Chuyển ngón chân làm ngón tay tại khoa Chấn thương chỉnh hình Bệnh viện Nhân dân 115, báo cáo 3 trường hợp

Tổn thương mất ngón tay thường do tai nạn lao động, tai nạn giao thông hay ẩu đả, để lại di chứng nặng nề không những cho bệnh nhân, gia đình và xã hội. Sau khi mất ngón tay bàn tay sẽ giảm chức năng tùy theo ngón và số ngón mất trong đó ngón cái chiếm 40-50%.

Trang 1

TẠP CHÍ CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH VIỆT NAM - SỐ ĐẶC BIỆT - 2016

Vũ Minh Đức*

Trương Văn Tài*

Nguyễn Đình Phú**

(*) Bác sĩ phẫu thuật khoa

Ngoại Chấn Thương Chỉnh

Hình BV Nhân Dân 115

(**)Bác sĩ Phó Giám Đốc,

Trưởng khoa Chấn Thương

Chỉnh Hình, BV Nhân Dân 115;

Phó Chủ Nhiệm Bộ Môn Chấn

Thương Chỉnh Hình Đại Học Y

Khoa Phạm Ngọc Thạch

Vu Minh Duc Truong Van Tai

Nguyen Dinh Phu

CHUYỂN NGÓN CHÂN LÀM NGÓN TAY TẠI KHOA CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH BỆNH VIỆN NHÂN DÂN 115, BÁO CÁO 3 TRƯỜNG HỢP

TÓM TẮT

Tổn thương mất ngón tay thường do tai nạn lao động, tai nạn giao thông hay ẩu

đả, để lại di chứng nặng nề không những cho bệnh nhân, gia đình và xã hội Sau khi mất ngón tay bàn tay sẽ giảm chức năng tùy theo ngón và số ngón mất trong

đó ngón cái chiếm 40-50% Bệnh nhân mất ngón tay sẽ mất chức năng lao động, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và tạo tâm lý mặc cảm cho bệnh nhân trong các mối quan hệ xã hội

Tùy theo chiều dài của ngón tay còn lại mà có thể sử dụng các kỹ thuật như: kéo dài đốt ngón bằng khung cố định ngoài, sử dụng vạt da có kèm một đoạn xương, chuyển ngón chân làm ngón tay, mất ngón cái có thể cái hóa ngón tay từ các ngón tay dài Trong các kỹ thuật này thì chuyển ngón chân làm ngón tay có những ưu điểm vượt trội: tương đồng về kích thước và chiều dài, có cảm giác và phục hồi gần hoàn toàn chức năng vận động của ngón tay

Từ tháng 4/2015 đến nay, tại khoa Chấn Thương Chỉnh Hình, Bệnh viện Nhân Dân 115, Tp Hồ Chí Minh chúng thôi thực hiện thành công phẫu thuật chuyển ngón chân cho 3 bệnh nhân mất ngón tay cho kết quả rất lạc quan

ABTRACT

Amputated fingers of hand often caused by occupational, traffic accidents or sharp object cut giving a severe sequela not only for the patients but also for their families and society After lost of finger the hand function will decrease, depend

on which finger or how many fingers were affected, in which thumb is about 40 – 50% The patients with finger amputation will lost function of labour, has effect on ordinary activities and causes depressed thinking in social relationships.

Depends on the length of the finger lost, some procedures can be used: lengthen the phalanx of the finger using external fixators, osteocutaneous flap, toe to hand transfer, if that is the thumb we can use long finger pollicization Among these techniques, toe to hand transfer has the best advantages: the same in size and length, has sensation and nearly total recovery of finger movement.

From April 2015 to now, at The Department of Trauma and Orthopedic of The People’s Hospital 115, We have performed three cases of toe to hand transfer with good result.

Trang 2

Phần 4: Phẫu thuật vi phẫu

Ngày nay cùng với sự phát triển kinh tế xã hội và kỹ

thuật, nhu cầu tăng năng suất trong sản xuất, sự đầu tư

máy móc trang thiết bị công nghiệp càng nhiều, ý thức

và tay nghề của công nhân chưa bắt kịp nhu cầu đó nên

các tai nạn lao động và tai nạn giao thông ngày càng

nặng nề và phức tạp, trong các tai nạn đó các tai nạn gây

tổn thương phức tạp của bàn tay cũng có xu hướng gia

tăng Các tổn thương dập nát bàn tay, dập nát hay đứt lìa

ngón cái và các ngón tay dài ngày càng nhiều Kết quả là

bàn tay bị giảm hoặc mất chức năng đáng kể ảnh hưởng

đến nghề nghiệp và sinh hoạt của bệnh nhân đặc biệt là

mất ngón tay cái, vì ngón cái chiếm 40% - 50% các chức

năng trong bàn tay và nếu mất cùng lúc 4 ngón tay dài

thì mức độ giảm chức năng cũng tương tự

Có nhiều phương pháp tái tạo ngón tay bị mất, tùy

thuộc vào chiều dài của phần ngón tay còn lại, trang thiết

bị của phòng mổ, tay nghề của phẫu thuật viên chúng ta

có thể sử dụng các kỹ thuật như: đốt hóa xương bàn hai

(1) (Littler) hoặc xương bàn 5 (2) (Tubiana), tạo hình

da-xương (Nicoladoni), kéo dài xương bàn theo phương

pháp Matev (3), tái tạo bằng vạt da Trung Quốc, cái hóa

ngón tay 2, 3, 4 (Gosset, Hilgenfeld, Letac), tái tạo theo

kỹ thuật Gillies, chuyển ngón chân làm ngón tay v.v…

Hiện nay, chuyển ghép ngón chân cái hoặc ngón

chân thứ hai lên thay thế ngón tay là một phẫu thuật

được ưa chuộng vì có nhiều ưu điểm Ngón chân cái

thay thế ngón tay có lợi điểm là mạnh mẽ, thẩm mỹ chấp

nhận được do ngón chân cái không có góc gù tự nhiên

như các ngón chân dài, di động tốt nhưng để lại di chứng

kém thẩm mỹ và chức năng cho bàn chân Đối với người

Âu Mỹ và người thành phố thì mất ngón chân cái không

phải là vấn đề lớn vì họ thường mang giày Nhưng đối

với đa số người Á – Phi, những bệnh nhân đa phần là

công nhân, nông dân họ phải sử dụng ngón chân cái để

giữ thăng bằng khi đi trên các đoạn đường trơn trợt lầy

lội Để tránh các bất lợi kể trên, nhiều tác giả đã dùng

ngón chân thứ hai để thay thế ngón tay như Foucher G,

Lister G, Mitz V, Leung P.C

Tại việt nam, Võ Văn Châu là người đầu tiên ứng

dụng kỹ thuật chuyển ngón chân thứ 2 làm ngón tay cái

và các ngón tay dài từ năm 1995 tại Bệnh Viện Chấn

Thương Chỉnh Hình TP Hồ Chí Minh Sau đó kỹ thuật

này được thực hiện tại nhiều trung tâm lớn trong cả

nước, nhưng đây là lần đầu tiên Khoa Chấn Thương

Chỉnh Hình Bệnh Viện Nhân Dân 115 thực hiện thành

công kỹ thuật vi phẫu phức tạp này

BN bị mất ngón tay do đứt lìa hay dập nát không được nối vi phẫu hay nối vi phẫu thất bại

Điều kiện phụ: tuổi, phái tính, nghề nghiệp, tay thuận, tâm lý Bệnh Nhân, độ dài của ngón tay còn lại Phòng mổ có trang bị dụng cụ vi phẫu thuật: kính hiển vi, kính lúp, dụng cụ vi phẫu, chỉ khâu vi phẫu thuật…

Phẫu thuật: Chúng tôi thực hiện phẫu thuật với

cùng một ê kíp phẫu thuật bao gồm 2 phẫu thuật viên, bệnh nhân được gây mê nội khí quản, với garrot chân lấy ngón và tay tổn thương Chúng tôi bóc tách mạch máu bàn tay trước sau đó bóc tách ngón chân kèm mạch máu, thần kinh

+ Chuẩn bị vùng nhận:

Tư thế: BN nằm ngửa, dang vai 900, khuỷu thẳng Ga-rô hơi cánh tay 250 mm Hg

Đường mổ hình U đi từ mặt trước ra sau mỏm cụt ngón tay

Bóc tách và gặm mỏm xương bàn

Bóc tách gân duỗi và gân gập Nếu gân cơ của ngón tay đã bị giật mất từ trước thì sử dụng các gân cơ khác như gân duỗi riêng ngón tay II, gân gập cổ tay quay, gân gan tay dài, gân gập nông ngón tay IV

Động mạch vùng nhận: động mạch quay ở hố lào hay các động mạch gian ngón, tĩnh mạch nhận: tĩnh mạch nông lưng bàn tay

Bóc tách thần kinh cảm giác mặt lòng và cảm giác mặt lưng

+ Bóc tách ngón chân: Tư thế BN nằm ngữa, vai dang, gối gập.

Đường rạch da lưng bàn chân hình S để bóc tách động mạch, tĩnh mạch, gân duỗi dài ngón chân

Đường rạch da quanh gốc ngón chân, bóc tách gân gấp, thần kinh mặt lòng

Bóc tách mạch máu từ trên xuống dưới theo động mạch

kẽ ngón thứ I cho đến gốc ngón chân thứ hai hay ba Cắt xương bàn theo độ dài cần thiết

Cắt cuống để mang ngón chân lên ngón tay

Đóng vết mổ

+ Ghép ngón chân vào ngón tay:

Kết hợp xương sau khi ước lượng chiều dài thích hợp của ngón chân được chuyển ghép

Khâu tĩnh mạch, khâu động mạch, khâu thần kinh,

Trang 3

khâu gân gập, duỗi

Khâu da không căng, nếu da quá căng thì tốt nhất nên

ghép da bào rời

Hậu phẫu:

Kê cao tay, không tì đè vao nơi có khâu nối mạch máu,

sưởi ấm để gia tăng tuần hoàn ngoại biên

Kháng sinh, chống co thắt mạch máu, kháng đông nếu

cần thiết, chống đau

Theo dõi ngón tay chuyển ghép

BÁO CÁO 3 TRƯỜNG HỢP LÂM SÀNG

Ca thứ I:

Họ tên: B D Đ nam SN 1997

Địa chỉ: Ấp 5, Tân Thới Thượng, Củ Chi

Nghề Nghiệp: Công Nhân

Nhập viện lúc: 18 giờ 50 phút ngày 28 tháng 1 năm 2015

Lí do nhập viện: Vết thương dập nát bàn tay Phải

Bệnh sử:

Bệnh Nhân khai “ Lúc 15 giờ ngày 28/1/2015 bệnh

nhân đang làm việc, sơ ý bị máy dập dập vào bàn tay

Phải bệnh nhân dược băng ép cầm máu, sơ cứu tại trung

tâm y tế huyện Củ Chi chuyển BV Nhân Dân 115

Chẩn đoán lúc nhập viện: Vết thương dập nát bàn tay Phải

Bệnh nhân trải qua 4 lần phẫu thuật

Phẫu thuật lần đầu: Phẫu thuật cấp cứu

Bệnh nhân được cắt lọc vết thương, cắt bỏ ngón II,

III cắt bỏ đốt xa ngón IV, V, xuyên kim dọc trục ngón I,

để hở vết thương đắp ẩm, nẹp bột

Sau mổ 10 ngày, ngón tay cái hoại tử hoàn toàn,

bệnh nhân được lên chương trình mổ cắt bỏ ngón I, cắt

lọc mô hoại tử

Hình 1: Bàn tay Phải hoại từ sau tai nạn 10 ngày

Phẫu thuật lần hai: phẫu thuật cắt lọc

Bệnh nhân được cắt lọc hoàn toàn các mô hoại tử,

Hình 2: Bàn tay Phải sau khi cắt lọc sạch các mô hoại tử

Phẫu thuật lần ba: Phẫu thuật làm vạt da liên cốt

sau che mỏm cụt

Hình 3: Thiết kế vạt da liên cốt sau che mỏm cụt bàn tay

Hình 4: Vạt da liên cốt sau che hoàn toàn mỏm cụt

bàn tay phải

Phẫu thuật lần bốn: phẫu thuật chuyển ngón

Hình 5: Chuẩn bị vùng cho và vùng nhận

Hình 6: Bóc tách ngón chân thứ 2

Trang 4

Hình 7: Bóc tách ngón chân thứ 2 hoàn tất và khâu da

Hình 8: Kết quả 4 tuần sau mổ chuyển ghép ngón chân

chân thứ 2 làm ngón tay cái

Hình 9: x-quang kiểm tra sau mổ 4 tuần

Hình 10: Dùng khung Banjo kéo thẳng ngón IV, V

và kiểm tra chức năng đối ngón cái

Ca thứ II:

Họ tên: T V Đ nam SN 1976

Địa chỉ: Ấp 3, Tân Kiên, Bình Chánh

Nghề Nghiệp: Kinh Doanh

Bệnh sử:

Bệnh Nhân khai “ năm 1999 bệnh nhân đang làm

việc, sơ ý bị dây curoa quấn vào ngón II tay Phải, đã

được khâu mỏm cụt ngón II, Hiện muốn chuyển ngón

nhập BV Nhân Dân 115

Hình 2 Bóc tách ngón chân thứ II cho việc chuyển ghép

Hình 3 Kết quả sau mổ 6 tháng

Ca thứ III:

Họ tên: K S Đ nam SN 1973 Địa chỉ: Thôn 5, Dân Quyền, Triệu Sơn, Thanh Hóa Nghề Nghiệp: Kinh Doanh

Bệnh sử:

Bệnh Nhân khai ngày 14/02/014 bệnh nhân bị tai nạn giao thông, không rõ cơ chế, được cắt cụt ngón II, III, IV, V tay Phải Hiện muốn chuyển ngón nhập BV Nhân Dân 115

Hình 1 Bàn tay Phải trước mổ

Trang 5

BÀN LUẬN

1 Các phương pháp kéo dài ngón tay cho một ngón

tay vừa thiếu thầm mỹ và không cải thiện nhiều về mặt

chức năng Chuyển ngón chân làm ngón tay được chấp

nhận rộng rãi vì cho hình ảnh ngón tay thẩm mỹ hơn

và có chức năng hơn vì tái tạo khả năng đối ngón và có

cung cầm nắm tương đối rộng Việc cái hóa các ngón

tay dài bàn tay lại mất một ngón tay dài có thể gây giảm

chức năng bàn tay ở những người lao động nặng nhọc

2 Việc chọn lựa ngón chân cái hay ngón chân thứ 2 cho việc thay thế ngón tay còn nhiều bàn cãi Đối với những người làm việc văn phòng thường xuyên đi giày mất ngón chân cái thì không quá quan trọng, những người lao động chân tay,công nhân, nông dân, thường

đi chân đất trên đường trơn trợt phải dùng ngón chân cái víu chặt xuống mặt đường thì mất một ngón chân cái là một mất mát khá lớn Về mặt chức năng thì các tác giả

Âu Mỹ thích lấy ngón chân cái vì nó có vẽ mạnh mẽ rắn

Hình 4 Chức năng cầm nắm tốt và lành xương tốt sau 6 tháng Hình 3 Kết quả sau 6 tháng tạo cung cầm nắm rất tốt

Hình 2 Bóc tách 2 ngón chân II và III

Trang 6

Tài liệu tham khảo

1 VO VAN CHAU – Chuyển ghép ngón chân II để tái tạo ngón

tay – Tạp chí y học thành phố Hồ Chí Minh, 2005, tập 9, số

2, trang 13

2 PAO-YUAN LIN et al - A systematic review of outcomes

of toe-to- thumb transfers for isolated traumatic thumb

amputation - Hand (2011) 6:235–243

3 STEVEN L HENRY - Thumb Recon struction with Toe Transfer

- J Hand Microsurg (July–December 2010) 2(2):72–78

4 ZHONG WEI CHEN et al - Reconstruction of the Thumb and

Digit by Toe to Hand Transplantation - World J Surg 15,

429-438, 1991

5 LITTLER J.W – On making a thumb: on one hundred years

of surgical effort – J.Hans Surg V1n1, 1976: 35 – 51.

6 TUBIANA R.- Traite de Chirugie de la main – Tome 3, Paris

Edit, 1986: 968 – 976.

7 FOUCHER G, HULTGREN T, MERLE M, BRAUN F.M –

Alongement digital selon Matevm à propos de 20 cas – Ann, Chir, Main V7N3, 1988: 210 – 216

thu nhỏ lại để cải thiện tính thẩm mỹ

3 Vì số ca chuyển ghép còn ít nên việc đánh giá

chức năng vận động và cảm giác của ngón chân sau khi

chuyển ghép làm ngón tay chưa thực hiện được, chúng

tôi cần theo dõi thêm thời gian đủ dài và số lượng ca

được chuyển ghép tương đối lớn

Việc chuyển ghép ngón chân làm ngón tay là một phẫu thuật phức tạp, đòi hỏi sự tỉ mỉ, điều kiện trang thiết bị hiện đại tốn nhiều công sức và thời gian Đây

là những ca phẫu thuật đầu tiên được thực hiện tại khoa Chấn Thương Chỉnh Hình Bệnh Viện Nhân Dân

115, đánh dấu một bước ngoặc lớn tạo thêm cơ hội cho những bệnh nhân có tổn thương phức tạp bàn tay gây mất hay hoại tử ngón tay, nhằm giúp bệnh nhân phục hồi sức khỏe và nhanh chóng trở về với cuộc sống hữu ích thường ngày

Định dạng
Số trang	6
Dung lượng	1,13 MB