Pháp luật về kinh doanh hàng rong – thực tiễn tại thành phố hồ chí minh và một số kiến nghị

So với các doanh nghiệp đang hoạt động tại thời điểm 1/1/2017, doanh thu của các cơ sở sản xuất kinh doanh này bằng khoảng 13,3% doanh thu thuần của doanh nghiệp nhưng Riêng tại thành ph

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ ANH

TP Hồ Chí Minh - Năm 2020

học Luật khóa 28 Bình Dương của Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, Khoa Luật, chuyên ngành Luật Kinh tế, là tác giả của Luận văn Thạc sĩ Luật

học với đề tài “Pháp luật về kinh doanh hàng rong – thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh và một số kiến nghị”

Tôi xin cam đoan tất cả các nội dung được trình bày trong Luận văn này là kết quả nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Trong Luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học của một số tác giả Các thông tin này đều được trích nguồn cụ thể, chính xác và có thể kiểm chứng Các số liệu, thông tin được sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

NGUYỄN HÙNG TÍN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TÓM TẮT LUẬN VĂN

ABSTRACT

PHẦN MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KINH DOANH HÀNG RONG 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại kinh doanh hàng rong 8

1.1.1 Khái niệm kinh doanh hàng rong 8

1.2.2 Đặc điểm kinh doanh hàng rong 13

1.2.2 Phân loại kinh doanh hàng rong 18

1.2 Tác động của kinh doanh hàng rong đến xã hội 20

1.2.1 Những tác động tích cực 20

1.2.2 Những tác động tiêu cực 21

1.3 Các nội dung quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong 22

1.3.1 Khái niệm quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong 22

1.3.2 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước 25

1.3.3 Những nội dung trong công tác quản lý kinh doanh hàng rong 27

1.4 Kinh nghiệm quản lý kinh doanh hàng rong tại một số quốc gia 28

1.4.1 Quản lý người bán hàng rong tại Bangkok (Thái Lan) 28

1.4.2 Quản lý kinh doanh hàng rong tại Singapore 30

1.4.3 Kinh nghiệm quản lý người bán hàng rong ở Đài Loan, Hồng Kong (Trung Quốc) 30

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN KINH DOANH HÀNG RONG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 35

2.1 Khái quát về lịch sử phát triển hoạt động kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh 35

2.2 Thực trạng pháp luật về kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan của

thành phố Hồ Chí Minh 44

2.2.1 Nội dung pháp luật về kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan của Thành phố Hồ Chí Minh 44

2.2.2 Đánh giá thực trạng pháp luật về kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan của Thành phố Hồ Chí Minh 50

2.3 Thực trạng quản lý kinh doanh hàng rongtrên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 54

2.3.1 Những mặt tích cực 54

2.3.2 Những hạn chế còn tồn tại 57

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KINH DOANH HÀNG RONG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 64

3.1 Một số định hướng giải quyết việc quản lý kinh doanh hàng rong 64

3.1.1 Cần thừa nhận sự tồn tại của kinh tế hàng rong như một bộ phận của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 64

3.1.2 Sửa đổi, bổ sung một số quy định về kinh doanh hàng rong để hoàn thiện việc quản lý kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh 65

3.1.3 Xây dựng không gian bán hàng rong tập trung tại các quận, huyện 67

3.2 Các kiến nghị cụ thể trong hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh 68

3.2.1 Về các chính sách pháp luật quản lý kinh doanh hàng rong 68

3.2.2 Về phía cơ quan quản lý nhà nước 72

3.2.3 Về cơ chế quản lý 74

KẾT LUẬN 77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC VIẾT TẮT

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Kinh doanh hàng rong là hoạt động khá phổ biến trong nền kinh tế ở Việt Nam, có thể thấy trên tất cả các tuyến phố, vỉa hè, các con hẻm Một mặt, kinh doanh hàng rong giải quyết được cơ hội thoát nghèo của nhiều hộ gia đình khó khăn, mặt khác, việc kinh doanh này cũng tồn tại nhiều vấn đề cả về mặt pháp lý lẫn thực tiễn Việc kinh doanh này chưa có văn bản pháp luật điều chỉnh trực tiếp đối với hoạt động kinh doanh hàng rong, bởi vậy những chủ thể kinh doanh hàng rong hoạt động một cách tùy tiện, bất chấp việc xử lý của cơ quan chức năng, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, vệ sinh môi trường, an toàn giao thông, vệ sinh an toàn thực phẩm Vì thế, cần có cơ chế pháp lý điều chỉnh đối với nhóm đối tượng này và phải giải quyết bài toán mâu thuẫn: làm sao để vừa tạo điều kiện phát triển kinh doanh hàng rong, vừa không ảnh hưởng xấu đến trật tự đường phố, vỉa hè, trật tự an toàn

xã hội, đảm bảo an toàn giao thông, mỹ quan đô thị Bằng phương pháp phân tích luật học và phân tích thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh, tác giả đã chỉ ra một số bất cập và nêu lên một vài kiến nghị để hoàn thiện các quy định về kinh doanh hàng rong và tạo điều kiện thuận lợi trong việc quản lý hoạt động này tại thành phố Hồ Chí Minh cũng như trên cả nước Việt Nam./

Từ khóa: kinh doanh hàng rong; cá nhân hoạt động thương mại; Nghị định 39/2007/NĐ-CP; Thành phố Hồ Chí Minh

of the hawkers business and created favorable conditions for the management of this bussiness activity in Ho Chi Minh City as well as throughout Vietnam.

Keywords: street vending; individual commerce; Decree 39/2007 / ND-CP; Ho Chi Minh City

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế cá nhân, hộ gia đình cùng với hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng rong trên đường phố, vỉa hè từ lâu đã là một lực lượng phổ biến trong nền kinh tế ở Việt Nam Nhìn nhận từ khía cạnh tích cực thì kinh doanh hàng rong đã có những chuyển biến tích cực cả về quy mô, tốc độ và cơ cấu, nhiều cơ sở kinh doanh đã đứng vững trong nền kinh tế thị trường, có tác động tích cực đến công tác xóa đói giảm nghèo Có thể nói rằng, sự phát triển kinh doanh hàng rong tại đường phố, vỉa

hè là sự ra đời tất yếu của quá trình vận động chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đáp ứng nhu cầu của đông đảo người tiêu dùng, đem lại nhiều tiện ích, môi trường kinh doanh thông thoáng làm rõ giá trị thực của hàng hóa Tuy nhiên, với sự bùng nổ của kinh doanh hàng rong gây ra nhiều hệ luỵ nghiêm trọng cho xã hội, nhiều cửa hàng mọc lên không đủ điều kiện, các phố cụt, ngã rẽ, ngõ rộng biến thành chợ cóc chợ

Các cơ sở kinh doanh tự phát trên đường phố, vỉa hè dần dần trở thành một bộ phận cấu thành không nhỏ của nền kinh tế Theo Niên giám thống kê năm 2018, khu vực kinh tế cá thể đóng góp 29,24% GDP cả nước Theo Kết quả tổng điều tra kinh tế năm 2017 của Tổng cục Thống kê, cả nước có khoảng 4,59 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể phi nông, lâm nghiệp và thủy sản có địa điểm hoạt động ổn định; trong đó, có khoảng 1,33 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể đã có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, khoảng 3,02 triệu cơ sở chưa đăng ký kinh doanh, còn lại khoảng 0,24 triệu cơ sở đã đăng ký kinh doanh nhưng chưa được cấp giấy

Theo Kết quả tổng điều tra kinh tế năm 2017 của Tổng cục Thống kê, các cơ

sở sản xuất kinh doanh hàng rong trên đường phố, vỉa hè có địa điểm hoạt động ổn

1 Hoàng Minh, “Mặt trái của “chợ đường”, http://anhp.vn/mat-trai-cua-cho-duong-d29224.html

2 https://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=23607,

định sử dụng khoảng 7,6 triệu lao động, trong đó gần 60% lao động chưa qua đào tạo; doanh thu đạt 2.375.935 tỷ đồng, nộp ngân sách 11.641 tỷ đồng So với các doanh nghiệp đang hoạt động tại thời điểm 1/1/2017, doanh thu của các cơ sở sản xuất kinh doanh này bằng khoảng 13,3% doanh thu thuần của doanh nghiệp nhưng

Riêng tại thành phố Hồ Chí Minh, theo thống kê, trên địa bàn thành phố hiện

có khoảng 20.013 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố với trên 24.522 người tham

phường-xã cũng đã tiến hành kiểm tra 15.193 cơ sở (chiếm 76%), phát hiện 6.245

cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm, 126 cơ sở bị phạt với số tiền hơn 114 triệu đồng,

Với tiềm lực kinh tế lớn đến như vậy, nếu chúng ta ra sức cấm đoán, cản trở các cơ sở kinh doanh hàng rong trên đường phố, vỉa hè tự phát thì sẽ mất đi một cơ hội thoát nghèo của nhiều hộ gia đình khó khăn, cũng như tổn hại đến một phần không nhỏ trong sự phát triển đất nước Các quy định hiện nay đang dần trở thành lực cản cho công tác quản lý đối với các cơ sở kinh như vậy, tức là chỉ cấm một cách tuyệt đối hoá, mà chưa có những quy định ngoại lệ, hay cơ chế kiểm soát phù hợp trong tình hình mới Có tầm quan trọng là vậy, nhưng địa vị pháp lý của các cơ

sở kinh doanh trên đường phố, vỉa hè chưa được làm rõ để có cơ chế giám sát, quản

lý phù hợp Hiện nay, theo khoản Điều 3 Nghị định số 39/2007/NĐ-CP về hoạt động thương mại một cách độc lập thường xuyên không phải đăng ký kinh doanh

thì ”cá nhân hoạt động thương mại là cá nhân tự mình hàng ngày thực hiện một,

một số hoặc toàn bộ các hoạt động được pháp luật cho phép về mua bán hàng hóa,

cung ứng dịch vụ và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác nhưng không thuộc đối tượng phải đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật về đăng ký kinh doanh và không gọi là “thương nhân” theo quy định của Luật Thương mại” Nhìn

chung, các cơ sở kinh doanh do cá nhân tự mình hoạt động chưa được quy định một cách chi tiết, dẫn đến sự quản lý nhà nước đối với nó cũng gặp nhiều khó khăn Các

cơ sở này có thể là quán cà phê, tiệm cơm, bán đồ ăn, thức uống…được mọc lên một cách tự phát lấn chiếm đường phố, vỉa hè Cơ chế pháp lý điều chỉnh đối với nhóm đối tượng này phải giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa: làm sao để tạo điều kiện phát triển các cơ sở kinh doanh này mà không ảnh hưởng xấu đến trật tự đường phố, vỉa hè

Do đó, chúng ta cần khẳng định rõ ràng về địa vị pháp lý và luật hóa các quyền, nghĩa vụ để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các cơ sở kinh doanh đường phố, vỉa hè phát triển, nâng cao năng lực quản trị, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng với các chủ thể khác khi tham gia thị trường Mặt khác, việc bổ sung những quy chế pháp lý phải đảm bảo phù hợp với quy hoạch đô thị của đường phố, vỉa hè không ảnh hưởng xấu đến trật tự trị an toàn

xã hội

Chính vì vậy, cần nghiên cứu một cách tổng thể tình hình các cơ sở kinh doanh hàng rong trên đường phố, vỉa hè từ đó đánh giá sự hợp lý của các quy định pháp luật hiện hành Có thể cần phải nghiên cứu để bổ sung quy định quản lý đối với các cơ sở kinh doanh hàng rong trên đường phố, vỉa hè; quy định về tạm ngừng, chấm dứt hoạt động, quy định về quản trị, kế toán, theo hướng đơn giản, thuận lợi

về thủ tục hành chính nhằm bảo đảm vừa khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh hàng rong vừa đảm bảo tính trật tự cho đường phố, vỉa

hè theo quy hoạch phát triển tổng thể Chính vì vậy, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài ”

Pháp luật về kinh doanh hàng rong – thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh và

một số kiến nghị” để làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Pháp luật về kinh doanh hàng rong được quy định rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau, so với các loại chủ thể kinh doanh khác thì loại hình kinh doanh này chiếm một vị trí rất khiêm tốn trong hệ thống pháp luật kinh tế Từ đó dẫn đến việc nhìn nhận công việc quản lý các cơ sở kinh doanh hàng rong chưa nhận được sự quan tâm đúng mức so với vai trò của nó Cho nên các nghiên cứu chuyên sâu về việc quản lý đối với kinh doanh đường phố, vỉa hè còn rất khiêm tốn

Có thể kể đến một số công trình dưới đây:

- Phạm Duy Nghĩa (2015), Giáo trình Luật Kinh tế, Nxb Công an nhân dân Cuốn sách này mô tả nhiều vấn đề liên quan đến pháp luật doanh nghiệp, hộ kinh doanh, quyền sở hữu…và đặc biệt là có phân tích bối cảnh kinh tế, xã hội và văn hoá kinh doanh của người Việt Điều này góp phần quan trọng giúp tác giả hiểu rõ hơn về lý do vì sao kinh doanh đường phố, vỉa hè lại rất phát triển ở nước ta

- Phạm Minh Thái (2018), “Hộ kinh doanh và khu vực kinh tế phi chính thức đối với tăng trưởng bao trùm ở Việt Nam”, Tạp chí Tài chính, số tháng 12 Bài viết của tác giả trình bày tổng quan về tăng trưởng của các hộ kinh doanh nước ta, đồng thời phân tích vai trò của các cơ sở kinh doanh phi chính thức với số lượng lớn là các cơ sở kinh doanh tự phát ở các tuyến phố, vỉa hè Các thông tin trong bài viết là nguồn số liệu quan trọng để tác giả luận văn có cái nhìn bao quát về tình hình kinh doanh tự phát ở nước ta hiện nay, từ đó có thêm luận cứ và minh chứng cho các lập luận của mình Tuy nhiên, vì giới hạn trong phạm vi một bài nghiên cứu nên bài viết này không có đủ điều kiện để phân tích sâu nhiều vấn đề pháp lý khác

- Nguyễn Văn Phụng (2019), “Thuế đối với hoạt động kinh tế phi chính thức”, Tạp chí Tài chính, số 710 Bài viết của tác giả chỉ ra các loại hình kinh tế phi chính thức, gồm có: Nhóm hoạt động kinh tế bất hợp pháp, nhóm hoạt động kinh tế ngầm

và nhóm hoạt động kinh tế tự sản xuất của các hộ gia đình, cá nhân Trên cơ sở đó, tác giả của bài viết này chỉ ra các cách thức quản lý thuế phù hợp, riêng đối với kinh

tế tự phát của hộ gia đình, cá nhân thì cần xây dựng nhiều chính sách miễn, giảm thuế, tiện giản thủ tục hành chính để góp phần nâng đỡ các cơ sở kinh doanh Bài

viết này góp phần giúp tác giả luận văn nhận diện ra các hình thức kinh doanh phi chính thức trên đường phố, vỉa hè, cũng như những gợi mở đối về chính sách thuế đối với các cơ sở kinh doanh này

- Đào Lộc Bình và Nguyễn Hải Ngân (2017), “Hành lang pháp lý cho hoạt động kinh tế phi chính thức ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Nghề luật, số 4 Bài viết phân tích các quy định pháp luật hiện hành có đề cập về việc đăng ký hoạt động, quản lý thuế, trách nhiệm khi kinh doanh tự phát (phi chính thức) Bài viết này một mặt thừa nhận vai trò của kinh tế phi chính thức, một trong số đó là kinh doanh đường phố, vỉa hẻ, đồng thời đề xuất các cơ chế pháp lý để tạo lập những khu vực dành riêng cho kinh doanh “chợ”, tránh tình trạng tự phát phá vỡ quy hoạch

- Dương Thị Thuỳ Linh (2019), “Thực trạng và chính sách quản lý kinh tế phi chính thức ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và quản trị kinh doanh, số 10 Bài viết đề cập đến vấn đề quản lý thuế đối với các cơ sở hộ kinh doanh và các cơ sở tự phát, trong đó tác giả bài viết cho rằng việc quy định ngưỡng 100 triệu đồng trở lên phải nộp thuế là không phù hợp, mang tính cào bằng mà chưa có sự tính toán đối với từng hoàn cảnh cụ thể Bài viết cung cấp thêm một góc nhìn từ góc độ người kinh doanh tự phát, trong đó có kinh doanh đường phố, vỉa hè

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: nghiên cứu thực trạng áp dụng các quy định pháp luật điều chỉnh về kinh doanh hàng rong để từ đó nhận diện ra những hạn chế, bất cập và tìm hiểu nguyên nhân của các hạn chế Trên cơ sở đó, tác giả sẽ xây dựng các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật trong việc quản lý các cơ sở kinh doanh hàng rong cũng như đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý, tính hiệu quả, hiệu lực của pháp luật trong thực tế

Phạm vi nghiên cứu: tác giả tập trung nghiên cứu tình hình kinh doanh đường phố, vỉa hè tại thành phố Hồ Chí Minh – nơi có số lượng cơ sở kinh doanh tự phát chiếm số lượng đông nhất nước

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành được luận văn, tác giả sử dụng kết hợp nhiều phương pháp xuyên suốt toàn bộ nội dung như tra cứu, thu thập thông tin; so sánh; phân tích; chứng minh; tổng hợp

Phương pháp tra cứu, thu thập thông tin: Tác giả sử dụng phương pháp này để tìm kiếm các nguồn tài liệu như văn bản quy phạm pháp luật, sách, tạp chí, luận văn, trang thông tin điện tử, bản án liên quan đến nội dung của đề tài

Phương pháp so sánh: So sánh giữa các quy định của pháp luật; so sánh giữa quy định của pháp luật trong nước và pháp luật nước ngoài Từ sự so sánh này, tác giả chỉ ra nguyên nhân của sự khác biệt, giống nhau để xem xét đề xuất những điểm

mà nước ta có thể học tập

Phương pháp phân tích: Dựa trên cơ sở lý luận, các quy định của pháp luật và thực tiễn để mổ xẻ vấn đề trên nhiều góc độ nhằm làm sáng tỏ nội dung nghiên cứu Phương pháp chứng minh: Sử dụng các thông tin, dẫn chứng có được từ những nguồn tin cậy để làm rõ các lập luận

Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để tổng hợp các tài liệu, kiến thức Và để kết luận vấn đề sau khi phân tích, chứng minh, so sánh

5 Câu hỏi nghiên cứu

Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về quản lý kinh doanh hàng rong? Thực trạng áp dụng pháp luật quản lý kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh đang có những hạn chế, bất cập nào?

Những giải pháp nào có thể hài hoà được việc đảm bảo trật tự đường phố vỉa

hè với việc tạo điều kiện kinh doanh cho các cơ sở kinh doanh tự phát?

6 Ý nghĩa đề tài

Cung cấp các vấn đề lý luận về hoạt động kinh doanh đường phố, vỉa hè Cụ thể: các vấn đề về khái niệm, đặc điểm nhận diện kinh doanh đường phố, vỉa hè; sự cần thiết phải xây dựng quy chế pháp lý đặc thù để quản lý loại hình kinh doanh tự phát này; làm rõ các bộ phận cấu thành cơ bản của pháp luật về kinh doanh đường phố, vỉa hè

Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật trong hoạt động quản lý đối với kinh doanh đường phố, vỉa hè, từ đó chỉ ra những hạn chế, bất cập đang tồn tại để đề xuất những giải pháp về mặt lập pháp và tổ chức triển khai thi hành Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu về kinh doanh tự phát, cũng như đóng góp vào quá trình xây dựng luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

7 Bố cục đề tài (tên các chương)

Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo thì luận có kết cấu gồm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1 Khái quát chung về kinh doanh hàng rong

Chương 2 Thực trạng pháp luật về kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Giải pháp hoàn thiện việc các quy định về kinh doanh hàng rong và

một số kiến nghị

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KINH DOANH HÀNG RONG 1.1 Khái niệm và đặc điểm và phân loại kinh doanh hàng rong

1.1.1 Khái niệm kinh doanh hàng rong

Kinh doanh hàng rong xuất hiện ở hầu khắp mọi nơi tại các đô thị lớn ở nước

ta, thành phố Hồ Chí Minh cũng không ngoại lệ Hình thức kinh doanh này xuất hiện cả ở những khu vực miền đồng bằng sông Cửu Long, bán hàng hoá trên những chiếc thuyền hay ca nô chạy dọc theo các kênh rạch, con sông lớn, là tiền đề để hình thành những chợ nổi nổi tiếng trên sông Dễ hiểu cụm từ “hàng rong” ở đây không nhằm chỉ về một loại hàng hoá, dịch vụ cụ thể, mà nhằm để chỉ về một phương thức

Trong Nghị định số 39/2007/NĐ-CP có đề cập về buôn bán rong, theo đó,

“buôn bán rong là hoạt động mua bán không có địa điểm cố định (mua rong, bán

rong hoặc vừa mua rong bán rong) bao gồm cả việc nhận sách báo, tạp chí, văn hoá phẩm của các thương nhân được phép kinh doanh các sản phẩm này theo quy định của pháp luật để bán rong” Có thể hiểu rằng, từ “bán rong” theo Nghị định số

39/2007/NĐ-CP có nội hàm kinh doanh không cố định Kinh doanh hàng rong chứa đựng trong nó một nội dung của nội hàm có tính chất “rong” “Rong” ở đây để chỉ các hoạt động mua bán của người dân có liên quan đến vỉa hè, đường hẻm khu vực

đông dân cư (không phải là tại các chợ, nơi được quy hoạch chính thức) Buôn bán hàng rong có thể chia thành hai nhóm đối tượng hoạt động chính: nhóm cố định (có mặt tiền nhà kết hợp với không gian công cộng – vỉa hè) và nhóm lưu động (không

Nói cách khác, một đặc trưng của kinh doanh hàng rong diễn ra ở không gian mở - ngoài trời

Có quan điểm cho rằng kinh doanh hàng rong là bán hàng hoá không có địa điểm kinh doanh cố định Quan điểm này xuất phát từ Nghị định số 39/2007/NĐ-

CP khi cho rằng người bán hàng rong “không có địa điểm kinh doanh cố định” Tuy nhiên, tác giả không đồng tình với quan điểm này Thực tế cho thấy, những người kinh doanh hàng rong không nhất thiết phải bán hàng hoá bằng một cách thức duy nhất là di chuyển liên tục đến các địa điểm khác nhau một cách ngẫu nhiên, tuỳ thuộc vào đặc tính của hàng hoá, dịch vụ mà họ lựa chọn cho mình cách thức kinh doanh, địa điểm kinh doanh phù hợp để buôn bán Do đó, người kinh doanh hàng rong cũng cần có những thị phần riêng, khách hàng riêng, các địa điểm riêng, khu vực kinh doanh nhất định Mặt dù có thể người bán hàng rong thường xuyên di chuyển, nhưng sự di chuyển trong tính toán, đến những khu vực, địa bàn xác định Thậm chí có nhiều người kinh doanh hàng rong chỉ bán được vào một số thời gian trong một ngày, phụ thuộc vào đặc điểm của từng loại hàng hoá, điều kiện tự nhiên,

mà họ sẽ tìm cách buôn bán rong tốt nhất Xét về các quy luật của thị trường, tại những địa bàn quen thuộc, sự cạnh tranh diễn ra theo xu hướng ngày càng gay gắt những chủ thể kinh doanh với nhau, do đó việc giữ khách hàng quen là một cách thức cạnh tranh lành mạnh hữu hiệu, việc di chuyển ngẫu nhiên tiềm ẩn nhiều rủi ro trong kinh doanh Vì vậy, người kinh doanh hàng rong phải tìm những địa điểm thuận lợi cho việc kinh doanh của mình và bán ở những khu vực xác định trong những khung thời gian phù hợp Chỉ khi nào mà việc kinh doanh ở những khu vực

viet-nam

http://kqtkd.duytan.edu.vn/Home/ArticleDetail/vn/88/3259/hoat-dong-buon-ban-hang-rong-tai-đó không hiệu quả thì họ mới có động lực để di chuyển đến không gian khác thuận lợi hơn, nhưng những sự di chuyển đó cũng nằm trong toan tính Vì vậy mà về mặt hiện tượng, ta thấy người bán hàng rong hay di chuyển, nhưng cần lưu ý rằng sự di chuyển này (kinh doanh lưu động) nằm trong phương thức kinh doanh xác định, đến những địa điểm, thời gian cụ thể, loại trừ yếu tố ngẫu nhiên Do đó, nếu dùng tiêu chuẩn “không có địa điểm cố định” để xác định kinh doanh hàng rong thì chưa

mô tả được bản chất của hoạt động này

Bên cạnh đó, trên báo chí chúng ta còn bắt gặp thuật ngữ kinh doanh trên vỉa

hè Thật ra thì trong hoạt động kinh doanh một trong những yếu tố quyết định nên

sự thành công của người kinh doanh là địa điểm kinh doanh Hầu như mọi chủ thể đều mong muốn có được những địa điểm kinh doanh tốt, có thể đem lại nhiều cơ hội tìm kiếm lợi nhuận cao nhất Thực tế hiện nay cho thấy, vỉa hè, đường phố tại các thành phố đã và đang trở thành địa điểm lý tưởng cho nhiều loại hàng hoá, dịch

vụ trên thị trường Dù các cơ quan chức năng có ra sức ngăn cản đến đâu chăng nữa, nhưng với khu vực lý tưởng này nó khó làm cho người kinh doanh chùn bước chạy đua tìm kiếm một nơi phù hợp trên đường phố, vỉa hè Vấn đề là bán hàng rong và bán vỉa hè có mối quan hệ với nhau như thế nào? Thường thì những người bán vỉa hè không có điều kiện về sở hữu hay quyền sử dụng mặt bằng, người bán hàng vỉa hè tận dụng những khu vực công cộng nơi đông người để tiến hành kinh doanh Và khi bị cơ quan chức truy đuổi xử phạt, thì những người bán hàng trên vỉa

hè có hành động bỏ chạy, di chuyển đến những khu vực khác Theo quan điểm của tác giả, thì những quán ăn, kinh doanh vỉa hè cũng là một dạng tồn tại của kinh doanh hàng rong, nhưng đặc trưng bởi việc kinh doanh tại khu vực vỉa hè Nói cách khác, cụm từ “kinh doanh trên vỉa hè” mang nặng tính báo chí, chưa được luật hoá trong bất kì văn bản pháp lý nào

Kế đến, các cụm từ khác nhau như “buôn bán vặt”, “bán quà vặt” có nội hàm khác nhau như thế nào Buôn bán vặt là hoạt động mua bán những vật dụng nhỏ lẻ

có hoặc không có địa điểm cố định; Bán quà vặt là hoạt động bán quà bánh, đồ ăn,

nước uống (hàng nước) có hoặc không có địa điểm cố định Có thể thấy, “buôn bán vặt” và “bán quà vặt” dựa vào tiêu chí “có hoặc không có địa điểm cố định”, còn

“kinh doanh hàng rong” thì không có địa điểm cố định, tuy nhiên việc nhận diện có hay không có địa điểm cố định rất khó Theo quan điểm của tác giả thì các thuật ngữ này đồng nghĩa, không có nội hàm khác nhau, nhưng trong bối cảnh xây dựng Nghị định số 39/2007/NĐ-CP, các nhà lập pháp có lẽ đã gặp lúng túng khi tìm một cụm từ ngắn gọn, rõ nghĩa để chỉ về những người bán hàng rong, nên họ đã sử dụng cách làm an toàn là liệt kê tất cả những từ này vào Nghị định số 39/2007/NĐ-CP

Cụ thể, Khoản 1 Điều 3 của Nghị định này liệt kê các hình thức hoạt động kinh doanh của “cá nhân hoạt động thương mại”: buôn bán rong (buôn bán dạo); buôn

bán vặt; bán quà vặt; buôn chuyến; thực hiện các dịch vụ: đánh giày, bán vé số,

chữa khóa, sửa chữa xe, trông giữ xe, rửa xe, cắt tóc, vẽ tranh, chụp ảnh và các dịch

vụ khác có hoặc không có địa điểm cố định; các hoạt động thương mại một cách

hơn so với những chủ thể được Nghị định số 78/2015/NĐ-CP quy định không phải

7 Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 39/2007/NĐ-CP:

1 Cá nhân hoạt động thương mại là cá nhân tự mình hàng ngày thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động được pháp luật cho phép về mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác nhưng không thuộc đối tượng phải đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật về đăng ký kinh doanh và không gọi là “thương nhân” theo quy định của Luật Thương mại Cụ thể bao gồm những cá nhân thực hiện các hoạt động thương mại sau đây:

a) Buôn bán rong (buôn bán dạo) là các hoạt động mua, bán không có địa điểm cố định (mua rong, bán rong hoặc vừa mua rong vừa bán rong), bao gồm cả việc nhận sách báo, tạp chí, văn hóa phẩm của các thương nhân được phép kinh doanh các sản phẩm này theo quy định của pháp luật để bán rong;

b) Buôn bán vặt là hoạt động mua bán những vật dụng nhỏ lẻ có hoặc không có địa điểm cố định; c) Bán quà vặt là hoạt động bán quà bánh, đồ ăn, nước uống (hàng nước) có hoặc không có địa điểm cố định;

d) Buôn chuyến là hoạt động mua hàng hóa từ nơi khác về theo từng chuyến để bán cho người mua buôn hoặc người bán lẻ;

đ) Thực hiện các dịch vụ: đánh giày, bán vé số, chữa khóa, sửa chữa xe, trông giữ xe, rửa xe, cắt tóc, vẽ tranh, chụp ảnh và các dịch vụ khác có hoặc không có địa điểm cố định;

e) Các hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên không phải đăng ký kinh doanh khác

2 Kinh doanh lưu động là các hoạt động thương mại không có địa điểm cố định

đăng ký kinh doanh, cụ thể những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp (Khoản 2 Điều 66) Như vậy, “kinh doanh hàng rong” là một trong những hình thức tổ chức công việc kinh doanh của

“cá nhân hoạt động thương mại”, nói cách khác thì “cá nhân hoạt động thương mại”

là chủ thể, còn “kinh doanh hàng rong” là hành vi của chủ thể Thực tế thì kinh doanh hàng rong rất đa dạng, từ việc bán những món ăn, thức uống tại chỗ, đến những món hàng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của cá nhân, gia đình Hoạt động kinh doanh kiểu này rất đa dạng về chủng loại sản phẩm Đôi khi sự phân biệt giữa

“buôn bán rong”, “buôn bán vặt”, “bán quà vặt” trở nên bế tắc và không có ý nghĩa

Ví dụ: một người bán hàng ăn trước cổng trường học hay bệnh viện liên tục, thường xuyên và cố định thì có xếp họ vào nhóm “buôn bán rong” không, hay “buôn bán vặt”, “bán quà vặt”? Rồi nếu người bán hàng này chỉ bán ở hai bệnh viện vào hai khung thời gian khác nhau trong ngày thì xếp vào nhóm nào? Ý nghĩa của sự phân loại này không cần thiết, trong khi đó, hoạt động kinh doanh hàng rong có dấu hiệu

dể nhận biết bởi “tính rong” và “ngoài trời”, một nội hàm đủ để bao quát hết “buôn bán vặt” và “bán quà vặt” Do đó, có thể gọi chung các cụm từ này bằng “kinh doanh hàng rong”

Ngoài ra, kinh doanh hàng rong có điểm khác nổi bật so với các “thương nhân” ở điểm đăng ký kinh doanh Cần lưu ý rằng, những người bán hàng rong được đề cập ở đây là những cá nhân kinh doanh hợp pháp, không có nghĩa vụ đăng

ký kinh doanh Đối với họ thì việc đăng ký kinh doanh chỉ được dừng lại ở khuyến khích, chứ không là một trách nhiệm Trong khi đó, các thương nhân theo Luật thương mại 2005 định nghĩa thì phải có “đăng kí kinh doanh”, và chính cái hình thức pháp lý làm vỏ bọc để nhà đầu tư kinh doanh chính là thương nhân (doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã) Còn kinh doanh hàng rong thì người bán hàng rong sẽ lấy tư cách cá nhân của mình để đảm bảo cho việc kinh doanh, cũng như là chủ thể phải chịu trách nhiệm đầu tiên và cuối cùng trước nhà nước, xã hội và người tiêu dùng

Từ phân tích ở trên, có thể hiểu kinh doanh hàng rong như sau: kinh doanh

hàng rong là một dạng tổ chức kinh doanh của cá nhân hoạt động thương mại, được thực hiện ở khu vực không gian mở, có thể có hoặc không có địa điểm cố định

1.2.2 Đặc điểm kinh doanh hàng rong

Thứ nhất, người kinh doanh hàng rong không có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh

Cơ sở pháp lý cho đặc điểm này được minh thị tại Nghị định số

39/2007/NĐ-CP và Nghị định số 78/2015/NĐ-39/2007/NĐ-CP ngày 14 tháng 9 năm 2015 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 11 năm 2015, được sửa đổi,

bổ sung bởi Nghị định số 108/2018/NĐ-CP ngày 23 tháng 8 năm 2018 của Chính phủ Đăng ký kinh doanh là bộ thủ tục mà theo đó nhà đầu tư phải tiến hành các biện pháp để khai báo với các cơ quan chức năng về cơ sở kinh doanh của mình, dưới một hình thức pháp lý nhất định.8 Trong quá trình khai báo các thông tin về nhu cầu khởi sự kinh doanh, chủ thể kinh doanh phải chịu trách nhiệm về tính chính xác nội dung ghi trong hồ sơ đăng ký kinh doanh Thông qua việc xem xét tính hợp

lệ của hồ sơ cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đăng ký Hộ kinh doanh cho chủ thể kinh doanh Chủ thể kinh doanh sẽ được phép tiến hành hoạt động kinh doanh kể từ thời điểm được

Thông qua thủ tục này Nhà nước sẽ nắm bắt được các thông tin cơ bản của một chủ thể kinh doanh, từ đó có các chính sách bảo hộ, cũng như điều tiết vĩ mô nền kinh tế Còn xã hội sẽ phần nào hiểu được địa vị pháp lý của chủ thể kinh doanh, khẳng định được vai trò của họ trong nền kinh tế thị trường Tuy nhiên, đối

8 Nguyễn Thị Thu Thuỷ (2016), Pháp luật về đăng ký kinh doanh ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến

sĩ Luật học, Học viện khoa học xã hội, tr 35

9 Nguyễn Thị Thu Thuỷ (2016), Pháp luật về đăng ký kinh doanh ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến

sĩ Luật học, Học viện khoa học xã hội, tr 35

với người bán hàng rong, thì thường thu nhập thấp chỉ đủ để trang trải bản thân và gia đình, việc yêu cầu họ phải đăng ký kinh doanh sẽ là một áp lực lớn, tốn kém thời gian và chi phí cho họ Do đó, đối với lực lượng bán hàng rong đòi hỏi một loại quy định khác phù hợp hơn với tiêu chí đơn giản nhất có thể, một mặt nhà nước nắm bắt được các thông tin cơ bản về kinh doanh hàng rong, mặt khác giúp người bán hàng rong thấy được sự đơn giản, tiện lợi khi khai báo với nhà nước

Đối với những chủ thể kinh doanh có đăng ký kinh doanh khi này chủ thể kinh doanh bắt buộc tuân thủ các quy định của pháp luật về thủ tục đăng ký, kế đến các điều kiện lao động được đảm bảo tốt hơn, ngoài ra cơ sở kinh phải thực hiện nghĩa

vụ thuế theo quy định của pháp luật Đăng ký kinh doanh khi này phải gắn liền với một hình thức pháp lý nhất định, mà phổ biến hơn cả là hộ kinh doanh Khi này, các

cơ quan nhà nước có thẩm quyền nắm bắt được các thông tin liên quan đến cơ sở kinh doanh của người đăng ký, từ số vốn, số lao động, địa điểm kinh doanh, dự kiến thu nhập…ở góc độ vĩ mô có thể xây dựng các chính sách phù hợp

Trong khi đó, kinh doanh hàng rong không có đăng ký kinh doanh thì người bán hàng không phải thực hiện các thủ tục đăng ký kinh doanh, việc vận hành kinh doanh hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của người bán hàng Nhà nước nhìn chung chưa có thông tin đầu vào của các cơ sở kinh doanh hàng rong và kinh doanh vỉa hè không đăng ký kinh doanh Vì vậy, đây cũng là nhóm kinh doanh có thể làm thất thu thuế cho ngân sách nhà nước

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý là kinh doanh hàng rong, vỉa hè không đăng ký kinh doanh chưa hẳn là vi phạm pháp luật Theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 39/2007/NĐ-CP thì cá nhân tự mình hàng ngày thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động được pháp luật cho phép về mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác nhưng không thuộc đối tượng phải đăng

ký kinh doanh theo quy định của pháp luật về đăng ký kinh doanh và không gọi là

“thương nhân” theo quy định của Luật Thương mại Chẳng hạn, cá nhân buôn bán rong (buôn bán dạo) là các hoạt động mua, bán không có địa điểm cố định (mua

rong, bán rong hoặc vừa mua rong vừa bán rong), bao gồm cả việc nhận sách báo, tạp chí, văn hóa phẩm của các thương nhân được phép kinh doanh các sản phẩm này theo quy định của pháp luật để bán rong; buôn bán vặt là hoạt động mua bán những vật dụng nhỏ lẻ có hoặc không có địa điểm cố định; bán quà vặt là hoạt động bán quà bánh, đồ ăn, nước uống (hàng nước) có hoặc không có địa điểm cố định…Cho nên, đa phần các hoạt động kinh doanh vỉa hè hiện nay không cần phải đăng ký kinh doanh Chính vì vậy, hiện nay thì kinh doanh hàng rong không phải đăng ký kinh doanh, trừ trường hợp họ kinh doanh ngành nghề đầu tư kinh doanh

có điều kiện Người bán hàng rong không phải là một thương nhân, vì vậy, cái gian hàng buôn bán của họ, cái cơ sở kinh doanh của họ chưa phải là một chủ thể kinh doanh

Thứ hai, người tiến hành kinh doanh hàng rong thực hiện các hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên nhằm mục đích sinh lợi

Cụm từ “thực hiện liên tục” xuất hiện lần đầu tiên trong Luật thương mại

2005, Luật Doanh nghiệp 2005 khi định nghĩa về “kinh doanh” và “hoạt động thương mại” đã góp phần mô tả rõ nét bản chất của hoạt động kinh doanh và thu hẹp phạm vi các hành vi được xem là kinh doanh Với tính chất liên tục như vậy, các hành vi mua đi bán lại mang tính nhất thời không phải là hoạt động kinh doanh

dù rằng người bán cũng thường có mục đích tìm kiếm lợi nhuận

Đối với những người trực tiếp bán hàng rong thì họ xem đây là phương tiện để tạo ra thu nhập kiếm sống chủ yếu của họ và gia đình Thực tế thì đa số những người bán hàng rong có xuất thân từ những vùng nông thôn với hi vọng tìm kiếm mức thu nhập cao hơn Họ khó cơ hội tham gia vào khu vực việc làm đòi hỏi bằng cấp, trình độ chuyên môn cao, nên việc kinh doanh hàng rong là một giải pháp hợp

lý Tính thường xuyên này nhằm nhấn mạnh rằng, người kinh doanh hàng rong coi đây là một công việc để mưu sinh Nguồn thu nhập để đảm bảo cuộc sống của các thành viên trong gia đình là chủ yếu, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của bản thân và gia đình như học tập, y tế, giáo dục…

Về mục đích sinh lợi của người bán hàng rong, khi con người thực hiện bất kì hành vi nào đó, đều huớng đến một mục đích nhất định Đó có thể là lợi ích cho chính bản thân người thực hiện hành vi, cho người khác hoặc cho xã hội Mục đích sinh lợi ở đây có thể được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm hoạt động nhằm thu lợi nhuận với ý nghĩa kinh tế đơn thuần và cả những hoạt động sinh lợi khác có thể không chỉ là vì lợi ích kinh tế một cách trực tiếp.10 Khi xác định mục đích sinh lợi thì “ý định” thu lợi nhuận của chủ thể mới là tiêu chí quyết định, còn việc đạt được lợi nhuận hay không, cũng như việc sử dụng lợi nhuận thu được cho mục đích gì

tổ chức việc sản xuất, buôn bán bị thua lỗ nhưng hoạt động đó vẫn là kinh doanh Nói cách khác thì dưới góc độ pháp lý, khi xác định hành vi kinh doanh hàng rong, chúng ta quan tâm đến việc có hay không có mục tiêu tạo ra lợi nhuận chứ không quan tâm đến việc thực hiện mục tiêu đó như thế nào

Thứ ba, các hoạt động kinh doanh hàng rong có nội hàm rộng

Dưới góc độ ngữ nghĩa thì theo Từ điển Tiếng Việt: “kinh doanh là việc tổ chức sản xuất, buôn bán, dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi”12 Có thể thấy rằng ở nghĩa phổ thông, từ “kinh doanh” có nghĩa là buôn bán và/hoặc tổ chức việc sản xuất Hơn thế nữa, không phải tất cả các hoạt động sản xuất, buôn bán đều là kinh doanh mà chỉ những hoạt động sản xuất, buôn bán nào có mục đích sinh lợi mới được coi là kinh doanh.13

Khái niệm kinh doanh có thể tiếp cận theo dạng chuỗi cung ứng, tức một quá trình từ đầu vào đến đầu ra của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường Gồm tất cả các giai đoạn của quá trình đầu tư, từ việc bỏ vốn vào đầu tư, đến sản xuất, gia công, chế biến, cung ứng dịch vụ hay bán sản phẩm trên thị trường Ở đặc điểm này,

10 Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh (2016), tlđd, tr 26

11 Bùi Ngọc Cường (2008) (Chủ biên), Giáo trình Luật thương mại, tập 1, Nxb Giáo dục, tr 8

12 Viện Ngôn ngữ học (2003), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr 529

13 Nguyễn Viết Tý (1996), “Tìm hiểu khái niệm kinh doanh”, Tạp chí Luật học, số 05/1996, tr 25

người bán hàng rong không nhất thiết phải thực hiện toàn bộ quá trình đó mà chỉ cần bỏ vốn và thực hiện ít nhất một công đoạn, một mắt xích trong chuỗi hoạt động trên thì đã có thể xem là hoạt động kinh doanh hàng rong

Thứ tư, quyền được kinh doanh hàng rong góp phần đảm bảo quyền tự do kinh doanh của công dân

Kinh doanh được xem như là một trong các quyền kinh tế cơ bản của con người Trong thời kì bao cấp thì phạm trù kinh doanh không được nhắc đến trong các văn kiện của Đảng và văn bản pháp luật của nhà nước Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp trước đây đã có quan niệm không đầy đủ, không đúng về kinh doanh Kinh doanh được hiểu theo nghĩa rất hẹp, kinh doanh được coi là một phần của quá trình tái sản xuất, cụ thể là chỉ gắn với hoạt động lưu thông, trao đổi, là buôn bán Thậm chí, có người còn ác cảm với kinh doanh, coi kinh doanh là con đường dẫn tới bóc lột Do vậy, chỉ có các tổ chức kinh tế xã hội chủ nghĩa (quốc doanh, tập thể) mới được phép kinh doanh, còn các thành phần kinh tế khác thì bị hạn chế và cấm đoán Nhưng kể từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986) thì quyền tự do kinh doanh của công dân đã từng bước được ghi nhận và đảm bảo thực hiện Quyền tự do kinh doanh được hiến định trang trọng trong Hiến pháp 1992, Hiến pháp 2013 và các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước Nếu như tại Điều

57 Hiến pháp 1992 (được sửa đổi, bổ sung 2001) quy định: “công dân có quyền tự

do kinh doanh theo quy định pháp luật”, thì tại Điều 33 Hiến pháp 2013 khẳng

định: “mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật

không cấm” Xét về góc độ đối tượng thì Hiến pháp 1992 chỉ quy định công dân có quyền, còn Hiến pháp 2013 quy định là mọi người có quyền, rộng hơn rất nhiều Xét

về góc độ phạm vi hoạt động, Điều 33 Hiến pháp 2013 được hiểu theo nghĩa rộng hơn so với Hiến pháp 1992 Từ Khoản 2 Điều 14 và Điều 33 Hiến pháp 2013 thì mọi người đều có quyền tự do kinh doanh và giới hạn của quyền tự do đó là những

gì mà luật cấm Như vậy, quyền tự do kinh doanh ngày càng được nhà nước ghi nhận và mở rộng

Kinh doanh gắn liền với nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần, có sự tác động bởi các quy luật của nền kinh tế thị trường Theo đó, nền kinh tế trong thời kì

kế hoạch hóa tập trung dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, không dung hòa với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, không chấp nhận sự cạnh tranh và không lấy việc thu lợi nhuận làm mục đích cho các hoạt động sản xuất kinh doanh mà coi mọi hoạt động sản xuất kinh doanh là nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân lao động.14 Vì vậy mà trong thời kì “bao cấp” – không có chỗ cho khu vực kinh tế tư nhân, thì kinh doanh với đúng nghĩa của nó không thật sự tồn tại Qua những dẫn chứng nêu trên, chúng ta có thể thấy được vai trò đòn bẩy của tự do kinh doanh Bởi vậy, dù dưới bất kỳ hình thức nào thì việc thúc đẩy kinh doanh, phát huy vai trò của đội ngũ thương nhân là một trong những nhân tố quyết định để phát triển kinh tế đất nước Với việc ghi nhận kinh doanh hàng rong hợp pháp là góp phần đảm bảo và mở rộng quyền tự do kinh doanh cho người dân Việt Nam

1.2.3 Phân loại kinh doanh hàng rong

Việc phân loại kinh doanh hàng rong phụ thuộc vào các tiêu chí được sử dụng

để phân loại Hoạt động phân loại này có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu làm rõ các chính sách điều chỉnh phù hợp cho từng loại hình Dựa theo tính lưu động của địa điểm kinh doanh mà kinh doanh hàng rong được phân thành kinh doanh hàng rong lưu động và kinh doanh hàng rong cố định

- Kinh doanh hàng rong lưu động: Theo Từ điển tiếng Việt thì “lưu động” là

đó có thể hiểu việc kinh doanh hàng rong lưu động có đặc điểm là người bán hàng rong di chuyển địa điểm kinh doanh của mình từ khu vực này sang khu vực khác và

họ thường xuyên thực hiện việc di chuyển như vậy trong quá trình kinh doanh, coi

14 Nguyễn Viết Tý (1996), “Tìm hiểu khái niệm kinh doanh”, Tạp chí Luật học, số 05/1996, tr 26

15 Viện ngôn ngữ học (2003), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr 601

việc di chuyển địa điểm kinh doanh là hoạt động tất yếu trong quá trình kinh doanh, với mục đích là đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất

Thông thường, để thực hiện hình thức kinh doanh hàng rong lưu động, người kinh doanh cần có phương tiện hỗ trợ chuyên chở chẳng hạn như xe đạp, xe máy, ô

tô hoặc các loại xe, công cụ phục vụ cho việc di chuyển liên tục

- Kinh doanh hàng rong cố định: Theo Từ điển tiếng Việt thì “cố định” là giữ

kinh doanh hàng rong tìm được một địa điểm kinh doanh cụ thể, có thể xác định được rõ ràng, không có sự thay đổi trong quá trình kinh doanh Đây cũng là dấu hiệu tạo nên sự khác biệt so với loại kinh doanh hàng rong lưu động, việc xác định địa điểm kinh doanh trở nên khó khăn, do người bán liên tục di chuyển

Tuy nhiên, kinh doanh hàng rong cố định cũng có thể xảy ra tình huống chủ thể kinh doanh thay đổi địa điểm kinh doanh, nhưng sự thay đổi như vậy không thường xuyên và thường là do các nguyên nhân bất đắc dĩ, bởi loại này có xu hướng

ổn định địa điểm kinh doanh Việc di chuyển địa điểm kinh doanh của kinh doanh

cố định khác với việc lưu động địa điểm kinh doanh của kinh doanh lưu động

Việc chọn hình thức kinh doanh lưu động hay cố định phụ thuộc nhiều yếu tố Nhưng yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất là tính chất đặc thù của sản phẩm dịch

vụ, hàng hóa kinh doanh Có những mặt hàng có thể vừa kinh doanh lưu động, vừa kinh doanh cố định, ví dụ: thực phẩm, đồ uống, tạp chí, sách báo…Cũng có loại dịch vụ chỉ có thể kinh doanh cố định, như trông giữ xe Bên cạnh đó là khu vực đông dân cư sinh sống, làm việc cũng có thể tác động đến hành vi của người kinh doanh Chẳng hạn ở các khu vực gần nhà trường, bệnh viện, trung tâm thương mại, công sở…làm thu hút những người kinh doanh vào giờ cao điểm, hết khung thời gian này họ có thể tiếp tục di chuyển sang khu vực khác

16 Viện ngôn ngữ học (2003), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, tr 205

1.2 Tác động của kinh doanh hàng rong đến kinh tế xã hội

Có thể nói rằng hầu khắp các thành phố, đô thị lớn ở nước ta đều đã và đang

tất yếu của trình đô thị hoá ở Việt Nam và có vai trò lớn tác động đến kinh tế, xã hội, đô thị ở nước ta Tuy vậy, nó cũng đang tồn tại nhiều bất cập, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của các đô thị

1.2.1 Những tác động tích cực

Thứ nhất, kinh doanh hàng rong góp phần cung cấp hàng hoá giá cả phải chăng đến nhóm dân cư nghèo, qua đó góp phần đẩy mạnh quá trình lưu thông hàng hoá

Hoạt động kinh doanh hàng rong cung cấp một khối lượng lớn những sản phẩm là nhu yếu phẩm thiết yếu cho cuộc sống cho một bộ phận dân cư, đặc biệt là

ở những khu vực dân cư lao động nghèo, có thu nhập thấp với giá cả phải chăng Những hàng hoá, dịch vụ được bán rong, bán trên vỉa hè khá đa dạng, bao gồm nhiều chủng loại khác nhau, như lương thực, quần áo, các dịch vụ cắt tóc, trông giữ

xe, hay sửa chữa…Mặc dù, quy mô của các đơn vị kinh doanh này thường nhỏ hoặc siêu nhỏ, nhưng đây là một khu vực kinh doanh phát triển khá mạnh hiện nay Sự hoạt động của khu vực này, với sự tiện lợi trong giao dịch hàng hóa, đã góp phần đẩy nhanh tốc độ chu chuyển hàng hóa trên thị trường, làm nền kinh tế trở nên đa dạng phong phú hơn

Thứ hai, kinh doanh hàng rong góp phần tạo công việc cho người lao động

Quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ ở nước ta hiện nay Cùng với quá trình đô thị hóa, các đô thị dần mở rộng quy mô và không ngừng tăng trưởng kinh

17 Thuỳ Vân, “Kinh tế vỉa hè và những vấn đề đặt ra”, truy cập tại:

ra.html

https://www.nhandan.com.vn/hangthang/item/32402102-kinh-te-via-he-va-nhung-van-de-dat-tế Chính điều này đã tạo nên sức hút của các đô thị với lao động từ những vùng khác Theo số liệu thống kê, hàng năm hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố

Hồ Chí Minh đều có khoảng hàng trăm nghìn người nhập cư Số lượng lao động nhập cư lớn, nhưng sự tăng trưởng của đô thị không thể hấp thụ hết Một bộ phận lao động do không có trình độ và kỹ năng tay nghề, phần lớn trong số này tham gia vào khu vực kinh tế phi chính thức, mà đa số là kinh doanh hàng rong để kiếm thu nhập Có thể khẳng định, kinh doanh hàng rong đã đáp ứng được một phần nhu cầu việc làm đô thị

1.2.2 Những tác động tiêu cực

Vì kinh doanh hàng rong được tiến hành ở không gian mở và thường là khu vực vỉa hè Trong khi vỉa hè là một bộ phận của hệ thống đường bộ, chức năng chính của nó theo quy định của pháp luật là phục vụ cho người đi bộ Một thực tế là

đa phần vỉa hè phục vụ cho kinh doanh, chủ thể kinh doanh có hành vi lấn chiếm vỉa hè, làm cho diện tích vỉa hè phục vụ cho người đi bộ giảm đi đáng kể, nhất là trên những tuyến phố mà chiều rộng vỉa hè vốn đã nhỏ Vì vậy, hoạt động kinh doanh hàng rong trên vỉa hè đã gây ra những ảnh hưởng nhất định tới giao thông đô thị Do vỉa hè bị lấn chiếm, người đi bộ phải thực hiện hành vi tham gia giao thông

ở khu vực lòng đường, gây nguy hiểm cho cả người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông khác Lòng đường trở nên quá tải và luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông Không những vậy, khi tiến hành giao dịch mua bán trên vỉa hè; thường xuyên xảy ra tình trạng dừng, đỗ xe trái phép dưới lòng đường Điều này có thể dẫn tới tình trạng ùn tắc giao thông ở nhiều mức độ khác nhau

Hoạt động kinh doanh hàng rong diễn ra đã làm thay đổi cấu trúc cảnh quan vốn có của đô thị, đường phố nói chung Đa phần các hoạt động kinh doanh hàng rong là tự phát, sự quản lý của các cơ quan nhà nước chưa được siết chặt, do vậy mà việc bố trí không gian kinh doanh thiếu quy hoạch, vô tổ chức Thậm chí, nhiều nơi, chủ thể kinh doanh còn có những hành vi phá hoại các công trình kỹ thuật trên vỉa

hè để phục vụ cho mục đích kinh doanh

Hầu hết các hình thức kinh doanh hàng rong, đều phát sinh rác thải, nhất là với các dịch vụ phục vụ ăn uống Trong khi đó, ý thức giữ gìn vệ sinh chung của cả chủ thể kinh doanh và người tiêu dùng chưa cao đã dẫn đến tình trạng rác thải bừa bãi trên vỉa hè, lòng đường, gây ô nhiễm môi trường Kinh doanh hàng rong nếu không được quản lý tốt, nhiều khả năng sẽ làm ảnh hưởng xấu tới mỹ quan và môi trường

đô thị

Ở nhiều quốc gia trên thế giới, kinh doanh hàng rong phát triển tạo nên những nét phong tục và văn hóa đường phố riêng Thậm chí, nhiều nơi, các địa điểm kinh doanh hàng rong còn trở thành địa điểm thu hút du lịch, không chỉ với mục đích tiêu dùng mà còn là để trải nghiệm không gian văn hóa riêng biệt Kinh doanh hàng rong ở Việt Nam cũng vậy Ví dụ như ẩm thực vỉa hè đã trở thành một trong những nét đặc trưng của ẩm thực Việt Nam Tuy nhiên, những hình ảnh kinh doanh hàng rong gây mất mỹ quan, ô nhiễm môi trường hay cách ứng xử thiếu chuẩn mực văn hóa của một bộ phận những người kinh doanh và tiêu dùng đã gây ảnh hưởng xấu tới văn hóa, văn minh đô thị Đa số hoạt động kinh doanh hàng rong là mang tính tự phát, không đăng ký kinh doanh; vì vậy trong quá trình kinh doanh, khi xảy ra các tranh chấp, do không có sự quản lý của cơ quan nhà nước nào, nên dễ dẫn tới trình trạng giải quyết tranh chấp trái với quy định của pháp luật, gây mất an ninh, trật tự

an toàn xã hội

1.3 Các nội dung quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong

1.3.1 Khái niệm quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong

Trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, khi nghiên cứu về quản lý nhà nước đều phải xuất phát từ những đặc điểm của quản lý nhà nước nói chung Từ đó, chúng ta có thể phân biệt được sự khác nhau giữa hoạt động quản lý nhà nước với các hoạt động khác của nhà nước và với hoạt động quản lý xã hội của các chủ thể khác Quản lý nhà nước đối với kinh doanh trên vỉa hè cũng là một bộ phận trong tổng thể quản lý nhà nước

Khi lao động được xã hội hóa thì chức năng quản lý mới bắt đầu xuất hiện, tùy góc độ nghiên cứu mà ta có những quan niệm khác nhau về quản lý Thuật ngữ

“quản lý” do đó cũng thường được hiểu theo những cách khác nhau phụ thuộc vào cách tiếp cận của người nghiên cứu Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có cả khoa học xã hội và khoa học tự nhiên Mỗi lĩnh vực khoa học có định nghĩa về quản lý dưới góc độ riêng của mình và nó phát triển ngày

Theo cách hiểu chung nhất thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý, đó là điều khiển, chỉ đạo hoạt động của con người, phối hợp các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân thành một hoạt động chung thống nhất và hướng hoạt động chung đó theo những phương

có các hoạt động của con người Việc tác động theo cách nào còn tuỳ thuộc vào các góc độ khoa học khác nhau, các lĩnh vực khác nhau cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu, nhưng cơ bản nhất vẫn là thực hiện bằng tổ chức và quyền uy Quản lý nói chung có chủ thể quản lý là con người hay tổ chức của con người, là những đại diện có quyền uy, có quyền hạn nhất định Còn khách thể của quản lý là trật tự, công bằng xã hội Như vậy, quản lý là một chức năng xã hội nảy sinh tất yếu khi có hoạt động chung của nhiều người, tồn tại dưới bất kì xã hội nào, từ cộng sản nguyên thủy đến xã hội có giai cấp.21

Trên cơ sở cách hiểu về quản lý như vậy, thì quản lý nhà nước theo nghĩa rộng

là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước Theo nghĩa hẹp: quản lý nhà nước chỉ bao gồm hoạt động hành pháp, hay còn gọi là “quản lý hành chính nhà nước”.22 Theo nghĩa này thì quản lý nhà nước được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan quản lý, có nội dung là đảm bảo sự chấp hành pháp luật, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa - xã hội và hành chính - chính trị Đây là hoạt động chấp hành - điều hành của Nhà nước

Quản lý nhà nước được đề cập trong đề tài này là khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng Tức là quản lý nhà nước bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính luật đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tượng bị quản lý và vấn đề tư pháp đối với đối tượng quản lý cần thiết của Nhà nước Hoạt động quản lý nhà nước chủ yếu và trước hết được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu được nhà nước uỷ quyền, trao quyền thực hiện chức năng của nhà nước theo quy định của pháp luật Cũng cần phải lưu ý là sự tác động này không phải là sự tác động một chiều mà có sự tác động hai chiều giữa chủ thể quản lý nhà nước và đối tượng quản lý nhà nước nhằm tạo sự hài hòa về lợi ích của Nhà nước, cộng đồng và các đối tượng có liên quan Như vậy, quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong là sự can thiệp bằng quyền lực của nhà nước (bằng pháp luật, thông qua pháp luật, cơ chế, chính sách) vào hoạt động kinh doanh hàng rong nhằm thay đổi hoặc duy trì hoạt động đó, với mục tiêu cuối cùng là phát triển đô thị, đất nước theo định hướng nhất định mang tính tích cực Kinh doanh hàng rong có đặc trưng là hoạt động kinh doanh diễn ra ở nhiều địa điểm, khu vực đa dạng, nhiều trường hợp diễn ra tại các khu vực công

22 Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh (2017), Giáo trình Luật hành chính Việt Nam, Nguyễn Cảnh Hợp (Chủ biên), Nxb Hồng Đức, tr 17-18

cộng, vỉa hè Mà vỉa hè hay các khu vực công cộng khác lại là một bộ phận thuộc đường bộ, cảnh quan đô thị, tức là hạ tầng kĩ thuật đô thị Do đó, quản lý kinh doanh hàng rong không chỉ đòi hỏi quản lý hoạt động kinh doanh của người bán,

mà còn là quản lý đô thị với mục đích sử dụng cho kinh doanh

1.3.2 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước

Cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh hàng rong là các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền được tổ chức từ trung ương đến địa phương được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung thống nhất nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của ngành, do nhà nước quy định Nghị định số 39/2007/NĐ-CP đề ra trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong, từ nhiệm vụ của chính quyền địa phương đến chính quyền trung ương

Ở trung ương, theo đó, các Bộ, ngành trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể việc thực hiện quản lý nhà nước về các hoạt động thương mại của cá nhân hoạt động thương mại nói chung và kinh doanh hàng rong nói riêng Như vậy, Bộ, ngành ở trung ương chủ yếu quản lý vĩ mô đối với hoạt động kinh doanh hàng rong

Ở địa phương:

(i) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện việc quản

lý nhà nước về các hoạt động kinh doanh hàng rong tại địa phương theo hướng dẫn

và phân cấp của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên Chẳng hạn như hướng dẫn và đôn đốc, kiểm tra Ủy ban nhân dân cấp dưới trong việc thực hiện các quy định về quản lý hoạt động kinh doanh hàng rong; xây dựng quy hoạch và kế hoạch, phân công trách nhiệm, phân cấp quản lý hoạt động kinh doanh hàng rong; kịp thời đưa

ra các giải pháp tổ chức hoạt động thương mại và hình thức quản lý phù hợp, bảo đảm hoạt động bình thường của các khu vực, tuyến đường, địa điểm cấm hoặc cho

phép cá nhân được kinh doanh hàng rong; xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của

cá nhân kinh doanh hàng rong vượt thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp dưới…Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cơ quan được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ủy quyền quy định thời gian và chỉ đạo việc lắp đặt biển cấm cá nhân thực hiện các hoạt động kinh doanh hàng rong tại các khu vực, tuyến đường không được phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể việc quy hoạch và cho phép cá nhân sử dụng tạm thời các khu vực, tuyến đường và phần vỉa hè đường bộ trên địa bàn để thực hiện các hoạt động kinh doanh hàng rong phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương nh-ưng không được làm ảnh hưởng đến trật tự, an toàn giao thông

(ii) Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp quản lý các hoạt động kinh doanh hàng rong trên địa bàn theo quy định pháp luật có liên quan Cơ quan này được Nghị định số 39/2007/NĐ-CP đề ra rất nhiều công việc quản lý cá nhân hoạt động thương mại nói chung và hoạt động kinh doanh hàng rong nói riêng, đây cũng là lực lượng sát với cá nhân kinh doanh hàng rong nhất

Cụ thể bao gồm các công việc sau đây: Lập sổ theo dõi cá nhân kinh doanh hàng rong trên địa bàn quản lý và tình hình hoạt động, chấp hành pháp luật của các đối tượng này; Tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách và quy định pháp luật liên quan về quản lý cá nhân hoạt động kinh doanh hàng rong tới đối tượng trực tiếp thực hiện, cán bộ quản lý và toàn thể nhân dân trên địa bàn; Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, các tổ chức và cá nhân có thẩm quyền và trách nhiệm trong việc quản lý kinh doanh hàng rong trên địa bàn; Triển khai thực hiện quy hoạch, kế hoạch và phân công trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh hàng rong trên địa bàn theo hướng dẫn và phân cấp của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên; Thông báo công khai, rộng rãi các khu vực, tuyến đường, địa điểm cấm hoặc cho phép cá nhân thực hiện các hoạt động kinh doanh hàng rong; Triển khai thực hiện các giải pháp tổ chức hoạt động kinh doanh hàng rong và hình thức quản lý phù hợp, bảo đảm hoạt động bình thường của các khu vực, tuyến đường, địa điểm cấm hoặc cho phép cá nhân thực hiện các hoạt động kinh doanh hàng rong; bảo đảm an ninh, an toàn cho

các hoạt động hợp pháp của cá nhân kinh doanh hàng rong trên địa bàn quản lý; Thực hiện các quy định của pháp luật về thuế, phí và lệ phí đối với cá nhân hoạt động kinh doanh hàng rong trên địa bàn quản lý; Định kỳ hoặc đột xuất tổng hợp, báo cáo theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên về tình hình phát triển,

tổ chức, quản lý và hoạt động của cá nhân hoạt động kinh doanh hàng rong trên địa bàn và kiến nghị các vấn đề liên quan đến việc quản lý hoạt động của các đối tượng này

1.3.3 Những nội dung trong công tác quản lý kinh doanh hàng rong

Thứ nhất, mục tiêu của hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong

Mục tiêu cụ thể của quản lý kinh doanh hàng rong: (i) đảm bảo các hoạt động kinh doanh hàng rong thực hiện đúng các chính sách của Đảng, Nhà nước, quy định của pháp luật; (ii) định hướng hoạt động kinh doanh hàng rong, quyết định việc tiếp tục duy trì hay nghiêm cấm hình thức kinh doanh này; (iii) đảm bảo vỉa hè thực hiện đúng chức năng theo quy định của pháp luật; (iv) có biện pháp ngăn chặn kịp thời

và xử phạt hợp lý đối với các hoạt động kinh doanh hàng rong trái pháp luật

Thứ hai, những nguyên tắc của công tác quản lý kinh doanh hàng rong

Hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong có thể phát sinh và chồng lấn các vấn

đề liên quan đến quản lý đô thị, đường phố nói chung Do đó, hoạt động kinh doanh hàng rong phải phù hợp với những đặc tính cơ bản của hoạt động bán hàng rong và quản lý đô thị, đường phố nói chung, tránh sự mâu thuẫn, chồng chéo

Hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong phải đảm bảo tính thường xuyên Bản chất của kinh doanh hàng rong thường mang tính tự phát và có khả năng di chuyển liên tục, do đó, để đưa các quy định quản lý đối với kinh doanh hàng rong vào nề nếp cần được các cơ quan chức năng thực hiện công tác quản lý một cách thường xuyên, tránh hiện tượng làm nhất thời

Hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong phải phù hợp với đặc thù của từng địa phương hành chính nơi hoạt động bán hàng rong diễn ra Cụ thể cần lưu tâm đến những đặc điểm về văn hoá, tâm lý, điều kiện địa lý tự nhiên và mật độ dân cư

Thứ ba, những yêu cầu quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong

Đảm bảo các nguyên tắc chung tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về đô thị Kinh doanh hàng rong có ảnh hưởng tới nhiều mặt của đô thị, từ kinh tế; dân số, lao động và việc làm; mỹ quan và môi trường đô thị cho tới văn hóa và an ninh, trật tự

an toàn xã hội đô thị Do đó hoạt động quản lý kinh doanh hàng rong phải xét đối tượng quản lý trong mối quan hệ tới những lĩnh vực khác

Trong thực tế, quản lý kinh doanh hàng rong không thể do một cơ quan thực hiện riêng lẻ, mà đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều cơ quan, ban ngành Do vậy, cần

có những quy định cụ thể về cơ chế phối hợp thực hiện giữa các cơ quan, ban ngành

để đảm bảo công tác quản lý hiệu quả

Cần có phương án xây dựng đội ngũ quản lý kinh doanh hàng rong cụ thể Cán

bộ quản lý có thể không chuyên trách về quản lý kinh doanh hàng rong, nhưng phải

có những quy định cụ thể về công việc, quyền hạn, trách nhiệm quản lý Việc tổ chức quản lý, ban hành các văn bản quy định, điều chỉnh công tác quản lý phải dựa trên cơ sở đặc điểm hoạt động kinh doanh hàng rong trên địa bàn quản lý Công tác quản lý cần linh hoạt, tránh rập khuôn máy móc, không phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của địa phương Công tác quản lý phải đi cùng với công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và ý thức của người dân

1.4 Kinh nghiệm quản lý kinh doanh hàng rong tại một số quốc gia

1.4.1 Quản lý người bán hàng rong tại Bangkok (Thái Lan)

Tại Bangkok, người bán hàng rong phải đăng ký với Cơ quản quản lý đô thị Bangkok (Bangkok Metropolitan Administration – BMA) để thực hiện các hoạt

động bán hàng trên đường phố một cách hợp pháp.23 Những người bán hàng rong

đã đăng ký phải nộp một khoản phí hàng tháng cho BMA để làm sạch và bảo trì các

quyền chỉ định các khu vực chung cho người bán hàng rong để thực hiện hoạt động bán hàng của họ sau khi tham khảo ý kiến với đội cảnh sát giao thông địa phương Tại Bangkok, có hàng trăm khu vực bán hàng rong trên khắp 50 quận của thành phố Tuy nhiên, nhiều người bán hàng rong vẫn hoạt động trong các khu vực công cộng không được phép Để quản lý, BMA đã thông báo tăng cường hành động cưỡng chế đối với những người bán hàng rong trái phép, đặc biệt là những người bán hàng tại bến xe buýt, đường băng và cầu vượt dành cho người đi bộ

Trong phạm vi được ủy quyền, BMA chỉ định giờ hoạt động kinh doanh bán hàng rong Các giờ giao dịch khác nhau tại các khu vực khác nhau Ở nhiều khu vực, chỉ được phép bán hàng trên đường phố sau giờ cao điểm Người bán hàng rong chỉ có thể hoạt động ở các khu vực được chỉ định Một số hoạt động bán hàng dọc theo đường phố, trong khi một số khác hoạt động trên trên một vùng đất trống hoặc trong một khu phức hợp Những khu vực được chỉ định này hình thành chợ do nhà nước quản lý Ở Bangkok, mua sắm ở chợ rất phổ biến giữa người dân địa phương và du khách nước ngoài Nhiều chợ đã phát triển thành những điểm mua sắm nổi tiếng như chợ Bo Bae, chợ đêm Khaosan Road, chợ cuối tuần Chatuchak

administration-bma-

https://www.bangkokpost.com/thailand/pr/1887005/announcement-of-the-bangkok-metropolitan-24 Chonticha Tangworamongkon, Street Vending in Bangkok: Legal and Policy Frameworks, Livelihood Challenges and Collective Responses, WIEGO LAW & INFORMALITY PROJECT,

2014, tr 35

25 Chonticha Tangworamongkon, Street Vending in Bangkok: Legal and Policy Frameworks, Livelihood Challenges and Collective Responses, WIEGO LAW & INFORMALITY PROJECT,

2014, tr 40

1.4.2 Quản lý kinh doanh hàng rong tại Singapore

Quản lý người bán hàng rong tại Singapore theo Luật Sức khoẻ Môi trường Cộng đồng (Environmental Public Health Act 1987), người bán hàng rong hoạt động ở bất kỳ đâu (đường phố, chợ, trung tâm ẩm thực, …) và những người bán hàng rong ruổi đi bán hàng từ nơi này đến nơi khác để thực hiện các hoạt động buôn bán bắt buộc phải có giấy phép Giấy phép kinh doanh do NEA (National

Tại Singapore, bất kỳ người nào hoạt động như người bán hàng rong mà không có giấy phép của NEA là vi phạm pháp luật Theo Mục 41A của Luật Sức khoẻ Môi trường Cộng đồng, bất kỳ người nào bị phát hiện phạm tội sẽ bị phạt tới 5.000 đô la Singapore (hơn 82 triệu đồng) Vi phạm lần thứ hai hoặc tiếp theo sẽ bị phạt tiền không vượt quá 10.000 đô la Singapore (164 triệu đồng) hoặc phạt tù không quá ba tháng, hoặc cả hai NEA có nhiệm vụ quy định và quản lý các trung tâm bán lẻ (hawker center)

Phòng quản lý hàng rong của NEA chịu trách nhiệm xây dựng, thực hiện và quản lý chính sách cho người bán hàng rong, bao gồm quản lý thuê và nâng cấp các trung tâm bán hàng Mỗi trung tâm bán lẻ có một hiệp hội bao gồm đại diện của người bán hàng rong NEA duy trì đối thoại thường xuyên với các hiệp hội để giải quyết các vấn đề liên quan đến trung tâm của họ

1.4.3 Kinh nghiệm quản lý người bán hàng rong ở Đài Loan, Hồng Kong (Trung Quốc)

Chính sách hàng rong ở thành phố Đài Bắc được điều chỉnh bởi Quy định quản trị hàng rong tại thành phố Đài Bắc (Regulations Governing Hawkers in

https://sso.agc.gov.sg/Act/EPHA1987

Taipei City).27 Văn bản này quy định quy trình cấp phép cho người bán hàng rong

và các điều kiện để thu hồi giấy phép, các cơ quan thực thi và thành lập các hiệp hội bán buôn ở các khu vực tạm thời cho hàng rong để tạo điều kiện và tập trung việc quản lý người bán hàng rong Chính quyền Thành phố Đài Bắc nhận thấy rằng không thể xoá bỏ hàng rong mà thay vào đó, hàng rong phải được quản lý Điều này phụ thuộc rất nhiều vào các hiệp hội buôn bán hàng rong

Chính quyền thành phố giao việc quản lý hàng rong cho các hiệp hội vì vậy không cần phải đối phó với mỗi người bán hàng rong Đối với các biện pháp trung hạn và dài hạn, báo cáo năm 2011 đề nghị chính quyền thành phố Đài Bắc phân bổ lại các quầy hàng trong các khu vực tập trung tạm thời cho những người bán hàng rong không có giấy phép Ngoài ra, cần trao quyền cho các hiệp hội tự quản và tự quản lý thông qua pháp luật để các hiệp hội này có thể thực hiện hiệu quả các chức

Đối với HongKong, từ đầu những năm 1970 chính quyền cấp phép mới cho người bán hàng rong và người bán hàng rong được cấp phép phải được đưa vào các chợ hàng rong hoặc các chợ công cộng Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy việc sắp xếp lại những người bán hàng trên đường phố vào các chợ không phải lúc nào cũng thành công Chẳng hạn, có rất nhiều khó khăn trong việc tìm ra các vị trí thích hợp,

đủ rộng để chứa tất cả những người bán hàng rong trên đường phố Do đó, chính quyền đã thông qua một cách tiếp cận thực tế hơn để giải quyết những lo ngại này Trường hợp đường phố có hàng rong, tình hình phải được kiểm soát và dần dần được cải thiện bằng cách điều chỉnh và hợp pháp hóa một số người bán hàng rong

và cho phép họ hoạt động với các mức phân bổ thích hợp Với chính sách trên cùng

với các hoạt động cưỡng chế hàng rong trái phép, mức độ tăng hàng rong đã được kiểm soát toàn bộ Mặt khác, thay đổi thói quen mua sắm của dân số và sự cạnh tranh ngày càng tăng từ nhiều cửa hàng bán lẻ đã dẫn đến việc giảm dần số lượng người bán hàng rong có giấy phép hành nghề Người chủ sở hữu giấy phép bán hàng rong sẽ phải đến quầy hàng của họ một cách trực tiếp khi quầy hàng của họ đang hoạt động Những người được cấp giấy phép có thể sử dụng trợ lý để giúp họ vận hành quầy hàng và nên đăng ký với cơ quan quản lý Mặt khác, nếu người được cấp phép phải vắng mặt trong một khoảng thời gian vì bệnh tật hoặc đi ra ngoài Hong Kong, họ có thể nộp đơn để chỉ định một người phó để vận hành gian hàng trong thời gian vắng mặt.29

Nhìn chung, các thành phố đều công nhận sự tồn tại của hàng rong như một phần của thành phố Vấn đề quan trọng là làm sao để các hoạt động này diễn ra đúng luật và quy định của nhà nước Các giải pháp chung về hàng rong TP.HCM có thể học hỏi bao gồm:

- Cấp giấy phép cho người bán hàng rong

- Quy hoạch các khu vực bán hàng rong

- Xây dựng các chợ/trung tâm bán hàng rong

- Quy định thời gian hoạt động của hàng rong trên đường phố hoặc trong các khu vực chỉ định

- Xác định chỉ tiêu diện tích cho quầy hàng rong

- Kiểm soát, tập huấn về vệ sinh môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng cháy chữa cháy

http://sh-streetfood.org/regulatory-department-of-street-food-vending-in-hong-kong/