Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh bắc ninh

định truy tố, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án, bị can theo đúng quy định củapháp luật đối với các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.- Về thời gian: Luận văn nêu đánh g

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH

SỰ

HÀ NỘI, 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độclập của riêng tôi

Các kết quả nêu trong Luận văn này chưa từng được công bố trong bất

kỳ công trình khoa học nào khác Các số liệu tôi trích dẫn trong luận văn là sốliệu thực tế, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định từnhững tài liệu tôi thu thập được

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực và chính xác của Luận văn này

Tác giả luận văn Lương Đức Huyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 8 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỰC

HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA 8 CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU DO NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI 8 THỰC HIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH 8 1.1 Khái niệm, đặc điểm các tội xâm phạm sở hữu: 8 1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, đối tượng, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu

do người dưới 18 tuổi thực hiện: 11 1.3 Pháp luật về thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện 22 Chương 2 39 THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG

GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC TỘI VỀ XÂM PHẠM SỞ HỮU

DO NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN TẠI TỈNH BẮC

NINH 39 2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình

tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện tại

tỉnh Bắc

Ninh 39 2.2 Thực trạng thực thành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện

trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh 46 Chương 3 70

YÊU CẦU, GIÁP PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU DO NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI THỰC HIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH 70 3.1 Yêu cầu nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố

trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người

dưới 18 tuổi thực hiện 70 3.2 Những giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền

công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do

người dưới 18 tuổi thực hiện: 77 KẾT LUẬN 87 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS Bộ luật Hình sự

BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sựCQĐT Cơ quan điều tra

ĐTV Điều tra viên

KSV Kiểm sát viên

QCT Quyền công tố

TAND Tòa án nhân dân

THQCT Thực hành quyền công tốTTHS Tố tụng hình sự

TNHS Trách nhiệm hình sựVKS Viện kiểm sát

VKSND Viện kiểm sát nhân dânXHCN Xã hội chủ nghĩa

XPSH Xâm phạm sở hữu

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1: Số vụ án, bị can về các tội xâm phạm sở hữu đã được điều tra,

khởi tố trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh 46

Bảng 2.2: Số người dưới 18 tuổi phạm tội xâm phạm sở hữu bị khởi tố trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh 47

Bảng 2.3: Số bị can dưới 18 tuổi đã bị khởi tố về tội xâm phạm sở hữu 48

Bảng 2.4 Tổng hợp kết quả KSĐT từ năm 2016 đến năm 2019 55

Biểu đồ 2.1: Số bị can, vụ án phạm tội xâm phạm sở hữu qua các năm 46

Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ tội phạm XPSH do người dưới 18 tuổi thực hiện theo tội danh năm 2019 47

1 Tính cấp thiết của đề tài

MỞ ĐẦU

Trong những năm trở lại đây, tình trạng trẻ em phạm tội nói chung vànhững tội xâm phạm sở hữu như “trộm cắp tài sản”, “cướp tài sản” … nóiriêng ở Việt Nam ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ nghiêm trọngcủa tội phạm Tình trạng phạm tội của người dưới 18 tuổi đã trở thành mộtvấn đề nhức nhối trong xã hội Các đối tượng phạm tội không chỉ là bồng bột,thiếu suy nghĩ hay bị xúi giục mà càng ngày chúng càng có thủ đoạn tinh vi,

có sự tính toán chuẩn bị kỹ lưỡng, có tổ chức và hình thành các băng nhómchuyên nghiệp Chính vì thế, hậu quả mà chúng gây ra càng ngày càng nghiêmtrọng và có tính nguy hiểm cao, đe dọa đến cuộc sống bình yên của người dân

Số lượng các vụ án có bị cáo là người dưới 18 tuổi tăng lên cùng với nó là tuổiđời trẻ hóa của các bị cáo và mức độ nghiêm trọng mà chúng gây ra, có nhiều

vụ án với khung hình phạt cao nhất là chung thân hoặc tử hình

Theo báo cáo về công tác phòng chống tội phạm của Chính phủ trìnhQuốc hội khóa XIII tại kỳ họp thứ 2 cho thấy, tội phạm vị thành niên ngàycàng gia tăng, chiếm 15-18% Mỗi năm,số người bị bắt giữ, truy tố là hơn 115nghìn người, trong đó số lượng trẻ vị thành niên chiếm 16-18% Chính từtình trạng trên, ông Nguyễn Đức Chung – Giám đốc Công an thành phố HàNội đã phát biểu “chỉ sau 5-10 năm nữa đất nước chúng ta sẽ có gần 1 triệungười có tiền án tiền sự, trong đó có 200 nghìn người dưới 30 tuổi” Nhữngcon số đáng báo động này nếu không được chú ý quan tâm đúng mức thì đấtnước ta sẽ đi về đâu, xã hội sẽ ra sao khi những người làm chủ đất nước saunày, những người trẻ tuổi với tương lai rất dài ở phía trước lại có tỉ lệ cao đã

có tiền án tiền sự ?

Như đã nói, những tội phạm chưa thành niên là nhóm tội phạm đặc biệt

và việc xét xử đúng người đúng tội, đúng pháp luật cũng có vai trò và ý nghĩacực kỳ quan trọng không những ảnh hưởng đến bản thân, tương lai của ngườiphạm tội mà còn ảnh hưởng đến tương lai sau này của cả 1 thế hệ Để đảmbảo được như vậy thì hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điềutra có ý nghĩa cực kỳ quan trọng Hoạt động thực hành quyền công tố trong

giai đoạn điều tra tội phạm của Viện kiểm sát chặt chẽ, theo đúng pháp luật sẽgiúp cơ quan điều tra điều tra vụ án theo đúng hướng, không làm oan saingười vô tội, không bỏ lọt tội phạm, giúp cho Tòa án xét xử một cách kháchquan, đúng người, đúng tội, hạn chế việc oan sai, kháng cáo, kháng nghị lêncấp trên.

Bắc Ninh là một tỉnh có diện tích đất tự nhiên nhỏ nhưng lại có số lượngdân cư lớn, tập trung nhiều khu công nghiệp, khu kinh tế Trong tiến trình hộinhập kinh tế quốc tế và đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp vừa và nhỏ,tỉnh Bắc Ninh đã có những phát triển tích cực, tỷ lệ đô thị hóa nhanh Tuynhiên, hệ lụy của nó là việc phát sinh nhiều hành vi phạm tội mới, trong đó tộixâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi gây ra càng ngày càng phức tạp vàlan rộng số lượng người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn tỉnh mỗi năm đềutăng, tính chất mức độ hậu quả ngày càng nghiêm trọng hơn Bên cạnh đó, sovới yêu cầu cải cách tư pháp, công tác thực hành quyền công tố của Việnkiểm sát nhân dân tỉnh vẫn còn những hạn chế, nhất là trong giai đoạn điều tracác vụ án, và nhóm tội xâm phạm về sở hữu – nhóm tội phạm phổ biến trênđịa bàn tỉnh còn nhiều hạn chế, bất cập Một số vụ án về xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện còn để xảy ra những vấn đề truy tố không đúngtội danh, không đúng khung hình phạt, trả hồ sơ điều tra…mà nguyên nhânmột phần do hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra củaViện Kiểm sát nhân dân

Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn

điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

Công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện của VKSND nói chung, VKSNDthực tiễn tại tỉnh Bắc Ninh nói riêng mang tính chất đặc thù các biệt nên chưa

có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách trực tiếp vấn đề này Tuy nhiên,một số công trình có liên quan nghiên cứu các vấn đề về thực hành quyền công

tố của VKSND

trong giai đoạn điều tra và tội phạm chưa thành niên dưới các khía cạnh, góc độ

khác nhau Bao gồm:

- Sách chuyên khảo:

+ "Tìm hiểu tội phạm và các tội xâm phạm sở hữu" của Trần Minh

Hưởng, Nguyễn Văn Hiến [12]

+ "Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai

đoạn điều tra" của Lê Hữu Thể [20].

+ "Một số vấn đề về tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động

điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp"

của Nguyễn Hải Phong [14]

+ “Thẩm quyền của Kiểm sát viên trong giai đoạn điều tra theo quy định

của Bộ luật tố tụng hình sự Liên bang Nga và Việt Nam”của Tiến sỹ Mai Đắc

Biên”

- Các đề tài khoa học và chuyên đề nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân tối cao:

+ "Những vấn đề lý luận về quyền công tố và thực hành quyền công tố ở

Việt Nam từ năm 1945 đến nay" của Viện kiểm sát nhân dân tối cao [24].

+ "Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra theo yêu

cầu cải cách tư pháp" của Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án

hình sự về trật tự xã hội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao;

+“Thẩm quyền của Kiểm sát viên theo quy định của Bộ luật tố tụng hình

sự Việt Nam” của TS.Mai Đắc Biên, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Những vấn

đề cấp bách về pháp luật và hoạt động áp dụng pháp luật trên vùng BắcCapcadơ Trường Đại học Công an, Thành phố Kracnodar, Liên bang Nga;2010;

+“Vấn đề giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm và kiến nghị khởi tố trong dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi” củaTS.Mai Đắc Biên; Tạp chí Kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân tối cao, số 17,tháng 9/2015;

+ Những vấn đề đặt ra đối với công tác kiểm sát điều tra các vụ án hình

sự do pháp nhân thương mại thực hiện” của TS.Mai Đắc Biên, Tạp chí Kiểmsát-Viện kiểm sát nhân dân tối cao, số 05, tháng 3 /2019;

- Các luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ Luật học:

+ Luận văn thạc sỹ luật học của Vũ Thị Thu Quyên về "Hoàn thiện pháp

luật bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội ở Việt Nam hiện nay” năm

2003[8]

+ Luận văn thạc sỹ luật học của Trần Văn Dũng về "Trách nhiệm hình

sự

của người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam", năm 2003;

+ "Quyền công tố ở Việt Nam" của Lê Thị Tuyết Hoa [10].

+ "Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố vụ án, khởi tố bị

can của Viện kiểm sát nhân dân ở Việt Nam" của Hoàng Xuân Đàn [7].

+ "Áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra

các tội xâm phạm sở hữu của Viện kiểm sát nhân dân ở tỉnh Vĩnh Phúc" của

Trần Xuân Tư [22]

Ngoài những công trình trên còn khá nhiều công trình khác được đăngtrên các báo cáo, các tạp chí nghiên cứu chuyên ngành, là luận văn Thạc sĩ về

về thực hành quyền công tố ở những giai đoạn khác nhau của tố tụng hình sự :

+ Nguyễn Đình Gấm: "Nguyên nhân tâm lý xã hội của tội phạm vị thành

niên", Tạp chí Tâm lý học số 5/2002[31] ;

+ Trương Minh Mạnh: "Phân loại tội phạm với việc quy định trách

nhiệm hình sự của người dưới 18 tuổi", Tạp chí Kiểm sát số 8/2002[32].

Tuy vậy, tính đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện vềthực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh Đây là công trìnhnghiên cứu đầu tiên về vấn đề này ở cấp độ Thạc sĩ Những bài viết, sáchchuyên khảo và các công trình khoa học nêu trên là những tài liệu tham khảorất hữu ích và có giá trị trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài luậnvăn

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn:

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn:

Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận

và thực tiễn về thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện của VKSND tỉnh Bắc Ninh.Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất những quan điểm, giải pháp nâng cao chấtlượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện của VKSND tỉnh Bắc Ninh trong thờigian tới, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp

3.2 Nhiệm vụ của luận văn:

- Làm rõ cơ sở lý luận, xác định các khái niệm có liên quan đến tộiphạm chưa thành niên, thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra cáctội xâm phạm sở hữu

- Phân tích, đánh giá tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu ở tỉnh BắcNinh; thực trạng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện thực tiễn tại tỉnh Bắc Ninh; trên

cơ sở đó đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế trong công tác này,

từ đó xác định nguyên nhân những hạn chế đó

- Xác định các quan điểm, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượngthực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện thực tiễn tại tỉnh Bắc Ninh từ đó có thể cải cách

tư pháp trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Những vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác thực hành quyền công tốtrong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thựchiện tại tỉnh Bắc Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về phạm vi đối tượng nghiên cứu: Luận văn chỉ nghiên cứu những vấn

đề lý luận và thực tiễn thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra (cụthể là từ khi khởi tố vụ án hình sự đến khi kết thúc điều tra, VKSND ra quyết

định truy tố, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án, bị can theo đúng quy định củapháp luật) đối với các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

- Về thời gian: Luận văn nêu đánh giá thực trạng thực hành quyền công

tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu của VKSND tỉnh BắcNinh trong 04 năm từ năm 2016 đến năm 2019

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận:

Cơ sở lý luận của luận văn căn cứ chủ yếu theo chủ nghĩa Mác – Leenin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và nhà nước và pháp luật Ngoài ra luận văn cũng dựatrên quan điểm của Đảng về tăng cường pháp chế trong đấu tranh phòng ngừatội phạm, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Trong luận văn này, tác giả áp dụng phương pháp luận chủ nghĩa duyvật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lê nin kếthợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật làm cơ sở đánh giácác vấn đề Để đạt được hiệu quả cao, tác giả sẽ kết hợp phương pháp phântích, tổng hợp, so sánh, thống kê, logic để nghiên cứu các vấn đề đưa ra

6 Ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn của đề tài:

Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu tương đối toàn diện

và hệ thống về thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tộixâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh BắcNinh Chính vì vậy, luận văn có một số đóng góp khoa học mới sau:

- Luận văn xây dựng được khái niệm, nội dung, đặc điểm, vai trò củathực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh Xác định và phântích các yếu tố bảo đảm áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tốtrong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thựchiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh

- Đánh giá khách quan, toàn diện về thực trạng, làm rõ nguyên nhân,những hạn chế của hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều

tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn ởtỉnh Bắc Ninh từ năm 2016 đến năm 2019.

- Đưa ra quan điểm và một số giải pháp bảo đảm thực hành quyềncông tố ở giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổithực hiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới nhằm đáp ứng yêucầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN trong giaiđoạn hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo đểgiảng dạy, học tập trong các trường Đại học có liên quan đến đề tài nghiêncứu, hoặc cũng có thể làm cơ sở tham khảo cho các điều tra viên, kiểm sátviên

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận nội dung của luận văn bao gồm 3 chương:

+ Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về thực hành quyền

công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

+ Chương 2: Thực trạng về thực hành quyền công tố trong giai đoạn

điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện tại tỉnh Bắc Ninh.

+ Chương 3: Yêu cầu, giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh.

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỰC HÀNH

QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA

CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU DO NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI

THỰC HIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH 1.1 Khái niệm, đặc điểm các tội xâm phạm sở hữu:

1.1.1 Khái niệm các tội xâm phạm sở hữu:

Sở hữu được hiểu theo nghĩa chung nhất đó là việc chiếm hữu, quản lý,

sử dụng và định đoạt tài sản Theo Từ điển Luật học thì sở hữu là "Quan hệ xãhội thông qua đó xác định tài sản thuộc về ai? Do ai chiếm hữu, sử dụng vàđịnh đoạt tài sản trong xã hội"

Tài sản theo qui định tại điều 163 của BLDS 2015 bao gồm: Vật, tiền,giấy tờ có giá và các quyền tài sản Vật là "Bộ phận của thế giới vật chất cóthể đáp ứng nhu cầu của con người, con người có thể kiểm soát được Vật cóthể tồn tại tự nhiên hoặc do con người tạo ra" Tiền là phương tiện thanh toán,bao gồm tiền giấy, tiền kim loại và các loại giấy tờ có giá như tiền Giấy tờ cógiá là giấy tờ xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giấy tờ có giávới người sở hữu giấy tờ đó trong một thời hạn nhất định có kèm theo điềukiện về lãi suất và các điều kiện khác Các quyền tài sản là "Quyền của chủthể đối với một tài sản, một khối tài sản trị giá được bằng tiền và có thểchuyển giao trong giao lưu dân sự Quyền tài sản bao gồm cả quyền sở hữu trítuệ được quy định bởi pháp luật sở hữu trí tuệ" [18, tr.656] Quyền sở hữu baogồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt của chủ sở hữutheo quy định của pháp luật Các hành vi xâm phạm quan hệ sở hữu có nghĩa

là xâm phạm các quyền sở hữu nói trên

Để làm rõ khái niệm tội xâm phạm sở hữu, trước hết cần làm rõ kháiniệm tội phạm Theo Điều 8 BLHS thì:

“Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS,

do người có năng lực TNHS thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạmđộc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độchính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã

hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe,danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của côngdân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật XHCN” [15].

Trên cơ sở những trình bày về tài sản, sở hữu tài sản, quyền sở hữu tài

sản, khái niệm tội phạm, có thể định nghĩa: Các tội xâm phạm sở hữu là

những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý, xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác, gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Các tội xâm phạm sở hữu gồm 14 tội được quy định từ Điều 168 đếnĐiều 180 Chương XVI của BLHS năm 2015[19]

1.1.2 Đặc điểm tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện

+ Khách thể

Khách thể của tội xâm phạm sở hữu nói chung và tội xâm phạm sở hữu

do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng là quan hệ sở hữu được luật hình sựbảo vệ hay nói cách khác là quyền bất khả xâm phạm về sở hữu tài sản đượcNhà nước bảo hộ

Các tội xâm phạm sở hữu phải là những hành vi gây thiệt hại hoặc đe dọagây thiệt hại cho quan hệ sở hữu; xâm phạm các quyền chiếm hữu, sử dụng vàđịnh đoạt về tài sản; phản ánh được đầy đủ bản chất nguy hiểm cho xã hội củahành vi Ngoài ra, hai khách thể là quan hệ nhân thân và quan hệ sở hữu cũng

có thể đồng thời bị xâm phạm đối với tội phạm xâm phạm sở hữu Có thể thấy,tài sản bao gồm vật, giấy tờ có giá, tiền và các quyền tài sản là đối tượng tácđộng trực tiếp của các tội xâm phạm sở hữu Tuy nhiên, một số vật đặc biệtkhông được coi là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu mà là đốitượng của các hành vi phạm tội khác Ví dụ: Công trình, phương tiện giaothông vận tải, thông tin liên lạc, các loại vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuậtquân sự…Những đối tượng tác động của tội xâm phạm sở hữu có ý nghĩa quantrọng trong việc định tội, định khung hình phạt Tính chất của tài sản là cơ sở đểphân biệt các tội XPSH với các tội phạm khác Trị giá tối thiểu của tài sản là cơ

sở để định tội đối với 1 số tội phạm Đối tượng tác động còn có ý nghĩa định

+ Mặt khách quan :

Có thể nói, những dấu hiệu của tội phạm diễn ra và tồn tại bên ngoài thếgiới khách quan, các điều kiện bên ngoài được coi là mặt khách quan của tộiphạm nói chung Mặt khách quan của tội xâm phạm sở hữu nói chung và tộixâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng đều thể hiện ởmột trong các hành vi khách quan chiếm đoạt như: trộm cắp, cướp, cướp giật,chiếm giữ trái phép, sử dụng trái phép, huỷ hoại, làm hư hỏng tài sản, làm mấtmát, lãng phí tài sản

Tính chất chiếm đoạt là đặc trưng của tội xâm phạm sở hữu nhưng khôngphải mọi tội phạm có tính chất này đều là tội XPSH Ví dụ như: Tội lạm dụngchức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355) không phải là tội xâm phạm

sở hữu mà là tội phạm tham nhũng Ngược lại, một số tội không có tính chấtchiếm đoạt nhưng vẫn được xếp vào nhóm tội xâm phạm sở hữu, bị truy cứutrách nhiệm vì gắn trách nhiệm của họ đối với tài sản Ví dụ: Tội hủy hoạihoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178); tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hạiđến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp (Điều 179); tội vô ýgây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản (Điều 180)

Hậu quả mà các tội XPSH gây ra chủ yếu là thiệt hại về tài sản Tuynhiên, đối với một số tội thì hậu quả gây ra ngoài thiệt hại về tài sản còn cóthiệt hại về tính mạng, sức khoẻ Vì vậy, đối với những tội này thì mặc dùchưa chiếm đoạt được tài sản nhưng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưtội cướp tài sản, tội cướp giật tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản Tộixâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện đa phần liên quan đếnchiếm đoạt tài sản như tội cướp giật tài sản, tội cướp tài sản, tội trộm cắp tàisản Phân biệt tội phạm với hành vi vi phạm phải căn cứ vào giá trị tài sản bịthiệt hại; nếu chưa đến mức quy định của BLHS thì chưa bị coi là tội phạm

+ Mặt chủ quan :

Tội phạm được cấu thành khi mặt chủ quan và khách quan thống nhấtvới nhau Ba yếu tố biểu hiện mặt khách quan của tội phạm bao gồm: lỗi,động cơ phạm tội và mục đích phạm tội Trong các tội xâm phạm sở hữu nóichung và tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng, một

số tội chỉ có thể được thực hiện do lỗi cố ý và mục đích là vụ lợi như các tộichiếm đoạt và chiếm giữ trái phép tài sản, có tội thực hiện do lỗi cố ý nhưngkhông có mục đích chiếm đoạt tài sản Một số tội khác như huỷ hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản được thực hiện do lỗi cố ý, nhưng mục đích phạm tộirất khác nhau Tội thực hiện do lỗi vô ý là tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hạinghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước, tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọngđến tài sản

+ Chủ thể :

Các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện có chủ thể làngười thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, có năng lực TNHS và dưới 18tuổi Theo BLHS năm 2015 thì người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịuTNHS trong trường hợp phạm tội: Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều169) kể cả Khoản 1 là tội phạm nghiêm trọng và trường hợp phạm tội rấtnghiêm trọng do cố ý đối với các tội: Cướp tài sản (Điều 168), Cưỡng đoạt tàisản (Điều 170), Cướp giật tài sản (Điều 171), Trộm cắp tài sản (Điều 173),huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178).Riêng đối với tội thiếutrách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước đòi hỏi chủthể phải là những người có chức vụ, quyền hạn trong việc quản lý tài sản hoặc

có nhiệm vụ trực tiếp quản lý tài sản (chủ thể đặc biệt) vì thế người dưới 18tuổi không thể là chủ thể của tội này

1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, đối tượng, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện:

1.2.1 Khái niệm thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

Theo quy định của BLTTHS, hoạt động điều tra trong giai đoạn điềutra các vụ án hình sự của cơ quan điều tra (CQĐT) là hoạt động phát hiện, thuthập chứng cứ theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định Hoạt động điều trabắt đầu từ khi xảy ra sự kiện, vụ việc có dấu hiệu của tội phạm và kết thúc khiCQĐT hoàn thành việc điều tra, kết luận điều tra đề nghị VKS truy tố hoặc vụ

án bị đình chỉ điều tra Hoạt động điều tra có thể chấm dứt khi có căn cứ chấm

dứt thực hành quyền công tố hoặc có thể tiếp tục trong những trường hợpVKS hoặc Tòa án trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung, điều tra lại.

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra là một nội dung cấuthành hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND Thực hành quyềncông tố trong giai đoạn điều tra thực chất là đảm bảo việc truy cứu TNHS,buộc tội đối với người phạm tội có đầy đủ căn cứ pháp lý Thực hành quyềncông tố trong giai đoạn điều tra gắn liền với việc tiến hành các hoạt động điềutra, tức là bất cứ khi nào và ở đâu, CQĐT tiến hành điều tra, thì khi đó VKS

có trách nhiệm thực hành quyền công tố Khi thực hành quyền công tố tronggiai đoạn điều tra, VKS tiến hành các hoạt động: khởi tố vụ án hình sự; phêchuẩn, không phê chuẩn, thay đổi, hủy bỏ quyết định, thay đổi hoặc bổ sungquyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can không có căn cứ và trái phápluật; phê chuẩn, không phê chuẩn lệnh bắt giữ…; quyết định áp dụng, thayđổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế; đề ra yêu cầu điều tra

và yêu cầu cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành hoạt độngđiều tra, yêu cầu truy nã bị can, áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt;trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra; khởi tố vụ án hình sự khi pháthiện hành vi của người có thẩm quyền có dấu hiệu trái pháp luật; quyết địnhviệc gia hạn thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam, chuyển vụ án, áp dụng thủtục rút gọn, bắt buộc chữa bệnh, hủy bỏ quyết định tách, nhập vụ án…

Phạm vi bắt đầu và kết thúc thực hành quyền công tố trong giai đoạnđiều tra theo quy định của pháp luật hiện hành và tinh thần Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về "Một số nhiệm vụ trọng tâmcủa công tác tư pháp trong thời gian tới", được xác định theo hướng: “Hoạtđộng công tố phải được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quátrình tố tụng nhằm bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, khônglàm oan người vô tội, xử lý kịp thời những trường hợp sai phạm của nhữngngười tiến hành tố tụng khi thi hành nhiệm vụ…”[2] Như vậy, phạm viTHQCT trong giai đoạn điều tra đối với các tội xâm phạm sở hữu do ngườidưới 18 tuổi thực hiện bắt đầu từ khi CQĐT ra quyết định khởi tố vụ án hình

sự đến khi kết thúc việc điều tra

Từ những phân tích trên, có thể định nghĩa thực hành quyền công tốtrong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực

hiện của VKSND như sau: Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra

các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện là việc VKSND sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố được pháp luật quy định để truy cứu TNHS, buộc tội đối với người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi xâm phạm sở hữu bị coi là tội phạm;được thực hiện từ khi khởi tố vụ án và kết thúc khi CQĐT kết thúc điều tra, ra kết luận đề nghị truy

tố hoặc quyết định đình chỉ vụ án theo đúng quy định của pháp luật.

1.2.2 Đặc điểm thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

Thứ nhất, thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm

phạm sở hữu của VKSND là sự thể hiện quyền lực Nhà nước trong tố tụnghình sự

Pháp luật thể hiện ý chí của Nhà nước Thực hành quyền công tố tronggiai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiệncủa VKSND chính là sự thể hiện ý chí đó trong quá trình điều chỉnh củapháp luật đối với tội phạm và người phạm tội dưới 18 tuổi Thực hànhquyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự là chức năng hiếnđịnh của VKS trong việc thực thi quyền lực Nhà nước để truy cứu TNHS,buộc tội người phạm tội nói chung và đối với người dưới 18 tuổi phạm tộinói riêng Do đó, trong chừng mực nhất định, thực hành quyền công tốtrong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu còn mang tính chính trị,phục vụ cho những mục đích chính trị nhất định

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện là hoạt động thực hiện, áp dụng phápluật nhằm đảm bảo cho toàn bộ hoạt động điều tra, truy tố các vụ án hình

sự đối với tội phạm xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện củacác cơ quan tiến hành tố tụng được tuân thủ theo đúng quy định của phápluật và những quy định đặc thù dành cho tội phạm là người dưới 18 tuổi

Đây chính là các hoạt động thể hiện quyền lực Nhà nước trong việc thựchiện chức năng duy trì trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyềnthông qua việc truy cứu TNHS đối với chủ thể đó có hành vi gây nguyhiểm cho xã hội và bị coi là tội phạm mà ở đây chủ thể đặc biệt là ngườidưới 18 tuổi.

Trong tổ chức và hoạt động của VKS các cấp, hoạt động thực hànhquyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự của các Kiểm sátviên (KSV) phải tuân theo pháp luật, chịu sự lãnh đạo tập trung của Việntrưởng VKS mỗi cấp và chịu sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng VKSNDtối cao VKS cấp trên có quyền rút, hủy bỏ các quyết định trong thực hànhquyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự của VKS cấp dướinếu các quyết định đó không có căn cứ, trái pháp luật

Những quyết định của VKS khi thực hành quyền công tố trong giai đoạnđiều tra các vụ án hình sự là thể hiện quyền lực nhà nước và bảo đảm quyềnlực nhà nước được thực thi Bảo đảm thi hành các quyết định của VKS sẽ bảođảm cho quá trình điều tra các vụ án hình sự được thực hiện đúng quy địnhcủa pháp luật, qua đó pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và thống nhất.Đối với đối tượng phạm tội đặc biệt là người dưới 18 tuổi thì việc thực hànhquyền công tố trong giai đoạn điều tra càng đảm bảo quyền lợi cho ngườidưới 18 tuổi phạm tội

Thứ hai, thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm

phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện là hoạt động chỉ do VKSNDtiến hành theo quy định của pháp luật

Theo quy định tại Điều 107 của Hiến pháp năm 2017 VKSND có chứcnăng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Chức năngthực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự nói chung,các vụ án xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng đượcquy định tại Điều 14, Luật tổ chức VKSND năm 2014 Theo đó, VKS là cơquan duy nhất được phát động quyền công tố một cách độc lập, tức là cơ quanquyết định việc khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can.Theo quy định của pháp luật, có nhiều cơ quan có quyền khởi tố, đó là:

CQĐT, VKS, Tòa án và một số cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra như: Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm Tuynhiên, quyền quyết định việc khởi tố vụ án hình sự độc lập thì chỉ có VKS.Đối với những quyết định khởi tố vụ án của Tòa án không có căn cứ thì VKScùng cấp có quyền kháng nghị lên Tòa án cấp trên Mọi quyết định khởi tố vụ

án hình sự của các cơ quan khác không hoàn toàn độc lập; các quyết định nàyphải được VKS xem xét, quyết định mới thực sự có hiệu lực pháp luật VKSluôn có quyền tự mình khởi tố hoặc yêu cầu CQĐT khởi tố vụ án trong mọitrường hợp và không có ngoại lệ Chức năng thực hành quyền công tố tronggiai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiệncủa VKSND với quyền quyết định khởi tố vụ án độc lập, có thể hủy bỏ quyếtđịnh khởi tố của CQĐT, VKS ngay từ giai đoạn điều tra xác định tuổi của đốitượng phạm tội có phải là người dưới 18 tuổi hay không, mức độ tội phạm cóphải chịu TNHS hay không…

Pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) quy định, trong hoạt động điều tra,CQĐT có thẩm quyền ra các quyết định bắt, tạm giữ, ra lệnh tạm giam hoặc

đề nghị áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác, hạn chế một số quyền củangười phạm tội nhằm phục vụ cho việc điều tra thu thập tài liệu chứng cứ,ngăn chặn người phạm tội tiếp tục phạm tội, bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.CQĐT cần phải có được sự phê chuẩn của VKS mới có thể áp dụng các biệnpháp ngăn chặn, đặc biệt là biện pháp bắt tạm giữ, tạm giam Quy định này đòihỏi khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện, VKS phải xem xét tính có căn cứ và tínhhợp pháp, các biện pháp ngăn chặn có phù hợp với đối tượng là người dưới 18tuổi, hành vi phạm tội có cần thiết phải áp dụng biện pháp ngăn chặn không đểphê chuẩn hoặc không phê chuẩn các quyết định của CQĐT, kịp thời hủy

bỏ việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trái pháp luật của CQĐT đối vớingười dưới 18 tuổi thực hiện hành vi bị cho là tội phạm

Để thực hiện được chức năng thực hành quyền công tố trong giai đoạnđiều tra các vụ án hình sự, Điều 14 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và Điều

165 BLTTHS năm 2015 đã quy định cho VKS có một số quyền độc lập trong

việc thu thập tài liệu chứng cứ đó là quyền đề ra yêu cầu điều tra, quyền trựctiếp tiến hành một số hoạt động điều tra Đề ra yêu cầu điều tra là mệnh lệnhcủa cơ quan thực hành quyền công tố đối với CQĐT trong quá trình điều tra.Mệnh lệnh này có thể đặt ra ngay từ khi VKS nhận được tin báo, tố giác về tộiphạm, hoặc sau khi khởi tố vụ án hình sự, hoặc khi trả lại hồ sơ để điều tra lạihoặc điều tra bổ sung Có những hoạt động điều tra trong trường hợp cần thiết

có thể do VKS trực tiếp tiến hành như: hỏi cung bị can, lấy lời khai người làmchứng, đối chất,… VKS trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra chủ yếutrong những trường hợp: Sau khi CQĐT kết thúc điều tra chuyển hồ sơ đếnVKS, VKS xét cần phải thu thập thêm tài liệu chứng cứ để làm rõ nội dung vụ

án hoặc để củng cố chứng cứ, bảo đảm cho việc ra các quyết định về vụ án cócăn cứ và đúng pháp luật; khi Tòa án trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung, xét thấykhông cần phải trả hồ sơ cho CQĐT mà VKS có thể tự mình khắc phục được.Sau khi kết thúc điều tra, hồ sơ vụ án được CQĐT chuyển đến VKS VKSphải nghiên cứu toàn bộ quá trình tiến hành tố tụng và kết quả điều tra; đánhgiá các tài liệu, chứng cứ để chứng minh có hay không có tội phạm, tính chất

và mức độ của hành vi phạm tội, người thực hiện tội phạm có đúng là ngườidưới 18 tuổi hay không,và các tình tiết khác của vụ án Trên cơ sở đó, VKSmới tiến hành các hoạt động công tố như: đình chỉ vụ án, quyết định việc truy

tố bị can ra Tòa bằng bản Cáo trạng Khi tiến hành các hoạt động tố tụng nàyVKS không phụ thuộc vào đề nghị truy tố của CQĐT

Từ các phân tích nêu trên thì VKSND là cơ quan duy nhất có quyền ápdụng mọi biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật khi thực hànhquyền công tố trong giai đoạn điều tra đối với các vụ án hình sự nói chung và

vụ án hình sự xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng;bảo đảm việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự được tuân theo quy định củapháp luật; bảo đảm việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và đảmbảo quyền lợi của người dưới 18 tuổi không bị xâm phạm trong quá trình tốtụng

Thứ ba,thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm

phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện phải tuân thủ chặt chẽ những

quy định của pháp luật, đặc biệt là những quy định áp dụng pháp luật đối vớingười dưới 18 tuổi.

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện là quá trình thực hiện chức năng, nhiệm

vụ của VKS đối với các hoạt động điều tra của CQĐT, đây là những hoạtđộng mang tính chất quyết định trong quá trình điều tra đối với vụ án vàngười bị coi là tội phạm xâm phạm sở hữu dưới 18 tuổi Đặc biệt, đối tượngphạm tội là người dưới 18 tuổi, còn nhiều hạn chế về nhận thức cũng nhưnăng lực pháp luật Do vậy, pháp luật nói chung và pháp luật TTHS nói riêngquy định rất chặt chẽ về thẩm quyền, trình tự, thủ tục khi thực hành quyềncông tố trong giai đoạn điều tra của VKSND đối với các vụ án hình sự nóichung và đối với các vụ án hình sự về tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18tuổi thực hiện nói riêng

Pháp luật TTHS quy định chặt chẽ thẩm quyền, trình tự, thủ tục của cáchoạt động điều tra, việc tiến hành các hoạt động điều tra và thực hành quyềncông tố của VKS trong giai đoạn điều tra như: Khởi tố vụ án, khởi tố bị can,các biện pháp điều tra, các biện pháp ngăn chặn, nhập-tách vụ án, đình chỉ,tạm đình chỉ vụ án, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, thời hạn điều tra,thời hạn tạm giữ, thời hạn tạm giam, thời hạn truy tố Thực hành quyền công

tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổithực hiện bao gồm hành vi và các quyết định tố tụng mang tính công khaitheo trình tự, thủ tục, thẩm quyền tố tụng do pháp luật quy định nói chung vànguyên tắc áp dụng pháp luật đối với người dưới 18 tuổi nói riêng như xemxét về khả năng nhận thức, động cơ, mục đích phạm tội, tính chất nguy hiểmcho xã hội mà người dưới 18 tuổi gây ra…

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện không chỉ bảo đảm việc truy cứu tráchnhiệm hình sự, buộc tội đối với người dưới 18 tuổi mà còn bảo đảm quyềncon người, quyền công dân của người dưới 18 tuổi

Pháp luật hiện hành đã có nhiều sửa đổi tiến bộ, có quy định mới chophép VKS tác động vào quá trình điều tra, bảo đảm hoạt động điều tra phải

được tiến hành theo đúng quy định của pháp luật đặc biệt những quy định đốivới người dưới 18 tuổi phạm tội Trong giai đoạn điểu tra phải đảm bảo kháchquan, toàn diện, phải xem xét đến những đặc điểm tâm sinh lý của người dưới

18 tuổi dẫn đến động cơ phạm tội Các quyết định công tố trong giai đoạnđiều tra đều được thể hiện dưới dạng văn bản của người có thẩm quyền nhưquyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can; quyết định phê chuẩn hoặc khôngphê chuẩn, lệnh tạm giam hoặc bắt tạm giam và được gửi cho những người cóliên quan theo quy định của pháp luật

Tất cả các hoạt động tố tụng trong quá trình điều tra vụ án hình sự củaCQĐT, các hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra đốivới người chưa 18 tuổi thực hiện của VKSND đều được pháp luật, đặc biệt làBLTTHS hiện hành quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm cho hoạt động thựchành quyền công tố trong giai đoạn điều tra của VKS được thực hiện mộtcách độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, không có bất cứ sự can thiệp nào vàohoạt động của VKS, cũng đảm bảo những quy định riêng của pháp luật đốivới nhóm đối tượng này

1.2.3 Ý nghĩa thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện:

Thứ nhất, Viện kiểm sát thực hành quyền công tố trong TTHS nhằm “bảo

đảm mọi hành vi phạm tội, người phạm tội, pháp nhân phạm tội, vi phạm phápluật đều phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh, việc khởi tố, điềutra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không đểlọt tội phạm và người phạm tội, pháp nhân phạm tội, không làm oan người vôtội” (Điều 20 BLTTHS năm 2015) Ở giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện, VKS có trách nhiệm thực hành quyềncông tố trong việc điều tra của các CQĐT và các cơ quan khác được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhằm bảo đảm chất lượng hoạtđộng điều tra phản ánh đúng diễn biến hành vi phạm tội, bảo đảm tuân thủđúng trình tự, thủ tục pháp luật, bảo đảm nguyên tắc áp dụng pháp luật đối vớingười dưới dưới 18 tuổi phạm tội Khi xét phê chuẩn các lệnh, quyết định củaCQĐT, KSV nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, làm sáng tỏ các căn cứ pháp luật

Thông qua việc thực hành quyền công tố trong giai đoạn này giúp VKS đưa rakết luận có tội hay không có tội, xem xét tính chất của hành vi khách quan kếthợp với việc xem xét ý thức chủ quan và nhân thân của người đã thực hiệnhành vi phạm tội, tuổi, mục đích, động cơ, tính chất nguy hiểm của ngườiphạm tội VKS có trách nhiệm áp dụng các biện pháp do BLTTHS quy định

để phát hiện vi phạm của CQĐT, yêu cầu khắc phục, chấm dứt kịp thời nhằmbảo đảm việc điều tra chấp hành đúng quy định của pháp luật, có chất lượngcao Trong quá trình thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra, VKS luôngiữ vai trò chủ động tích cực trong việc phối hợp với CQĐT để tiến hành điềutra vụ án hình sự do người dưới 18 tuổi thực hiện

Thứ hai, thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra các tội xâm phạm

sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện, VKS có vai trò bảo vệ quyền conngười, quyền công dân Đặc biệt, với đối tượng phạm tội là người dưới 18 tuổithì chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về một số tội phạm nhất định, ngoài racòn có những trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự Vì vậy, giai đoạnđiều tra nhằm xác định các căn cứ để định tội là hết sức quan trọng VKS thựchiện tốt vai trò này để không có người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạmgiam, bị hạn chế quyền con người, quyền công dân trái pháp luật Chức năng

và nhiệm vụ của VKS trong giai đoạn điều tra khác với chức năng, nhiệm vụcủa CQĐT Theo quy định pháp luật thì CQĐT có trách nhiệm chứng minh sựthật của vụ án, thu thập các chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội VKS cótrách nhiệm thực hành quyền công tố, trên cơ sở kết quả điều tra xem xét quátrình điều tra có vi phạm pháp luật hay không, ra quyết định buộc tội haykhông Thực tế cho thấy, CQĐT thường chú ý quan tâm các chứng cứ buộc tộihơn là chứng cứ gỡ tội, nhiều trường hợp lạm dụng việc bắt, tạm giữ, tạm giamtrong quá trình áp dụng các biện pháp ngăn chặn Từ thực tế này đặt ra tráchnhiệm của từng cấp kiểm sát, của từng KSV là phải đảm bảo việc khởi tố, điềutra, bắt, giam, giữ đủ căn cứ, hợp pháp, đúng quy định, kịp thời chấm dứt và

xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra Bởi vì,VKS là cơ quan phải ra quyết định khi CQĐT tiến hành điều tra và là cơ quanchịu trách nhiệm sau cùng về toàn bộ quá trình điều tra vụ án

Thứ ba, hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các

tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện là tiền đề quan trọngđảm bảo hiệu quả trong các hoạt động tố tụng ở các giai đoạn tiếp theo Kếtquả của hoạt động tố tụng trong giai đoạn này là tiền đề để thực hiện các hoạtđộng tố tụng ở giai đoạn sau với mục tiêu chung là phát hiện và xử lý kịp thời,đúng trình tự, đúng quy định pháp luật đối với hành vi phạm tội, ngườiphạm tội dưới 18 tuổi Do vậy, nếu VKS thực hiện quyền công tố trong giaiđoạn điều tra tốt, đảm bảo căn cứ pháp luật sẽ tạo cơ sở vững chắc cho việcxét xử tại Tòa án đạt hiệu quả cao

Thứ tư, thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm

phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện có vai trò quan trọng trongviệc xây dựng và hoàn thiện pháp luật; kích thích tư duy pháp lý mới; tạothói quen tuân thủ pháp luật đối với các cơ quan, tổ chức và công dân.Thực tiễn công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tộixâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện cho thấy, các quy phạmpháp luật nói chung và các quy phạm pháp luật quy định về các tội xâmphạm sở hữu nói riêng đặc biệt với đối tượng tội phạm chưa thành niên đềuđược kiểm nghiệm qua công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạnđiều tra của VKSND về tính đúng đắn, phù hợp hay không phù hợp, tính cócăn cứ hay tính không có căn cứ Hơn nữa, qua thực tiễn công tác thựchành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện của VKSND đã phát hiện ra những dạng viphạm pháp luật mới, những dạng quan hệ xã hội mới cần thiết phải cónhững quy phạm pháp luật điều chỉnh kịp thời, những quy phạm đã lạc hậu,chồng chéo, mâu thuẫn cần sửa đổi, thay thế

Thứ năm, thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm

phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện còn có một số vai trò khác đólà: Qua công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện; VKS thường có những biệnpháp, cách thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; những kiến nghịđối với các cơ quan, tổ chức hữu quan có biện pháp phòng ngừa vi phạm, tội

phạm về xâm phạm sở hữu, ngăn chặn trẻ hóa tội phạm trong phạm vi địa bànhoạt động của mình Công tác kiến nghị, tuyên truyền, phổ biến, giáo dụcpháp luật của VKS không chỉ đối với các đối tượng có hành vi vi phạm, ngườiphạm tội mà còn tác động rộng lớn trong cộng đồng dân cư, các cơ quan banngành và các tổ chức hữu quan.

Như vậy, thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra các tội xâm phạm

sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện có vai trò chính là chứng minhtội phạm và người phạm tội cũng như các hành vi tội phạm của họ,hoạt độngnày phải hết sức đầy đủ, chính xác, khách quan, theo đúng các trình tự, thủtục,nội dung do pháp luật quy định Bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phảiđược phát hiện, xử lý kịp thời, việc khởi tố, điều tra, truy tố được đúng người,đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làmoan người vô tội, đảm bảo tính răn đe giáo dục với đối tượng vị thành niên,góp phần vào việc ngăn chặn tội phạm

Với nội dung trình bày trên đây có thể thấy rằng VKS là cơ quan tiếnhành tố tụng có vai trò chủ đạo và quyết định trong các hoạt động tố tụng ởgiai đoạn điều tra đối với các vụ án hình sự nói chung và các vụ án xâm phạm

sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng

1.2.4 Đối tượng, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện

Đối tượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện ở đây là tội phạm xâm phạm sởhữu do người dưới 18 tuổi thực hiện và người phạm tội là người dưới 18 tuổi

Có nhiều loại tội phạm nhưng đối tượng mà ta quan tâm ở đây là các tộixâm phạm sở hữu Các tội xâm phạm sở hữu được quy định tại BLHS

2015 bao gồm: Tội cướp tài sản (Điều 168), tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tàisản (Điều 169), tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170), tội cướp giật tài sản (Điều171), tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 172), tội trộm cắp tài sản(Điều 173), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), tội lạm dụng tín nhiệmchiếm đoạt tài sản (Điều 175), tội chiếm giữ trái phép tài sản (Điều 176), tội sửdụng trái phép tài sản (Điều 177), tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của nhà nước, cơ quan, tổ chức,doanh nghiệp, vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản (Điều 180) Trong

số các tội xâm phạm sở hữu trên thì người dưới 18 tuổi không phải là chủ thểthực hiện tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản vì chủ thể của tội phạmnày phải là người có chức vụ, quyền hạn

Người phạm tội là người dưới 18 tuổi, những người này được coi là chưaphát triển toàn diện Người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi trái pháp luật hình sự

bị coi là tội phạm, như vậy họ trực tiếp tham gia các quan hệ pháp luật tronglĩnh vực hình sự và tố tụng hình sự Quan hệ này diễn ra vào thời điểm ngườidưới 18 tuổi chưa đủ trưởng thành về tâm sinh lý cũng như hiểu biết pháp luật.Đối với tội phạm là người dưới 18 tuổi sẽ được áp dụng thủ tục tố tụng đặcbiệt Những quy định chặt chẽ, cụ thể hơn về thủ tục lấy lời khai người bị giữtrong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị hại, ngườilàm chứng; hỏi cung bị can; đối chất là người dưới 18 tuổi; sửa đổi, bổ sungtheo hướng tối thiểu hóa việc lấy lời khai, hỏi cung và đối chất đối với ngườidưới

18 tuổi, nhằm bảo đảm các hoạt động tố tụng được thực hiện phù hợp tâm lý,lứa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thức của người dưới 18 tuổi,bảo đảm các quyền và lợi ích tốt nhất đối với họ, phù hợp với quy định của

Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

- Phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâmphạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện được bắt đầu từ khi CQĐT raquyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT kết thúc điều tra rabản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc quyết định đình chỉ vụ án

1.3 Pháp luật về thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

1.3.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện.

Điều 165 Bộ luật tố tụng hình sự đã quy định rất rõ về nhiệm vụ, quyềnhạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ

Thứ nhất, VKS có quyền yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ

tiến hành một số hoạt động điều tra, khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết địnhkhởi tố bị can, khởi tố vụ án hình sự

Khởi tố vụ án hình sự là hoạt động mở đầu của quá trình TTHS để mởcuộc điều tra hình sự đối với sự kiện phạm tội Những thủ tục liên quan đếnkhởi tố vụ án hình sự được quy định từ Điều 100 đến Điều 109 BLTTHS năm

2003, từ Điều 143 đến Điều 162 BLTTHS năm 2015 [17] Để ra quyết địnhkhởi tố vụ án hình sự thì phải có căn là sự kiện phạm tội xảy ra hoặc sự việc

có dấu hiệu tội phạm Theo luật định cũng như trong thực tiễn, phần lớn cáctrường hợp khởi tố các vụ án hình sự do CQĐT thực hiện Khi thấy có dấuhiệu tội phạm, VKS có quyền yêu cầu cơ quan điều tra hoặc cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khởi tố

Khởi tố bị can là thủ tục tố tụng áp dụng đối với người đã thực hiệnhành vi phạm tội để tiến hành điều tra Các thủ tục liên quan đến khởi tố bịcan quy định tại các Điều 126, Điều 127 của BLTTHS năm 2003; Điều 179

và Điều 180 BLTTHS năm 2015 [17] Khi có đủ căn cứ để xác định mộtngười đã thực hiện hành vi thuộc các tội xâm phạm sở hữu, là người dưới

18 tuổi thì viện kiểm sát có quyền yêu cầu CQĐT ra quyết định khởi tố bịcan theo các quy định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Sau khi khởi tố

bị can, CQĐT có quyền áp dụng các biện pháp điều tra theo luật định đểlàm rõ tính chất, mức độ phạm tội của bị can Khi tiến hành điều tra, nếu cócăn cứ xác định hành vi phạm tội của bị can không phạm vào tội đã bị khởi

tố hoặc còn hành vi phạm tội khác thì VKS ra quyết định thay đổi hoặc bổsung quyết định khởi tố bị can, hoặc xét thấy người thực hiện là người dưới

18 tuổi nhưng hành vi phạm tội thuộc trường hợp không cần thiết phải bịkhởi tố; bảo đảm cho việc chứng minh tội phạm đúng hướng và không bỏlọt hành vi phạm tội, cũng như áp dụng những quy định tố tụng phù hợp vớingười dưới 18 Quyền thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự khithực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu dongười dưới 18 tuổi thực hiện giúp đảm bảo được tính công minh khi điều tra

tội phạm cũng như bảo vệ được quyền lợi của đối tượng đặc biệt là ngườidưới 18 tuổi.

Thứ hai, Viện kiểm sát có quyền phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi

tố, quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can không có căn

cứ và trái pháp luật Quyền phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố củaVKS trong giai đoạn này đảm bảo VKS thực hành quyền công tố một cách tối

ưu nhất, hạn chế những hành vi trái pháp luật hoặc những sai sót của cơ quanđiều tra ngay từ giai đoạn đầu tiên của vụ án hình sự Đối với các tội xâmphạm quyền sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện thì vai trò quyết địnhcuối cùng của VKS “phê chuẩn hoặc hủy bỏ” khi thấy hành vi phạm tội xâmphạm sở hữu chưa đủ căn cứ để tiến hành khởi tố khi bị can là người dưới 18tuổi, hoặc quyết định khởi tố là trái pháp luật đảm bảo trách nhiệm của VKSkhi kiểm sát giai đoạn điều tra tội phạm không để xảy ra oan sai

Thứ ba, VKS ra quyết định khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết định

khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can trong các trường hợp có qui định tại Bộluật tố tụng hình sự Không chỉ giám sát cơ quan điều tra và cơ quan đượcgiao nhiệm vụ mà trong các trường hợp được quy định cụ thể VKS cũng cóquyền tự mình ra quyết định khởi tố, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ

án hình sự nói chung và vụ án về tội xâm phạm quyền sở hữu nói riêng, khởi

tố bị can nói chung và đặc biệt là các bị can dưới 18 tuổi Quy định này tạocho VKS thế chủ động tham gia vào quá trình điều tra tội phạm, giúp cho việnkiểm sát nắm rõ và cụ thể về hành vi phạm tội cũng như đối tượng phạm tội

từ đó có những quyết định chính xác hơn trong quá trinh thực hành quyềncông tố của mình

Thứ tư, VKS có quyền phê chuẩn, không phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ

trong trường hợp khẩn cấp, gia hạn tạm giữ, việc tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền

để bảo đảm, khám xét, thu giữ, tạm giữ đồ vật, thư tín, điện tín, bưu kiện, bưuphẩm, áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt; phê chuẩn, không phêchuẩn các quyết định tố tụng khác không có căn cứ và trái pháp luật của Cơquan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điềutra theo quy định của Bộ luật này; hủy bỏ các quyết định tố tụng không có căn

cứ và trái pháp luật của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiếnhành một số hoạt động điều tra Trường hợp không phê chuẩn hoặc hủy bỏ thìtrong quyết định không phê chuẩn hoặc hủy bỏ phải nêu rõ lý do.Khi THQCTtrong giai đoạn điều tra, VKS quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩncác quyết định khác của CQĐT như: Quyết định khởi tố bị can, quyết địnhthay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can Nếu xét thấy các quyết định tốtụng này có căn cứ thì VKS ra quyết định phê chuẩn; nếu thấy không cócăn cứ thì VKS ra quyết định không phê chuẩn và nêu rõ lý do Đối với cácquyết định tố tụng khác của CQĐT như: Quyết định khởi tố vụ án, quyếtđịnh đình chỉ, tạm đình chỉ điều tra, VKS không xét phê chuẩn nhưng phảikiểm tra tính có căn cứ và hợp pháp của các quyết định đó; nếu thấy có căn

cứ và hợp pháp thì ra văn bản yêu cầu điều tra; nếu thấy không có căn cứ

và trái pháp luật thì ra quyết định huỷ bỏ CQĐT không có thẩm quyềncông tố nên không thể quyết định việc làm phát sinh, thay đổi hoặc chấmdứt hoạt động tố tụng; theo luật định, các thẩm quyền đó thuộc trách nhiệmcủa VKS

Trong giai đoạn điều tra vụ án, bị can có thể bỏ trốn ngay sau khi phạmtội, sau khi bị khởi tố hình sự hoặc trốn khỏi nơi tạm giữ, tạm giam Khi bịcan trốn hoặc không biết bị can đang ở đâu thì CQĐT phải ra quyết địnhtruy nã bị can, nếu CQĐT không truy nã bị can, VKS phải có văn bản yêucầu thực hiện Trong giai đoạn truy tố, VKS sẽ yêu cầu CQĐT truy nã bịcan nếu thấy bị can bỏ trốn

Đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu được quy định từ điều 168 đếnđiều 180 trong bộ luật hình sự không phải tội phạm nào cũng có mức độ nguyhại cho xã hội đến mức phải bắt giữ, hoặc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạmthời Đặc biệt khi người thực hiện hành vi phạm tội lại là người dưới 18 tuổithì việc áp dụng các biện pháp này cũng cần được cân nhắc, hoặc việc ápdụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi Quyđịnh này đảm bảo tính khách quan và chặt chẽ khi áp dụng các biện phápngăn chặn cũng như các biện pháp tố tụng với người phạm tội dưới 18 tuổi

Nhờ đó hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đối với người dưới 18 tuổi vàtránh được những sai sót của cơ quan điều tra khi tiến hành điều tra tội phạm.

Thứ năm, theo qui định của BLTTHS 2015 thì VKS có quyền quyết định

áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế

Khi THQCT trong giai đoạn điều tra, trách nhiệm, quyền hạn của VKS

là phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các quyết định áp dụng biện pháp ngănchặn do CQĐT đề nghị Đối với các biện pháp ngăn chặn trực tiếp hạn chếquyền tự do, quyền tài sản của công dân phải được VKS xét phê chuẩn; nếuthấy không có căn cứ hoặc không cần thiết thì VKS từ chối phê chuẩn,người bị tạm giữ, tạm giam phải được trả tự do ngay Trong quá trình điềutra vụ án, nếu thấy cần áp dụng biện pháp ngăn chặn thì VKS yêu cầuCQĐT ra quyết định và đề nghị VKS phê chuẩn VKS là cơ quan có thẩmquyền quyết định cuối cùng có hay không áp dụng biện pháp ngăn chặnđối với bị can trong giai đoạn điều tra VKS tự mình áp dụng các biệnpháp ngăn chặn nhưng chỉ trong giai đoạn truy tố Khi vụ án bị đình chỉthì mọi biện pháp ngăn chặn đã áp dụng đối với bị can đều phải được hủy

bỏ Trong giai đoạn điều tra, đối với những biện pháp ngăn chặn do VKSphê chuẩn, thì việc hủy bỏ hoặc thay thế phải do VKS quyết định

Có thể nói đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thì việc áp dụng các biệnpháp ngăn chặn và biện pháp cưỡng chế cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng,xác định thực sự cần thiết mới được áp dụng do đặc điểm tâm sinh lý chưaphát triển toàn diện của đối tượng tội phạm này Nên nếu thấy không cần thiếtphải áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế thì VKS có quyềnthay đổi hoặc hủy bỏ các biện pháp này Thông thường với tâm lý không bỏlọt tội phạm cơ quan điều tra có xu hướng áp dụng các biện pháp quá mức cầnthiết đối với các đối tượng bị điều tra, điều này sẽ được cân bằng bởi cácquyết định can thiệp của VKS bất cứ lúc nào trong giai đoạn điều tra

Thứ sáu, VKS đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ

quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra để làm rõ tộiphạm, người phạm tội; yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã bị can, áp dụng biệnpháp điều tra tố tụng đặc biệt Đây là một điểm mới của BLTTHS 2015 vì đã

mở rộng phạm vi đối tượng của yêu cầu điều tra không những là cơ quan điềutra mà cả cơ quan được giao nhiệm vụ điều tra VKS không chỉ đề ra mà cònyêu cầu các cơ quan này thực hiện để làm rõ tội phạm, người phạm tội Đốivới đối tượng là người dưới 18 tuổi thì họ chỉ phải chịu trách nhiệm hình sựđối với một số tội phạm nhất định cho nên việc làm rõ tội phạm cũng nhưngười phạm tội có ý nghĩa hết sức quan trọng để xác định người đó có phảichịu trách nhiệm hình sự về tội phạm bị cáo buộc hay không Khi thấy không

đủ căn cứ hoặc còn những điểm chưa rõ thì VKS có quyền đề ra và yêu cầucác cơ quan này làm rõ hoặc nếu thấy cần thiết thì có thể yêu cầu truy nã bịcan hoặc áp dụng biện pháp tố tụng đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi phạmtội

Thứ bảy, VKS trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra trong trường

hợp cần thiết như để kiểm tra, bổ sung tài liệu, chứng cứ khi xét phê chuẩnlệnh, quyết định của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra hoặc trường hợp phát hiện có dấu hiệu oan, sai, bỏlọt tội phạm, vi phạm pháp luật mà Viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bảnnhưng không được khắc phục hoặc trường hợp để kiểm tra, bổ sung tài liệu,chứng cứ khi quyết định việc truy tố

Thứ tám,VKS có quyền khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện hành vi của

người có thẩm quyền trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiếnnghị khởi tố và trong việc khởi tố, điều tra có dấu hiệu tội phạm; yêu cầu Cơquan điều tra khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện hành vi của người có thẩmquyền trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố vàtrong việc khởi tố, điều tra dấu hiệu tội phạm Khi Viện kiểm sát phát hiệncác sai phạm từ phía cơ quan điều tra, người có thẩm quyền nếu nhận được tinbáo tố giác tội phạm, nhưng lại cố tình không tiến hành các biện pháp cầnthiết để khởi tố và điều tra tội phạm, hoặc có những dấu hiệu vi phạm tố tụngthì viện kiểm sát sẽ ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc yêu cầu cơ quanđiều tra khởi tố vụ án hình sự và đưa ra yêu cầu điều tra làm rõ các dấu hiệu

vi phạm của người có thẩm quyền Việc thực hành quyền công tố trong giaiđoạn này đảm bảo cơ quan điều tra, người có thẩm quyền khi có sai phạm đều

bị phát hiện kịp thời, không để lọt tội phạm Đối với những người phạm tội làngười dưới 18 tuổi cũng được xác định sớm từ đó có thể áp dụng các biệnpháp tố tụng phù hợp với đối tượng này.

Thứ chín, Viện kiểm sát quyết định việc gia hạn thời hạn điều tra, thời

hạn tạm giam; quyết định chuyển vụ án, áp dụng thủ tục rút gọn, áp dụng biệnpháp bắt buộc chữa bệnh; hủy bỏ quyết định tách, nhập vụ án Nếu thấy cầnthiết phải cần thời gian để điều tra làm rõ thêm các tình tiết của vụ án Việnkiểm sát sẽ ra quyết định gia hạn thời gian điều tra, thời hạn tạm giam Mặtkhác nếu thấy có dấu hiệu kéo dài thời gian không cần thiết hoặc có sự chậmtrễ trong công tác điều tra viện kiểm sát sẽ không cho gia hạn thời gian điềutra Đối với người phạm tội là người dưới 18 tuổi do đặc điểm tâm sinh lý đặcbiệt nên việc gia hạn tạm giam có thể gây ảnh hưởng tiêu cực không cần thiếtcho người phạm tội, khi đó viện kiểm sát sẽ cân nhắc kỹ lưỡng về việc cóđồng ý gia hạn thời gian tạm giam hay không Quyết định chuyển vụ án làviệc Viện k iể m s á t cùng cấp quyết định việc chuyển vụ án để điều tra khithuộc một trong các trường hợp: Cơ quan điều tra cùng cấp xét thấy vụ ánkhông thuộc t h ẩm q u y ề n điều tra và đề nghị chuyển vụ án; Cơ quan điều tracấp trên rút vụ án để điều tra; Điều tra viên bị thay đổi là Thủ trưởng Cơ quanđiều tra; Viện kiểm sát đã yêu cầu chuyển vụ án mà Cơ quan điều tra khôngthực hiện.Như vậy, nếu có một trong các trường hợp trên xảy ra viện kiểm sát

sẽ quyết định chuyển vụ án để đảm bảo công tác điểu tra đúng pháp luật Nếuthấy đủ điểu kiện để áp dụng thủ tục rút gọn thì có thể ra quyết định áp dụngthủ tục rút gọn Nếu xét thấy quyết định áp dụng thủ tục rút gọn của Cơ quanđiều tra không đúng pháp luật, thì trong thời hạn 24 giờ Viện kiểm sát phải raquyết định hủy bỏ quyết định đó và gửi cho Cơ quan điều tra biết Việc ápdụng thủ tục rút gọn tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng đẩy nhanhquá trình xử lý tội phạm trong tình hình mới Xác định rõ trách nhiệm của Cơquan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án là bắt buộc phải thực hiện khi có đủ điềukiện áp dụng, các cơ quan tiến hành tố tụng không được né tránh và tùy nghikhi áp dụng thủ tục này Do vậy, vai trò của viện kiểm sát khi thực hànhquyền công tố và kiểm sát trong giai đoạn điều tra cũng được nâng cao Đối

với nhóm tội xâm phạm sở hữu thì một số tội thường là tội phạm ít nghiêmtrọng, do người dưới 18 tuổi thực hiện nên nếu người phạm tội có lai lịch rõràng ra đầu thú hoặc bị bắt quả tang, có chứng cứ rõ ràng, thì có thể đủ cácđiểu kiện để áp dụng thủ tục rút gọn, giúp cho việc giải quyết vụ án nhanhchóng Nhập vụ án hình sự để tiến hành điều tra theo thẩm quyền là việc Cơquan điều tra ra quyết định nhập vào trong cùng một vụ án để tiến hành điềutra Tách vụ án hình sự để điều tra được hiểu là phân chia vụ án hình sự rathành hai vụ án trở lên để tiến hành điều tra Quyết định tác, nhập vụ án của

cơ quan điều tra đều phải gửi cho Viện kiểm sát, khi đó viện kiểm sát xem xét

để phê chuẩn Người phạm tội là người dưới 18 tuổi cũng là một yếu tố đểviện kiểm sát xem xét việc có đồng ý để cơ quan tách, nhập vụ án hay không.Đối với các biện pháp bắt buộc chữa bệnh cũng tương tự viện kiểm sát xemxét lứa tuổi, tâm sinh lý của người phạm tội chưa phát triển toàn diện để để raquyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh hay không

Thứ mười, VKS thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của

BLTTHS

1.3.2 Quy định của Viện kiểm sát nhân dân về thực hành quyền công

tố trong giai đoạn điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện

Ngày 29/12/2017, VKSND tối cao có quyết định số: 03/QĐ-VKSTC vềviệc ban hành Quy chế tạm thời về công tác thực hành quyền công tố, kiểmsát việc khởi tố, điều tra và truy tố (gọi tắt là Quy chế tạm thời số 03) để ápdụng thống nhất chung trong toàn ngành

Có thể nói thực hành quyền công tố, kiểm sát việc ra quyết định khôngkhởi tố vụ án hình sự là hoạt động được thực hiện trong giai đoạn điều tra vụ

án hình sự Bởi lẽ, ngay từ tên gọi, theo bố cục lập pháp, hoạt động này đượcquy định tại Phần II (Khởi tố, điều tra vụ án hình sự) của BLTTHS năm 2015

và Chương II (thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự

và khởi tố bị can) của Quy chế tạm thời số 03 Rõ hơn nữa, khoản 2 Điều 14Luật Tổ chức viện kiểm sát nhân dân năm 2014 cũng quy định trong nhiệm

vụ, quyền hạn của VKSND khi thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra

vụ án hình sự có hoạt động hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án trái phápluật Vì quyết định không khởi tố vụ án hình sự có vị trí tương tự như quyếtđịnh khởi tố vụ án hình sự (chỉ khác nhau ở hậu quả pháp lý đối lập) nên hoạtđộng thực hành quyền công tố, kiểm sát đối với hai loại quyết định này cũngtương tự nhau, đều được thực hiện trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự.Theo quy định từ điều 26 đến điều 43 (thực hành quyền công tố, kiểm sátcác hoạt động điều tra) của Quy chế số 03 của Viện trưởng VKSND tối caothì khi THQCT trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự nói chung, đối vớicác tội XPSH do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng, VKS có các nhiệm

vụ sau:

- Áp dụng các biện pháp có căn cử pháp luật để tiến hành khởi tố, điềutra và xử lý kịp thời, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oanngười vô tội;

- Bảo đảm không để người nào bị khởi tố, bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, bịhạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, tự do,danh dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật;

- Bảo đảm để hoạt động điều tra phải khách quan, toàn diện, đầy đủ,chính xác, đúng pháp luật; hoạt động điều tra phải thu thập tất cả các chứng

cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội, làm rõ những tình tiết tăngnặng và những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm của bị can;

- Bảo đảm tính hợp pháp và đầy đủ căn cứ khi truy cứu TNHS đối với bị can

1.3.3 Mối quan hệ giữa THQCT và Kiểm sát điều tra các tội xâm phạm sở hữu do người dưới 18 tuổi thực hiện:

Bản chất hoạt động kiểm sát điều tra (KSĐT) vụ án hình sự của Việnkiểm sát (VKS) đó là kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với các hoạt động

tư pháp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Hoạt động KSĐT trong vụ

án hình sự có bản chất pháp lý là kiểm tra tính có căn cứ và tính hợp pháp củacác hoạt động tố tụng hình sự được thực hiện bởi CQĐT và các cơ quan khácđược giao tiến hành một số hoạt động điều tra VAHS Nhiệm vụ của hoạtđộng này là bảo đảm việc điều tra đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.Muốn thực hành quyền công tố một cách có hiệu quả cần kiểm tra chặt chẽ

tính hợp pháp và tính có căn cứ trong hoạt động áp dụng các biện pháp cưỡngchế hình sự của cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ Có thể nói,hoạt động kiểm tra này chính là thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động

tư pháp

Nếu có sai sót, vi phạm pháp luật trong giai đoạn điều tra sẽ dẫn đến hệquả là sự vi phạm pháp luật của hoạt động thực hành quyền công tố Do đócông tác kiểm sát hoạt động tư pháp chính xác sẽ làm tiền đề cho việc thựchành quyền công tố được chính xác, hiệu quả Ngược lại, trong giai đoạn điềutra, khi hoạt động THQCT của VKS được thực hiện cũng sẽ làm tiền đề phátsinh hoạt động kiểm sát

Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra là hai chức năng độc lậpcủa VKS nhưng vẫn có mỗi quan hệ mật thiết với nhau và được qui địnhtrong Hiếp pháp, Luật Tổ chức VKSND, BLTTHS

1.3.4 Các điều kiện đảm bảo thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tracác tội XPSH do người dưới 18 tuổi thực hiện

Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội XPSH do ngườidưới 18 tuổi thực hiện là những hoạt động có tính chất phức tạp, tác động trựctiếp đến các quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản của công dân Do đó, để bảođảm thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các tội XPSH do ngườidưới 18 tuổi thực hiện đáp ứng được các yêu cầu đặt ra trong cải cách tư pháp,cần có các điều kiện sau: