Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh thái bình trong bối cảnh hiện nay

tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

MAI VĂN HÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG CAO

TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Quốc Thành

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa được sử dụng và công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả

Mai Văn Hân

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên em xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo

- GS.TS Trần Quốc Thành, người thầy đã tận tình giúp đỡ, định hướng khoa học

và luôn động viên, khích lệ em hoàn thành luận văn

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, tập thể các thầy, cô giáo Khoa Tâm lý - Giáo dục; Phòng Đào tạo trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên

đã trực tiếp giảng dạy, định hướng trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục - Đào tạo tỉnh Thái Bình, Ban Giám hiệu các trường tiểu học, trung học cơ sở, cán bộ quản lý, giáo viên trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình đã giúp đỡ, chia sẻ, cung cấp cho tôi nhiều tư liệu, thông tin cũng như đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu để hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, xin cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu, mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng, tâm huyết và trách nhiệm, song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp chỉ dẫn, góp ý

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả

Mai Văn Hân

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý và bồi dưỡng 11

1.2.2 Học sinh giỏi 12

1.2.3 Bồi dưỡng học sinh giỏi 13

1.3 Trường trung học cơ sở chất lượng cao và ý nghĩa của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 13

1.3.1 Trường trung học cơ sở chất lượng cao 13

1.3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS chất lượng cao 13

1.3.3 Ý nghĩa của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 14

1.4 Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 17

1.4.1 Mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay 17

1.4.2 Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi 17

1.4.3 Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay 18

1.4.4 Hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay 19

1.4.5 Phối hợp của các lực lượng giáo dục trong bồi dưỡng học sinh giỏi 19

1.5 Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 21

1.5.1 Khái niệm quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 21

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 22

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay 29

1.6.1 Yếu tố chủ quan 29

1.6.2 Yếu tố khách quan 30

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG CAO TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 34

2.1 Khái quát về khách thể khảo sát 34

2.1.1 Các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình 34

2.1.2 Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên 34

2.1.3 Tình hình số lượng học sinh 35

2.1.2 Kết quả thi học sinh giỏi 36

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 37

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 37

2.2.2 Nội dung khảo sát 37

2.2.3 Khách thể khảo sát và địa bàn khảo sát 37

2.2.4 Phương pháp khảo sát 37

2.3 Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình 38

2.3.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về ý nghĩa của bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao 38

2.3.2 Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao 40 2.4 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình 47

2.4.1 Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi 48

2.4.2 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi 49

2.4.3 Lập kế hoạch, xác định nội dung, chương trình bồi dưỡng 51

2.4.4 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên 54

2.4.5 Quản lý hoạt động học tập của học sinh 57

2.4.6 Quản lý cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng 58

2.4.7 Quản lý kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng học sinh giỏi 59

2.4.8 Công tác thi đua, khen thưởng trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi 61

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay 62

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG CAO TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 66

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 66

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 66

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 66

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 66

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 67

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 67

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay 67

3.2.1 Tổ chức phát hiện và có phương pháp tuyển chọn đúng những học sinh thực sự giỏi dựa vào năng lực 67

3.2.2 Xác định rõ nội dung, xây dựng và quản lý chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi 71

3.2.3 Quản lý đội ngũ giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao 73

3.2.4 Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục trong bồi dưỡng học sinh giỏi 77 3.2.5 Chỉ đạo hoạt động đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi dựa vào năng lực 79

3.2.6 Đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi 84

3.2.7 Quản lý sử dụng hiệu quả và đầu tư cơ sở vật chất một cách thỏa đáng cho hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi 86

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 88

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 89

3.4.1 Mục đích khảo sát 89

3.4.2 Đối tượng khảo sát 89

3.4.3 Nội dung khảo sát và cách thức tiến hành 89

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 89

Tiểu kết chương 3 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Trình độ GV, CBQL các trường THCS chất lượng cao 35Bảng 2.2 Số lượng HS THCS các trường chất lượng cao 35Bảng 2.3 Kết quả thi HS giỏi cấp tỉnh năm học 2018-2019, 2019-2020 36Bảng 2.4 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về ý nghĩa của

bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao 39Bảng 2.5 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về mục

tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi 40Bảng 2.6 Đánh giá của CBQL, GV về nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi 41Bảng 2.7 Đánh giá của CBQL, GV về phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi 43Bảng 2.8 Đánh giá của CBQL, GV về hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi 44Bảng 2.9 Đánh giá của CBQL, GV về phối hợp của các lực lượng giáo

dục trong bồi dưỡng học sinh giỏi 46Bảng 2.11 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng

học sinh giỏi 49Bảng 2.12 Thực trạng xây dụng kế hoạch, xác định nội dung, chương

trình bồi dưỡng 52Bảng 2.13 Thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên 54Bảng 2.14 Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh 57Bảng 2.15 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng 58Bảng 2.16 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng học sinh giỏi 60Bảng 2.10 Đánh giá của CBQL, GV về công tác thi đua, khen thưởng 61Bảng 2.17 Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố 63Bảng 3.1 Khảo sát tính cần thiết của các biện pháp quản lý bồi dưỡng

HS giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay 90Bảng 3.2 Khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý bồi dưỡng HS

giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay 91

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đảng và Nhà nước đã xác định mục của Giáo dục và Đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài Vì vậy, ngoài thực hiện các hoạt động giáo dục chung để nâng cao dân trí, các cơ sở giáo dục còn có trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội và có chương trình bồi dưỡng nhân tài Để hoàn thành mục tiêu này, Nhà nước đã có chủ trương phổ cập giáo dục bắt buộc đối với cấp tiểu học và đang tiến tới phổ cập hệ 9 năm- cấp trung học cơ sở Như vậy, chỉ có cấp trung học phổ thông trở lên mới có trường chuyên, lớp chọn Nhưng để đảm bảo phát hiện sớm những học sinh có năng khiếu, phát hiện và bồi dưỡng những HS có dấu hiệu phát triển sớm, các địa phương đã có các trường trung học cơ sở chất lượng cao Đây vừa là hướng đi cần thiết để thực hiện mục tiêu bồi dưỡng nhân tài, vừa đáp ứng được nhu cầu học tập của con em nhân dân, tránh được sự lãng phí khi bỏ lỡ cơ hội của các em

Vì vậy, cấp trung học cơ sở vừa có nhiệm vụ giáo dục chung để đảm bảo mục tiêu nâng cao dân trí, vừa cần phải phát hiện học sinh có năng khiếu, có kế hoạch và biện pháp bồi dưỡng cho những học sinh giỏi để thực hiện mục tiêu đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, dự nguồn cho các lớp năng khiếu của cấp trung học phổ thông Do đó, bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ quan trọng của các trường trung học cơ sở

Tuy nhiên, hoạt động này cần được quản lý chặt chẽ để vừa đảm bảo hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi, vừa để tránh việc chạy lớp chạy trường của một số cha mẹ học sinh và cũng để tránh sự thiên lệch trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục của cấp trung học cơ sở

Chương trình giáo dục phổ thông mới ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

Đào tạo chú trọng “phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học

tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới” [2] đặt ra nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý bồi

dưỡng học sinh giỏi cho giáo viên và cán bộ quản lý các trường trung học cơ sở chất lượng cao là làm thế nào nâng cao chất lượng hoạt động này để đáp ứng yêu cầu bối cảnh mới hiện nay; đảm bảo mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực

và bồi dưỡng nhân tài?

Mục tiêu của trường trung học cơ sở chất lượng cao là đảm bảo có cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại; đội ngũ giáo viên có chuyên môn, nghiệp vụ giỏi; giữ vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và công tác nghiên cứu khoa học; phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, tạo môi trường thuận lợi cho học sinh trên địa bàn huyện phát triển năng khiếu, bộc lộ tố chất trên từng môn học, từng lĩnh vực Tuy nhiên hiện nay, hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi vẫn còn tồn tại những hạn chế về công tác phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi, mục tiêu, phương pháp, nội dung bồi dưỡng học giỏi Bên cạnh đó, CBQL chưa thực hiện thường xuyên quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, quản

lý tuyển chọn giáo viên, quản lý việc học của học sinh đội tuyển…Vì vậy, chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi chưa đạt hiệu quả trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Xuất phát từ những lý do nêu trên, việc chọn nghiên cứu đề tài: Quản lý

hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay là rất cần thiết và có ý nghĩa

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực trạng quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay,

đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng

cao trong bối cảnh hiện nay

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung

học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên, còn tồn tại một số hạn chế Nếu đề xuất được các biện pháp sẽ nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về quản lý bồi dưỡng học giỏi ở

các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng học giỏi và quản lý bồi dưỡng học giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng học giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Đề tài sử dụng số liệu về tất cả các trường THCS chất lượng cao của tỉnh Thái Bình, nhưng khi khảo sát các nội dung quản

lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi thì triển khai nghiên cứu tại 3 trường THCS chất lượng cao là: trường THCS 14-10, THCS Lê Quý Đôn, THCS Nguyễn Đức Cảnh

Chủ thể quản lý đội ngũ giáo viên, học sinh thực hiện hoạt động bồi dưỡng học giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao là Hiệu trưởng các trường

THCS chất lượng cao

Đề tài nghiên cứu thực trạng quản lý bồi dưỡng học giỏi ở các trường trung

học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong 2 năm học 2018-2019, 2019-2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp nghiên cứu những tài liệu lý luận, văn bản, sách báo,

các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu có liên quan đến công tác bồi dưỡng HS giỏi của các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình, tổng kết kinh nghiệm tổ chức, quản lý về bồi dưỡng học sinh giỏi Những kinh nghiệm được tổng kết sẽ là một trong những cơ sở để đề xuất các biện pháp quản lí lý bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Thiết kế các mẫu phiếu hỏi phù hợp để trưng cầu ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về hoạt động quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi đồng thời cũng nắm bắt được tính khả thi, cần thiết của các giải pháp đưa ra

7.2.3 Phương pháp quan sát

Đối với hoạt động quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, tác giả quan sát để đánh giá về việc thực hiện hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi và hiệu quả của hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao

Phương pháp này sử dụng để thu thập các thông tin thực tế về hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao và kinh nghiệm quản lý hoạt động bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình…

7.2.6 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến của cán bộ quản lý cấp Sở, cấp phòng, cán bộ quản lý các trường THCS, các giáo viên có kinh nghiệm bồi dưỡng HS giỏi

7.3 Phương pháp xử lí số liệu

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí các số liệu phục vụ công tác nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận

văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở

các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các

trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các

trường trung học cơ sở chất lượng cao tỉnh Thái Bình trong bối cảnh hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG

CAO TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài

Thời Trung Quốc cổ đại, Thân Nhân Trung để lại cho đời một triết lý thì sâu sắc, có ý nghĩa đến ngày nay, ông nhấn mạnh “Hiền tài là nguyên khí quốc gia Nguyên khí mạnh thì thế nước vững Nguyên khí yếu thì thế nước suy Bởi vậy chăm lo phát hiện và bồi dưỡng, trọng dụng hiền tài là việc quan tâm hàng đầu của các bậc đế vương” [31] Đến năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chương trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại đối tượng học sinh yếu kém (slow learners) và học sinh giỏi, trong đó cho phép các học sinh giỏi có thể học vượt lớp (to skip grades) [dẫn theo 29]

Hàn Quốc luôn quan tâm đến phát hiện và tuyển chọn tài năng trẻ: Cũng giống như các quốc gia phát triển khác, Hàn Quốc đặc biệt quan tâm đến chiến lược phát triển giáo dục, coi phát triển giáo dục là điều kiện sống còn để phát triển đất nước Song song với phát triển giáo dục đại trà, Hàn Quốc đặc biệt coi trọng giáo dục để phát hiện, đào tạo nhân tài trong những lĩnh vực xác định là mũi nhọn của đất nước ngay từ khi còn là học sinh “Hàn Quốc quan niệm trẻ em năng khiếu là một bộ phận không thể tách rời tổng thể tài nguyên và trí tuệ được coi là một loại tài nguyên quý nhất của một dân tộc, là tài sản quý nhất trong

tương lai” “Họ cho rằng giáo dục năng khiếu, tài năng là một chiến lược phát triển cơ bản phải được coi là ưu tiên số một so với bất kỳ ngành phát triển nào” Hàn Quốc đã xây dựng chiến lược cụ thể để phát hiện và tuyển chọn học

sinh năng khiếu [dẫn theo 29]

Nước Mỹ mãi đến thế kỉ 19 mới chú ý tới vấn đề giáo dục học sinh giỏi và

Louis 1868 cho phép những HS giỏi học chương trình 6 năm trong vòng 4 năm; sau đó lần lượt là các trường Woburn, MA in 1884; Elizabeth, NJ in 1886; and

in Cambridge, MA in 1891 (Colangelo & Davis; Piirto) Và trong suốt thế kỉ XX,

HS giỏi đã trở thành một vấn đề của nước Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng học sinh giỏi ra đời Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HS giỏi (Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc GD học sinh giỏi [31] Nước Anh thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho học sinh giỏi và tài năng trẻ (The National Academy for Gifted and Talented Youth, xây dựng website http://www.nagty.ac.uk) và Hiệp hội quốc gia dành cho học sinh giỏi (The National Association for Gifted Children http://www.nagcbritain.org.uk), bên cạnh Website hướng dẫn GV dạy cho HS giỏi và HS tài năng (Guidance for teachers in teaching gifted and talented students: http://www.nc.uk.net/gt/) [31]

Từ năm 2001 chính quyền New- Zealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lược học sinh giỏi (website http: //www tki.org.nz/e/gifted/) CHLB Đức

có Hiệp hội dành cho HS giỏi và tài năng Đức [31]

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy, bồi dưỡng học sinh giỏi luôn được quan tâm và nằm trong chiến lược phát triển chương trình giáo dục phổ thông Vì vậy, các quốc gia đã tích cực triển khai các hình thức và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi đa dạng

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Các nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng

Việc chọn nhân tài, bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng các tài năng luôn được ông cha ta qua các vương triều chú trọng Những người được chọn dạy trong Quốc

Tử Giám là những người học rộng, tài cao và có nhân cách Những người đỗ đạt trong các kỳ thi của Quốc Tử Giám đều được bổ nhiệm vào những vị trí tương xứng với tài năng của họ bất kể xuất thân từ những tầng lớp nào trong xã hội trừ những ngoại lệ được pháp luật của các Vương triều qui định Bài học lớn nhất

mà lịch sử Quốc Tử Giám để lại mà hậu thế ngày hôm nay hình như bị lãng quên

khá lâu: Trị quốc dựa vào nhân tài Ngay ở tấm bia đầu tiên (khoa 1442) ông cha

ta đã chỉ rõ "Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí vững thì thế được mạnh

và thịnh, nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy, cho nên các đấng thánh đế minh vương không ai không chăm lo xây dựng nhân tài” Muốn có nhân tài "phải vun trồng, bồi dưỡng nhân tài" Mục đích ban đầu của việc mở Quốc Tử Giám là dạy

dỗ các con cháu của Hoàng gia Tuy nhiên, Quốc Tử Giám đã hoàn toàn vượt qua mục đích này và trở thành nơi đào tạo nhân tài cho đất nước kể từ khi thành lập [dẫn theo 15]

Ở nước ta ngay từ năm 1950, Bác Hồ đã chỉ thị phải tuyển chọn những thanh niên có đủ những tiêu chí cần thiết, gửi sang Trung Quốc, Liên Xô, Đông

Âu học tập để đào tạo thành trí thức bậc cao cho đất nước; ra quyết định mở trường khoa học cơ bản, trường sư phạm cao cấp trên đất bạn để tạo dựng một lớp người có tài có đức, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc khi hòa bình lập lại [31]

Các nghiên cứu về bồi dưỡng học sinh giỏi

Cuốn sách Giáo trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học trung học phổ thông

của tác giả Cao Cự Giác đã đề cập đến các vấn đề lý luận như: Một số quan niệm

về học sinh giỏi; Bồi dưỡng học sinh giỏi với việc đào tạo nhân tài cho đất nước; Các nghiên cứu về bồi dưỡng học sinh giỏi; Mục tiêu và các biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi; Xã hội hóa công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Những vấn đề lý luận trên là cơ sở để tác giả tham khảo để triển khai cơ sở lý luận của

đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng của trường chuyên là công tác tuyển

chọn, bồi dưỡng học sinh giỏi Làm thế nào để đạt kết quả tốt, quả là một vấn đề không đơn giản” [19]

Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi

Công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Nam (2012) Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên [22]

trên cơ sở nghiên cứu thực trạng đã đề ra các biện pháp như: Quán triệt và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi; Xây dựng

kế hoạch chỉ đạo thiết thực với từng bước đi thích hợp; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục khi tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường, tạo sự đồng thuận trong các hoạt động; Tuyển chọn và bồi dưỡng giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Các biện pháp bồi dưỡng và phát triển học sinh giỏi Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài

Công trình nghiên cứu của Hoàng Khắc Tiệp (2012) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Quý Đôn, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay [30] đã đề xuất các biện pháp như: Nâng cao nhận

thức cho cán bộ, giáo viên và cha mẹ học sinh về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục khi tổ chức các hoạt động trong nhà trường, tạo sự đồng thuận trong các hoạt động; Đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi; Cải tiến chế độ chính sách thi đua khen thưởng để khuyến khích học sinh và giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Tạo động lực cho giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Đầu tư thỏa đáng cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài

Công trình nghiên cứu của Bùi Mỹ Hạnh (2014) về Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amster dam

[15] đã phân tích, đánh giá nội dung, hình thức bồi dưỡng, điều kiện cơ sở vật chất, sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội, công tác thi đua khen

thưởng và quản lý công tác bồi dưỡng HS giỏi để đề xuất các biện pháp như: Xây dựng kế hoạch chỉ đạo cụ thể, thiết thực; Đầu tư thích đáng cho cơ sở vật chất, mua sắm tài liệu; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục… Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài

Công trình nghiên cứu của Ngô Văn Mậu (2014) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh

[21] đã đề xuất các biện pháp thiết thực như Kế hoạch hóa trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi; Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực; Tăng cường đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Thường xuyên đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi….Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề

tài

Công trình nghiên cứu của Lê Trường Giang (2015) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên trong bối cảnh hiện nay [12] đã nhấn mạnh

tầm quan trọng của bồi dưỡng học sinh giỏi nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, đề cập tới nội dung quản lý như công tác phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi; Lập kế hoạch; Tổ chức bồi dưỡng và đảm bảo các điều kiện về

cơ sở vật chất cho hoạt động bồi dưỡng Từ kết quả nghiên cứu thực trạng, tác giả đưa ra một số biện pháp như: Kế hoạch hóa việc tuyển chọn, phát hiện học sinh giỏi; Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp và hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi; Phát triển kỹ năng tự học cho học sinh; Cải tiến chế độ thi đua, khen thưởng….Những kết quả đạt được của nghiên cứu này là cơ sở để tác giả tham khảo và triển khai thực hiện cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

Công trình nghiên cứu của Nguyễn Văn Dũng (2015) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông chuyên Thái Bình, tỉnh Thái Bình [8] đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thực trạng giáo viên, quản

lý chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi, quản lý hoạt động của giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi, quản lý việc học của đội tuyển và mức độ đáp ứng

về cơ sở vật chất cho công tác bồi dưỡng Tác giả đã đã đề xuất các biện pháp rất cần thiết và rất khả thi như: Phát hiện, tuyển chọn, thành lập đội dự tuyển và đội tuyển quốc gia; Thu hút, tuyển chọn, bồi dưỡng giáo viên dạy học sinh chuyên; Xây dựng chương trình, kế hoạch, tổ chức thực hiện nội dung bồi dưỡng; Đầu tư

cơ sở vật chất; Xã hội hóa giáo dục trong công tác học sinh giỏi; Kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài

Các nghiên cứu ở Việt Nam cho thấy, bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi rất cần thiết Mỗi một nghiên cứu đã đưa ra các biện pháp phù hợp với tình hình thực tiễn ở địa bàn nghiên cứu Đến nay, chưa có một công trình nghiên cứu nào về quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, vì vậy, trên cơ

sở kế thừa những công trình nghiên cứu nêu trên tác giả có cơ sở để xây dựng cơ

sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý và bồi dưỡng

1.2.1.1 Quản lý

Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định" [23,tr 8]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [7]

Trên cơ sở những quan niệm và định nghĩa khác nhau về văn hóa, theo chúng

tôi, Quản lý là tác động có định hướng, có mục đích, có hệ thống thông tin của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra

1.2.1.2 Bồi dưỡng

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: "Bồi dưỡng là làm cho tăng thêm năng lực và phẩm chất" [32, tr.79]

Nguyễn Minh Đường: "Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức

và kĩ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ" [9, tr.14]

Từ các khái niệm nêu trên, theo chúng tôi: bồi dưỡng là quá trình tác động

có mục đích, có kế hoạch nhằm bổ sung, bồi đắp thêm những kiến thức về tri thức, kỹ năng cho đối tượng được bồi dưỡng, làm giàu vốn hiểu biết, nâng cao hiệu quả trong quá trình lao động

1.2.2 Học sinh giỏi

Theo Georgia Law “học sinh giỏi là học sinh minh chứng được trí tuệ ở trình

độ cao và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt, đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết, khoa học, người cần một sự giáo dục đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó” [dẫn theo 11, tr.8]

Theo cơ quan Giáo dục Mỹ “học sinh giỏi là những học sinh có khả năng thể hiện xuất sắc hoặc có năng lực nổi trội trong các lĩnh vực trí tuệ, sự sáng tạo, khả năng lãnh đạo, nghệ thuật hoặc các lĩnh vực lý thuyết chuyên biệt Những học sinh này thể hiện tài năng đặc biệt của mình từ các bình diện văn hóa, xã hội

và kinh tế’’ [dẫn theo 11, tr.8]

Từ các khái niệm nêu trên, theo chúng tôi: Học sinh giỏi là học sinh có năng lực, có năng khiếu và tài năng ở một hay nhiều môn học hay lĩnh vực nào đó, học sinh giỏi thể hiện động cơ học tập tốt và đạt trình độ xuất sắc trong quá trình học tập

Theo Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông, tại điều 13 Tiêu chuẩn xếp loại học kỳ và xếp loại cả năm học quy định: Loại giỏi, nếu có đủ các tiêu chuẩn sau đây: Điểm trung bình các môn học từ 8,0 trở lên, trong đó điểm trung bình của 1 trong 2 môn Toán, Ngữ văn từ 8,0 trở lên; riêng đối với học sinh lớp chuyên của trường trung học phổ thông chuyên phải thêm điều kiện điểm

trung bình môn chuyên từ 8,0 trở lên; Không có môn học nào điểm trung bình dưới 6,5; Các môn học đánh giá bằng nhận xét đạt loại Đ [5]

1.2.3 Bồi dưỡng học sinh giỏi

Bồi dưỡng học sinh giỏi giúp cho người học chủ động tiếp cận những tri thức khoa học phát huy hết nội lực của mình, đồng thời qua đó giúp cho người học biết cách học tập, vận dụng, nghiên cứu và biết sử dụng những phương tiện hiện đại phục vụ cho đời sống hàng ngày Bồi dưỡng học sinh giỏi là quá trình diễn ra hoạt động giảng dạy và hoạt động học tập của người dạy và người học trên những kiến thức, nội dung chương trình đã được soạn thảo đã được lựa chọn

Bồi dưỡng học sinh giỏi là quá trình giáo viên tạo ra những điều kiện và môi trường học tập thích hợp cho học sinh giỏi phát huy sáng tạo, trí tuệ, chủ động tiếp thu tri thức, giáo viên giúp học sinh giỏi biết cách nghiên cứu, vận dụng những nội dung tri thức đã học vào thực tiễn để hoàn chỉnh các tri thức và

kĩ năng, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của bối cảnh đổi mới giáo dục

1.3 Trường trung học cơ sở chất lượng cao và ý nghĩa của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

1.3.1 Trường trung học cơ sở chất lượng cao

Hệ thống trường THCS chất lượng cao do thành phố/huyện xây dựng một trường THCS chất lượng cao Trường THCS chất lượng cao do Phòng GDĐT quản lý

Trường THCS chất lượng cao được tổ chức và hoạt động theo các quy định tại Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học

1.3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS chất lượng cao

- Mục tiêu của trường THCS chất lượng cao: là đảm bảo có cơ sở vật chất,

trang thiết bị hiện đại; đội ngũ giáo viên có chuyên môn, nghiệp vụ giỏi; giữ vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và công tác

nghiên cứu khoa học; phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, tạo môi trường thuận lợi cho học sinh trên địa bàn phát triển năng khiếu, bộc lộ tố chất trên từng môn học, từng lĩnh vực Đồng thời, quan tâm thực hiện giáo dục toàn diện cho tất cả học sinh khác trong nhà trường, trong đó chất lượng giáo dục toàn diện và chất lượng mũi nhọn của trường THCS chất lượng cao phải cao hơn các trường THCS khác trên địa bàn; là mô hình điểm để triển khai đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng [10]

- Đặc điểm trường THCS chất lượng cao

+ Có phương pháp quản lý, dạy học, kiểm tra đánh giá tiên tiến; tổ chức hiệu quả các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; tạo điều kiện cho học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật, vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, từng bước nâng cao khả năng và phổ biến sử dụng ngoại ngữ trong học tập và giao tiếp;

+ Có đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đủ về số lượng, hợp lý

về cơ cấu, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ; sử dụng thành thạo thiết bị dạy học hiện đại; có khả năng phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi; có tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học

+ Cơ sở vật chất, trang thiết bị, lòng nhiệt tình của giáo viên bên cạnh năng lực của học sinh là những yếu tố rất quan trọng làm nên trường chất lượng cao

+ Môi trường học tập chất lượng cao phải là môi trường học tập mà ở đó học sinh là nhân vật trung tâm của nhà truờng, học sinh được tôn trọng, được chơi, được tham gia các họat động và đóng góp hết mình Trường chất lượng cao, ngoài việc giúp học sinh phát triển phẩm chất và năng lực hài hòa việc quan trọng nhất ở trường chất lượng cao chính là, tất cả các họat động đều phải hướng vào phát triển năng lực của HS Và để làm được những điều như trên không cách nào khác là phải có sự đầu tư về cơ sở vật chất, đội ngũ và cơ chế quản lý

1.3.3 Ý nghĩa của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

Để phát triển và nâng cao thương hiệu nhà trường, một trong những hoạt động có ý nghĩa chính là bồi dưỡng HS giỏi, việc chỉ đạo xây dựng kế hoạch về chuyên môn trong đó việc bồi dưỡng học sinh giỏi cấp trường, cấp tỉnh và quốc gia là một tầm nhìn chiến lược mà mỗi một nhà trường đều phải đặt ra những tiêu chí riêng của mình Chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay đặt ra yêu cầu cho việc bồi dưỡng HS giỏi phải mang tính chất khái quát cao, mang tính tư duy suy luận logic,và muốn phát huy năng lực của các em thì yêu cầu đối với người thầy (người dạy đội tuyển) cũng phải nắm bắt được xu thế phát triển của giáo dục, những bước tiến nhảy vọt về công nghệ, xu thế phát triển kinh tế thế giới… để từ đó định hướng được vấn đề muốn truyền tải tới học sinh trong các môn khoa học xã hội, còn với bộ môn khoa học tự nhiên, thì yêu cầu người thầy cần đưa vào các bài toán có tính sáng tạo, có tính tư duy trìu tượng cao để học sinh có thể từ bài toán gốc có thể khái quát thành hệ thống các bài toán khác, từ vấn đề khoa học này để sáng tạo ra vấn đề khoa học khác

Việc bồi dưỡng học sinh giỏi không những đem lại thành tích cho mỗi nhà trường mà còn đem lại thương hiệu cho nhà trường, ngoài ra việc bồi dưỡng học sinh giỏi trong nhà trường THCS chất lượng cao, nó còn giúp đội ngũ giáo viên được nâng cao tay nghề, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, giúp người giáo viên năng động hơn, sáng tạo hơn, tạo ra một lớp thế hệ học sinh có trình

độ chuyên sâu trong việc tiếp thu và nghiên cứu khoa học, tạo ra sân chơi lành mạnh về tri thức, và hơn hết việc bồi dưỡng học sinh giỏi là tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao về khoa học phục vụ cho việc nghiên cứu, tìm tòi và khám phá khoa học

Trong giai đoạn hiện nay việc phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao là điều hết sức cần thiết để chuẩn bị cho công cuộc đổi mới đất nước, phục vụ cho việc đất nước chúng ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế về tất cả các lĩnh vực Do vậy việc đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài là điều mà Đảng ta đã xác định là công cụ xây dựng vào bảo vệ tổ quốc, nên hơn bao giờ hết việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao là hết sức cần thiết, nó mang vị

trí và tầm quan trọng trong các nhà trường THCS chất lượng cao nói riêng và của ngành giáo dục nói chung

Bồi dưỡng học sinh giỏi có tác động tích cực đến quá trình dạy và học, tạo động lực cho giáo viên và học sinh thi đua dạy tốt, học tốt, tạo động lực cho học

sinh có ý chí vươn lên, nỗ lực để đạt được thành tích học tập tốt, “hình thành những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo” [11]

Bồi dưỡng học sinh tạo ra đội ngũ giáo viên tâm huyết với nghề, tích cực tự bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, giáo viên phải nắm vững kiến thức kỹ năng môn học, nắm vững phương pháp dạy học, dạy học phân hóa, dạy học tích hợp Giáo viên phải chuyển từ cách truyền thụ tri thức sang cách tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh tri thức Bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu coi trọng dạy học phân hóa cá nhân, biết

sử dụng tối đa những nguồn tri thức trong xã hội, biết sử dụng công nghệ thông tin, phương tiện kỹ thuật dạy học, tự học để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Đối với GV, bối cảnh hiện nay yêu cầu GV hợp tác làm việc với đồng nghiệp chặt chẽ hơn, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, ứng xử trong các quan hệ xã hội, với cha mẹ học sinh, học sinh và các tổ chức xã hội khác Mặt khác, thành tích bồi dưỡng học sinh giỏi nâng cao uy tín, thương hiệu của giáo viên trong các trường THCS chất lượng cao, nâng cao chất lượng quản

lý nói chung và chất lượng quản lý hoạt động bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THCS chất lượng cao nói riêng

Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu bồi dưỡng HS giỏi phải đáp ứng khung năng lực theo chương trình phổ thông mới, trong đó chương trình hướng đến 10 năng lực cốt lõi, đó là năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên, năng lực tìm hiểu xã hội, năng lực Công nghệ, năng lực

1.4 Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

1.4.1 Mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay

Động viên, khuyến khích học sinh giỏi và giáo viên dạy giỏi nỗ lực trong học tập và giảng dạy, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường và chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi

Nâng cao chất lượng công tác quản lý từ khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện

Nhằm phát hiện học sinh giỏi và tiếp tục có kế hoạch bồi dưỡng dài hạn để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu bối cảnh mới

Mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay nhằm bồi dưỡng những năng lực đặc thù theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay là nhằm tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi; CBQL chỉ đạo xây dựng đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi, chỉ đạo lập kế hoạch, xác định nội dung, chương trình bồi dưỡng để bồi dưỡng HS giỏi phát huy những năng lực đặc thù theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.4.2 Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi

Các tổ, nhóm chuyên môn xây dựng chương trình theo hướng hiện đại, tổ chuyên môn tiến hành xây dựng chương trình khung với tài liệu chuyên sâu về môn học Giáo viên cần biên soạn nội dung bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể, chi tiết cho từng chuyên đề, bồi dưỡng theo quy trình từ thấp đến cao, từ dễ đến khó phát huy năng lực đặc thù và năng lực cốt lõi của HS

GV xác định rõ trọng tâm nội dung kiến thức giảng dạy, chương trình bồi dưỡng cần có sự liên thông , kết nối kiến thức của các chuyên đề với nhau,

GV phải xây dựng nội dung bồi dưỡng chi tiết, tổ chức bồi dưỡng theo các giai đoạn: Giai đoạn đầu: Giới thiệu nội dung chương trình, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo dành riêng cho tác giả (chú ý tên tác giả) và hướng dẫn HS cách truy cập Internet để tìm kiếm tài liệu, hướng dẫn HS cách học, cách nghe giảng

và ghi chép bài học khoa học

Giai đoạn 2: GV ra các dạng bài tập, hướng dẫn HS giải quyết một đơn vị kiến thức và hình thành cho HS khả năng tư duy logic, tính độc lập, tổng quát và

mở rộng vấn đề nghiên cứu Sau khi học xong kiến thức cơ bản, GV cho HS làm bài kiểm tra để phân hóa trình độ học tập của HS HS trong đội tuyển cần học các chuyên đề nâng cao, Hiệu trưởng mời các chuyên gia hoặc GV có kinh nghiệm giảng dạy các chuyên đề nâng cao cho HS

Giai đoạn 3: Tập huấn cho đội tuyển chuẩn bị tâm lý và kiến thức sẵn sàng tham dự các kỳ thi Hiệu trưởng giao cho Hiệu phó phụ trách chuyên môn lên kế hoạch về thời gian, địa điểm tập huấn, số lượng HS tham dự tập huấn, GV tập huấn và chi phí cho tập huấn

1.4.3 Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay

- Hướng dẫn học sinh tự học, tự đọc: Dựa vào những mặt mạnh của học sinh để giao chuyên đề cho từng học sinh , sau đó tiến hành cho học sinh làm việc nhóm với học sinh khác trong đội tuyển Thực hiện thông qua các hình thức sau: Tự học không có hướng dẫn: người học tự tìm lấy tài liệu để đọc, hiểu, vận dụng các kiến thức trong đó; Tự học có hướng dẫn trực tiếp: có tài liệu và giáp mặt với giáo viên một số tiết trong ngày, trong tuần, được thầy hướng dẫn giảng giải sau đó về nhà tự học; Tự học có hướng dẫn: có giáo viên ở xa hướng dẫn người học bằng tài liệu hoặc bằng các phương tiện thông tin khác [21]

- Học tách rời: Một phần thời gian theo lớp học sinh giỏi, một phần thời gian theo lớp thường

Ngoài ra sử dụng các phương pháp như thuyết trình, thảo luận, làm việc nhóm… để phát huy tối đa tính tích cực, tính sáng tạo của học sinh, phát huy các năng lực năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực tính toán cho HS

Trong quá trình bồi dưỡng, giáo viên yêu cầu học sinh đọc trước các phần

lý thuyết cơ bản trong sách giáo khoa, trong một số tài liệu tham khảo, tập hợp

lý thuyết cơ bản để hỗ trợ giải quyết vấn đề theo các chủ điểm liên quan Tiếp tục xây dựng các câu hỏi và bài tập theo các nội dung lý thuyết đã học

Tài liệu giúp học sinh giỏi tự học giáo viên có thể hướng dẫn học sinh mượn tài liệu của học sinh giỏi năm trước, các đề thi Olympic, học sinh giỏi thành phố, học sinh giỏi tỉnh, quốc gia, quốc tế, các tài liệu chuyên khảo Hướng dẫn học sinh thu thập qua các tạp chí, qua internet, rèn cho học sinh ý thức và phương pháp tự học, tự nghiên cứu, khả năng sáng tạo, tư duy độc lập

HS giỏi phải viết các bài tổng kết các chuyên đề đã học dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhờ đó học sinh rèn luyện khả năng phân tích và tổng hợp, rèn luyện khả năng sáng tạo

1.4.4 Hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi trong bối cảnh hiện nay

- Giao các bài tập lớn, nhỏ, bài tập chuyên đề, đề kiểm tra dạng phân hóa cho học sinh

- Mời chuyên gia đầu ngành, đặc biệt là những người có kinh nghiệm ở Phòng GDĐT hoặc các trường sư phạm về giảng các chuyên đề nâng cao

- Ngoài ra, có các hình thức: Kết hợp học trực tiếp và kết hợp trực tuyến Các tổ, nhóm chuyên môn khi sử dụng các hình thức bồi dưỡng phải tiếp cận cái mới, GV cần xây dựng tài liệu khung gồm tài liệu chuyên sâu về môn học và tài tham khảo, cần căn cứ vào chương trình phổ thông mới để sử dụng các hình thức bồi dưỡng hiệu quả để phát huy năng lực của HS

1.4.5 Phối hợp của các lực lượng giáo dục trong bồi dưỡng học sinh giỏi

- Sở GDĐT và Phòng GDĐT: Đây là cơ quan quản lý cấp trên đối với các

trường THCS chất lượng cao Sở, Phòng GDĐT chỉ đạo thông qua các văn bản định hướng các trường THCS chất lượng cao thực hiện nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi, các văn bản về chính sách thi đua khen thưởng nhằm tạo động lực cho đội ngũ giáo viên và học sinh nỗ lực trong hoạt động bồi dưỡng

Có kế hoạch hỗ trợ kinh phí để các trường THCS chất lượng cao đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, tài liệu…phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng

- Nhà trường: Sau khi thành lập đội tuyển học sinh giỏi, Nhà trường tổ chức

các buổi gặp mặt phụ huynh HS để trao đổi thường xuyên, định kỳ với phụ huynh học sinh để quản lý nề nếp học tập của học sinh ở nhà trường và ở nhà CBQL nhà trường phải tham mưu với Chính quyền địa phương, Sở, Phòng GDĐT để xin hỗ trợ kinh phí tổ chức hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi CBQL phải tạo niềm tin cho các lực lượng xã hội để thu hút các lực lượng này tham gia bồi dưỡng HS giỏi trong nhà trường

Sự phối hợp giữa các thành viên trong Ban giám hiệu thể hiện ở sự phân công công việc hợp lý, theo nguyên tắc phân quyền Hiệu trưởng chỉ đạo chung, chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện Hiệu phó phụ trách chuyên môn và phụ trách các điều kiện về cơ sở vật chất trong nhà trường

Sự phối hợp giữa Ban giám hiệu với các tổ trưởng chuyên môn thể hiện Ban giám hiệu xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện bồi dưỡng học sinh giỏi trong từng giai đoạn

- GV, GV chủ nhiệm: GV, GV chủ nhiệm thể hiện trách nhiệm là người tổ

chức, điều chỉnh, điều khiển hoạt động học tập của học sinh, liên lạc với gia đình

để chấn chỉnh nề nếp học tập của học sinh

- Gia đình học sinh: Khi nắm bắt thông tin về việc con em mình tham gia

đội tuyển học sinh giỏi, phụ huynh học sinh cần liên lạc và phối hợp với nhà trường để quản lý nề nếp học tập của học sinh Động viên, khuyến khích học sinh trong tự học, tự nghiên cứu khi ở nhà Phụ huynh học sinh cần tạo điều kiện tốt nhất và ủng hộ nhà trường về tài chính, tinh thần để học sinh yên tâm học tập Phụ huynh học sinh phải thường xuyên liên lạc với giáo viên chủ nhiệm để nắm bắt tình hình bồi dưỡng của con em mình

Sự phối hợp giữa nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh thể hiện nhà trường tổ chức các buổi họp thường kỳ vào đầu năm học, giữa năm học, cuối năm học để thông báo chủ trương, kế hoạch của nhà trường, huy động sự quan

tâm, đóng góp về kinh phí của phụ huynh học sinh đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

- Các lực lượng khác: Các lực lượng khác như Tổng phụ trách, Chi đội,

Liên đội, Công đoàn…phối hợp tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hoạt động câu lạc bộ, trải nghiệm…nhằm hỗ trợ cho các chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi, đảm bảo tâm lý thoải mái, hào hứng cho học sinh trong hoạt động học tập

CBQL phối hợp với các tổ chức xã hội, Ban ngành, cụ thể là chính quyền nơi trường đóng, Phòng Giáo dục Đào tạo để huy động tài chính, cơ sở vật chất cho công tác bồi dưỡng HS giỏi

1.5 Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

1.5.1 Khái niệm quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay là quá trình chủ thể quản lý chỉ đạo kế hoạch, lập kế hoạch xây dựng chương trình bồi dưỡng, triển khai thực hiện kế hoạch, tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả của việc thực hiện toàn bộ nội dung, chương trình bồi dưỡng và rút kinh nghiệm cho toàn bộ nội dung thực hiện

Trong bối cảnh hiện nay, đất nước ta đang đứng trước thời cơ và thách thức trong xã hội thông tin và xã hội học tập, ở đó đòi hỏi giáo dục phải đào tạo những con người có năng lực, phẩm chất tốt đẹp đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa

Mục tiêu của việc quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các nhà trường nói chung và trường THCS chất lượng cao nói riêng là tạo ra một kết quả tốt, tạo ra những con người có tư duy trí tuệ cao, do vậy nhà quản lý phải có sự đầu tư ban đầu về đội ngũ giáo viên, về chương trình bồi dưỡng, về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học, và biết kết hợp hài hòa các điều kiện bên trong và bên ngoài nhà trường để tạo ra một sức mạnh tổng hợp mới có thể đạt được kết quả tốt trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi

Các nội dung cần quản lý bao gồm: Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi; Phát triển đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Xây dựng kế hoạch, xác định nội dung, chương trình bồi dưỡng; Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên; Quản lý hoạt động học tập của học sinh; Quản lý điều kiện cơ sở vật chất cho hoạt động bồi dưỡng; Quản lý kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng học sinh giỏi

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học

cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

1.5.2.1 Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi

- Tổ chức phát hiện học sinh giỏi:

+ Kiểm tra học bạ của học sinh

+ Kết quả học tập môn học và qua giờ dạy của giáo viên để phát hiện học sinh có năng khiếu Giáo viên phải tổ chức hoạt động học tập sôi nổi để lôi cuốn học sinh tham gia, từ đó phát hiện phẩm chất và năng lực của học sinh

+ Các kỳ thi học sinh giỏi của năm học trước

+ Ảnh hưởng và truyền thống giáo dục của gia đình

+ Tính tích cực của học sinh trong hoạt động chính khóa, ngoại khóa, trải nghiệm…

+ Khả năng tư duy, nhận biết các vấn đề nhanh, rõ ràng

+ Hào hứng trong các tiết học, đặt các câu hỏi khó cho giáo viên, trả lời được các câu hỏi khó giáo viên đưa ra, nắm vững kiến thức nhanh

+ Đạt kết quả cao các bài kiểm tra, bài thi

+ Tổ chức cho học sinh tự nguyện đăng ký tham gia đội tuyển để học sinh phát hiện năng lực, sở trường về một môn học nào đó [4]

- Tuyển chọn học sinh giỏi:

Giáo viên cần tiến hành các công việc sau để tuyển chọn học sinh giỏi;

+ Mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng đầy đủ của học sinh so với yêu cầu của chương trình THCS

+ Mức độ tư duy và khả năng vận dụng của học sinh thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo

+ Tổ chức thi chọn lọc qua vài vòng loại để lựa chọn chính xác đối tượng

sáng tạo trong học tập, biết cách tìm tòi khám phá những vấn đề khó, những vấn

đề mang tính chất tư duy trìu tượng

1.5.2.2 Xây dựng đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi

- Tuyển chọn đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi

CBQL khi tuyển chọn đội ngũ nhà giáo cần tuyển chọn những người có kiến thức chuyên sâu, có thâm niên và trình độ và phải dựa trên nguyện vọng của giáo viên và nguyện vọng của học sinh, có nhiệt huyết trong công việc

Có kiến thức và kỹ năng sư phạm, kỹ năng tự tìm tòi, học hỏi, tự bồi dưỡng

và tính cầu tiến trong công việc

Ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn bài, biên soạn tài liệu, chuyên đề học tập

Trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS chất lượng cao để

có được kết quả cao thì cần thiết phải phát triển đội ngũ nhà giáo có kiến thức vững vàng đáp ứng được việc tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi

- Hiệu trưởng phân công giáo viên đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi: CBQL các trường THCS chất lượng cao phân công GV dạy hoặc chủ nhiệm đội tuyển phân công theo tiêu chí sau: Phân công theo chuyên đề, phân công theo đội tuyển cả 4 năm học, phân công theo chuyên đề

1.5.2.3 Lập kế hoạch, xác định nội dung, chương trình bồi dưỡng

- Lập kế hoạch bồi dưỡng:

Để đảm bảo hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi được thực hiện đúng tiến

độ, lộ trình không bị gián đoạn, không bị cắt xén về chương trình, nội dung đã được lập theo kế hoạch Để đảm bảo các điều kiện đó thì Ban giám hiệu phải xây dựng được các công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát về việc thực hiện chương trình bồi dưỡng.Trước hết Ban giám hiệu cần phải kiểm tra về: Công tác kế hoạch của tổ chuyên môn: Đã xác định hình thành các mục tiêu, nội dung chương trình, đề ra các phương pháp, và lực chọn các phương pháp khả thi tốt nhất hay chưa

Công tác tổ chức: Việc tổ chức thực hiện của Ban giám hiệu đến tổ chuyên môn và các giáo viên tham gia dạy đội tuyển được thực hiện như thế nào? Đã thực hiện hóa các mục tiêu và phương pháp đã lựa chọn, thực sự đã tạo ra sức mạnh tổng hợp trong nhà trường về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hay chưa Công tác chỉ đạo: Tổ chuyên môn chỉ đạo việc thực hiện nội dung, chương trình kế hoạch đã đề ra đối với giáo viên trong tổ, giáo viên đã thực hiện nội dung chương trình như thế nào, như việc chi tiết hóa kế hoạch thành các bài soạn, giảng, kiểm tra đốn đốc, động viên, khích lệ đối với học sinh tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi.Trên cơ sở đó Ban giám hiệu điều chỉnh kế hoạch sao cho được hợp lý, đạt được kết quả cao nhất trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi

Công tác kiểm tra giám sát: Nhằm đánh giá về việc thực hiện kế hoạch, nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi để điều chỉnh, bổ sung đảm bảo được kết quả của tốt nhất của quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi Để phát huy được hết các điều kiện đảm bảo cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thì việc huy động mọi nguồn lực của xã hội là một yếu tố quan trọng cần được quan tâm, để xây dựng các điều kiện và nguồn lực, phát huy sức mạnh của nội lực nhà trường và bên ngoài nhà trường, nhằm xây dựng được kinh phí hoạt động cho việc tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi của các giáo viên và học sinh trong nhà trường, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng bổ xung cơ sở vật chất và các trang thiết bị phục vụ cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

- Xác định nội dung, quản lý chương trình bồi dưỡng

Trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi một vấn đề được đặt ra là chương trình bồi dưỡng và quản lý chương trình bồi dưỡng Chương trình bồi dưỡng được coi như là xương sống của toàn bộ hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, để

có được kết quả cao thì Ban giám hiệu phải có những chỉ đạo sát sao làm sao cho

tổ chuyên môn xây dựng được một khung chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi theo các yêu cầu được đặt ra của Bộ GDĐT, của Sở GDĐT, và các yêu cầu của

đề thi học sinh giỏi

Với chương trình bồi dưỡng đã được thiết kế xây dựng thành bộ khung hoàn chỉnh, việc thực hiện nội dung chương trình bồi dưỡng có hiệu quả hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, nhưng để đạt được mục tiêu đề ra chúng ta cần phải có khâu quản lý chương trình một cách chặt chẽ, đây cũng là những yêu cầu đặt ra cho Ban giám hiệu, cho tổ chuyên môn cần quan tâm

Như vậy không thể không nói đến việc quản lý chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi Một vấn đề được đặt ra cho các nhà quản lý phải quản lý chương trình bồi dưỡng như thế nào để có hiệu quả có khả năng đáp ứng được các yêu cầu đổi mới giáo dục

Nội dung quản lý chương trình bồi dưỡng gồm: Quản lý phát triển chương trình, chỉ đạo viết chuyên đề, chỉ đạo xây dựng ngân hàng đề thi, Tổ chức sinh hoạt chuyên môn thảo luận chuyên đề nhằm bồi dưỡng những năng lực sau: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên, năng lực tìm hiểu xã hội, năng lực Công nghệ, năng lực Tin học, năng lực thẩm

mỹ, năng lực thể chất

Khung năng lực cần bồi dưỡng cho HS giỏi đóng vai trò quan trọng trong quản lý hoạt động bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THCS Chất lượng cao tỉnh Thái Bình, là cơ sở để CBQL chỉ đạo GV Tổ chức phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi; CBQL chỉ đạo Xây dựng đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi, chỉ đạo Lập kế hoạch, xác định nội dung, chương trình bồi dưỡng

Ngoài ra, là cơ sở để CBQL xác định nội dung, xây dựng và quản lý chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi trên cơ sở đảm bảo nội dung và chương trình giáo dục cơ bản nhưng đáp ứng chuyên sâu và kiến thức rộng để đáp ứng yêu cầu bồi dưỡng học sinh giỏi

1.5.2.4 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

Quản lý bài soạn, nội dung bài soạn bồi dưỡng học sinh giỏi: CBQL chỉ

đạo Tổ chuyên môn có quy định cụ thể về soạn bài, nội dung bài giảng và công

tác chuẩn bị lên lớp Hiệu trưởng ký giáo án hoặc ủy quyền cho Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn ký duyệt giáo án Tổ trưởng chuyên môn tổ chức sinh hoạt chuyên môn về các chuyên đề bồi dưỡng để giáo viên trong Tổ cùng góp ý Hiệu trưởng kiểm tra đột xuất việc soạn bài, dự giờ trên lớp của giáo viên để đánh giá chất lượng giảng dạy Tổ trưởng chuyên môn tổ chức thảo luận các chuyên đề khó

Quản lý nề nếp giảng dạy: Hiệu trưởng chỉ đạo ban hành văn bản quy định

cụ thể về thời gian lên lớp Tổ chức kiểm tra định kỳ, thường xuyên, đột xuất giờ lên lớp của giáo viên Hiệu trưởng có thể thông qua báo cáo của Tổ trưởng chuyên môn để nắm bắt thông tin về hoạt động bồi dưỡng và việc thực hiện nề nếp giảng dạy của giáo viên

Quản lý nề nếp chuyên môn: Hiệu trưởng chỉ đạo Tổ trưởng chuyên môn

xây dựng nề nếp quy định hồ sơ chuyên môn của giáo viên, trong hồ sơ chuyên môn yêu cầu: Kế hoạch giảng dạy; Kế hoạch cá nhân; Kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng; Giáo án bộ môn; Tài liệu giảng dạy; Tài liệu tham khảo; Sổ ghi kế hoạch giảng dạy và ghi chép sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, thăm lớp…Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra hồ sơ chuyên môn của giáo viên nhằm chấn chỉnh những sai sót

Quản lý thời gian bồi dưỡng: Hiệu trưởng cần nắm bắt thông tin về thời

gian bồi dưỡng học sinh giỏi của các khối lớp, chỉ đạo nhân lực chịu trách nhiệm sắp xếp thời khóa biểu hợp lý cho cả giáo viên và học sinh Thời gian bồi dưỡng hợp lý tránh tình trạng gây căng thẳng cho học sinh mà phải vừa phải, nhẹ nhàng, thích hợp đối với học sinh

1.5.2.5 Quản lý hoạt động học tập của học sinh

Hiệu trưởng chỉ đạo nhân lực chịu trách nhiệm xây dựng nề nếp học tập cho

HS như xây dựng nội quy học tập, nề nếp học tập trên lớp và ở nhà

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chức các câu lạc bộ để giáo viên và học sinh sinh hoạt chuyên đề, học sinh giao lưu, học hỏi, hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm học tập Thực hiện khen thưởng đối với học sinh có ý thức và đạt thành tích cao Phê

bình, kỷ luật đối với học sinh có ý thức học tập, ý thức tự học kém

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên phối hợp với gia đình học sinh để quản lý việc hình thành kĩ năng tự học

Để quản lý hoạt động học tập của HS hiệu quả, GV cần căn cứ vào chương trình giáo dục phổ thông tổng thể nêu lên 10 năng lực chủ yếu cần hình thành, phát triển ở học sinh

1.5.2.6 Quản lý điều kiện cơ sở vật chất cho hoạt động bồi dưỡng

- Đối với thiết bị dạy học: Hiệu trưởng chỉ đạo xây dựng kế hoạch mua mới,

bổ sung và sửa chữa thiết bị dạy học, tiến hành đánh giá hiệu quả sử dụng thiết

bị dạy học Khuyến khích giáo viên tự làm thiết bị dạy học phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng Để sử dụng thiết bị dạy học hiệu quả, Hiệu trưởng các trường THCS chất lượng cao xây dựng quy định về việc sử dụng thiết bị như giáo viên mượn thiết bị phải ghi sổ mượn thiết bị, bồi dưỡng giáo viên cách sử dụng thiết

bị dạy học

- Xây dựng và đầu tư nâng cấp phòng học bộ môn, phòng học bộ môn phải trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, có bàn, ghế, tủ sách, những giáo cụ, vật dụng riêng dành cho đội tuyển học sinh giỏi Bên cạnh đó còn có các dụng cụ thí nghiệm, thiết bị thí nghiệm, chất thí nghiệm…trang bị đầy đủ theo yêu cầu môn học Đầu tư nâng cấp máy tính và màn hình máy tính thông minh có nối mạng internet để giáo viên và học sinh sử dụng khi cần thiết

- Đầu tư vào thư viện nhà trường, thư viện có không gian rộng, và chia thành từng khu riêng biệt tạo điều kiện cho học sinh tự học, tự nghiên cứu Thư viện phải có hệ thống máy tính và đầy đủ sách giáo khoa, sách tham khảo để hỗ trợ tốt nhất cho giáo viên và học sinh nghiên cứu và học tập

1.5.2.7 Quản lý kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng học sinh giỏi

Công tác kiểm tra, đánh giá nhằm điều chỉnh những bất cập để kịp thời đưa

ra các biện pháp khắc phục, việc kiểm tra, đánh giá của cấp trên còn giúp nhà trường và giáo viên kịp thời điều chỉnh, bổ sung, khắc phục những tồn tại

Kiểm tra, đánh giá để xác định nguyên nhân hạn chế để có biện pháp chỉ đạo uốn nắn kịp thời, hướng tới chất lượng thực sự nhằm nâng cao chất lượng

Hiệu trưởng tiến hành các công việc kiểm tra, đánh giá như sau:

Hiệu trưởng xây dựng quy định và các tiêu chí kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra kế hoạch, giáo án, các chuyên đề bồi dưỡng của giáo viên

Kiểm tra thông qua dự giờ các tiết bồi dưỡng của giáo viên, từ đó rút kinh nghiệm về nội dung, phương pháp, hình thức bồi dưỡng

Hiệu trưởng kiểm tra thông qua báo cáo của giáo viên phụ trách đội tuyển, báo cáo của Phó hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn, báo cáo của giáo viên chủ nhiệm

1.5.2.8 Công tác thi đua, khen thưởng đối với hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi

Công tác thi đua, khen thưởng đối với hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi có tác động lớn đến tinh thần, thái độ làm việc và học tập của giáo viên và học sinh Thông qua công tác thi đua, khen thưởng Hiệu trưởng phát động phong trào thi đua trong nhà trường Hiệu trưởng tiến hành khen thưởng với nhiều hình thức như:

Tuyên dương giáo viên và học sinh đạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi các cấp Khen thưởng xứng đáng bằng vật chất đối với giáo viên và học sinh đạt giải Khen thưởng bằng vật chất theo số lượng, cơ cấu HS giỏi đạt giải đối với GV Đưa thành tích bồi dưỡng học sinh giỏi làm tiêu chí xét thi đua và nâng lương đối với giáo viên

Đưa giáo viên có nhiều thành tích trong bồi dưỡng học sinh vào quy hoạch các chức danh lãnh đạo ở nhà trường

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường trung học cơ sở chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay

1.6.1 Yếu tố chủ quan

- Năng lực của đội ngũ CQBL, giáo viên: Đây là yếu tố quan trọng trong

việc thành hay bại ở công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Vì vậy, để công tác bồi dưỡng HS giỏi đạt hiệu quả đòi hỏi CBQL phải có năng lực quản lý để chỉ đạo lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện… Người CBQL phải có trình

độ chuyên môn tốt, năng lực tự học, có phẩm chất đạo đức để định hướng giáo viên trong hoạt động bồi dưỡng Năng lực của giáo viên thể hiện ở năng lực sư

phạm, năng lực tìm tòi và sáng tạo, chủ động trong công việc, nhiệt huyết trong hoạt động bồi dưỡng

- Yếu tố đầu vào của học sinh: Chất lượng tuyển đầu vào là nhân tố quan

trọng trong việc xác định lựa chọn những học sinh để bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi Trường THCS chất lượng cao ở tỉnh Thái Bình có chất lượng tuyển sinh đầu vào cao, đa số là học sinh giỏi ở cấp tiểu học và có nhiều thành tích trong học tập

1.6.2 Yếu tố khách quan

Yếu tố môi trường giáo dục là một vần đề hết sức quan trọng trong quá trình

giáo dục, nó tạo ra ở đó sự phát triển, hay thu hẹp về sự phát triển về tư duy, sáng tạo của học sinh Yếu tố môi trường giáo dục tác động trực tiếp đến tâm sinh lý của học sinh, tạo ra cho học sinh những kiến tạo, những khả năng tư duy mới, những cách giải độc đáo trong việc tìm tòi lời giải cho một bài toán, hay một vấn

đề về khao học, tạo ra sự hưng phấn trong quá trình học tập Trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS chất lượng cao, môi trường là yếu tố ảnh hưởng lớn đến quá trình học tập của các em Vậy các yếu tố đó là gì, đó là các yếu tố về đội ngũ các thầy cô có đầy đủ trình độ chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng được những yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay, các yếu tố về cơ

sở vật chất và trang thiết bị dạy học là những yếu tố tạo ra một môi trường học tập tốt trong một nhà trường, với các bộ môn bồi dường học sinh giỏi liên quan đến thực hành (như môn Vật lý, môn Hóa hay môn Tin hoặc môn Sinh ) thì quyết định đến kết quả đạt hay không dật trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh trở lên Ngoài các yếu tố đó thì môi trường sư phạm, quang cảnh nhà trường cũng

là những yếu tố tác động đến quá trình học tập của các em

Tình hình kinh tế - xã hội: Trình độ kinh tế xã hội của địa phương ảnh hưởng

tích cực đến công tác bồi dưỡng vgiỏi Nếu kinh tế xã hội ở địa phương ổn định, tốc độ tăng trưởng cao sẽ nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, từ đó tác động tới nhận thức của học sinh về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

Nếu kinh tế xã hội ở địa phương chậm phát triển sẽ ảnh hưởng đến tư duy, đặc điểm tâm lý của học sinh, gây khó khăn cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

Gia đình cũng là một trong những tác động trực tiếp đến việc học tập của

các em, nó có thể tạo động lực và thúc đẩy quá trình học tập của học sinh, một gia đình luôn có những quan tâm đến việc học tập của con em mình, tạo mọi điều kiện cho việc học tập, động viên khích lệ kịp thời hoặc chỉ ra những sai sót cần khắc phục trong quá trình học tập sẽ thúc đẩy một cách mạnh mẽ đến khả năng học tập của các em Môi trường hòa thuận trong một gia đình là yếu

tố quan trọng nó tác động tích cực đến quá trình tư duy học tập của các em Như vậy môi trường gia đình là sự cần thiết trong quá trình phát triển trí tuệ của học sinh

- Về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học: Cơ sở vật chất và trang thiết bị

dạy học có tác động to lớn đến quá trình hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, do vậy để đảm bảo điều kiện học tập và giảng dạy trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi thì các nhà trường cần chủ động xây dựng phòng học đảm bảo được cho hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, bên cạnh đó trang thiết bị dạy học là một vấn đề không thể thiếu trong quá trình diễn ra hoạt động bồi dưỡng Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học là hai yếu tố tác động trực tiếp đến quá trình dạy, quá trình học của thầy và trò trong suất quá trình tổ chức dạy học, kết quả của hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi đem lại chỉ thành công khi cơ sở vật chất và các trang thiết bị dạy học được đáp ứng đầy đủ của một nhà trường

Nguồn lực tài chính cũng là vấn đề tác động trực tiếp đến việc thực hiện thi

đua khen thưởng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Sự động viên kịp thời đối với đội ngũ giảng dạy và những học sinh có thành tích trong quá trình học tập là một trong những nội dung không thể thiếu trong quá trình phát triển của một nhà trường Ngoài quỹ về học tập hàng năm được nhà nước đầu tư, nhà trường còn chủ động tranh thủ các nguồn lực bên trong và bên ngoài nhà trường