phần lớn các nhà khoa họcnông nghiệp Israel làm việc cho chính phủ

 Doanh nghiệp: Gồm các công ty chuyên tập trung vào các dự án cụ thể và các công

ty chuyên triển khai các hoạt động thương mại

 Nông dân: Là người trực tiếp thực hiện các dự án nông nghiệp Nông dân họccách tiếp cận với những phương pháp công nghệ cao, trực tiếp ứng dụng vàohoạt động sản xuất của mình

Một trong những lợi thế của sự phối hợp giữa khoa học và nhà nông tại Israel là tínhcộng đồng rất cao Nhà khoa học rất gần gũi với đồng ruộng và nhiều trong số họ cũngchính là nông dân hoặc giữ vai trò tư vấn trực tiếp cho nông dân Hơn nữa, hoạt độngnghiên cứu và phát triển đã được chú trọng và vận dụng linh hoạt ở Israel từ cuối thế

kỷ trước, đặc biệt trong nông nghiệp Nông nghiệp Israel phát triển mạnh mẽ trongđiều kiện tự nhiên khắc nghiệt chính là kết quả của sự hợp tác chặt chẽ giữa chuyên gianghiên cứu, công nhân sản xuất, nông dân và các ngành dịch vụ, công nghiệp liênquan Chìa khóa cho thành công này nằm ở luồng thông tin hai chiều giữa các nhànghiên cứu và nông dân Thông qua một mạng lưới các dịch vụ khuyến nông (và sựtham gia tích cực của nông dân trong tất cả các giai đoạn R&D), các vấn đề trong lĩnhvực này được đưa trực tiếp đến nhà nghiên cứu để tìm giải pháp và kết quả khoa họcnhanh chóng được chuyển đến lĩnh vực này để thích nghi và thực hiện thử nghiệm

3 Phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp đặc trƣng Israel

Nông nghiệp Israel được cấu thành dựa trên sự hợp tác của các cơ sở nông nghiệp được phát triển từ đầu thế kỷ 20 Khoảng 80% hoạt động nông nghiệp được sở hữu và

Trang 14

điều hành bởi các cộng đồng hợp tác là Kibbutz và các Moshav; 20% còn lại hầu hết làcác moshava gồm các khu rừng nhỏ trồng cam quýt ở miền trung đất nước thuộc vềcác công ty tư nhân lớn và các làng Arab.

 Thứ nhất: Kibbutz (còn gọi là kibbutzim) - là đơn vị nông nghiệp quy mô lớnnhất Kibbutz là một hình thức tổ chức kinh tế nông - công nghiệp nông thônđộc nhất vô nhị trên thế giới đang tồn tại ở Israel Kibbutz được hình thành từnăm 1949 và tồn tại cho đến ngày nay

Lãnh đạo Kibbutz gồm một hội đồng 21 người do tất cả xã viên trên 18 tuổi bầu,Hội đồng bầu chọn chủ nhiệm Chủ nhiệm là người duy nhất có lương, chịu tráchnhiệm điều phối mọi hoạt động của Kibbutz trong nhiệm kỳ 4 năm Trong Kibbutz,các thành viên có trách nhiệm và tận tụy với cộng đồng, nhưng bù lại họ được đápứng mọi nhu cầu từ lúc sơ sinh đến khi về già Họ được ăn miễn phí trong nhà tậpthể, được cung cấp quần áo và phương tiện đi lại miễn phí Ngoài ra, Kibbutz cũngcung cấp nhà ở và cấp miễn phí điện, nước, gas cho các gia đình xã viên Trẻ emđược cấp học bổng toàn phần trong cả 12 năm học phổ thông và thời gian học Đạihọc trong nước Khi các xã viên và con cái họ ốm đau, Kibbutz chịu trách nhiệmthanh toán hoàn toàn mọi chi phí về y tế căn cứ vào thực tế chữa bệnh theo nhucầu Khi về hưu, các xã viên sẽ nhận được trợ cấp là 350$/ tháng nhằm phục vụ chocác chi phí cá nhân Trong các Kibbutz, động cơ để người lao động cống hiến hếtmình là danh dự, sự tuyên dương, động viên kịp thời của ban lãnh đạo Kibbutz và

sự tôn vinh của cộng đồng

Từ khi hình thành, chính phủ luôn chủ trương hướng các kibbutz vào hoạt độngnông nghiệp Đáp ứng với yêu cầu đó, các kibbutz đã chú trọng phát triển nôngnghiệp, song dần được hiện đại hoá đến mức có thể đảm đương nhiệm vụ pháttriển, thiết kế, sản xuất, tiếp thị các sản phẩm công nghệ cao phục vụ nông nghiệpnhư hệ thống tưới nước trực tiếp cho từng cây trồng, các thiết bị canh tác hiện đại Đến nay, các kibbutz phát triển nhanh hơn nữa, thậm chí còn hướng vào các ngànhsản xuất công nghiệp như dệt may, sản xuất đồ gia dụng, làm dịch vụ du lịch, mỹphẩm, thậm chí cả sản phẩm viễn thông Tính đến năm 2010, tỷ trọng nông nghiệptrong hoạt động kinh tế của các kibbutz giảm đi, mà hầu hết doanh thu của cáckibbutz lại đến từ các hoạt động phi nông nghiệp, chủ yếu là các sản phẩm côngnghệ

Hiện có khoảng trên dưới 300 kibbutz hiện diện khắp nơi ở Israel Kibbutz chiếmkhoảng 2,4% dân số cả nước, đóng góp trên 30% sản lượng nông nghiệp của Israel.Hơn hai thập kỷ qua, trước các chương trình chuyển đổi kinh tế của nhà nước, cáckibbutz cũng đã tiến hành cải cách kinh tế xã hội, do đó rất nhiều các hoạt độngkinh tế và một phần sở hữu của các hộ gia đình đã được tư nhân hóa

 Thứ hai: Moshav- (còn gọi là Moshavim)

Các làng Moshav là cộng đồng nông nghiệp Israel điển hình, thường bao gồm cáctrang trại tư nhân nhỏ tập trung gần nhau và được quy hoạch kết nối với nhau, tạothành một vòng tròn khép kín và hiệu quả từ khâu nhân giống cho đến khâu tiêu thụ.Các Moshav cũng giống Kibbutz ở khía cạnh chú trọng lao động theo hình thức cộngđồng Nhưng khác với Kibbutz, các thửa ruộng trong Moshav được sở hữu riêng bởitừng cá nhân, với diện tích cố định và bằng nhau Nông dân sản xuất lương thực vàthực phẩm trên ruộng của mình theo hình thức lao động cá nhân hoặc tập thể và dùnglợi nhuận cùng nông sản để tự cung cấp cho mình Các Moshav được điều hành bởinhững cộng đồng được cư dân bầu lên Các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng dùng một nguồnthuế đặc biệt Loại thuế này thu bình đẳng trên mỗi hộ gia đình, tạo ra một hệ thốngsản xuất trong đó người nông dân giỏi sẽ được lợi hơn người kém Đây là điểm khácbiệt giữa mô hình này với mô hình Kibbutz nơi mọi thành viên hưởng chất lượng đờisống như nhau.

 Thứ ba: Moshava - Là các cộng đồng nông nghiệp phi hợp tác cooperative) gồm các hộ nông dân riêng biệt, sở hữu cá nhân và tự sản xuất, tựhưởng thụ sản phẩm

(non-Các cộng đồng Moshava sinh sống trên các mảnh đất và canh tác trên ruộng của mình.Một số hộ gia đình trong Moshava cũng có thể tập hợp lại để chia sẻ một vài hoạt độngkinh tế chung, chẳng hạn cung cấp các dịch vụ cần thiết cho hoạt động sản xuất của cảcộng đồng, như dịch vụ về nhà ở xây s n, xây dựng và vận hành nhà máy sản xuất rượuvang…

 Thứ tư: Làng Arab - Đây cũng là loại hình nông thôn phi hợp tác, chủ yếu tập trung ở các vùng nông thôn Israel, nằm trong cộng đồng nông thôn Arab

Các làng này chủ yếu tập chăn nuôi các đàn gia súc quy mô nhỏ như cừu, dê; trồngrau, gieo trồng ngũ cốc và cây ô liu Một số làng Arab cũng đã được tiếp thu côngnghệ khoa học vào trong sản xuất nông nghiêp, chẳng hạn hệ thống nhà kính điềukhiển tự động Do đó, hiệu quả nông nghiệp của các làng này đã tăng lên đáng kể

4 Đánh giá hiệu quả

 Nhờ những chính sách nông nghiệp hiệu quả, nông nghiệp Israel đã thu đượcnhiều thành tựu đáng kể như: tổng diện tích đất trồng trọt tăng lên, mở rộng quy

mô cộng đồng nông thôn kibbutz, tăng trưởng nông nghiệp ổn định Côngnghệ nông nghiệp đã hỗ trợ cho phát triển nông nghiệp năng suất cao, chấtlượng tốt, thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông sản; đưa các sản phẩm côngnghệ nông nghiệp trở thành các sản phẩm thương mại giá trị lớn

 Nhờ chính sách xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là Kibbutznông nghiệp đã giúp đẩy mạnh việc áp dụng công nghệ hiện đại vào trong sảnxuất Người nông dân có thể tự quản lý toàn bộ các khâu sản xuất với diện tích

Trang

canh tác 5 - 6 nghìn ha mà không còn phải làm việc ngoài đồng ruộng mà vẫn

có thể tăng cao năng suất lao động một cách nhanh chóng và hiệu quả

 Thông qua mạng lưới dịch vụ mở rộng nông nghiệp, sự tích cực tham gia củanhà nông vào toàn bộ tiến trình R&D, các vấn đề trong nông nghiệp đượcchuyển trực tiếp tới các nhà nghiên cứu để kiếm tìm giải pháp Từ đó, các kếtquả nghiên cứu khoa học cũng được nhanh chóng chuyển tới đồng ruộng để thửnghiệm, thích nghi và điều chỉnh Chính sách đầu tư nghiên cứu và phát triểnsản xuất nông nghiệp tại Israel đã giúp ích rất nhiều trong việc tạo ra các loạigiống mới về cây trồng và vật nuôi, tới các cải tiến trong tưới tiêu, phân bón,thiết bị nông nghiệp, tự động hóa, canh tác và thu hoạch

 Riêng trong giai đoạn 2000 - 2015, tổng kinh phí đầu tư cho hoạt động nghiêncứu và phát triển (R&D) của Israel luôn dao động ở mức hơn 4% GDP Tínhtrung bình mỗi năm vốn đầu tư cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển(R&D) của Israel tương đương với khoảng 10-11 tỷ USD

Biểu đồ 2: Đầu tư cho hoạt động R&D của Israel (%/GDP)

(Nguồn: Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (2019), T NG LU N S 7/2019CHNHS CHPH TTRI NN NGNGHI PB NV NGCỦAM TS QU C GIA V M T

S KHUY N NGH CHO VI T NAM TRONG B I CẢNH

M I)

 Việc Bộ Nông nghiệp Israel hỗ trợ và kiểm soát toàn bộ các hoạt động nôngnghiệp của đất nước, gồm cả việc duy trì các tiêu chuẩn cao đối với các sảnphẩm cây trồng và vật nuôi, đề ra các kế hoạch thúc đẩy, phát triển nông nghiệpthông qua các hoạt động nghiên cứu và thị trường (kể cả marketing) cũng giúpthu được thắng lợi trong sản xuất nông nghiệp ở Israel nhằm cạnh tranh hiệuquả trên thị trường và hướng ra xuất khẩu

Trang

Chương III: Liên hệ Việt Nam

1 Thực trạng biến đổi khí hậu tại VN và tác động của biến đổi khí hậu

1.1 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam

Việt Nam là nước dễ bị tổn thương trước tác động của BĐKH Theo đánh giá hàngnăm về những nước chịu ảnh hưởng nặng nhất bởi các hiện tượng thời tiết cực đoạngiai đoạn 1997-2016, Việt Nam đứng thứ 5 về Chỉ số rủi ro khí hậu toàn cầu năm 2018

và thứ 8 về Chỉ số rủi ro khí hậu dài hạn (CRI)

Những diễn biến của BĐKH tại Việt Nam bao gồm các hiện tượng thời tiết cực đoanđang ngày càng gia tăng về tần suất và thường khó dự đoán Lượng mưa tháng caonhất tăng từ 270 mm trong giai đoạn 1901-1930 lên 281 mm trong giai đoạn 1991-

2015, trong khi nhiệt độ tháng cao nhất tăng từ 27,1°C (1901-1930) lên 27,5°C 2015)

(1991-Những kỷ lục mới vẫn được thiết lập mỗi năm Các cụm từ “mưa lớn kỷ lục”, “nắngnóng kỷ lục”, “kỷ lục về lũ lụt” đã và đang xuất hiện ngày càng phổ biến trên cácphương tiện thông tin đại chúng ở Việt Nam trong những năm gần đây Năm 2017được coi là năm kỷ lục về thảm họa thiên tai tại Việt Nam, với hơn 16 cơn bão, lũ lịch

sử trái quy luật Nhiệt độ trung bình tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện tạicao hơn từ 0,5 -1,0°C so với nhiệt độ trung bình của các năm trước theo tính toán dựatrên dữ liệu cập nhật của 30 năm trở lại đây Sự thay đổi trong tần suất xuất hiện cáccơn bão và áp thấp nhiệt đới ngày càng rõ rệt Ví dụ, có năm xảy ra tới 18 – 19 cơn lốc

và áp thấp nhiệt đới trên biển Đông, nhưng cũng có năm chỉ xảy ra từ 4-6 cơn lốc và

áp thấp nhiệt đới Số cơn bão với sức gió đạt từ cấp 12 trở lên đã tăng nhẹ kể từ năm

1990 đến 2015 Những biến đổi trong nguồn nước (lượng mưa, mực nước sông) trongnăm 2018 cũng tăng đáng kể so với mức trung bình của năm 2017 Năm 2018 đồngthời ghi nhận những con số kỉ lục về nhiệt độ trong vòng 46 năm qua tại Hà Nội, vớinhiệt độ cao nhất có lúc đạt tới 42°C

Nước biển dâng cũng là một trong những hiện tượng điển hình của BĐKH ở ViệtNam Số liệu của trạm quốc gia Hòn Dấu ghi nhận được trong vòng 50 năm mực nướcbiển dâng khoảng 20 cm Mực nước biển quan trắc tại các trạm hải văn đạt 2,45mm/năm và 3,34 mm/năm tương ứng trong các giai đoạn 1960-2014 và 1993-2014

Dữ liệu vệ tinh cho thấy mực nước biển đã tăng lên 3,5 mm/year (± 0,7 mm) vào năm

2014 so với năm 1993

1.2 Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Là quốc gia có đường bờ biển dài 3.260 km nước biển dâng gây ra ảnh hưởng nghiêmtrọng đối với Việt Nam Theo khuyến cáo của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH(IPCC), khi mực nước biển dâng lên 100 cm, diện tích đất bị mất đi của Việt Nam sẽlên tới 40.000 km2, chiếm 12,1 % tổng diện tích đất hiện có, kéo theo hệ quả 17,1 triệungười sẽ mất đi nơi sinh sống, chiếm 23,1 % dân số tại thời điểm báo cáo