Bài viết trình bày thảm họa thiên nhiên và liên kết cộng đồng trong ứng phó với thảm họa thiên nhiên; ứng phó của cộng đồng với thảm họa thiên nhiên ở Việt Nam; gợi ý cho những giải pháp tăng cường liên kết, phối hợp các cộng đồng trong ứng phó với thảm họa thiên nhiên.
Trang 1Ung pho tham hoa tu nhien.;, v ,
trong boi canh bi^n doi Uu Mu &wm
tima-*' • 'V-' \,i\.
Nguyin Danh S«if • ' '• •'
Tdm tSfc Xa hoi loii ngudi ludn phai dli mat vdi cie tham hpa ty nhi@n (THTN)
Do tic dpng ciia biln 46! khf bau (BDKH) nSn cic THTN khic lift hon, xiy ra vdi tan
suat nhilu hon 1^ d pham vi rdng hon Tic dpng ctia BDKH d nudc ta ngiy cing tang
vi theo dd cac THTN cOng nhieu hom, gSy thijl bai lonhon tfngphd vdi 11111* vudb
bet li dng phd ctia cpng ding iJiig phd ctla cdng ding vdi THTN d mrdc ta bdn d n h
nhimg a i m msnh (nhu kinh nghiim, sy cl kit cdng ding trong ddi phd vM Mlm nguy;
mjng ludi td chtic xa hpi; chfnh sich va sy ho tt(? ctia Nhi nudc) edn cd uhtBIghja chl
vl nbSn thlic hinh dpng cda nguM din quin IJ nhi nudc Yiu k6m ttong hoach djiUP^.'
t l chiic thvc hien chfnh sich lim cho yj|c ling phd cdng ding vdi THTN d nudc ta Ihii^
gian qua chua phit huy dupc tit siic manh cila cic bin llSn quan '
Tiillhda: Thim hpa tvr nhien; ling phd cdng ding; lita kit cdng ding; biln dli kbf b§U.'
- V J%™
mi
•I'i'il:
-i:si-.:nM
a
L M f r d i a
Theo udc tfnh ctia quic t l v i Viet Nam,
chua kl thilt hji vl ngudi, hing nam d
nudc ta thidn tai giy thipt hai tmjng dutmg
khoing 1,5 - 1 3 % GDP Thien tai d nudc ta
hi|n nay khdng chi chii yiu li Ipt, bao nhu
trudc diy nila mi dJ md rpng hem nhilu do
tic dpng ciia BDKH Bd cling l i mdt l-j do
chd yeu din din sv ra ddi ctia Lujt Phdng,
ching thien tai do Qudc H0i ban hinh nam
2013 thay thl Phip Ipnh phdng, chdng l\it,
bio mrdc dd (ban hinh nim 1993)
Con ngudi qui nhd bd so vdi thien nhicn
nen s\r lien kit cac ca nhan, cic nhdm xa
hpi l?i vtn nhau img phd vdi THTN l i mdt
tSt yiu dl sinh tdn v i phit ttiln iJng phd
vdi cic thim hpa ndi chung vi THTN ndi
rieng ludn li irng phd cda cpng ddng hilu
theo nghta rpng ctia tu niy, bdi lc tham hpa
ludn di liln vdi nhiing mit rait, tlti Oikv^j
chit vi tmh thin vd cilng to ldn, writ q | l ' kha ning chiu d\mg v i khSc phpc ,cua,ti(^
c i nhan v i gia fflnh Cng phd cpng tlong vdi THTN, Y'I bin chat 14 m^t d ^ g l i ^ dOng x i hOi phin ting tnrdc Jioin c W h a s tlnh huing nguy cap, khd khan xiy r^
d nudc ta, da cd nhttng nghiln loiiu -^fe
ling phd vdi thim hpa, trong dd cd THTN?
nhung chtl yiu tip trung nhilu vSo qnfii' Ijf' nii ro thiSn tai hojc cic md Wnh ilitg phd' thidn ^tai dva vio cpng ddng, cdn ngHife' Cliu v l cpng dong iing phd khi thita tai xiy'
ra t^o nen thim hpa vln cdn khi ft, nhit, j i
Pli6 gifc su, tien si, Vijn N^'Sncfc vi H8 truriiit'
rnfe BT: 0912694437 EmaD: diinlls6ll«gaiaa.c6l«
Nghien cuu nay Saijc tU tnr bdi Qi^ pbit tiikt Kh^
hpc vi Cong n^hi qui; gia (Nalbsted), trang,111 til;
hpc vc thim h?a", mit sl D.il-2013.06
Trang 2v i plmmig £ ^ xa h # hgc, v l fag phd
epng dong vdi IHTN Bai vilt d l c t p 2 npi
dung: THTN va lien kit cpng tMng trong
fag phd vdi THTN; ftng |Ad cdng ddng vdi
THTOdnudcta
2 T h i m hga te nhJSn va Uen k i t cong
fling trong vl|c n n g phd
Cd nhidu dinh nghia khic nhau v l thim
hpa v i dudi cac gdc dp khoa hpc chuydn
n ^ n h khic nhau THTN d day dugc xem
ita dudi gdc dp xa h0i hpc Tuy nhicn, gidi
nghita ctiu xa h0i hpc cung chua that thdng
nhit vdi nhau v l mpt dinh nghia diy du vl
tham hpa ndi chung vi THTN ndi rieng
Trong s l cic dinh nghia xi hdi hpc v l tham
hpa, chiing tdi dong tlnh vi sti dung trong
nghidn aiu nay dinh nghia cfla hai nhi xa
hpi hpc Dynes R R v i K J Tiemey, theo
* *" thim hga l i " s v kipn giy ra nhung svr tin
P phi v i nSi dau lan rOng" [5] Sd dt nhu vjy
n bdi 2 IJr do sau: mpt li, dinh nghfa niy him
1 chtia hp qua ctia su kipn (sv tin phi dilu
kita sdng vi sinh k l cua con ngudi) v i tjo
( nta "nSi dau lau rOng" dli vdi cudc sdng
cua con ngudi; hai li, svr lan r^ng cua svr
kita niy ddi hdi vi tit yeu din din hinh vi
t?p the trong Ii6n kit, phoi hpp hinh dpng
ling phd Tham hpa khdng phai li tinh
huong khin cip nhung diln biln flnh hudng
khin cip t#o nen tham hpa, vi vjy, hai nha
xa h$i hpc ndi tren cho ting, trong nghidn
cthi vl tham hpa ngudi ta khdng thl bd qua
svr kita khin cip, vi nd dua din nhihig svr
mit mat v l con ngudi vi cua cai vjt chit,
vi theo nghia dd, ban than sir kita khin cip
Ii m§t khfa c?nh httu co cua qua Mnh dan
den tham hpa
Trong thvic tl, tham hga thudng gin vdi hiem hga, cd nghia la "svr kita, hipn tugng
tn nhidn hojc do con ngudi cd nguy ca giy
la thilt hai v l tmh mang, bi thutmg, thiel hai ve tai san, gian doan v l x i hdi, kmh te hoic suy thoii v l mdi tnidng" [1, tr.2] Tham hga trong rali quan he vdi hilm hga dupe dinh nghia ' l i khi hilm hpa xay ra lam anh hudng din cpng ddng din cu de bj tdn thmmg khdng du kha nang chong dS vdi nhflng tic hai ctia no" [1, tr.2] Cd hilm
hga tii nhidn (bio, lu Ivit, sm Id dit, d^ng
dit, sdng thin ) v i hilm hga do con ngudi tao ra (chat phi rung, dot riing dl san xuat,
d nhiem mdi trudng, xiy dvmg cic cdng tnnh khdng phi hgp ) THTN li hilm hga
ttr nhien xay ra vi gay ra nhitag tic hji to
ldn ddi vdi con ngudi, x i hdi
LS thuylt hinh ddng vi 1^ thuyet hinh vi
tjp thl cd nhilu ling dvmg hien nay trong nghidn cihi khoa hgc xa hOi vl tham hga ndi Chung v i THTN ndi riBng Theo do, hinh vi tjp thl dugc Hnh thinh dtra trdn cic yiu td nhit dinh, dd li: svr thiic diy mang tfnh ciu tnic; nhflng cing thing mang tfnh ciu tnic; sir phat triln vi lan rgng cua mpt niim tin chung; nhflng yin td cip thoi; svr huy dpng tham gia; kilra soit hinh dpng, hinh vi Hinh ddng, hinh vi trong ling phd vdi tham hpa ndi chung vi THTN ndi rieiig cd die thh l i phin ting mang tfnh khta cip, liu dii (vl mit mat, thipt hai tir THTN rat ldn, pham vi anh hudng rpng) vi tic ddng anh hudng tdi tit ca mpi c i nhan, gia dinh t?i dja bin noi xay ra tham hga COng do cic die thil nay mi trong thig phd vdi THTN, vai trd dilu phdi cic hinh ddng
Trang 3]k rat quan trong Trong xa hdi h i ^ ^ thl
JML waac dam idi^in vai tr6 n ^ Song then,
trong rag pho v6i THTN c6 n h i ^ cong
ddng cung tiiam gia nfaimg cong ddng d ^
cu nm xay ra th&m hoa lk cdng d6ng cd vj
tri trung tSm (hay nhan v|t tnmg tSm)
THTN Qniong xay ra tren mpt dja b^m, Ianh
th^ nhdt djnh vk tic dong anh hudng tdi con
ngudi v^ cudc song ciia cgng dong noi xay
ra tham hga Su ^ d i han v€ dia ban, Ianh
tho khi xay ra tham hpa la can cu d6 xac
dinh cu the Ichu v ^ ( £ a b ^ , lanh thd) d€
ph& hgp hinh dgng izng phd cung nhu
nhSn v$t trung tSm (cdng dong dSn cu)
Cgng d6ng trong ftng phd v(H THTN 14
mdt kh^ ni^m ddng, khdng bd h?p nhu
cOng d6ng dSn cu trong bao v? mdi tnidng
t^i Ngh) dinh oua Chfnh ph^ s6
19/2015/ND-CP ngUy 14/02/2015: "C$ng
ddng d&a cu lk cgng d ^ g nguoi sinh si6ng
ti€n cilng dta hhn thon, I ^ g Ip, ban, budn,
phum, sdc, td dSn ph6 vk diem dSn cu"
(Bilu 3) 0 6 nhilu trucmg hgp THTN tic
ddng anh hudng vugt ra khdi quy mo dom
vi dja bUn mOt thdn, lilng, ap, ban, budn,
phum, sdc nghta \k gbm nhilu don vi nhu
v§y, tham chf gom nhieu huy?n, tinh, tby
thugc vko phgjn vi t^c dgng anh hudng ciia
mot THTN cu thl xay ra Cgng dong trong
umg phd vdi THTN bao gom: nhk nudc,
doanh nghi^, ngudi dSn, ciic to chiic xa
hpi dSn svt Cic nghi6n cuu lidn quan den
cgng ddng thudng I3y cdng ddng dSn cu
Ikm trung tSm vi cac bSn Iifin quan (cdng
ding) khfic li6n kit, phdi hgp
Nhu viy, ftng phd cdng ddng vdi THTN
trong nghifin cftu niy dugc hieu la phan ftng
tap thl trudc THTN, trong dd nhi nudc giu
vai tF& ti^kay, ,^nb Inidng, ^uj^f&Si^^t^^
can t n k pfadi'hgp^d^ d^i^ i^ii^-i^u^tgQ^ niem tin dumg; c i ^ g dong dSn c ^ ' t ^ : ^ ban xay la THTN a t S m ^ f f i ^ v i r a t p f e S t :
tmg phd v i ^ phdi hgp vd!l« c^G tfie nSiSST
(cgng ddng) l^hic tnmgftpgphd , , ! , Trong quan IJ I h i ^ tai, T H I ^ hid%Ba$
d nudc ta c&c liSn k ^ ftng phd cd; 2 d ^ g
<Mnh lk lifin ket dgc v i Hfin kit ngang ( b ^
trong mOt s6 nghifin cuu xa hgi hgc cdn gg^
Ii lien kit quan phuang v i phi quan phuong) Ngoii ra, trong th^c t l cdn phi biln mdt dang lien kit n i ^ l i l i ^ kit cua chfnh cgng dong diin cu (trong nhieu tii
ligu nghiSn cftu v i quan 1;^ ggi li Ufin m dya vio c$ng dong dSn cu, trong d6 c^ng
dong dSn cu thudng dugc hilu li nhdni ngudi gan vdi m^t dja bin dSn cu nh^t dinh, dd l i nhftng nhdm ngudi d3n s ^ ^ , ^
trong ding m^t ling xa, thdn, h^'^ i^.^ Lifin kit niy (cOng ddng dSn cu) vfta WM$
bd phJln hgp thinh trong lifin kit dgc vl fi kit ngang, gift vi trf trang tSra nhu iS'^i^ tugng, ddi tSc, vfta cd vi tri dOc l | | ) 1 i ^
ddi nhu li "tl b i o " trong quan If xa h§i ^-*'"
Uin kdt dgc l i d^ng lien ket theo dl^
trdc td chfte hinh chfnh xdc dinh Ui?o' 1^ cdc m6i lifin hg, lifin k ^ dugc h l n h ' t i i S mgt cich hg th6ng v i vSn hinh theo tr^t'M thft b ^ tft trfin xuong dudi Th^rc chit diy
l i lifin kit trong h? thdng quin IJ nhi riirSfe
rihSm myc tifiu chuyfin bi$t li ftng phd 44i cic mdi hiem hga \\f nhifin
Trong ftng phd vdi THTN d nudc ta cOng nhu d cic nudc khic d^ng lifin kit n^y
l i chft yiu, chft (J?o B6i ^1 xfit vl 1^ t b u y ^
tfnh ciu trdc ch^ chS, dkm bio 5\r t b ^
nhit va phoi hgp hJUih d$ng, svc sin sing,
•':?
li
Trang 4« f t i a i ^ ; t r t ^ M ' h ^ ^ , c % > b i c h d a m
• ^ aliaift chditg-liSiig^^d'vm cfc i ^ & i
lpp terc chllin bi trade Tuy vay, MSia
fl^niy lal de trd thinh dilm yiu bdi mt:
^ » i tfch quan lieu i n chtia trong bit k J mdt
the thdng hinh chfnh nio; * bipt ttong
«hOng«ah hu&g khin s i p nhu Bmn hoa
stic ^ v i tftlh quan lidu cd ttd eati titt h t i c
X^m tic dun|, hi|u qiia tgia life, kit
dl nudc ta v i l e ting phd thidn tai dugc
h h h thinh vdi he th&g td chtie "cting",
bto g^m Ban Chi d»o Trang uong vi
# 6 i i & ching thidn tai v i i^c Ban Chi huy
•phdng, chliig thita tai laia Bd, nginh, dia
pfmoiig He thing niy host d§ng tren co
^ cis quy djnh ctia Lu|t Phdng, chong
jtjiidn tai (Lust niy, cd hi^u lite thi hinh tit
,BgSy 91/05/2014 v i thay thl cbo Phip Ignh
^hdng, ehing liit, bao hit hipu lyc) vdt cic
,;i4cb bin" hinh dpng dugc xic dinh trong
Chiin tagc quic gia phdng, chong v i giam
nhe thien tai vi Kl ho?ch hanh ddng thuc
hi|n Chiln lugc niy ctia CUnh phti, Bp
ngiiih, dia phuong Luit Phdng, chdng
thidn tai cd m\ic ridng quy djnh ve khic
' phyc h|u qui thidn tai (myc 3), trong dd cd
* q o y dinh c y t h l v l trich nhi$m cua cac
Bin Mn qnan (Trang uong, Bp, nginh, dia
phnmg, ngudi din, tai Dilu 30 cfing nhu
efc'T8'chiic kinh t l , Td chtic xa h^i din
svr, t#i cic Bilu 35, 36, 37) Vl nguon lire,
.di'cip quit? gia cd Dy trii qudc gia dugc sil
'Syng eho myc tieu ting phd vdi cac thara
-hfl Cl cip dia phucmg, Quy Phdng, chdng
ithito tai cip tinh dugc thinh Ifp theo Nghi
Sinh ciia CMnh phti so 94/2014/ND-CP
Iigiy 17/10/2014 (thay cho Quy Phdng,
ehong lyt, bSo cda dia phuong trade dSy), theo dd cac td chfc kinh t l hsich toin dpc
% va cdng d t o Viet Nam tii du 18 tudi din hit tudi lao dpng cd nghia vy ddng gdp cho Quy niy Quy Phong, chong thiBn tai cua cic tmh cd the dugc dilu chuyin ho trg cac dia phuong khac va do Thu tudng Chinh p h i quyet dinh trdn co sd tham muu
de xuit c i a Tradng Ban Chi dao Trang uimg ve phdng, chdng thien tai sau khi thdng nhit vdi C h i tieh Uy ban nhan dSn tinh cd lita quan
TSt nhita, dang lidn kit niy cung cd su phdi hgp vdi cic td chic xa hOi dan sy khic (cic cdng ding khac) nhung khi thita tai xiy ra thi h# thdng "cing" niy van hinh theo "kjch ban" da xic dinh, cac hoat ddng phii hgp cia eic td chuc, cOng ddng khic se t i y thude vio phan i n g cia hg trade THTN Vdi phuong chim "4 t»i chS" trong ftng phd vdi thidn tai (chi hny t»i chg, lyc liB?ng tai cho, v ^ tu tji chi, hiu cin tai cho), Chiln lugc qudc gia phdng, ching v i giara nhp thita tai v i cic kl hoach hinh dpng thyc hita Chiln lugc niy
c i a Chfnh phi, Bp nginh, dia phuong dS xic dinh quan ly rii ro thita tai phii dya vio cgng ddng, thl hi$n cy thl trong D l in Ning cao nhjn thuc cdng ding vi quan ly rui ro thien tai dya vio cgng ddng (Phd duypt t»i Quyit dinh cia Thi tudng Chfnh
p h i sd 1002/QD-TTg ngiy 13/07/2009) Biy cfing l i CO sd cho sy lien kit, phdi hgp hoat dgng cia cfc cpng dong khic trong xa hpi vdi cic td chic nhi nudc trong i n g phd vdi THTN
Udii kit ngang l i djing lidn kit khdng theo can true td chuc hinh chfnh ma dya
Trang 5tren CO sd tu nguyen, blnh dang, trach
nhiem xa hoi cua cac Td chfte phi chi'nh
phu (NGO) Day la lien ket hoat dgng hoac
true tiep cua moi to chfte NGO hoac cua
nhieu to chuc ciing phoi hop doi vdi cgng
dong dan cu noi xay ra THTN
Trong so cac to chfte NGO a nudc ta, cd
nhiing to chuc vdi muc tieu hd trg cong
dong dan cu ung phd vdi tham hga ndi
chung va THTN ndi neng, trong do cd to
chuc vdi mang ludi hoat dgng ca a cap
trung ucmg va ca d cap dia phucmg, tham
chi ket noi ca vdi to chuc quoc te tucmg tu
(Hoi Chu thap do); cd td chfte la chi nhanh
(chan ret) cua mang ludi td ehftc cua nudc
ngoai hoat ddng a Viet Nam (td chfte
Oxfam, CARE ); co td ehftc khong cd
mang ludi td ehftc 6 dja phucmg nhung
hudng ve cpng dong dan cu, thuong xuyen
cd nhung hoat dgng hd trg cgng ddng dan
cu nong thon (thong qua cae du an cu the)
va khi cd THTN xay ra sdm cd phan ftng ho
trg O mgt sd vung cd nhieu hiem hga, nii
ro, de bi tdn thucmg khi THTN xay ra cdn
cd id chuc chuyen biet ve ftng ph(3 thien tai
(thf du nhu Quy ho trg phong tranh ihien tai
mien Trung) Khi thien tai xay ra cung chn
ke den eac hoat dpng cua nhieu t6 ehftc xa
hpi dan su khac (chfnh tri xa hpi, xa hpi
-nghg nghiep ), tham chi loai hinh phi t6
ehftc (nhu hgi dong hucmg, hpi nguai Viet
Nam xa que ) hay ca nhan cGng co nhung
hanh dpng, nghTa cu hfi trg dudi nhi§u hlnh
thftc doi vdi epng dong dan eu nai xay ra
THTN Trucmg hgp dac biet con co ca cac
t6 chuc quae li 1cm cimg chung sue ho trg
Tai cuoc gap vdi bao ehf tai Tp H6 Chf
Minh ngay 06/05/2016 nhan chuyen tham
va thi sat 6 Dong bang song Cftu Long (DBSCL), Pho T6ng Thu ky Uen Hgp Quoc Jan Eliasson cho bi6t trudc tinh trang han han va xam nhap man anh hudng nghiem trpng den cugc song cua ngudi dan Viet Nam ong se keu ggi cpng dong qu6c te
ho trg 48 trieu USD giup da Viet Nam trien khai cac giai phap ftng phd BDKH Cac hoat dgng ho trg cua cac to chfte NGO thudng true tiep vdi cgng dong dan
cu nai xay ra THTN Hlnh thftc hd trg ciing
da dang, tft chu dpng chuan bj trudc (theo
du an) cho den quyen gop cftu trg khan cip
Trong so cac hoat dgng ho trg da dang nJiy can ke den cac hoat dgng cua c^c td ehftc NGO vdi cac du an chuySn biet ve ftng ph6 thien tai dua vao cong dong Cac hoat dgng theo du an nay bai ban, dugc thigt kg chuyen bipt, phu hgp vdi dac thii thien tai
va cpng ddng dSn cu nen khi xay ra tham hpa viec ftng pho cd ket qua va hieu qua ro ret Cae hoat dpng nay cDng ho trg tdt cac hoat dong ftng phd thien tai cua Nha nudc
va ddng gdp vao ket qua va hieu qua chung
ve ftng phd thien tai, trong do cd THTN
Lien kit cong dong ddn cu la dang lien
ket "do chi'nh nhung ngudi dan sdng tai cpng ddng dd xay dung nen nhiim giam nh? thiet hai tai dia phuang, dua tren nhu cSu, kha nang v& nhan thftc vg nii ro ciia chi'nh hg"[3,tr.62]
Lien ket cgng dong dan cu ung phd vdi
THTN cd dac diem la: cac mki mat, thiet
hai Ihudng la rit Idn, keo dai, tae dpng ngay lap tftc va true tiep tdi euge sdng, sinh kc ciia tdt ca cac gia dlnh noi xay ra Iham hpa, vugt qua kha nang khdc phuc, hdi phuc ciia
Trang 6n& gia dinh Ifinh dpng cia ci nhin va tap
the (cftu trg, cftu giip, ddng vita ) tao nto
CO sd cho hinh d0ng x5 hpi, trudc hit li
trong cang ding din cu noi xay ra tham
hga Dan gian da due ket: "rngt milng khi
ddi bing mdt gdi khi no" Sy trg giip chia
s4 vl vit chit Ouomg thuc, thuc phim, nudc
udng, quin io ) va vl tmh thin (an ii,
lltag vita ) ngay trong ndi bp cgng ddng
dto CU noi xay ra thim hga, tuy ring chi li
"li rich ft dim la rich nhilu", nhung ddng
vai trd quan trgng vi cd ^ nghia lan tda to
ldn trong ftng phd vdi tham hga ndi chung
vi THTN ndi ritag Trong lita kit cpng
(Jong dta cu, m»ng ludi xi h0i ttti noi xay
ra thim hpa phit huy vai trd kit noi cic
thinh vita mmg mjng ludi Mjng ludi niy
Cing tdt thi sy phit huy boat dgng trong cic
trudng hgp khin cip dfc bi^t nhu THTN se
cing hieu qui Mjng Iudi niy trdn thuc tl d
nudc taeddng vai trd nhu ngudi dai dita cho
ctag dong tilp nhta vi kit noi cgng ding
dta cu vdi cfc cdng dong khac bta ngoii
Dd cung la ly do cia vi tri, vai trd trang ttai cia cdng ddng dta cu, lita kit dya vfc c§ng ddng dto cu ftng phd vdi THTN
3 Ung phd cdng dong vdi tham hga ty nhita d nude ta
Smh ke li mdi quan ttoi htag diu trong ftng phd vdi THTN cia Nhi nudc, cic td chfte xa hdi cho din tung ngudi dto, trong
dd khdi phuc, hii phuc cac ngudn lyc cua smh ke li co bta, quan trgng nhit THTN phi vd hofc lim suy giam nghiem ttgng smh kl drag cd nghia li lim gia ttag nhu cau vl sy khdi phyc, hdi phyc sinh kl vi do vjy lim ttag cudng htah dOng, htah vi tjp thl tttmg ung phd vdi THTN
Nhin Chung, hiu hit cac ving, miln d nudc ta diu in chfta cic hilm hga ty nhidn vi trdn thyc tl di xay ra nhung THTN, nhilu nhit li d khu vyc miln nii phfa Bic vi duyen hai miln Trong (Bang
1 vi Bang 2)
Btag 1: Hilm hpa d cic ving khic nhau cia Vipt Nam,
Ving/khu vuc
Miln nii Bta Bd Trang Bd~
Ding bane SdneHdii^
Cic tinh ven bii
Tgy Nguyta Trang
NamBd
Hiem hoa ty nhien chfnh Lfi lyt, sat Id dat, bio, lu quet
Lfi lyt theo mia mua bao sat tftdSt, hAt i ^ y
R3n l „ i a_ TT = T —a
Bio, lyt quet xim nhip niin han hL
Lfl qudt, sat Id dat, han bin Idc
Lu lut, bfc, loc, sat Id nhilm mSn Btag 2: Tin suit cfc lo?i hilm hpa ty nhidn d Viet Nam
Tin suit cao
Trang 7d ndng thon nudc ta, nii ro ve thien tai
nam trong sd eac nii ro trong cugc song ma
ndng dan thudng gap phai So lieu dieu tra
gin day nhdt (2014) cua mdt Du an do Vien
Nghien cftu Quan ly Kinh te Tmng uang
(CIEM), Vien Chinh sach va Chign lugc
Phat trign Nong nghiep Ndng thdn
(IPSARD), Vien Khoa hge Lao ddng va Xa
hgi (ILSSA) cua Viet Nam va Nhdm nghien
cftu Kinh tg Phat trign (DERG) thugc
Trudng Dai hgc Copenhagen, Dan Mach
phdi hgp thuc hien va cong bd kgt qua digu
tra hd gia dlnh ndng thdn tai 12 tinh (gdm:
Ha Tay, Nghe An, Khanh Hda, Lam Ddng,
Dak Lak, Dak Ndng, Lao Cai, Dien Bien,
Lai Chau, Phu Thg, Quang Nam va Long
An) cho thdy trong thai gian 2012 - 2014 ty
le hp gap nii ro thien tai ehigm tdi 38,1%,
ehi dung sau ty le hd gap nii ro vg dieh
benh (48,5%)
Hanh ddng ftng phd vdi THTN thucmg
bao gdm hanh ddng trude va sau THTN
Hilnh dpng inidc THTN li chu dpng va
hanh vi sau THTN bao gdm ea chii dgng va
bi dgng Vi?c bj dgng mdt phdn la do su
chli quan, lo la trong ehudn bi, du tfnh, tngn
khai thuc hien, phan khac la do khach quan
tao nen Tren thue tg nhigu THTN xay ra cd
tinh bat thudng Cd khi hai hoae nhigu hem
tham hpa xay ra ciing mdt luc (vf du: dgng
dat xay ra cung liic vdi sdng ihdn; bao Idn
xay ra cimg luc vdi lu dng, lu quel, sat Id
dat; xam nhap man ciing luc vdi han )
CJ nudc ta, luy da cd chign lugc, kg
hoach, ehuang trinh, du an ftng phd vdi
thien tai dugc chuan bj tu trudc nhung su bj
ddng van hay duac luu y trong cac tdng ket,
danh gia ftng phd vdi THTN
Han han bat thudng mgt sd nam gan d3y xay ra d mgt so vimg nudc ta, dac biet d viing Tay Nguyen va duyen hai Nam Trung
Bg, gSy tdn that nang ne cho ngudi dan Hang tram hd chfta d cac tinh Tay Nguyen chi con khoang 30 - 40% so vdi dung tfch thiet ke, thap hon nhieu so vdi nam 2015 Rupng ddng nut todc, ao hd can kiet, cay ca phe va tieu ehet khd, thieu nudc sinh hoat tram trgng la thuc trang do han han g§y
ra tai Tay Nguyen va ngay cang khdc liet
Su ftng phd nhin chung cd ca phan chii ddng va phan bi dgng Chft ddng la do han han van thudng xay ra d cac vung nay va da dugc du lieu, trii tfnh trudc trong cdc quy hoach, ke hoach va chuang trinh, du an phat trign cac cap do (quoc gia, nganh, dia phucmg, doanh nghiep, ngudi dan) Con su
bi dgng la do mftc dp gay gat, keo dai bat thudng cua tlnh trang han han hon nhieu so
vdi trudc day dudi tac dgng cua BDKH vk
cuug chua trii tfnh, du lieu dugc day dO
trong eac quy hoach, ke hoach \k chuang
trinh, du an phat trign cac cap
Su xam nhap man xay ra kem theo han han (thigu nudc nggt cho san xudt va ddi sdng) d viing DBSCL tft cudi nam 2015 dgn nay la tham hga tu nhien dac biel nghiem Irgng (ben canh nguyen nhan do hien tugng
El Nino con ed ca nguyen nhan do con ngudi xay dung cac cdng irinh xSy di^ng dap thiiy dipn, ho chfta nudc d thugng ngudn sdng Mg Kong ben ngodi lanh lh6 Viet Nam) LTng phd cua xa hgi ndi chung
va cua eong dong nai xay ra tham hga ndi rieng la bi dgng Tai Hgi nghj phong chdng
han, xam nhap man cac tinh DBSCL hgp a
thanh phd Cdn Tha ngay 17/2/2016, Eg Irudng Bg Ndng nghiep va Phat tridn Ndng thdn cho rdng, tinh hmh han man d Ddng bang sdng Ctru Long dang nhu mgt tlnh
Trang 8S thita tai 6 mfc cip l,,<j^ 2 vi li
m^t t r ^ tUfci o i nghidm trgng gin 1(X)
l^'aiyttmti^.PbiimviisSmiii^Bmii
cd Mc Stat* vM=^iyc cho ffi gin 100 km
so vdi bd biln Thep tii lipu dugc ctog bd
t|i HOi nghi niy, cd khotag hon 200.000
tta hSa bi thi^t hp, hon 1.000 ty ddng cia
<»i da mit vi sd cdn tiqi tyc tfag lta Tfah
den cudi thing 4^016 da cd 11/13 tfah,
thtoh phd ttgng ving cdng bd tinh tt?ng
thicn tai hta hta, xtei nhip mfa (Long An,
Tien Giang, Bin Tre, Tri Vmh, Sdc Trtag,
Bfc Ueu, Ci Mau, Kien Giang, cin Iho,
HJu Giang, Ninh Thufa) caio din nay cic
nhi quta ly vi khoa hge vin cdn dang bta
Into ve eic phuong fa ftng phd vdi tinh
ttfag xfai nhjp mfa c4 trong ngin han, ca
ttoiig ttung vi dii hjn, bao gim tu cung cip
nudc Sfah cho sinh ho« htag ngiy cia
ngudi dta cbo tdi cic phuong ta ftng phd
ve chuyen ddi co ciu cay ttong, vjt nudi
thlch ftng vdi xim nhip mfa, htm hta Cdn
bta thfa ngudi ndng dta ving DBSCL thi
Mng ting ttxmg thfch ftng, thfch nghi vdi
tWi ttfag xim nhjp mfa, ban han, ttgng
khfc phyc nhihig thipt hji to Idn ttirdc mit
Nhin tft gdc d0 ftng phd c5ng ddng, cic
quyit djnh hfah dpng ftng phd vdi THTN,
bao gim cic td chfte (Nhi nudc, doanh
n^ipp) vi ci nhfa (ndng dfa) cfing cho
thiy cd nhilu dieu dfag suy ngim vl nhfa
thic, hfah dOng vi dpng CO hinh dtag
Ve nhm thtic, cic hilm hpa ty nhita
Pifahfa, nhilm mfa ) da dugc dy lipu vi
c*ih bfa tft nhftng ntai 1990 Tuy nhita,
khj THTN xay ta thi mdi thiy ring, citj
Stoh bfa niy chua dugc nhfa thuc mgt
t*:h day di cia cic co quan qufa Ijj nhi
nndc, doanh nghifp vi ngudi dfa (ndng dfa
li ddi numg d§ bi tdn thuong nhit, nhilu
"hit ttung THTN) Sy nhfa thuc chua diy
dd 14 nguyta nhto din tdi hanh dtag chfai
tie, b) dgng, ling tmg ca tnmg xft IS, khic
phyc hju qua ctag nhu dilu chinh hanh ddng trong tutmg lai
ve hinh dgng ung phi, ttong nhilu
quyit ffinh vi hinh dtag thyc tl da bd qna hofa chua tfah din diy di cic canh bio vl cac hilm hpa thita tai Vf dy, vung Tiy
Nguyta dugc cfah bio vi nguy co, hilm
hga thita nudc, hjn hfa nhung cic quyit ffinh vi quy hofah, kl hofah, chuong ttinh,
dy fa phit ttiln cic sfa phim hay cdng ttinh thim dyng nudc (ci phd, thiy difa, bd xft - nhdm ) vln dugc dl xuit vi phe duyet thyc hifa Thjm chf cd nhing sta pham thim dyng nudc cdn phit ttiln vugt
xa ca quy hojch phit ttiln (nhu ciy ci phe) Ving DBSCL dttgc ctah bio vl nguy co, hiem hga vl nhiem mfa (dJt vi nudc) nhung cSy lia nudc vln li uu tidn si 1 ttxmg cic quyit dinh phit ttiln vi thyc tl thyc hita vdi sta lugng lia gao cia ving ttag lita tyc Theo Vd Tdng Xuin: "Cii htttag lim giiu nhtt md hinh tdm - lua hay chuyen tdm da cd tft liu nhung nhilu ndng dto khdng lim dugc rtag rai li bdi cii gi khdng phai li lia thi khdng dugc nhi nudc dau nt Nhi nudc ching ta chi dau nr cho cay lua" Tat nhicn, sy ehi ttgng iy vio ciy
Ma hay ciy ci phd ctag dya vio IS do xfa
ifag tft Igi the so sinh cia vung, nhung nhin tft giic dd ftng phd vdi BDKH vi THTN thi khdng thjt sy bin vftng, nhat li trong bdi cfah tic ddng ngiy cfag tfag cua BDKH Cd nhien lji do dl giai thfch, nhung
cd IS dpng CO lgi feh kinh tl li Iy do dugc
chu S diu tita
Ly lujn vi thyc tien da khing dinh trong boat ddng phat triln cia xi iiOi hipn dai thi lgi feh kinh tl li dtag co ndi bjt vi chi phdi trong da sd cic qnylt
Trang 9dinh hanh ddng va hanh ddng cua con
ngudi va td chfte Nguyen do cua eac
quyet dmh phat trign bat chap hoac
khdng tinh dgn day du cac eanh bao ve
hiem hga lu nhien da dugc cac chuyen
gia va cac nha quan Iy chi ra la lgi
nhuan Cac cdng trinh thuy dien nhd va
vua dugc phat trign qua mftc so vdi digu
kien tu nhien cho phal trign bgn viing d
nhieu linh ven bien mien Trung nudc la
cung nhu su md rdng qua mftc dien tfch
trdng cay ca phe d viing Tay Nguyen
nhieu nam qua bat chap canh bao ve
hiem hoa thieu nude va nguy ca han han
ddi vdi viing nay deu duge giai thich bdi
ddng ca lgi ich kinh te chi phdi, lan at
Ddng ca nay cd trong ca cac quyet dinh
quan ly cua cac ca quan quan ly nha
nudc va ca irong cac quyet djnh cua td
chuc san xuat (doanh nghiep) va cua
nong dan
Khi THTN xay ra Ihl ngudi ndng dan va
gia dlnh hg [a ngudi chm mat mat, thiet hai
ldn nhat xet theo luang quan vdi kha nang
va tiem lyc kinh tg cho phuc hdi cua hg Su
ho Irg val chat tu phia Nha nudc va xa hgi
ndi chung tai thai digm xay ra tham hga chi
cd thg giup hg duy tri su tdn tai d mftc ldi
thicu cho cudc song irudc mit Phuc hdi
sinh kc va dn djnh lai cugc sdng nhu irudc
cho ngudi dan la muc tieu cdp bach cua tdt
ca cae ben lien quan Muc tieu nay kgt ndi
moi cd gang, no iuc dudi su digu phdi
chung ciia cac ca quan quan iy nha nudc
Nha nudc vdi chfnh saeh, co chg ung phd
vdi Ihdm hga ndi chung, trong dd cd THTN
da CO chign luoc va kg hoach hanh ddng
phong, chdng, giam nhe thien tai, trong do
xac dinh cac giai phap hd trg ngudi dan ftng
phd vdi thien tai 6 cac khu \-irc cd nhigu
nguy CO, hiem hga tu nhien va hay xay ra thien tai, ben canh cac ho trg tu phi'a Nhi nudc, cdn cd nhiing hd trg ftng phd cua c3c cdng ddng khac (trong nudc, qudc te), nhu Quy Hd trg thien tai mien Trung (td chuc phi Chi'nh phu, Ihanh lap theo Quygt dinh cua Bg trudng Bd Ndi vu sd 1253/QD-BNV ngay 24/09/2008); Du an nang cao nang luc
cgng ddng ung phd vdi thien lai vk bign doi
khf hau (do Td chfte Habitat Viet Nam tai
irg); Du an Xay dung cgng ddng ftng pho
thien tai vung duyen hai Vigt Nam (do Trung lam Tri thftc vg Dan chu, Nhan quyen va Quan tri cua USAID, My lai Irg) Theo quy dinh cua Luat Phdng chdng thien tai (2013), cac doanh nghigp cd nghta vu ddng gdp quy phong chdng thien tai tai dia phuong va tham gia hoat dgng
tim kiem, cthi nan, ho trg khSn cip va khk
phuc hau qua thien tai tai dja phuang trong kha nang cua minh
Khi su cd bat thudng xay ra, trong dd cd Ihien tai thl, xet theo thuc tg phan ung, ngudi ndng dan nudc la vln phai dua vao ban than mlnh la chfnh Kgt qua dieu tra hg gia dlnh ndng thdn nam 2014 tai 12 tinh
dugc cdng bd trong tai lieu "Bkc digm kinh
lg ndng thdn Viet Nam - Kgt qua digu tra hp gia dlnh ndng thdn nam 2014" cho thay, trong ung phd vdi cac cu sdc, trong dd cd Ihien lai, thi "ca chg tu dua vao ban than
van la cac ca che quan trgng nhil dg cSc hg
dan thfch ftng vdi eac cu sdc, vdi ty le 89,8% nam 2014 Kel qua nay tuang tu nhu cac ket qua ciia cac vdng digu tra trudc (91,5% nam 2012; 93,8% nam 2010; 91,8% nam 2008, tuy nhien nam 2006 chi la 67,8%) Trong khi dd, tac ddng ciia cac cong cu thfch ftng khac nhu vay mugn tu ngan hang, cac ho trg tu chfnh phii/cac Id
Trang 10J^>tJ:o,! Ngnyin Danh Son
chic NGO vln a nb nhd, (M khofag 2%
n»Si loai' [2, tr.201 Thyc tl nay cfag ham y
ring, bta cfah tfag laidng iifag lyc cia
etag Atg dta cft, cih tfag cftftng hon nfla
sy hS tm vi phdi hgp hinh ddng tft phia
Nha mnSc v» cfa cgng ddng kifa dii vdi
cpng d ^ g dta cu bi tin thutmg do THTN,
sao cho tnmg ftng i*d vdi Cifa ei s i c nhit
li vtB m m , tU tJ B M tto ngoai cdng
dtag dto CB phai dugc tfag nH&i hon nfta
(nhu nfai 2006 li 32,2%)
4 Kit tain
Ung,^(i cgi^ ddng vdi THTO ttong bdi
cfah tfa 4tag cia BBKH d nudc ta nhin
<*nng edn ft dttpc nghita cftu; lita k^
cgng dong ftng phd vdi THTN d nudc ta
hifa vln cdn yiu Cfa bta lita quan (Nhi
nude,n^idi dta, to chfte xa hdi dta sy )
^ ed rfng, no lyc nhung sy phdi kit hgp
dft Uo nta sic mfah cgng hudng edn chua
chjt tia, ding b§, cdn thieu ving mgt
"kjch hto" phi hgp NhOng phfa tfch, dfah
gii tren cung cip mpt si cfa cft ly lufa va thyc tita eing cac gpi y cho viee tim kilm cfa giai phfa tfag cudijg lita kit, phdi hgp cfa cgng ding ttong ftng phd vdi THTN
Tai liSo tham khfa
[11 CAKE (2013), Qum li nii ro rtiS tai thdm
htia ifya vao ttong ddng, H^ Npi
[2] OEM, IPSARD ILSSA (Vift Nam) va DERG
(BanMad!) (2015JI BacMnldnk tendng thdn
Vi^Nani-Ketquddieutrahogia^nhnSngthSn nam 2014 lgi 12 tmh Nxb Bong Die, ffi Npi
13] Hpi QiS Hilp do Vi|t Nam (2015), eii*f|!Dliira
hoa tgi cpng 4Shg,t&N^
[4] MHENvi UNDP (2015), aSoododJfcWf, oia
Vifl Nam ve qudn ly rdi ro Ihien tai va hipi tatmg i^fc doan rdidm thtic ddy thich lmg vai biin ddi kht hgu ffi Npi
[5J Dynes, K ^ and K J Tiemey (1994)
Disasters CoOeclive Behavior and Social Organiuuion Univeisity ofDelaware Press