BAI GIANG MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TƯ VẤN TÂM LÝ CHO HỌC SINH VÀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA HỌC SINH

Nội dung của Hội thảo: 1 Đánh giá thực trạng sức khỏe tâm lý học sinh, đặc biệt là khó khăn tâm lý 2 Đánh giá thực trạng vai trò và khả năng đáp ứng yêu cầu tư vấn tâm lý cho học sinh c

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TƯ VẤN

TÂM LÝ CHO HỌC SINH VÀ KHÓ

KHĂN TÂM LÝ CỦA HỌC SINH

GS.TS Vũ Dũng

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Vài nét về mạng lưới tư vấn tâm lý học đường ở VN

2.Tạo sao phải bồi dưỡng kiến tức tư vấn cho học sinh? 3.Một số vấn đề chung về tư vấn cho học sinh

4.Khó khăn tâm lý của học sinh

Vài nét về phát triển Tâm lý học ở Việt Nam và mạng lưới tư vấn ở Việt Nam

• Sự hình thành và phát triển tâm lý học ở Việt

Nam

• Mạng lưới tư vấn tâm lý ở Việt nam

Mạng lưới tư vấn, tham vấn tâm lý trong

trường học ở Việt Nam

• Công văn của Bộ GD – ĐTsố 9971/Bộ GD – ĐT – HSSV ngày

28/10/2005 về triển khai công tác tư vấn (tâm lý) cho học sinh, sinh viên

• Tháng 10/2006, Bộ GD – ĐT tổ chức Hội thảo “Xây dựng và

phát triển mạng lưới tham vấn, tư vấn tâm lý trong trường học”

• Nội dung của Hội thảo:

Nội dung của Hội thảo:

1) Đánh giá thực trạng sức khỏe tâm lý học sinh, đặc biệt là khó khăn tâm lý

2) Đánh giá thực trạng vai trò và khả năng đáp ứng yêu cầu tư vấn tâm lý cho học sinh của cha mẹ, đội ngũ giáo viên, cán bộ giáo dục trong nhà trường hiện nay.

3) Đánh giá thực trạng tư vấn tâm lý trong trường học hiện nay: nội dung tư vấn, phương thức tiến hành, đội ngũ tư vấn tâm lý… 4) Vai trò và thực trạng tham gia, phối hợp tổ chức và quản lý hoạt động tư vấn tâm lý trong học đường của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là ngành giáo dục

5) Thực trạng đội ngũ cán bộ tư vấn tâm lý – giáo dục chuyên

nghiệp hiện nay.

6) Cơ chế, nguồn lực cho hoạt động tư vấn tâm lý trong nhà trường

Hội thảo quốc tế:

“Vai trò của tâm lý học trường học trong việc đảm bảo sức khỏe tâm lý cho học sinh và gia đình” (7/2018)

• Nội dung Hội thảo:

• Cảm xúc của học sinh (cảm xúc âm tính; kiểm soát

cảm xúc; căng thẳng tâm lý (stress)…

• Kỹ năng xã hội của học sinh, kỹ năng kiểm soát cảm

xúc của học sinh…

• Kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục; kỹ năng nhận

diện nguy cơ bị xâm hại tình dục của học sinh…

• Nhu cầu tư vấn tâm lý; ứng phó với cảm xúc tiêu

cực…

I MÔ HÌNH TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

TRÊN THẾ GiỚI

1 Tư vấn học đường tại Mỹ:

- Xuất hiện vào đầu thế kỷ 20

- Năm 1958 thành lập Hiệp hội các nhà tư vấn tâm lý học đường

Mỹ

- Nhiệm vụ của tư vấn tâm lý học đường: Đánh giá, tư vấn;

phòng ngừa, can thiệp

- Ba mức độ phục vụ:

1) Phòng ngừa các vấn đề về sức khỏe tinh thần; giảm bớt

các yếu tố nguy cơ;

2) Đánh giá tâm lý học sinh qua bảng hỏi tâm lý;

3) Can thiệp trực tiếp vào các vấn đề của học sinh (trị liệu cá

nhân, trị liệu nhóm)

2 Mô hình tư vấn tâm lý học đường của Pháp

-Xuất hiện năm 1944 – 1947

- Hiện có 3500 nhà tâm lý học đường

- Nhiệm vụ của mạng lưới tư vấn tâm lý học đường:

1) Phòng ngừa (phòng ngừa sự xuất hiện hay sự trầm trọng thêm về tâm lý sẽ gây ra hậu quả xấu cho học sinh)

2) Hỗ trợ: Soạn thảo giáo dục, giúp đỡ học sinh có vấn đề về tâm lý 3) Tham gia giám sát học sinh; đánh giá học sinh về tâm lý

4) Tư vấn cho Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch hướng nghiệp cho học sinh

3 Mô hình tư vấn tâm lý học đường của Singapore

- Xuất hiện 1966.

- Năm 1976 Trung tâm tư vấn học đường có tên là Dịch vụ chăm

sóc học sinh được thành lập

- Nhiệm vụ tư vấn tâm lý học đường:

1) Giúp các em học sinh phát huy tối đa khả năng của mình

2) Cộng tác với phụ huynh, nhà trường và cộng đồng để giúp đỡ học sinh trong học tập

3) Sử dụng các phương pháp để phòng ngừa và điều trị rối nhiễu tâm lý của học sinh

4) Sử dụng tối đa nguồn tài nguyên sẵn có để đáp ứng nhu cầu của học sinh…

Tại sao phải bồ dưỡng kiến thức về

tư vấn cho học sinh ?

1.Vai trò của giáo dục của nhà trường đối với con người 2.Vai trò của hoạt động tư vấn trong nhà trường

3.Sự biến đổi xã hội và một số biểu hiện sai lệch về tâm

lý của học sinh hiện nay

4.Xuất hiện một số vấn đề đáng quan tâm của sự giáo dục, chăm sóc của gia đình đối với trẻ em hiện nay

1.Vai trò của giáo dục của nhà trường

đối với con người

1) Vai trò của giáo dục đối với con người và xã hội

2) Một số hạn chế của giáo dục ngưới ta hiện nay

3) Giáo dục đáp ứng yêu cầu của phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

1) Vai trò của giáo dục đối với xã hội con

người và xã hội

• Giáo dục là quốc sách hàng đầu (NQ 29 TW)

• Không có giáo dục không có sự phát triển của xã hội

(“Không thầy đố mày làm nên”)

• Lê Quý Đôn (1726 – 1784)

Năm nguy cơ mất nước:

Lê Quý Đôn

• Lê Quý Đôn sinh ngày 2/8/1726 mất ngày 14/4 năm Giáp Thìn (11/6/1784)

• Ông là con tiến sĩ Lê Phú Thứ, quê ở huyện Diên Hà ( nay thuộc

thôn Phú Hiếu, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà) tỉnh Thái Bình

• Ông nổi tiếng thần đồng, có trí nhớ lạ lùng, tài ứng đối mau lẹ,

14 tuổi đã học được hầu hết các bộ sách của Nho học

• Năm 18 tuổi đỗ giải Nguyên ( đứng đầu kỳ thi Hương) Sau đó

đỗ đầu các kỳ thi Hội và thi Đình ( còn gọi là Hội nguyên và

Đình nguyên).

• Làm quan thời kỳ Lê – Trịnh đến chức thượng thư

Nhà thơ, triết gia Ấn Độ:

Rabindranath Tagore (1861 – 1941)

Giải thưởng Nobel văn học, người châu

Á đầu tiên được giải thưởng Nobel

“- Đầu tư cho một con người ta được

Môi trường sống, môi trường giáo dục

và sự hình thành nhân cách con người

• Con người khi sinh ra là một thực thể sinh học

• Một cá nhân muốn trở thành một nhân cách thì phải:

- Được sống trong môi trường xã hội của con người

- Phải được giao tiếp với con người.

- Phải được giáo dục

- Nếu không được sống trong môi trường xã hội của con người không được giao dục thì không trở thành một nhân cách.

NHỮNG ĐỨA TRẺ SỐNG TRONG

XÃ HỘI ĐỘNG VẬT

Tiến sĩ tâm lý học giảng dạy tại Trường Y Harvard tên là Deirdre Barrett thống kê từ 1900 đến 2004 trong cuốn sách” Những tác nhân siêu

thường” Có tổng cộng có 31 đứa trẻ được động vật nuôi.

Những bé gái được bầy sói nuôi dưỡng

ở Ấn Độ

Cậu bé người rừng Victor xứ Aveyron

Hai cô bé người sói Kamala và Amala (1920)

Romulus và Remus - những người sáng lập thành Rome từng được sói mẹ nuôi nấng

Cậu bé người khỉ ở Uganda

Hình ảnh cậu bé người khỉ

Câu chuyện của nhà báo Euan Ferguson (1999)

Cậu bé “Người khỉ” ở Uganda

• Tên là Jonh, sống trong gia đình bố bạo lực hay đánh đập, mẹ bị rắn

cắn chết Cậu bé sợ bố đánh trốn ra rừng sống với bầy khỉ.

• Trốn ra rừng sống từ lúc 3 tuổi, 7 tuổi thì người dân tìm được Sống

ở rừng 4 năm Khi tìm được người bố nhận ra Jonh, sau đó bỏ đi, về

tự tử trong nhà

• Cậu bé không biết nói, sợ con người, các hành vi giống khỉ từ nhìn

(không nhìn thẳng vào mặt người), đi, ăn, nói giống khỉ, sợ nước.

• Người dân đưa đến trường họ, không thuần phục được, đưa đến

trại trẻ mồ côi, gặp một cô giáo Cô giáo dạy nói, đưa trở về với

cuộc sống con người.

• Sau đó đến sống ở một vùng nông thôn, được đi học, hòa nhập với

mọi người Nói được bình thường Vẫn muốn gần với loài khỉ

• Hiện nay 27 tuổi, làm nhạc công Mong muốn có một khu đất để

nuôi, chăm sóc loài khỉ trán trắng, vẫn ngồi giống động tác của khỉ.

Tại sao phải bồ dưỡng kiến thức về tư

vấn cho học sinh? (Tiếp)

2.Vai trò của hoạt động tư vấn trong

nhà trường:

- Đối với những người quản lý

và giáo viên

- Đối với học sinh

- Đối với cha mẹ học sinh

Tại sao phải bồ dưỡng kiến thức về tư

vấn cho học sinh ? (Tiếp)

3.Tình trạng thanh thiếu niên lệch chuẩn,

phạm tội

Tại sao phải bồ dưỡng kiến thức về tư

vấn cho học sinh ? (Tiếp)

4 Xuất hiện một số vấn đề đáng quan tâm của sự giáo dục, chăm sóc của gia đình đối với trẻ em hiện nay:

1) Sức khỏe sinh sản: Trẻ em có thai tuổi vị thành niên; Tảo hôn; Kết hôn cận huyết thống

2) Học sinh nghiện internet, game online

3) Học sinh bỏ học kết cấu thành băng nhóm phạm tội (sử dụng ma túy, đua xe trái phép, chơi điện tử, mại dâm…)

4) Cha mẹ thiếu hụt thời gian cho chăm sóc, giáo dục con, cha mẹ hạn chế khả năng kiểm soát con

Xuất hiện một số vấn đề đáng quan tâm của sự giáo

dục, chăm sóc đối với trẻ em hiện nay (tiếp):

5) Sự giáo dục chuẩn mực trong gia đình; giáo dục

pháp luật cho con trong gia đình suy giảm

6) Bạo lực đối với trẻ em ở gia đình

7) Bạo lực học đường :

- Giáo viên với học sinh

- Học sinh với học sinh

8) Xâm hại tình dục trẻ em

- Từ 2000 – 2006: xẩy ra 6.256 vụ

- Năm 2008: cả nước xẩy ra 1.300 vụ

Xuất hiện một số vấn đề đáng quan tâm của sự giáo

dục, chăm sóc đối với trẻ em hiện nay (tiếp):

9) Giao tiếp giữa cha mẹ và con cái giảm :

63% cha mẹ ít khi giao tiếp; 42,7% thỉnh thoảng;

14,3% hiếm khi; 6% không giao tiếp với trẻ

 Cha mẹ không hiểu được và không kiểm soát được con

 Sự dính kết giữa cha mẹ và con trở lên lỏng lẻo

10) Xung đột trong gia đình và tổn thương tâm lý trẻ em:

Hậu quả của xung đột giữa cha mẹ:

 trẻ cảm thấy sống không an toàn; sợ hãi lo lắng, hoang

mang, trầm cảm

 Trẻ thiếu niềm tin, hụt hẫng, sống, khép mình, không muốn

giao tiếp với mọi người; từ chối mọi thứ, học tập giảm sút

 Xuất hiện hành vi xâm kích, chống đối xã hội

5 Giáo dục đáp ứng yêu cầu của phát triển kinh

tế thị trường và hội nhập quốc tế

• Giáo dục trong nền kinh tế thị trường

• Giáo dục trong sự hội nhập quốc tế

- Thay đổi phương pháp tư duy

Khái niệm cơ bản

1 Thế nào là Tư vấn tâm lý trong học đường ?

- Sự tương tác giữa nhà tư vấn và học sinh

nhằm giúp học sinh phát triển những thái

độ và kỹ năng để khắc phục khó khăn tâm

lý, phát triển năng lực bản thân

- Nhà tư vấn: ban giám hiệu/ giáo viên chủ

nhiệm/giáo viên bộ môn

- Thân chủ : cá nhân/nhóm học sinh

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

- Vận dụng một số kỹ năng cơ bản để giải quyết các vấn

đề tâm lý của học sinh

TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG

Các cấp độ hoạt động tư vấn tâm lý

trong trường học

Cấp độ 1 - Các hoạt động dịch vụ phổ biến

- Dành cho khoảng 80% học sinh

- Phòng ngừa và làm lành mạnh hóa môi trường trường học để giảm thiểu những vấn đề khó khăn học sinh có thể gặp phải.

Cấp độ 2 - Các hoạt động tư ván tâm lý dành cho

nhóm mục tiêu

- Dành cho khoảng 15% học sinh

- Các dịch vụ phổ biến có tính phòng ngừa đã không gây được ảnh hưởng một cách tích cực; các em này cần được can thiệp (tham vấn/trị liệu trực tiếp).

- Học sinh khó khăn trong học tập như: Kết quả thấp, thiếu khả năng tập trung chú ý, thiếu động cơ học tập; hoặc có những vấn đề liên quan đến thái độ cư xử, hành vi không thích hợp.

Các cấp độ hoạt động tư vấn tâm lý

trong trường học

Cấp độ 3- hoạt động tư vấn tâm lý chuyên sâu

- Dành cho khoảng 5% học sinh

- Học sinh có các vấn đề khó khăn nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần hoặc có những hành vi quá mức như bắt nạt, tấn công, phá hoại người hoặc tài sản của nhà trường.

Yêu cầu tư vấn tâm lý học đường

• Hiểu được tâm – sinh lý lứa tuổi học sinh

• Hiểu được hoàn cảnh sống riêng của học sinh

• Hiểu được các nguyên nhân gây khó khăn tâm lý

cho học sinh

• Tư vấn nhằm nâng cao năng lực thích ứng của học

sinh

3 Nguyên tắc tư vấn tâm lý học đường

1) Nguyên tắc tôn trọng thân chủ (HS, Phụ huynh, GV) 2) Nguyên tắc chấp nhận, không phán xét thân chủ; 3) Nguyên tắc dành quyền tự quyết cho thân chủ;

4) Nguyên tắc đảm bảo tính bí mật thông tin cho thân chủ.

1) Nguyên tắc tôn trọng thân chủ

- Cần coi thân chủ (HS, GV, PH) như một nhân cách độc lập, có những giá trị riêng đáng

được tôn trọng;

- Nhà tâm lý cần luôn đặt mình ở vị thế bình đẳng với thân chủ.

- Tin vào khả năng thay đổi của thân chủ

2) Nguyên tắc chấp nhận, không

phán xét thân chủ

- Chấp nhận nhân cách của thân chủ như chính bản

thân họ, với những giá trị riêng

- Không được lên án, chỉ trích.

- Giúp thân chủ cảm thấy an toàn, từ đó dám bộc lộ

những tâm sự thầm kín và đương đầu với nó

- Người tư vấn có thể giữ được vị trí bình đẳng, độc

lập về cảm xúc với thân chủ

3) Dành quyền tự quyết cho thân chủ

- Nhà tư vấn không quyết định thay thân chủ, để thân chủ tự đưa ra cách giải quyết vấn đề của mình

- Nhà tư vấn cần tin vào khả năng tự giải quyết của vấn đề

của thân chủ

- Trong quá trình tư vấn phải hướng tới thân chủ và vì lợi ích

của thân chủ chứ không phải vì nhà tư vấn;

Nhà tư vấn có thể quyết định thay cho thân chủ khi:

- Tình huống khẩn cấp có thể gây nguy hiểm cho tính mạng của

thân chủ (ví dụ: trong cơn xúc động thân chủ có ý muốn tự tử hoặc khăng khăng có ý định đánh nhau hay mưu sát người

khác…)

- Thân chủ còn quá nhỏ, chưa thể đưa ra giải pháp ngay lập tức

cho những vấn đề nan giải

4) Nguyên tắc đảm bảo tính bí mật thông

tin cho thân chủ (HS,GV, PH)

• Trong quá trình tư vấn, nhà tư vấn có trách

nhiệm bảo mật các thông tin cho thân chủ.

• Nhà tư vấn chỉ được tiết lộ thông tin về thân

chủ khi:

- Có sự đồng ý của thân chủ

- Trong trường hợp đặc biệt, có thể gây hại cho nhà tâm lý, cho thân chủ hoặc cho những người khác

Quá trình tư vấn học đường

1) Thiết lập mối quan hệ trong tư vấn,

2) Đánh giá vấn đề cần tư vấn của thân chủ 3)Tìm kiếm và lựa chọn giải pháp

4) Thực hiện giải pháp

5) Kết thúc

KHÓ KHĂN TÂM LÝ

CỦA HỌC SINH

Ảnh hưởng của khó khăn tâm lý đến đời

II KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA

HỌC SINH

1 Học sinh tiểu học (7 – 11 tuổi) :

1.1.Khó khăn tâm lý của học sinh tiểu học

- Khó khăn trong học tập, rèn luyện

- Khó khăn trong hình thành và phát triển nhận thức trí tuệ

- Khó khăn trong quan hệ cha/mẹ; anh chị em; giáo viên và bạn bè

- Khó khăn trong tiếp nhận các chuẩn mức đạo đức, đánh giá của người khác

- Khó khăn trong phát triển bản thân (Hình thành ý thức hình ảnh về thân thể; tự ý

thức bản thân;

- Khó khăn trong kiểm soát cảm xúc, hành vi hung tính, hình thành lòng vị tha; mâu

thuẫn giữa lòng vị tha và tính vị kỷ

- Khó khăn trong nhận thức và ứng xử về giới

* Nguyên nhân: - Thay đổi môi trường sống

- Thay đổi hoạt động chủ đạo

1.2 Nội dung tư vấn cho học sinh

tiểu học

a Đối với học sinh:

Tư vấn học đường tập trung vào nâng cao năng lực

xã hội cho học sinh:

- Kỹ năng thích ứng với môi

b Đối với phụ huynh:

Tư vấn học đường tập trung vào các chương trình nâng cao năng lực của các bậc cha mẹ:

- Kỹ năng giúp con thích ứng với

môi trường học đường;

- Làm bạn cùng con;

- Giúp con hình thành kỷ luật tích cực;

- Kỹ năng phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

c Đối với giáo viên:

Tư vấn học đường tập trung vào các vấn đề sau:

- Tâm sinh lý lứa tuổi học sinh

- Giúp học sinh hình thành kỷ luật tích cực;

- Đồng hành cùng học sinh;

- Kỹ năng phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

2.Học sinh trung học cơ sở

(11 – 15 tuổi)

Giai đoạn vị thành niên :

Các rối loạn hành vi : Gây hấn, chống đối, đánh nhau; hành hạ súc vật; nói dối; lấy đồ đạc vật dụng;

bỏ học; cờ bạc; bỏ nhà…( xuất hiện ở nam giới

nhiều hơn nữ giới);

Các rối loạn liên quan đến sức khỏe tinh thần :

lo âu (12,3%); sợ bẩn (10%); trầm cảm (8,4%); đái dầm (6,3%);

Hành vi sử dụng chất gây nghiện

thuốc lá (1,22%); rượu (0,88%); ma túy (0,47%)

2.1 Khó khăn tâm lý của học sinh THC S

1 ) Khó khăn trong học tập, rèn luyện:

- Khó khăn trong chuyển đổi và hình thành động cơ học tập đúng đắn

- Khó khăn trong chuyển đổi tư duy (Tư duy cụ thể, trực quan lên tư duy lý luận)

- Khó khăn trong giải tỏa ngộ nhận khả năng của bản thân, giải tỏa áp lực về thành tích học tập (sự kỳ vọng quá cao của gia đình)

2) Khó khăn trong quan hệ cha/mẹ; anh chị em; giáo viên và bạn

bè :

- Xung đột cha mẹ - con;

- Ngại chia sẻ với giáo viên;

- Xác định tiêu chí kết bạn; Quan niệm phiến diện, cực đoan về tình bạn, cường điệu hóa tình bạn;

- Khó khăn trong tiếp nhận các chuẩn mức đạo đức, đánh giá của

người khác