tiểu luận kinh tế môi trường phân tích vụ cháy công ty cổ phần bóng đèn phích nƣớc rạng đông và giải pháp khắc phục

Từ vụ “Thị Vải” đến “cá thép Formusa” haygần đây nhất là vụ cháy Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, tất cảđều cho thấy phải có sự kết hợp giữa Kinh tế và môi trường trong việ

A LỜI MỞ ĐẦU

Kinh tế Việt Nam những năm gần đây có dấu hiệu khởi sắc mạnh mẽ trên trườngđua thoát khỏi top những quốc gia có thu nhập trung bình – yếu Đạt được điều đókhông thể phủ nhận sự mạnh dạn đi tắt đón đầu của các ngành công nghiệp chủ lựcđặc biệt là việc chuyển dần sang các ngành công nghiệp không khói, vận dụng trítuệ nhân tạo, hay tận dụng thành tựu rực rỡ từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 vàosản xuất, vận hành dây chuyền công nghệ Trước những cơ hội rất lớn tiệm cận nềnkinh tế hiện đại, Việt Nam không thể tránh khỏi bài toán lựa chọn đầy nan giảigiữa kinh tế và môi trường, hay cả hai cùng phải tồn tại? Có thể thấy việc hy sinhmột trong hai đều mang đến hậu quả tiêu cực Bởi vậy, phải kết hợp Kinh tế vớimôi trường mới là mục tiêu phát triển bền vững của một quốc gia

Thực tế đã minh chứng rất rõ điều đó Từ vụ “Thị Vải” đến “cá thép Formusa” haygần đây nhất là vụ cháy Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, tất cảđều cho thấy phải có sự kết hợp giữa Kinh tế và môi trường trong việc phát triểnđất nước Sau vụ cháy nhà máy nhiều cơ quan chức năng đã đến kiểm tra hiệntrường xác định vấn đề "rò rỉ thủy ngân, gây độc hại đối với sức khỏe người dânvùng lân cận" Tuy nhiên các cơ quan và cá nhân liên quan đã xử lý hoặc phátngôn rất khác nhau, dẫn đến sự "nhiễu loạn thông tin làm người dân lo sợ" Câuhỏi đặt ra lúc này là: “Liệu có phải vì lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp sẵn sàngđánh đổi, che đậy cho sai phạm của mình?” Cũng cần nhấn mạnh nguyên nhân vụcháy không có sự tác động của con người nhưng việc xử lý sự cố với môi trườngsau cháy lại là một dấu hỏi lớn cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng Thiệthại về kinh tế đối với Công ty cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông, thiệt hại

về môi trường là rất lớn Ngày 8/9, Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước RạngĐông đã thừa nhận toàn bộ 480.000 bóng đèn huỳnh quang bị cháy đêm 28/8 có

chứa thủy ngân lỏng (độc tính cao hơn so với viên amalgam) Điều này trái ngượcvới nội dung thông tin mà Công ty đã công bố trước đó, cho thấy sự bất nhất vàthiếu minh bạch trong thông tin về vụ cháy của công ty này Đáng lưu ý là điều nàyảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ của người dân sinh sống, làm việc quanh khu vựcxảy cháy Sự thừa nhận của Công ty Rạng Đông về số lượng thuỷ ngân thoát ramôi trường sau vụ cháy được công bố, nhưng chỉ là sau khi có các bằng chứngkhoa học không thể chối cãi của cơ quan chức năng Trong khi hàng ngày, hànggiờ, tình trạng ô nhiễm môi trường có thể ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ củangười dân, thì sự thừa nhận muộn màng này thể hiện sự vô cảm, thiếu trách nhiệmcủa Công ty, khiến việc xử lý hậu quả vụ cháy bị kéo dài, tăng thêm những thiệthại.

Trong khuôn khổ hạn hẹp của bài tiểu luận, nhóm xin đưa ra kết quả và đánh giá từviệc phân tích số liệu, thu thập thông tin đồng thời, nhóm cũng đề bạt ra phươngpháp nghiên cứu dựa trên tinh thần kế thừa và phát triển những nghiên cứu ban đầu

về đề tài “Phân tích vụ cháy Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông vàgiải pháp khắc phục” Dưới đây là những kết quả tổng hợp, đánh giá của nhóm tácgiả trong quá trình nghiên cứu, chắc chắn không thể tránh khỏi những sai sót, kể cảđưa ra thiếu những thông tin, đánh giá chính xác Vì vậy, nhóm tác giả rất mongnhận được ý kiến đóng góp, đánh giá và phản hồi từ giảng viên Nhóm tác giả xinchân thành cảm ơn!

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ THUYẾT:

1 TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ MÔI TRƯỜNG:

a) ĐỊNH NGHĨA:

- Kinh tế Môi trường là một nhánh của kinh tế học, nghiên cứu các vấn

đề môi trường theo quan điểm và phương pháp phân tích của kinh tếhọc

- Kinh tế Môi trường là môn khoa học ứng dụng các lý thuyết phân tíchkinh tế để lý giải và giải quyết vấn đề môi trường nhằm đạt hiệu quả kinh tế xã hội trong điều kiện ràng buộc của hệ môi trường

b) ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Kinh tế môi trường tập trung nghiên cứu:

- Tác động của các hoạt động kinh tế lên môi trường

- Ứng dụng kinh tế khi phân tích các vấn đề về tài nguyên, môi trường

- Các biện pháp chính sách kinh tế về quản lý môi trường

c) NHIỆM VỤ:

- Ứng dụng công cụ kinh tế để nghiên cứu nguồn tài nguyên môi trườngđược quản lý và phát triển như thế nào

- Đánh giá các ảnh hưởng của hoạt động kinh tế tới môi trường

- Đưa ra các chính sách và thể chế kinh tế để cải thiện môi trường

- Trả lời các câu hỏi:

+ Nguyên nhân cơ bản về kinh tế của việc suy thoái tài nguyên môitrường

+ Mức độ chất lượng môi trường bao nhiêu là chấp nhận được

+ Làm thế nào để đo lường bằng tiền các tài nguyên môi trường.+ Các giải pháp đối với vấn đề suy thoái tài nguyên môi trường.

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI:

- Khi vụ cháy của Công ty cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông xảy ra vào ngày 28 tháng 8 năm 2019, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã mời các chuyên gia hàng đầu của Nhật Bảntrong lĩnh vực nghiên cứu về bệnh do thủy ngân gây ra tham gia nghiên cứu độc lập đánh giá Các chuyên gia đã đưa ra những nhậnđịnh ban đầu, theo TS Mineshi Sakomoto - chuyên gia cao cấp, Việnnghiên cứu quốc gia bệnh Minamata, Nhật Bản: “Kết quả cho thấy mức thủy ngân trong không khí tại nhà ở trong giới hạn an toàn theoquy định của Tổ chức Y tế Thế giới Thủy ngân đã khuếch tán vào không khí" Trong vụ cháy đó, hơi thủy ngân ước tính đã giải phóng vào không khí

- Về bên phía Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, công

ty báo cáo rằng từ năm 2016 họ chỉ sử dụng viên amalgam để sản xuất bóng đèn và khối lượng viên amalgam trong kho chứa hóa chất tầng 1 bị cháy chỉ còn vài kilogram Tuy nhiên qua quá trình kiểm tra thực tế của Tổng cục Môi trường ngày 31/8/2020, công ty đã thừa nhận toàn bộ 48000 bóng đèn huỳnh quang bị cháy sử dụng thủy ngândạng lỏng, có độc tính cao hơn so với viên amalgam với khối lượng theo tính toán của các nhà khoa học là 30 mg/bóng

- Theo tìm hiểu, sáng 30/8/2020, Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường (Sở Tài nguyên Môi trường Hà Nội) đã thực hiện lấy mẫu, phân tích, đánh giá chất lượng môi trường tại 5 vị trí xung quanh khu

vực cháy Trung tâm này cũng đã lấy các mẫu nước thải, nước sinh hoạt, không khí xung quanh, bụi, đất để về phân tích Kết quả phân tích nhanh vào 15 giờ 20 phút cùng ngày cho thấy nồng độ thủy ngân đều bằng 0 µg/m3 (microgam/mét khối) Kết quả phân tích môi trường không khí xung quanh của Trung tâm quan trắc Tài nguyên vàMôi trường Hà Nội tại 5 vị trí xung quanh khu vực xảy ra vụ cháy đều nằm trong quy chuẩn cho phép theo Quy chuẩn Việt Nam Riêng thông số SO2 tại một số vị trí vượt 1,0057 và 1,02 lần so với Quy chuẩn Việt Nam 05:2013/BTNMT( Bộ Tài nguyên Môi trường); các

vị trí còn lại có kết quả cũng nằm trong giới hạn cho phép

3 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG LÝ THUYẾT:

a) CƠ SỞ LÝ THUYẾT:

 Ô nhiễm môi trường không khí :

- Khái niệm: Ô nhiễm môi trường không khí là sự thay đổi lớn trongthành phần của không khí chủ yếu do khói bụi hoặc các khí lạ đượcđưa vào không khí làm thay đổi chất lượng môi trường tự nhiên, gây biến đổi khí hậu, có thể gây hại cho sức khỏe con người và sinh vật…

- Nguyên nhân: Ô nhiễm không khí chủ yếu đến từ tự nhiên, hoạtđộng công nghiệp, hoạt động giao thông vận tải và hoạt động sinhhoạt của cong người…

- Các chỉ số:

+ Chỉ số AQI đơn lẻ, tính riêng cho từng chất ô nhiễm trong không khí, ký hiệu là AQIi, người ta thường xác định AQIi đối với 5 chất ônhiễm cơ bản của không khí (bụi PM10, SO2, NO2, CO và O3) Công thức tính chỉ số chất lượng không khí đơn lẻ AQIi ở tất cả các nước

Trong đó: Ci: Nồng độ thực tế của chất ô nhiễm i;

Co.i: Trị số nồng độ tối đa theo quy chuẩn môi trường cho phép đối với chất ô nhiễm i;

+ Chỉ số chất lượng không khí tổng hợp (AQI0), dùng để đánh giáchung về chất lượng không khí của địa phương hay của đô thị nào đó,

có xét đến tác dụng tổng hợp của nhiều chất ô nhiễm khác nhau trongmôi trường không khí, là trị số trung bình cộng của các AQIi đơn lẻ,

có dạng công thức tính toán như sau:

Trong đó “m” là số lượng thông số ô nhiễm, thông thường thì m = 5 (5chất ô nhiễm cơ bản: bụi PM10, SO2, NO2, CO và O3)

Mức độ ô nhiễm hay chất lượng không khí thường được chia thành 5mức (tốt, không ô nhiễm, ô nhiễm, ô nhiễm nặng, ô nhiễm rất nặng),như biểu thị ở bảng 1

 Ô nhiễm môi trường đất:

- Ô nhiễm đất bị gây ra bởi sự có mặt của hóa chất xenobiotic (sảnphẩm của con người) hoặc do các sự thay đổi trong môi trường đất tựnhiên

- Nguyên nhân: Ô nhiễm đất chủ yếu được gây nên bởi các hoạtđộng công nghiệp, các hóa chất nông nghiệp, hoặc do vứt rác thải không đúng nơi quy định

- Môi trường đất được đánh giá và phân tích theo các chỉ tiêu: Photpho

dễ tiêu, Kali tự do, Cation trao đổi – CEC, Axit Fulvic, Axit Humic vàrất nhiều các chỉ tiểu khác

 Ô nhiễm môi trường nước:

- Ô nhiễm môi trường nước là tình trạng nước bị các chất độc hại xâm chiếm

- Nguyên nhân: Ô nhiễm môi trường nước chủ yếu hình thành từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người và tác động của tự nhiên

- Các thông số cơ bản chỉ thị để đánh giá nguồn nước cũng như mức độgây ô nhiễm nước:

+ pH: pH là đơn vị toán học biểu thị nồng độ ion H+ có trong nước và

có thang giá trị từ 0 đến 14 Khi chỉ số pH < 7 thì nước có môi trường

axít; pH > 7 thì nước có môi trường kiềm, điều này thể hiện ảnh hưởng của hoá chất khi xâm nhập vào môi trường nước Giá trị pH thấp hay cao đều có ảnh hưởng nguy hại đến thuỷ sinh

+ SS (solid solved – chất rắn lơ lửng): Hàm lượng chất rắn hoà tan

trong nước thấp làm hạn chế sự sinh trưởng hoặc ngăn cản sự sống của thuỷ sinh Hàm lượng chất rắn hoà tan trong nước cao thường có vị

+ DO (dyssolved oxygen – ô xy hoà tan trong nước): Các sông hồ có

hàm lượng DO cao được coi là khoẻ mạnh và có nhiều loài sinh vật sống trong đó Khi DO trong nước thấp sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng của động vật thuỷ sinh, thậm chí làm biến mất hoặc có thể gây chết một số loài nếu DO giảm đột ngột

+ COD (Chemical oxygen Demand – nhu cầu ô xy hoá học): COD là

lượng ô xy cần thiết cho quá trình ô xy hoá hoàn toàn các chất hữu cơ

có trong nước thành CO2 và H2O Hàm lượng COD trong nước cao thì chứng tỏ nguồn nước có nhiều chất hữu cơ gây ô nhiễm

+ BOD (Biochemical oxygen Demand:nhu cầu ô xy sinh hoá): BOD

phản ánh lượng các chất hữu cơ dễ bị phân huỷ sinh học có trong mẫunước Giá trị BOD càng lớn có nghĩa là mức độ ô nhiễm hữu cơ càngcao

+ Amoniac: Lượng amoniac trong nước thải từ khu dân cư và từ các nhà máy hoá chất, chế biến thực phẩm, sữa có thể lên tới 10-100 mg/l

Amoniac có mặt trong nước cao sẽ gây nhiễm độc tới cá và các sinh vật.+ Nitrat (NO3-): Nitrat là sản phẩm cuối cùng của sự phân huỷ các chất

chứa nitơ có trong chất thải của người và động vật Nồng độ nitrat cao làmôi trường dinh dưỡng tốt cho phát triển tảo, rong, gây ảnh hưởng đếnchất lượng nước sinh hoạt và thuỷ sản

+ Phosphat (PO43-): Phosphat là chất dinh dưỡng cho sự phát triển

rong tảo Nồng độ phosphat trong nguồn nước không bị ô nhiễm

thường <0,01 mg/l Phosphat không thuộc loại độc hại đối với người.+ Clorua (Cl-): Nước mặt có chứa nhiều Clorua sẽ hạn chế sự phát triển

của cây trồng thậm chí gây chết Hàm lượng Clorua cao sẽ gây ăn mòncác kết cấu ống kim loại

+ Coliform: Số liệu Coliform cung cấp cho chúng ta thông tin về mức

độ vệ sinh của nước và điều kiện vệ sinh môi trường xung quanh

+ Kim loại nặng: Kim loại nặng có ích nếu chúng ở nồng độ thấp và rất

độc nếu ở nồng độ vượt giới hạn cho phép

- Một số giải pháp kiến nghị giành cho Công ty Rạng Đông và cho Nhà nước là gì?

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Trong khuân khổ hạn hẹp của bài tiểu luận, nhóm xin đưa ra kết quả của những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước Đồng thời, nhóm cũng xin đề bạt ra kết quả nghiên cứu dựa trên tinh thần kế thừa và phát triển những nghiên cứu ban đầu về đề tài “Phân tích tác động kinh tế của

sự cố cháy nhà máy Rạng Đông và giải pháp khắc phục” như : khai thác

và phân tích số liệu từ các bài báo, tạp chí…để đối chiếu, so sánh phục

vụ mục đích nghiên cứu

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:

1 TÌNH HÌNH CÔNG TY RẠNG ĐÔNG TRƯỚC SỰ CỐ CHÁY NHÀ MÁY:

Trước sự cố cháy nhà máy, Rạng Đông hoạt động theo mô hình công ty

cổ phần với vốn điều lệ hơn 79 tỉ đồng, trong đó, nhân viên công ty sở hữu hơn 40% vốn điều lệ và Nhà nước nắm giữ 51%

Đến năm 2006, Nhà nước giảm tỉ lệ sở hữu tại đây xuống còn 21%

thông qua SCIC và chính thức thoái toàn bộ vốn vào năm 2015

Sau 61 năm hoạt động trên thị trường, Rạng Đông vẫn được đánh giá

là nhà sản xuất hàng đầu Việt Nam về nguồn sáng, thiết bị chiếu sáng

và phích nước với 2 nhà máy sản xuất lớn tại Hà Nội và Khu công

nghiệp Quế Võ, Bắc Ninh, với tổng diện tích 139.000 m2

Doanh thu năm 2018 của Rạng Đông đạt 3.621 tỉ, lợi nhuận đạt 258 tỉ

đồng Năng lực sản xuất đèn LED đạt 50 triệu sản phẩm/năm Năng lực

sản xuất phích nước đạt 18.5 triệu sản phẩm/năm Nộp ngân sách tăng10% so với năm 2017.

2 HẬU QUẢ CỦA SỰ CỐ CHÁY NHÀ MÁY RẠNG ĐÔNG:

a) ĐỐI VỚI CÔNG TY RẠNG ĐÔNG:

 Về tình trạng ngân sách công ty:

+ Sau vụ cháy nhà máy vào ngày 28 tháng 8 năm 2019, ước tínhtổng thiệt hại khoảng dưới 5% tổng tài sản công ty tức là khoảng

150 tỷ đồng Bên cạnh đó, trên sàn chứng khoán, nhà đầu tư liêntục phản ánh tiêu cực đối với vụ cháy của Rạng Đông Cổ phiếu

RAL liên tục bị bán sàn, trắng bên mua trong phiên giao dịch ngày

29 tháng 8 năm 2019 Lượng cổ phiếu lưu hành 11,5 triệu đơn vị

Tuy nhiên với phiên giảm sàn, RAL đã mất 70 tỷ đồng, vốn hóa

công ty rơi xuống 1012 tỷ đồng Từ khi thiết lập đỉnh ở mức

tiếp tục chuỗi ngày giảm điểm mạnh sau khi nhà máy của

doanh nghiệp này bị hỏa hoạn Đến ngày 9/9, giá cổ phiếu RAL

giảm xuống còn 74.600 đồng/cp sau thông tin doanh nghiệp

này gian dối về sự cố môi trường

+ Ngoài ra, công ty cho biết lỗ trong quý IV là do phản ánh thiệt hại từ

vụ cháy ngày 28/8 Sự cố hỏa hoạn tại khu vực kho 87 Hạ Đình làm cháymột phần kho hàng Công ty đã thống nhất việc lựa chọn Tổng công ty bảo hiểm PVI và Công ty giám định quốc tế Việt Nam (VIA) tiến hành xác định giá trị tài sản thiệt hại do cháy Đồng thời, công ty dự kiến nhận bồi thường bảo hiểm từ vụ cháy 150 tỷ đồng nhưng không thuyết minh rõ

 Về khoản bồi thường thiệt hại tài sản:

- Ngoài ra, về phía công ty còn bỏ ra một số tiền để bồi thường thiệt hại tàisản của nhiều tổ chức, cá nhân Những tài sản bị thiệt hại có thể do cháy, cho khói bụi, kể cả thiệt hại về kinh doanh do phải đóng cửa hàng, giảm doanh số, chi phí để khắc phục, sửa chữa, chi phí phải di chuyển người, tài sản cũng là cơ sở để phát sinh yêu cầu bồi thường thiệt hại Toàn bộ những thiệt hại về tài sản từ vụ cháy đối với tổ chức, cá nhân thì công ty này có trách nhiệm phải bồi thường theo quy định tại điều 589 Bộ luật dân sự năm 2015, cụ thể hiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm: “Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút; Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại; Thiệt hại khác do luật quy định”

- Số tiền bảo hiểm tại Rạng Đông là 450 tỷ đồng, ước số tiền bồi thường thuộc phạm vi bảo hiểm khoảng 150 tỷ đồng PVI chính là doanh

nghiệp bảo hiểm có cấp đơn bảo hiểm cháy, nổ cho công ty Rạng Đông

 Về bồi thường thiệt hại môi trường tự nhiên:

- Công ty phải bồi thường khoản chi trả cho việc vô ý gây ô nhiễm môi trường theo người yêu cầu bồi thường là UBND cấp xã, cấp huyện, cấp tỉnh hoặc Bộ Tài nguyên và Môi trường tuỳ theo phạm vi thiệt hại là trong một xã, trong nhiều xã cùng huyện, trong nhiều huyện cùng tỉnh, trong nhiều tỉnh thành và cụ thể là UBND phường Hạ Đình hoặc UBND quận Thanh Xuân, hoặc cũng có thể là UBND TP Hà Nội

- Công ty Rạng Đông phải chịu toàn bộ chi phí của việc khắc phục ô nhiễmmôi trường Điều 602 BLDS quy định: Chủ thể làm ô nhiễm môi trường

mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, kể cả khi chủ thể đó không có lỗi Tức là, kể cả khi Công ty Rạng Đông có chứng minh được là họ không cố

ý, không vô ý để xảy ra cháy thì họ vẫn phải bồi thường

 Xét về mặt tổng thể thiệt hại về mặt kinh tế, nhà máy Rạng Đông khôngthiệt hại nhiều Tuy nhiên, vụ cháy vào ngày 28 đã để lại nhiều thiệt hạikhông chỉ về kinh tế mà còn uy tín, cũng như ảnh hưởng đến chất lượngsản phẩm “đã có chỗ đứng vững chắc” như Rạng Đông là không thể coinhẹ mà còn môi trường của Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung làkhông thể đong đếm