tiểu luận kinh tế môi trường sự cố tràn dầu deepwater horizon và bài học cho việt nam trong việc khắc phục các hậu quả của sự cố tràn dầu

1.2 Phân loại 1.2.1 Theo nguồn gốc dầu tràn - Từ các hoạt động tàu thuyền - Do chất thải công nghiệp và dân dụng đổ ra biển - Dầu từ các tai nạn, sự cố giao thông đường thủy - Dầu từ

SỰ CỐ TRÀN DẦU DEEPWATER HORIZON VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC KHẮC PHỤC CÁC HẬU QUẢ CỦA SỰ CỐ TRÀN

DẦU

Tóm tắt

Sự cố tràn dầu xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau như: tàu chở dầu, các cơ sở khai thác và lưu chứa dầu Sự cố tràn dầu Deepwater Horizon là một trong những

vụ tràn dầu lớn nhất trong lịch sử, làm tràn khoảng 5 triệu thùng dầu ở phía bắc Vịnh Mexico Nghiên cứu sau đó đã phát hiện ra sự ảnh hưởng xấu đối với môi trường sống ở vùng biển, đe dọa nghiêm trọng đối với các loài sinh vật biển, thủy sản và các hệ sinh thái biển Bài viết phân tích về nguyên nhân, hậu quả và khắc phục hậu quả của sự cố tràn dầu Deepwater Horizon Từ đó nhóm đề xuất giải pháp khắc phục hậu quả của sự cố tràn dầu và bài học cho Việt Nam.

Từ khóa: tràn dầu, Deepwater Horizon, khắc phục hậu quả

Phân loại JEL: Q53

1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ TRÀN DẦU

1.1 Khái niệm sự cố tràn dầu

Sự cố tràn dầu là hiện tượng dầu từ các phương tiện chứa, vận chuyển khác nhau, từ các công trình và các mỏ dầu thoát ra ngoài môi trường tự nhiên do sự cố

kỹ thuật, thiên tai hoặc do con người gây ra

1.2 Phân loại

1.2.1 Theo nguồn gốc dầu tràn

- Từ các hoạt động tàu thuyền

- Do chất thải công nghiệp và dân dụng đổ ra biển

- Dầu từ các tai nạn, sự cố giao thông đường thủy

- Dầu từ khí quyển

- Dầu rò rỉ khâu dự trữ

- Dầu từ các hoạt động dầu khí (thăm dò - khai thác)

1.2.2 Theo chủng loại dầu tràn

- Dầu nhẹ, dễ bay hơi (light volatile oils) như: nhiên liệu chưng cất và dầu thô nhẹ nhất

- Dầu không nhớt (dính) như: dầu thô và dầu tinh chế (có hàm lượng parafin

từ trung bình tới nặng)

- Dầu nhớt (dính) nặng như: dầu nhiên liệu dư (có hàm lượng asphal từ trung bình tới nặng)

- Dầu không bay hơi (non fluid oils) như: dầu thô nặng

- Dầu nặng (sinking oils) như: dầu thô, dầu nhiên liệu nặng

1.2.3 Theo mức độ của dầu tràn

- Sự cố tràn dầu nhỏ (mức nhỏ) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn dưới 20 tấn

- Sự cố tràn dầu trung bình (mức trung bình) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn từ 20 tấn đến 500 tấn

- Sự cố tràn dầu lớn (mức lớn) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn lớn hơn 500 tấn

1.3 Nguyên nhân của sự cố tràn dầu

1.3.1 Nguyên nhân khách quan

- Do thiên tai, sự cố của tự nhiên bất ngờ tác động đến các phương tiện sử dụng và vận tải dầu như động đất, sóng thần, bão lũ…

- Do rò rỉ các ống d ẫn tàu, các bể chứa dầu trong lòng nước biển Hoặc do khoan thăm dò, khoan khai thác, túi dầu bị rách do địa chấn hoặc do các nguyên nhân ngoài ý muốn khác Trong tự nhiên, các túi dầu nằm rất sâu dưới đáy biển nên việc khoan thăm dò rất khó khăn

- Trong lòng đất, có rất nhiều vi sinh vật yếm khí, một số loài cá có khả năng tiết ra acid làm bào mòn các lớp trầm tích nằm phía trong, ngoài túi dầu đến một lúc nào đó nó sẽ khiến các lớp trầm tích đó bị vỡ và xì dầu ra

1.3.2 Nguyên nhân chủ quan

- Các cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác và lưu trữ dầu khí không đảm bảo tiêu chuẩn nên dẫn đến tràn dầu

- Các tàu không đảm bảo chất lượng lưu thông trên biển là nguy ên nhân chính dẫn đến rò rỉ dầu trên biển hoặc gây tai nạn dẫn đến dầu tràn

- Các nhà máy sản xuẩt, các chủ tàu thuy ền cố ý xúc rửa, thải dầu ra môi trường

- Các hành động thiếu ý thức của con người đã trực tiếp, gián tiếp gây ra tràn dầu

1.4 Ảnh hưởng của các sự cố tràn dầu

1.4.1 Đối với môi trường

- Môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng đặc biệt là môi trường đất, biển… Các thành phần hidrocacbon nhẹ trong dầu, lưu huỳnh, ni-tơ gặp ánh sáng, nhiệt

độ, bốc hơi lên sẽ gây ô nhiễm nguồn không khí

- Các sinh vật sống ở khu vực có sự cố tràn dầu có nguy cơ bị chết hàng loạt, không còn nơi sinh sống và sinh sản Với những sinh vật hiếm có thể dẫn đến tiệt chủng, làm mất cân bằng hệ sinh thái Chim và các động vật có vú

biển bị dính dầu cũng bị ảnh hưởng Dầu phủ lên bộ lông của rái cá và hải cẩu làm giảm khả năng trao đổi chất và làm giảm thân nhiệt Khi ăn phải dầu, động vật sẽ bị chứng mất nước và giảm khả năng tiêu hóa

1.4.2 Đối với kinh tế

- Chi phí khắc phục các sự cố tràn dầu là vô cùng lớn đối với các đơn vị gây

ra sự cố thậm chí cả ng ân sách nhà nước cũng phải chi ra để giảm bớt đi hậu quả của những sự cố lớn

- Ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành sản xuất dầu khí Bên cạnh đó, với những địa điểm du lịch khi gặp phải sự cố tràn dầu thì ngành du lịch cũng bị tổn thất nặng nề vì không thu hút được khách hàng nữa

- Sự cố tràn dầu xảy ra, đặc biệt là trên biển, các sinh vật sẽ bị ô nhiễm, chết hằng loạt gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các ngành nuôi trồng đánh bắt thủy hải sản

1.4.3 Đối với con người

- Con người sử dụng nguồn nước, đất, không khí… bị ô nhiễm do tràn dầu về lâu dài sẽ gây ảnh hương lớn đến sức khỏe và tính mạng

- Với những người đã quen sống và làm việc ở những nơi trước khi sự cố tràn dầu diễn ra có nguy cơ bị mất việc làm (ngư dân, người làm muối…)

- Với các thủy, hải sản sống ở những nơi ô nhiễm do dầu tràn khi đem vào sử dụng làm thức ăn thì cũng là nguy cơ gây ra những mối đe dọa lớn cho sức khỏe con người

- Với những vụ n ổ, tràn dầu lớn có th ể khiến hàng loạt người chết và bị thương, để lại những hậu quả lâu dài

2 SỰ CỐ TRÀN DẦU DEEPWATER HORIZON

2.1 Thời gian và địa điểm xảy ra

Sự cố của giàn Deepwater Horizon là một sự cố nổ giàn khoan tại giàn khoan bán tiềm thủy di động Deepwater Horizon của hãng dầu khí BP (tập đoàn dầu mỏ của Anh vận hành)

Vị trí giàn khoan khoảng 64 km về phía tây nam bờ biển Louisiana trong khu vực mỏ dầu khí Macondo Prospect

Sự cố xảy ra vào 9h45 tối ngày 20 tháng 4 năm 2010 tai nạn này khiến cho giàn khoan này bị bốc cháy và chìm, gây ra “thảm họa tràn dầu lớn nhất trong lịch sử” trong vịnh Mexico Sự cố không chỉ khiến thiệt hại về tính mạng con người Còn gây ra ảnh hưởng nặng nề đến môi trường sống, ngành ngư nghiệp và hệ sinh thái biển

2.2 Nguyên nhân

Tiến hành điều tra nguyên nhân thảm họa và kết luận rằng toàn bộ hệ thống bảo vệ trên giàn khoan Deepwater Horizon đã bị tê liệt Một số thiết bị bảo vệ được

triển khai nhưng không hoạt động, một số được kích hoạt quá muộn, số còn lại thậm chí chưa hề được triển khai Thông tin liên lạc đứt rời, các tín hiệu cảnh báo không được tiếp nhận, các công nhân ở những vị trí trọng yếu không phối hợp được với nhau để xử lý sự cố.Theo rất nhiều tờ báo, sau khi xảy ra nổ các công nhân khoan dầu đã lo đối phó trong 9 phút mà những công nhân còn lại trên giàn khoan không nhận được tín hiệu cảnh báo nào

Có thể đưa ra hai nguyên nhân chính khiến hệ thống bảo vệ trên giàn khoan bị tê liệt:

- Thứ nhất, các công nhân làm việc trên giàn khoan không được huấn luyện

để đối phó với tình huống xấu nhất Mặc dù có kinh nghiệm xử lý những vấn

đề thông thường trên giàn khoan, nhưng họ chưa được trang bị đủ để xử lý những sự cố lớn dẫn tới cháy nổ và mất điện hoàn toàn

- Thứ hai, hệ thống bảo vệ giàn khoan quá phức tạp, chỉ riêng hệ thống bảo

vệ khẩn cấp có tới 30 nút điều khiển Tài liệu hướng dẫn sử dụng hệ thống bảo vệ mặc dù rất chi tiết, nhưng các phần hướng dẫn xử lý tình huống khẩn cấp thường yêu cầu hành động nhanh, nhưng không được thái quá

2.3 Hậu quả

2.3.1 Gây ô nhiễm các bãi biển thuộc 5 bang duyên hải nước Mỹ (Nhuộm đen Đại

dương)

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, mức phạt kỷ lục được ghi nhận là khoản bồi thường vì thảm họa môi trường lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, trong đó bao gồm 5,5 tỉ USD theo Đạo luật Vùng biển sạch Số còn lại để khắc phục hậu quả đối với môi trường

và bồi thường cho 5 bang chịu ảnh hưởng nhiều nhất cùng chính quyền địa phương Các bãi biển bị nhuộm đen trải dài trên 5 bang chịu ảnh hưởng của nước

Mỹ, gây ra cơn ác mộng dai dẳng cho ngành du lịch và nghề cá trong khu vực

2.3.2 Đe dọa nghiêm trọng môi trường sống của các loài sinh vật biển và toàn bộ

hệ sinh thái ngập mặn của hai bang của Mỹ dọc Vịnh mexico

Khoảng 800.000 con chim bị chết; môi trường sống của các loài quý hiếm như

cá heo, rùa biển bị đe dọa dẫn đến giảm tỉ lệ sinh sản; tổn thất các rạn san hô Những hậu quả lâu dài đối với các loài động vật và nơi sống của chúng và nơi làm tổ hoặc sinh sản là một trong những hậu quả môi trường nặng nề nhất gây ra bởi sự cố tràn dầu Mặc dù các loài này phần lớn thời gian đều sống dưới nước, ví

dụ như rất nhiều loài rùa biển, phải tìm đến bờ biển để đẻ trứng Rùa biển có thể bị hại bởi dầu khi dầu tràn vào vùng nước hoặc vùng biển nơi chúng đẻ trứng, trứng của chúng sẽ bị hư hại do dầu và không thể phát triển bình thường, và những con rùa con mới nở có thể bị bôi kín dầu khi chúng cố gắng bò về phía đại dương qua một bãi biển ngập dầu

2.3.3 Ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng và sức khỏe của con người

Sự cố xảy ra vào ngày 20 tháng 4 năm 2010 đã khiến 11 người thiệt mạng

và làm 17 người khác bị thương, có 98 người sống sót không bị thương tích Khoảng

50.000 người tham gia dọn dẹp dầu tràn đã bị tiếp xúc với hóa chất gây tổn hại nghiêm trọng mô phổi; công nhân dọn dẹp, vợ chồng của họ và ngay cả cư dân vùng vịnh bị ảnh hưởng gián tiếp bởi vụ tràn dầu cũng bị tăng lo âu và trầm cảm mà có thể mất một thập kỷ hoặc nhiều hơn để phục hồi tâm lý

2.3.4 Tổn thất kinh tế nặng nề đối với các quốc gia thuộc phạm vi sự cố

Mức phạt lên đến 20 tỉ USD đối với Tập đoàn Dầu khí BP của Anh để giải quyết các yêu cầu bồi thường thiệt hại sau sự cố tràn dầu tại vịnh Mexico năm

2010

BP mất 6,3 tỉ USD/quý trong vòng gần 1 năm qua kể từ vụ tràn dầu

Họ dự định cắt giảm 3.000 việc làm trên toàn thế giới vào cuối năm 2017 ở những lĩnh vực đang đi xuống, trong đó có lọc dầu, tiếp thị và phân phối BP cũng đã thông báo cắt giảm 4.000 nhân viên giữa lúc giá dầu trượt dốc không phanh Việc cắt giảm việc làm gây ra thất nghiệp, tổn thất nặng cho nền kinh tế

Thảm họa này đã khiến nền công nghiệp cá của vịnh Mexico thiệt hại ít nhất 94,7 triệu USD trong vòng 8 tháng sau đó

Hiệp hội Du lịch Hoa Kỳ ước tính tổn thất cho ngành du lịch do thảm

họa Deepwater Horizon khoảng 23 tỉ USD trong vòng 3 năm.

2.4 Các biện pháp khắc phục đã được áp dụng

2.4.1 Giải pháp từ phía chính phủ Mỹ

Ngay sau khi sự cố xảy ra, chính quyền Mỹ đã phải huy động mọi tiềm lực trên quy mô lớn đối phó với thảm họa Tiếp đó, mọi lực lượng liên quan được huy động để khắc phục sự cố Theo số liệu ngày 15/6/2010 có 1.600 tàu và 30 nghìn người (trong đó có 17 nghìn thuộc Lực lượng Phòng vệ bờ biển) tham gia trực tiếp vào việc ngăn chặn lan tràn dầu và làm sạch môi trường

Các tiểu ban liên quan của Quốc hội Mỹ đã nghe điều trần Bộ trưởng Tư pháp Mỹ tuyên bố mở cuộc điều tra sự cố tràn dầu của BP (1/6/2010) Tổng thống Obama 4 lần đến vùng Vịnh Mexico trực tiếp xem xét và chỉ đạo nỗ lực ứng phó, và tối 15/6 đã có bài phát biểu truyền hình trực tiếp về thảm họa này vào giờ vàng ở

Mỹ Đây là lần đầu tiên từ khi nhậm chức, Tổng thống Obama phát biểu với nhân dân Mỹ từ phòng Bầu dục, là nơi các tổng thống Mỹ chỉ phát biểu vào những thời điểm khủng hoảng của đất nước

54 Thượng nghị sỹ Đảng Cộng hòa đã gửi thư cho Tổng giám đốc của BP yêu cầu hãng này dành ra 20 tỉ USD để bồi thường các khiếu nại về thiệt hại Số tiền này được BP đáp ứng sau cuộc gặp giữa lãnh đạo BP với Tổng thống Obama và các

bộ trưởng nội các sáng ngày 16/6/2010

Tổng thống Mỹ Barack Obama đã cử ông Salazar cùng bộ trưởng an ninh nội địa Janet Napolitano và cục trưởng Cục Bảo vệ môi trường liên bang Lisa Jackson tới

Louisiana trong ngày 30-4 để phối hợp với chính quyền địa phương giải quyết hậu quả vụ tràn dầu Tổng thống Obama cũng cam kết sẽ huy động cả quân đội để hỗ trợ nếu cần thiết, nhưng ông cảnh báo Hãng dầu khí Anh BP “sẽ phải thanh toán các chi phí của công tác dọn dẹp và giải quyết hậu quả vụ tràn dầu” Thống đốc bang Louisiana Bobby Jindal tuyên bố tình trạng khẩn cấp trên phạm vi toàn bang

Chính phủ Mỹ đã ban bố tình trạng thảm họa liên bang để huy động mọi nguồn lực ngăn chặn vết dầu loang thâm nhập vào các nguồn nước ngọt Ngay khi

sự cố tràn dầu diễn ra, các phương tiện khắc phục thảm họa đã và đang được triển khai tại chỗ Các hóa chất đặc biệt được đổ xuống biển, từ máy bay và tàu, để làm tan dầu Hơn 84km phao ngăn chặn cũng được triển khai Một bộ phận nước của dòng sông Mississippi đã được chuyển hướng về phía các vùng đầm lầy để đẩy thủy triều đen ra xa

Tuy nhiên, bất chấp các phương tiện được triển khai để ngăn chặn, khối lượng lớn dầu tràn ra biển vẫn tiếp tục trôi vào đất liền Thống đốc bang Louisiana,

Mỹ, Bobby Jindal, ngày 29/4 đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp, cho phép triển khai toàn bộ nguồn lực của bang, cũng như tìm kiếm sự trợ giúp của liên bang trong việc đối phó với sự cố này Cùng ngày, Chính phủ Liên bang cũng tuyên bố vụ tràn dầu này là một thảm họa quốc gia và Tổng thống Mỹ Barack Obama đã ra lệnh

sử dụng tất cả các nguồn lực hiện có, kể cả phương tiện của quân đội, để làm sạch khu vực Các bang Louisiana, Florida, Alabama, Mississippi đều đã ban bố tình trạng báo động khẩn cấp

Ngày 28/4, chính quyền bang Louisiana đã bắt đầu đốt phần thảm dầu tràn

ra khỏi khu vực khai thác Đây là một biện pháp thường được áp dụng cho kiểu tình huống này, nhưng chắc chắn gây ô nhiễm Tuy nhiên, ngay lúc đó, việc đốt dầu trên biển không cản trở được việc thảm dầu tiếp tục tiến vào bờ Gió mạnh giúp đẩy các mảng dầu loang qua khỏi các phao ngăn chặn để vào đất liền Trong khi

đó, dầu từ miệng giếng khoan vẫn tiếp tục phun trào Các nhóm cứu hộ đã dùng ít nhất 6 máy điều khiển tự động để lấp giếng dầu bằng cách đóng khóa ngầm dưới mặt nước nhưng đến nay đều không thành công Các chuyên viên cũng đang tìm cách đào một giếng khác cạnh đó để giảm bớt áp suất và làm chậm qúa trình dầu loang

Ngày 1/5, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Robert Gates, đã cho phép huy động 6.000 quân nhân trong lực lượng Vệ binh Quốc gia Louisiana để giúp ngăn chặn và nhất là để tẩy sạch thủy triều đen

Quan trọng hơn, Tổng thống Obama cũng quy trách nhiệm trực tiếp về vụ tràn dầu ra biển này cho Công ty BP và rằng công ty này sẽ phải chi trả cho sự thiệt hại về môi trường gây ra bởi vụ tràn dầu nói trên

2.4.2 Giải pháp từ phía tập đoàn dầu khí Anh BP

Để khắc phục sự cố, Tập đoàn Dầu khí lớn của Anh đã thu hẹp quy mô, bán

đi khối tài sản trị giá 30 tỷ USD (tương đương 20% trị giá tài sản của mình) trang

trải cho các án phạt, công tác dọn dẹp, chương trình tái thiết, bồi thường, đền bù phá hủy sinh thái, hoạt động kinh doanh, du lịch

Sau gần 2 năm theo đuổi các vụ kiện tụng, ngày 18/4/2012, BP đã đạt được thỏa thuận chi trả 7,8 tỷ USD bồi thường về tài sản, kinh tế và sức khỏe cho bên nguyên gồm hơn 100.000 cá nhân và doanh nghiệp có liên quan tới thảm họa tràn dầu ở vịnh Mexico năm 2010

a) Các biện pháp kĩ thuật

- Giải pháp ban đầu là đưa một chiếc phễu khổng lồ (Dome) cao 12m nặng gần 100 tấn xuống để chụp vào đường ống bị vỡ và hút dầu lên Tuy nhiên, tới thời điểm này, BP đã phải rút lại chiếc phễu kim loại này do hiện tượng kết tinh trên miệng phễu do khí thoát ra từ mỏ dầu kết hợp với nước biển tạo thành các tinh thể như đá

- Một chiếc phễu khác nhỏ hơn (Top Hat) đã được chuyển tới khu vực dầu tràn nhằm thay thế cho chiếc phễu trước Phễu này được chế tạo đặc biệt hơn gồm hai rãnh đặc biệt để chụp khít vào đường ống bị vỡ Để ngăn chặn hình thành các tinh thể, methanol được bơm vào ở đỉnh phễu thông qua 2 ống nhỏ hơn để phân tán dầu và khí hình thành trong ống Phễu nhỏ cao 1.5m, đường kính 1.2m có 2 ống phụ trên đỉnh phễu để bơm methanol

- BP đã chụp bên ngoài phễu nhỏ một chiếc phễu lớn hơn (Dome) giúp hạn chế tối đa sự rò rỉ của dầu từ đường ống bị vỡ và để hút dầu lên Trong khi

đó, để tránh hiện tượng tạo thành tinh thể khi chụp phễu này ra bên ngoài phễu nhỏ, nước nóng sẽ được bơm xuống ở đường ống đặc biệt bên trên đỉnh

b) Các biện pháp khẩn cấp

- Các biện pháp khẩn cấp khác cũng được áp dụng để thu gom lượng dầu đã tràn ra ngoài với diện tích dầu loang lên đến 5200 km vuông

- Với tổng số 275 tàu thuyền chuyên dụng, xà lan, tàu kéo, tàu chứa đã được

sử dụng cho chiến dịch ngăn chặn dầu loang

- Có thể nói tất cả các biện pháp ngăn chặn dầu loang đã được đem ra sử dụng trong vụ tràn dầu nghiêm trọng này như dùng phao ngăn, rải chất phân tán, đốt

- BP đã sử dụng hơn 4 triệu lít hóa chất phân tán dầu Corexit phun xuống khu vực dầu tràn nhằm giảm thiểu tác hại của dầu loang

2.5 Đánh giá các biện pháp khắc phục đã được áp dụng với sự cố tràn dầu Deepwater Horizon

2.5.1 Ưu điểm

Một năm sau thảm họa tràn dầu, Tập đoàn Dầu khí BP tuyên bố đã thu hồi hầu hết (khoảng 90%) lượng dầu loang

Chính quyền Mỹ đã thành công trong việc huy động mọi tiềm lực trên quy

mô lớn đối phó với thảm họa: Sau sự cố chính phủ Mỹ đã phải tập hợp các nhà

khoa học và kỹ sư trong và ngoài chính phủ để đánh giá mức độ tràn dầu và tư vấn phương pháp hàn bịt lỗ khoan

2.5.2 Hạn chế

Theo điều tra của Cơ quan quản lý ngành đánh bắt hải sản và cuộc sống hoang dã bang Louisiana thì lượng dầu đã thu hồi chỉ nằm ở bề mặt, còn một lượng lớn dầu bị rò ra từ giếng dầu Tiber trước khi được bịt lại đã thấm vào đất đai, cây cỏ hoặc chìm xuống đáy biển, không dễ gì thu hồi được Về lâu dài, lượng dầu này sẽ tiếp tục ảnh hưởng, để lại di chứng trên các hệ sinh thái vùng ven và gây trở ngại cho cuộc sống con người

Việc BP sử dụng hơn 4 triệu lít hóa chất phân tán dầu Corexit phun xuống khu vực dầu tràn nhằm giảm thiểu tác hại của dầu loang Tuy được cho là không ảnh hưởng đến môi trường biển nhưng các chất phân tán này lại ảnh hưởng đến sinh vật thông qua con đường tích tụ sinh học – một dạng tích lũy độc tố trong cơ thể sinh vật, gây nguy hại cho sự sống của các loài hải sản cũng như cho sức khỏe con người

3 BÀI HỌC CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC KHẮC PHỤC CÁC SỰ CỐ TRÀN DẦU

3.1 Đánh giá về tình hình tràn dầu cũng như các biện pháp đã áp dụng ở Việt Nam

3.1.1 Tình hình tràn dầu ở Việt Nam

Việt Nam là quốc gia biển, với khoảng một triệu km2 mặt biển, nơi hiện hữu các tuyến đường vận tải dầu lớn thứ hai trên thế giới, chuyên chở dầu từ Trung Đông về các nước khu vực Đông Bắc Á Ngoài khơi Việt Nam hiện có nhiều mỏ dầu được khai thác Nước ta có khoảng 340 giếng khoan thăm dò và khai thác dầu khí, phát triển mạnh ở các khu vực Vịnh Băc Bộ, Vịnh Thái Lan và quần đảo Trường Sa Hoạt động khai thác dầu khí ngoài việc phát thải khoảng 5.600 tấn rác thải dầu khí, ngoài ra, hằng năm ước tính có khoảng 1 triệu tấn dầu mỏ tràn ra mặt biển do các

sự cố ở dàn khoan dầu

Trong khi đó, trải dọc bờ biển từ bắc vào nam có nhiều cảng vận tải biển, cảng dầu; hằng năm vùng biển, ven biển Việt Nam còn phải chịu tác động của nhiều trận bão lớn và biến đổi thời tiết thất thường Đây thật sự là mối đe dọa thường trực cho các sự cố tràn dầu

Vùng biển Việt Nam là loại biển mở nối liền Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, là một trong những trục hải vực có lưu lượng tàu bè qua lại rất lớn, trong đó 70% là tàu chở dầu Với đường bờ biển dài 3000 km cùng hệ thống sông suối, kênh rạch chằng chịt, điều kiện hạ tầng còn yếu kém, nguy cơ về sự cố tràn dầu đối với Việt Nam là rất lớn

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, từ năm 1989 đến nay cả nước có hơn

100 vụ tràn dầu do tai nạn hàng hải, đổ ra biển từ vài chục đến hàng trăm tấn dầu Những vụ tràn dầu thường vào dịp từ tháng 3 đến tháng 6 Theo thống kê của Hiệp

hội các chủ hàng chở dầu quốc tế từ năm 2005 đến năm 2014 đối với 39 quốc gia thì Việt Nam là một trong 5 quốc gia có số lượng sự cố tràn dầu nhiều nhất với số lượng từ 10 sự cố trở lên Theo một số thống kê của Việt Nam thì trung bình một năm có khoảng 3 sự cố tràn dầu, bao gồm cả sự cố xác định được nguồn gốc và không xác định được nguồn gốc

(Nguồn: ITOPF - Trends in Oil Spills from Tankers Over the Past Ten Years, 2005 – 2014)

Một số vụ tràn dầu điển hình ở Việt Nam:

- Ngày 26/12/1992, mỏ Bạch Hổ, vỡ ống dầu mềm từ tàu đến phao nạp làm tràn 300- 700 tấn dầu Mazut

- Năm 1994, tàu Neptune Aries đâm vào cảng Cát Lái, TP HCM làm tràn 1864 tấn dầu DO

- Tháng 9/2001, tàu Formosa (Liberia) đâmvào tàu Petrolimex 01 của Việt Nam tại Vịnh Giành Rỏi (Vũng Tàu), làm tràn khoảng 1000 m3 dầu Diesel

- Ngày 20/03/2003, tàu Hồng Anh thuộc công ty TNHH Trọng Nghĩa chở 600 tấn dầu FO từ Cát Lái tới Vũng Tàu, bị sóng đánh chìm gây tràn dầu

- Năm 2005, tàu Kasco Monrovia từ Cát Lái tơ Đồng Nai, chở khoảng 30.000 tấn dầu DO, va vào trụ cảng Sài Gòn Petrol gây tràn dầu

- Ngày 30/01/2007, hàng ngàn khách du lịch và người dân đang tắm biển tại bãi biển Cửa Đại (Hội An), Non Nước (Đà Nẵng)chạy lên bờ khi phát hiện một lớp dầu ồ ạt tràn vào bờ Thảm dầu trải dài gần 20 km

- Tháng 2/2007, dầu vón cục xuất hiện trên bờ biển 3 xã thuộc Quảng Bình

- Tháng 10/2007, tàu New Oriental bị lâm nạn và chìm đắm ở Phú Yên gây tràn dầu khoảng 25 ha biển

- Tháng 12/2007, Trên vùng biển Quảng Ngãi, 2 tàu chở hàng đâm nhau làm hơn 170 m3 dầu diesel tràn ra biển

- Ngày 02/03/2008, trên vùng biển Bình Thuận, tàu Đức Trí BWEG chở 1700 tấn dầu gặp mưa bão bị chìm

- Ngày 16/10/2008, do tình hình mưa bão liên tiếp, kho xăng dầu hàng không trên đèo Hải Vân xảy ra tình trạng sạt lở, làm hơn 40m bồ kè bảo vệ bồn số

1 ( chứa khoảng 3 triệu lít xăng A92) và bồn số 2 (chứa khoảng 3 triệu lít xăng Jet) bị vỡ toác Sựu cố bất ngờ này làm vỡ ống dẫn dầu số 2 từ kho cung cấp đến kho lưu trữ gây tràn lượng dầu lớn xuống biển

- Ngày 07/07/2013, vụ tràn dầu nghiêm trọng ở khu vực biển tại Quy Nhơn gây ô nhiễm nghiêm trọng vùng biển và thiệt hại cho ngư dân nuôi cá

- Tháng 12/2018, có khoảng 4.000 lít dầu tại khu bể thu váng dầu của một cây xăng gần cảng Lễ Môn (thuộc khu công nghiệp Lễ Môn, phường Quảng Hưng, thành phố Thanh Hóa) đã chảy ra ngoài, khiến hơn 4 ha đất nông nghiệp và hơn 800m đường kênh mương nội đồng bị nhiễm dầu Khoảng 12h ngày 17.12, đoạn cống thoát nước dài khoảng 50m chảy qua khu phố 5, phường Quảng Hưng bỗng nhiên bốc cháy dữ dội

3.1.2 Ưu điểm và Hạn chế trong các biện pháp ứng phó với sự cố tràn dầu ở Việt

Nam

Qua tìm hiểu về các vụ tràn dầu đã xảy ra ở Việt Nam, Nhóm em thấy sự cố này ở Việt Nam thực sự không phải là hiếm gặp Chính phủ Việt Nam cũng như các doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực đưa ra các giải pháp để phòng ngừa và khắc phục hậu quả của các sự cố này Sau khi tìm hiểu, nhóm em đã đưa ra các

ưu điểm và hạn chế của Chính phủ và doanh nghiệp Vi ệt Nam trong công tác này

a) Ưu điểm

- Về phía Nhà Nước:

 Thứ nhất, về khung khổ pháp lý, Việt Nam đã ban hành một loạt các

văn bản quy định về ứng phó sự cố tràn dầu, tuy nhiên vẫn có nhiều hạn chế Văn bản pháp lý đầu tiên được ban hành năm 2003 và đã được thay thế bằng Quyết định số 02/2013/QĐ-TTg ngày 14 tháng 01 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế ứng phó sự cố tràn dầu, trong đó đã quy định chi tiết thẩm quyền của các cơ quan trong việc xây dựng, thẩm định và thông qua kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu các cấp, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vi, cá nhân trong việc ứng phó sự cố tràn dầu Năm 2015, Luật tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đã được thông qua quy định về ứng phó sự cố tràn dầu trên biển tại Chương VII với 5 điều, quy định về các cấp ứng phó, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chuẩn bị và ứng phó sự cố tràn dầu trên biển Bộ Luật hàng hải Việt Nam năm

2015 quy định tàu biển khi đóng mới và cảng biển khi được xây dựng phải có kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu; Quyết định số 63/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung Quyết định số 02/2013/QĐ-TTg Luật bảo vệ môi trường năm 2014, Nghị định số