Khái niệm Du lịch chăm sóc sức khỏe hay du lịch chữa bệnh tên tiếng Anh là medicaltourism hay medical travel là hình thức kết hợp du lịch nghỉ dưỡng với các dịch vụchăm sóc sức khỏe dưới
Trang 11 Lịch sử và sự phát triển của loại hình du lịch chữa bệnh trên thế giới
1.1 Khái niệm
Du lịch chăm sóc sức khỏe hay du lịch chữa bệnh (tên tiếng Anh là medicaltourism hay medical travel) là hình thức kết hợp du lịch nghỉ dưỡng với các dịch vụchăm sóc sức khỏe dưới các hình thức đa dạng: chữa trị bằng tây y, bằng đông y, bằngcác hình thức tự nhiên như tắm nước khoáng, ngâm bùn, ăn các thức ăn hoa quả có tácdụng đẩy lùi bệnh tật
Khái niệm du lịch chăm sóc sức khỏe đã xuất hiện từ hàng nghìn năm trước khinhững người Hy Lạp đi từ vùng Địa Trung Hải rộng lớn đến vùng lãnh thổ nhỏ béthuộc vịnh Saronic có tên gọi Epidauria Nơi đây thờ vị thần chữa bệnh Asklepios vìthế mà Epidauria trở thành điểm du lịch chăm sóc sức khỏe đầu tiên Các suối nướckhoáng cho du khách những người có nhu cầu chữa bệnh đến nghỉ ngơi, tắm và hồiphục sức khỏe có thể được coi là dạng đầu tiên của loại hình du lịch này
Du lịch chữa bệnh đã phát triển ở Châu Âu Ngày nay hình thức này cũng đã vàđang phát triển ở các nước như: Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore…
1.2 Nhu cầu của con người về loại hình du lịch chữa bệnh
Nhu cầu du lịch hiện nay ngoài mong muốn được khám phá, trải nghiệm phongcảnh, địa hình, văn hóa các vùng miền các quốc gia thì nhu cầu cao hơn đó là phục hồi
và tăng cường sức khỏe Sức khỏe con người là tài sản quý giá nhất vì vậy mà nhu cầu
du lịch chữa bệnh ngày càng tăng cao Tính đến hết 2014, trên thế giới có 1.334 tỷ lượtngười đi du lịch, tốc độ tăng trưởng mỗi năm khoảng 4% Loại hình du lịch chữa bệnhngày càng được khách du lịch ưa chuộng, đặc biệt là những người cao tuổi Nhữngngười này có chế độ hưu, có số tiền tích lũy và con cái đã trưởng thành Nhưng quátrình lão hóa diễn ra với tốc độ nhanh đồng thời phát sinh các căn bệnh tuổi già, vì thế
họ cần những nơi nghỉ dưỡng và chữa bệnh Các căn bệnh phổ biến thường gặp là timmạch, huyết áp cao, tiểu đường, đau khớp…
Trang 2Hiện nay trên thế giới ước tính có hơn 190 triệu người mắc bệnh tiểu đường vàtiếp tục có dấu hiệu tăng lên Năm 2010 thế giới có 221 triệu người mắc bệnh tiểuđường Năm 2025 dự báo lên tới 330 triệu người (gần 6% dân số toàn cầu) Tỷ lệ bệnhtăng lên ở các nước phát triển là 42% nhưng ở các nước đang phát triển (như ViệtNam) sẽ là 170% Số lượng người già trên thế giới và khu vực nói chung, tại Việt Namnói riêng theo dự báo sẽ bắt đầu bước vào giai đoạn “già hóa dân số” vào năm 2017.Đến năm 2035, cơ cấu dân số nước ta, tỷ lệ trẻ em dưới 15 tuổi và người già từ 60 tuổitrở lên là 1/1, nghĩa là cứ 1 trẻ em thì có 1 người già Còn đến năm 2049, tỷ lệ sẽ là1/1.41 nghĩa là cứ 1 trẻ em thì có 1.41 người già Thực trạng bệnh tật trở nên phức tạp
và vấn đề già hóa dân số làm cho nhu cầu sử dụng loại hình dịch vụ này phổ biến hơn
Tại sao mô hình du lịch chữa bệnh lại thu hút lượng lớn du khách và cótiềm năng phát triển như vậy? Có chăng là vì chi phí cao cho việc chăm sóc sức khỏe,thời gian chờ đợi các thủ tục khá lâu gây ra sự không hài lòng khi khám chữa bệnhthông thường Sự hội nhập kinh tế của các nước ngày càng sâu rộng đã giúp cho việc
du lịch quốc tế thuận tiện và dễ dàng hơn bao giờ hết Công nghệ và các tiêu chuẩnchăm sóc sức khỏe ở nhiều quốc gia được cải thiện và tối ưu hóa xây dựng nên tínhcạnh tranh và sức thu hút đối với du khách từ các quốc gia khác Loại hình dịch vụ nàyđáp ứng được nhu cầu cần thiết của xã hội hiện nay, nó không chỉ tập trung vào đốitượng người già mà những người trẻ cũng đang có xu hướng ưa thích hình thức du lịchnày
Đời sống ngày càng phát triển, giáo dục, công nghệ y tế nâng cao nên con ngườicàng có nhu cầu chăm sóc sức khỏe tốt hơn, tăng tuổi thọ và tận hưởng các dịch vụnghỉ dưỡng Khách du lịch có nhu cầu về loại hình du lịch chữa bệnh này đến từ mọinơi trên thế giới bao gồm Châu Âu, Anh, Trung Đông, Nhật Bản, Mỹ và Canada Lý
do là bởi các nước này dân số đông, tương đối giàu có, chi phí chăm sóc sức khỏe caohoặc thiếu các lựa chọn chăm sóc sức khỏe có thể tin cậy cùng những mong đợi về sựtôn trọng đối với bệnh nhân Họ tìm đến hình thức này kỳ vọng một sự thuận tiện vànhanh chóng, lại có được cơ hội du lịch kết hợp rất thoải mái, tiết kiệm Những nước
có hệ thống chăm sóc sức khỏe với tiêu chuẩn khắt khe có thể gây mất thời gian và
Trang 3làm người bệnh phải lãng phí chờ đợi trong trường hợp bệnh không khẩn cấp Chẳnghạn, ở Anh và Canada để có thể phẫu thuật khớp hông, có khi bệnh nhân phải chờ đợiđến 1 năm hoặc hơn trong khi đó nếu sử dụng dịch vụ du lịch chữa bệnh tại Singapore,HongKong, Thái Lan, Cuba, Colombia, Philippines hay Ấn Độ họ sẽ được phẫu thuậtngay khi đến nơi Vì thế mà nhu cầu của con người đối với dịch vụ này ngày càng tăngcao và du lịch chữa bệnh trở thành một mảnh đất tiềm năng cho các nhà kinh doanh dulịch khai thác.
Tuy nhiên loại hình này vẫn còn những điều khiến mọi người nghi ngại khi lựachọn để du lịch Một số rủi ro khi thực hiện chữa bệnh tại nước đến du lịch có thể cónhững biến chứng phát sinh, bệnh nhân không được bảo hiểm hoặc không thể tìmkiếm những khoản bồi thường thông qua các vụ kiện Dù vậy, những dịch vụ được bảohiểm hiện đang được cung cấp có thể bảo vệ các bệnh nhân khi xảy ra các sơ suấttrong các ca điều trị ở nước ngoài Đặc biệt nếu là ở một số nước châu Á, với khí hậunhiệt đới – một môi trường thuận lợi cho các vi khuẩn, virut, các loại dịch bệnh nguyhiểm và lây lan nhanh khiến cho nhiều người cũng rất lo lắng Một số nước như Ấn
Độ, Malaysia, Costa Rica hay Thái Lan có những loại bệnh truyền nhiễm khác vớichâu Âu và Bắc Mỹ, và sự lan truyền cũng không giống nhau của những căn bệnhtương tự so với các nước như Mỹ, Canada và Anh Bị nhiễm bệnh mà chưa có sự miễndịch tự nhiên sẽ trở thành một vấn đề lớn với những người ốm yếu, đặc biệt là nhữngbệnh lây qua đường ruột (viêm gan A, lỵ amíp, phó thương hàn) có thể tác động khôngtốt tới quá trình điều trị, các bệnh do muỗi truyền, cúm và lao (ví dụ 75% người dânchâu Phi có vi khuẩn lao) Bênh cạnh đó, đi du lịch ngay sau khi phẫu thuật có thể làmtăng nguy cơ biến chứng Ví dụ, các vết sẹo sẽ thâm hơn và dễ phát hiện hơn nếuchúng bị phơi nắng trong quá trình phục hồi Những chuyến bay dài sẽ tác động rấtxấu với những người có vấn đề về tim (nghẽn mạch) và thở
Trang 41.3 Một số mô hình du lịch nghỉ dưỡng trên thế giới
1.3.1. Mô hình ở Singapore
Singapore là trung tâm y tế hàng đầu châu Á, với năng lực nghiên cứu trình độ
cao cũng như có những bệnh viện tốt và 2 trung tâm y tế được JCI cấp chứng nhận (JCI -Joint Commission International, là Tổ chức giám định chất lượng bệnh viện của
Mỹ hoạt động trên 80 quốc gia kể từ năm 1994 Tiêu chuẩn JCI là lấy bệnh nhân làm
trung tâm, tập trung đặc biệt vào sự an toàn, chất lượng chăm sóc y tế và hệ thống
quản lý chất lượng) Đó là một trong những lý do tại sao JCI chọn Singapore làm nơi
đặt văn phòng đại diện khu vực châu Á – Thái Bình Dương của mình vào năm 2006
Vì thế mà Singapore phát triển hình thức du lịch chữa bệnh bằng y tế hiện đại chứkhông phải là cổ truyền hay các hình thức truyền thống khác Hiện tại, các bệnh việncủa Singapore đang tiếp cận các hệ thống chứng nhận bệnh viện của châu Á và châu
Âu trong một nỗ lực nhằm mở rộng thị trường, vì chứng nhận của JCI là dành cho thị
trường Mỹ, một phần nhỏ trong thị trường lớn toàn cầu
Tháng 10/2003, Tổng cục Du lịch Singapore phối hợp với Cục Phát triển kinh tế
và Cục Đầu tư nước ngoài Singapore đưa ra sáng kiến liên ngành thành lập cơ quan
“Singapore – Medicine” Mục đích hoạt động của cơ quan này là thu hút du kháchquốc tế đến chữa bệnh tại Singapore nhằm phát triển nước này thành trung tâm chữabệnh hàng đầu tại Châu Á Năm 2015, khoảng 900.000 khách đã đến Singapore chỉđơn thuần để được chăm sóc về mặt y tế Nhiều người đến từ các nước láng giềng nhưIndonesia và Malaysia Số lượng bệnh nhân đến từ Đông Dương, Nam Á, Trung Đông
và Trung Quốc lục địa cũng đang tăng nhanh chóng Bệnh nhân đến từ các nước pháttriển như Mỹ cũng chọn Singapore là điểm đến cho các chuyến du lịch chăm sóc sứckhỏe với chi phí có thể chấp nhận được tại một thành phố sạch
Ngoài ra Singapore được biết đến là thành phố xanh – sạch – đẹp nhất thế giớicùng với ý thức tự giác cao của người dân nơi đây Môi trường trong lành kết hợp dịch
vụ khám chữa bệnh uy tín, chất lượng đã đưa Singapore trở thành một đất nước vô
Trang 5cùng phát triển hình thức du lịch chữa bệnh Đến với Singapore, sau khi khám chữabệnh mọi người có thể tham quan hòn đảo Sentosa thơ mộng cách trung tâm thành phốSingapore khoảng 15 phút, đây là hòn đảo lớn thứ 4 của Singapore Sentosa là một khu
du lịch phức hợp ấn tượng nhất bởi sự kết hợp khu vui chơi giải trí, trung tâm di sản,công viên thiên nhiên Hàng năm hòn đảo thu hút hơn 5 triệu người , Sentosa có bãibiển dài 2 km, pháo đài Siloso, hai sân golf và 2 khách sạn 5 sao, hàng năm đảoSentosa lấn ra biển một ít do những công trình độc đáo được các nhà đầu tư du lịchthiết kế Nếu như đến với Vương Quốc Côn Trùng, mọi người sẽ được thấy bao quanhbởi những cây nhiệt đới xanh tươi, mát mẻ mang đến một cảnh đẹp thiên nhiên tuyệtvời cùng với các loài sinh vật đa dạng và những quần thể sinh vật đặc trưng đó là quầnthể bướm muôn màu muôn sắc hòa huyện vào nhau tạo nên một một khu du lịch hoang
dã tự nhiên…
Dịch vụ chăm sóc sức khỏe ở Singapore luôn nhấn mạnh ba tiêu chí: Chất lượng,
An toàn và Tin cậy với các cơ sở y tế được chứng nhận quốc tế và các bác sĩ danhtiếng được đào tạo từ những trung tâm hàng đầu thế giới Hệ thống y tế Singapoređược Tổ chức Y tế Thế giới xếp hạng thứ sáu trên thế giới và tốt nhất ở Châu Á năm
2000 Chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Singapore còn thể hiện ở những chỉ số y tếđược công bố rộng rãi Du khách đến Singapore có thể hoàn toàn yên tâm rằng họđược chăm sóc sức khỏe với tiêu chuẩn quốc tế trong một môi trường an toàn, thoảimái
1.3.2. Mô hình ở Thái Lan
Nhiều bệnh viện và trung tâm y tế ở Thái Lan trong thời gian gần đây được niêmyết trên Thị trường Chứng khoán Thái để gây quỹ đầu tư trang thiết bị, xây dựng vànhận được nguồn vốn đáng kể, thu hút nhiều khách hàng đến kiểm tra sức khoẻ trongnhững tour du lịch sức khỏe Hiện nay chi phí kiểm tra sức khoẻ ở Thái chỉ bằng mộtphần nhỏ so với chi phí ở các quốc gia phát triển Đây là một lợi thế cạnh tranh và thuhút của Thái Lan với du khách quốc tế Mặc dù gặp vấn đề trở ngại về ngôn ngữ, một
Trang 6số bệnh viện ở Thái nắm vững mọi mặt trong việc kinh doanh du lịch và tiếp thị cácdịch vụ của mình với các cơ quan điều hành du lịch trong nước Nhiều cơ quan trong
số trên cũng thường xuyên tham dự các Hội chợ thương mại quốc tế như ITB ở Berlin
và Arabian Travel Mart
Thái Lan có hơn 400 bệnh viện với tiêu chuẩn cao và giá phục vụ cực kỳ thấp Vìvậy, không có gì đáng ngạc nhiên khi có đa số du khách quyết định phẫu thuật tạiVương quốc này trong thời gian lưu trú Chẳng hạn như với phẫu thuật thẩm mỹ dùtrong giai đoạn hậu phẫu, điều trị mắt bằng lasik hay phẫu thuật tim, du khách có thểtin tưởng vào dịch vụ chất lượng và 24/24 tại Bangkok, các thành phố chính ở các tỉnh
và các trung tâm du lịch Tìm được dịch vụ chăm sóc vào ngày nghỉ là chuyện dễdàng
Các bác sĩ và chuyên gia có thể nhận bệnh án của bệnh nhân tức thì bằng vệ tinh.Các bệnh viện thuê nhân viên lưu loát tiếng Anh đã được đào tạo ở nước ngoài vànhững người nói tiếng Ả rập để đáp ứng nhu cầu dịch vụ từ các nước vùng TrungĐông
Chuyên gia nước ngoài, chuyên viên quản trị của các công ty đa quốc gia và nhânviên sứ quán đều chứng thực điều trị của các bệnh viện ở Thái Lan thật xuất sắc vớichi phí thấp Dù dự định kiểm tra sức khoẻ hay điều trị bệnh, dịch vụ cũng đáp ứngnhanh chóng, trong điều kiện hoàn toàn thoải mái với các nhân viên có chuyên môncao và thân thiện Tổng cục Du lịch Thái Lan giới thiệu một vài bệnh viện dành chongười nước ngoài như bệnh viện Bumrungrad và Bệnh viện Đa khoa Bangkok nơi tất
cả bác sĩ đều được đào tạo ở nước ngoài, thường là Hoa Kỳ, Anh hay Úc và nhân viênnói nhiều thứ tiếng được thuê đặc biệt dành cho chăm sóc bệnh nhân Cơ quan
Restored Beauty Getaways được thành lập để đáp ứng nhu cầu làm đẹp và giải phẫu
thẩm mỹ ngày càng gia tăng, tận dụng thế mạnh về dịch vụ chất lượng tầm cỡ thế giới,hợp túi tiền và an tâm Restored Beauty Getaways đầu tư nhiều thời gian để bảo đảmcác phẫu thuật đạt chất lượng cao nhất và chăm sóc hậu phẫu tổng quát Restored
Trang 7Beauty Getaways đại diện bệnh viện đoạt giải quốc tế về bệnh viện ở bờ biển BangkokPattaya.
Nhân công giá rẻ giúp hạ thấp đáng kể chi phí phẫu thuật so với các bệnh viện ở
Mỹ và có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc cá nhân hóa nhiều hơn so với việc các kháchphương Tây được chăm sóc trong các bệnh viện ở đất nước mình Trên 1 triệu ngườiđến Thái Lan mỗi năm để thực hiện các ca phẫu thuật thẩm mỹ hay phẫu thuật tim.Năm 2015, một bệnh viện ở Bangkok đã phục vụ gần 800.000 bệnh nhân nước ngoài.Năm 2016, du lịch chăm sóc sức khỏe đã mang về cho đất nước này 63.4 tỉ baht Một bệnh nhân thực hiện phẫu thuật động mạch vành tại bệnh viện quốc tếBumrungrad cho biết chi phí phẫu thuật là 12.000 USD, rẻ hơn nhiều so với 100.000USD nếu thực hiện ở nước mình Vé máy bay 2 chiều cho một chuyến đi từ châu Âu,Bắc Mỹ và những nơi khác trên thế giới đến Thái Lan khoảng 500-2.500 USD/ngườinên nhiều khách hàng có thể thực hiện những ca phẫu thuật với chi phí thấp như thế.Bệnh viện Bangkok, có khu vực dành riêng cho khách Nhật, bệnh viện Phyathai
có phiên dịch viên cho 22 thứ tiếng khác nhau, bên cạnh các nhân viên y tế nói tiếngAnh Khi thủ tướng Nepal Girija Prasad Koirala cần được chăm sóc về mặt y tế hồinăm 2006, ông đã đến Bangkok Một số bệnh viện ở nước này có quan hệ với các cơ
sở đào tạo ở Anh và Mỹ (như đại học Sheffield Hallam có quan hệ với Bangkok).Trung tâm thông tin của Lãnh sự quán Mỹ cho điểm rất cao đối với hệ thống chăm sócsức khỏe của Thái Lan vì chất lượng, đặc biệt là các cơ sở ở Bangkok Thái Lan phục
vụ tất cả các loại hình phẫu thuật từ phẫu thuật tim đến thay các bộ phận cơ thể ngườivới giá rẻ hơn nhiều ở Mỹ và châu Âu, trong một môi trường an toàn, sạch sẽ
Tuy nhiên, có một vấn đề không thể phủ nhận liên quan đến HIV/AIDS, được tổchức y tế thế giới xác nhận và bệnh sốt xuất huyết ngày càng trở nên thông thường.Thái Lan cũng có ngày càng nhiều bệnh viện nhận được chứng nhận củaJCAHO Các chứng nhận bệnh viện ở cấp quốc tế là một cách để các bệnh viện thểhiện giá trị của mình và những bệnh viện đang cạnh tranh với nhau trong lĩnh vực này
có thể cần phải nhận được nhiều hơn nữa các chứng nhận quốc tế
Trang 81.3.3. Mô hình ở Nhật Bản
Nhật Bản là quốc gia có xuất phát điểm du lịch và một số điều kiện địa lý, hoàncảnh lịch sử và tài nguyên văn hóa tự nhiên tương đối tương đồng với Việt Nam.Trong những năm gần đây nhờ có chính sách quản lý và vận hành phát triển du lịchhợp lý nên ngành du lịch nước này phát triển cao và ổn định, được du khách và cácchuyên gia du lịch thế giới đánh giá cao Cụ thể, năm 2011, khi thảm họa sóng thầnxảy ra, số lượng khách quốc tế tới Nhật Bản chỉ khoảng 6,21 triệu khách; năm 2012 là8,35 triệu khách; năm 2013 là 10,36 triệu khách và lần đầu tiên số khách quốc tế đếnNhật Bản vượt ngưỡng 10 triệu lượt; năm 2014 là 13,41 triệu khách; năm 2015 là19,73 triệu khách, và tăng gần bốn lần so với 5,21 triệu khách đã đến thăm Nhật Bảnvào năm 2003 Nếu xét mốc thời gian 5 năm, từ năm 2011 đến năm 2015 thì số kháchtới Nhật Bản tăng hơn 300%, một con số thể hiện tốc độ tăng trưởng thần kỳ trongviệc đón khách quốc tế đến của ngành du lịch Nhật Bản Bên cạnh hệ thống bệnh việnhiện đại Nhật Bản còn phát triển các loại hình du lịch sáng tạo kết hợp văn hóa, chế độ
ăn uống, tắm suối nước nóng độc đáo với nhiều điểm đến thú vị đã khiến Nhật Bản đạtđược sự phát triển thần kỳ
1.4. Thực trạng mô hình du lịch chữa bệnh ở Việt Nam
Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, ngành du lịch Việt Nam đang không ngừngphát triển cả về số lượng và chất lượng Tuy nhiên, loại hình du lịch chữa bệnh lạichưa phát triển mạnh mẽ và thực sự chuyên nghiệp mặc dù một số nơi đã xuất hiện cáchình thức như: tắm nước khoáng nóng, tắm bùn, tắm lá thuốc, châm cứu, vật lý trị liệu,bắt mạch, kê đơn thuốc nam, thuốc đông y địa phương… Các hình thức mang tính chấtnhỏ lẻ, chưa có sự phối hợp đồng bộ và mang tính chất chuyên nghiệp cao để có thểphục vụ không chỉ du khách trong nước mà còn du khách quốc tế
a Miền Bắc
Các nguồn nước khoáng nóng ở miền Bắc thường được tổ chức công đoàn cáccấp xây dựng các khu nghỉ dưỡng cho người lao động, có thể kể đến những địa điểmlà: Khu nước khoáng Kim Bôi (Hòa Bình), Mỹ Lâm (Tuyên Quang), Thanh Thủy (Phú
Trang 9Thọ), Kênh Gà (Ninh Bình), Tiên Lãng (Hải Phòng), Quang Hanh (Quảng Ninh),Thanh Hà (Hà Giang), Sơn Kim (Hà Tĩnh), Bang (Quảng Bình) Dịch vụ chủ yếu ởđây là nghỉ dưỡng, tắm và ngâm nước khoáng còn dịch vụ chữa bệnh lại chưa đượcchú trọng phát triển nên còn thô sơ, điều kiện nghèo nàn và nhiều hạn chế Khách dulịch phần lớn là người địa phương hoặc khách du lịch nội địa đến tắm nước khoáng Sựliên kết giữa các doanh nghiệp du lịch, công ty lữ hành với chính quyền địa phươngcòn yếu kém nên chưa có chính sách hay biện pháp để đưa hình thức du lịch chữa bệnhphát triển.
b Miền Trung và miền Nam
Các nguồn nước khoáng nóng ở hai vùng miền này đều được khai thác phục vụ
du lịch, điển hình là một số công ty khai thác du lịch chữa bệnh đã có thương hiệunhư:
- Khu du lịch và nước khoáng Thanh Tân (Thừa Thiên Huế)
Nguồn nước khoáng ở đây được người Pháp nghiên cứu từ năm 1928 có thểuống, ngâm tắm, chữa được nhiều bệnh như: tiêu hóa, ngoài da, thần kinh, cơ khớp,mạch máu, phụ khoa…Công ty Thanh Tân đã quy hoạch và xây dựng đi vào hoạt động
từ năm 2000
- Khu du lịch suối khoáng nóng Tháp Bà (Nha Trang)
Đây là một khu du lịch nổi tiếng không chỉ với Nha Trang mà còn cả nước Hàngnăm, khu vực du lịch này đón tiếp gần 500000 lượt khách trong nước và quốc tế Cácdịch vụ chủ yếu là: + ngâm, tắm nước khoáng
+ ngâm bùn nóng khoáng nóng
+ xông hơi, xoa bóp, bấm huyệt
+ bán bùn khoáng tươi hoặc khô
+ ăn uống
+ dịch vụ lưu trú
Trang 10- Khu du lịch suối khoáng nóng Sài Gòn-Bình Châu (Vũng Tàu)
Đây là khu du lịch đạt chuẩn quốc tế 4 sao được xây dựng trong khu bảo tồnthiên nhiên Bình Châu-Phước Bửu Sự kết hợp tắm khoáng nóng, ngâm bùn và du lịchsinh thái thu hút và rất hấp dẫn khách du lịch
Vấn đề khai thác y dược học cổ truyền cần được quan tâm hơn nữa.Trong những năm qua, Nhà nước và bộ Y tế đã có nhiều văn bản về bảo tồn, kế thừa,phát triển y dược học dân tộc kết hợp với y dược hiện đại Bên cạnh đó, thống kê chothấy nước ta có 3850 loài thực vật đang được sử dụng làm thuốc thuộc 309 họ màtuyệt đại đa số là cây mọc tự nhiên Có 406 loài động vật và trên 70 khoáng vật dùnglàm thuốc Tiềm năng của Việt Nam trong việc phát triển du lịch chữa bệnh là rất lớn
Để khai thác được lợi ích từ loại hình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ, khoa học giữacác bên liên quan đưa ra các phương pháp tối ưu cho loại hình này
2 Tiềm năng phát triển loại hình du lịch chữa bệnh ở Tuyên Quang
2.1 Điều kiện tự nhiên
Tuyên Quang là một tỉnh miền núi nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam, có quy môdiện tích ở mức trung bình so với cả nước với khoảng 5686 km2 (chiếm 1.78% diệntích cả nước), với dân số khoảng 731000 người Tuyên Quang có toạ độ địa lý 21030’đến 22040’ vĩ độ Bắc và 104053’ đến 105040’ kinh độ Đông, cách Thủ đô Hà Nội 165
km Tỉnh Tuyên Quang có phía Bắc giáp tỉnh Hà Giang ở ranh giới địa phận các huyệnLâm Bình, Hàm Yên, Chiêm Hóa, Na Hang, phía Đông Bắc giáp Cao Bằng ở ranhgiới huyện Na Hang, phía Đông giáp Bắc Kạn và Thái Nguyên ở các huyện Na Hang,Chiêm Hóa, Yên Sơn, Sơn Dương, phía Nam giáp Vĩnh Phúc ở huyện Sơn Dương,phía Tây – Nam giáp Phú Thọ ở huyện Yên Sơn và Sơn Dương, phía Tây giáp YênBái ở huyện Yên Sơn và Hàm Yên
Trang 112.1.1 Địa hình
Đây là một trong những thành phần quan trọng của tự nhiên tỉnh Tuyên Quang.Đối với du lịch đây cũng là một trong những yếu tố thu hút khách du lịch, tạọ nền chophong cảnh Địa hình của Tuyên Quang tương đối đa dạng và phức tạp với hơn 70%diện tích là đồi núi Phần lớn địa hình có hướng nghiêng từ Bắc – Tây Bắc xuống Nam– Đông Nam Các dãy núi chính cũng chạy theo hướng này và có cấu trúc vòng cung
rõ rệt nhưng không kéo dài liên tục Địa hình tỉnh Tuyên Quang bị chia cắt bởi nhiềudãy núi cao và sông suối, đặc biệt ở phía Bắc tỉnh Phía Nam tỉnh, địa hình thấp dần, ít
bị chia cắt hơn, có nhiều đồi núi và thung lũng chạy dọc theo các sông Có thể chiaTuyên Quang thành 3 vùng địa hình đồi núi sau:
a Núi và cao nguyên (độ cao trên 500m)
Vùng núi phía Bắc tỉnh là khu vực vùng núi cao, chiếm trên 50% diện tích toàntỉnh, độ cao phổ biến từ 200 – 600m và giảm dần xuống phía Nam, độ dốc trung bình
là 25 độ
Có một số ngọn núi cao trên 1000m như: Cuối Toong cao 1112m, Ta Pao cao1388m Điểm cao nhất là đỉnh núi Chạm Chu (Hàm Yên) có độ cao 1578m so với mựcnước biển và một số ngọn núi khác như Núi Pắc Tạ (còn gọi là Pắc Ban), Đèo CổYểng (huyện Na Hang) phù hợp phát triển du lịch mạo hiểm
b Đồi, trung du (50m – 500m)
Vùng đồi núi thấp chiếm khoảng 40% diện tích toàn tỉnh, độ cao trung bình dưới500m và theo hướng thấp dần từ Bắc xuống Nam, độ dấp thấp dần dưới 25 độ
Vùng đồi núi phía Nam tỉnh mang đặc điểm địa hình trung du
Mang đặc điểm địa hình này có Núi Dùm – Cổng Trời có ý nghĩa với phát triển
du lịch ở tỉnh Tuyên Quang
c Karst
Dạng địa hình này chiếm một phần khá nhỏ trong diện tích tỉnh Tuyên Quang, vànơi đây chủ yếu là Karst núi Đây là một trong những dạng địa hình có ý nghĩa quantrọng và to lớn đồi với ngành du lịch Có thể kể đến một số hang động có giá trị đượccông nhận là danh thắng quốc gia như Quần thể hang động thuộc xã Yên Phú, huyện
Trang 12Hàm Yên; Động Song Long thuộc xã Khuôn Hà, huyện Lâm Bình; Động Tiên thuộchuyện Hàm Yên các thành pố Tuyên Quang khoảng 50km; Hàng Bà Cún, Hang Dơi,Hang Ngà Voi (Núi Dùm).
Mặc dù địa hình núi cao, dốc nhưng lại thuận lợi tạo nên phong cảnhthiên nhiên trùng trùng điệp điệp, tạo cho khách du lịch một không gian thoải mái hítthở không khí trong lành, thám hiểm, thư giãn đầu óc, là các yếu tố thuận lợi thúc đẩy
du lịch chữa bệnh phát triển nơi đây Ngoài ra, địa hình như vậy thích hợp cho nhiềuloại cây thuốc quý phát triển, tạo điều kiện cung cấp thuốc đông y cho du khách chữabệnh
2.1.2 Khí hậu
Tuyên Quang mang đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, một năm có hai mùa rõrệt: mùa đông lạnh – khô hanh, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều Nhiệt độ trung bình trongnăm từ 22 – 24 0C, lượng mưa trung bình từ 1500 – 1800 mm, độ ẩm trung bình là 83
% Đặc điểm khí hậu này thích ứng cho sự sinh trưởng, phát triển của các loại câytrồng nhiệt đới, các cây thuốc quý và hiếm, thuận lợi cho việc phát triển du lịch chữabệnh Song nơi đây cũng tồn tại nhiều tai biến thiên nhiên gây khó khăn cho việc pháttriển du lịch như sướng muối, mưa đá, lốc bão, có ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe
và gây ảnh hưởng đi lại giữa các điểm du lịch
Khí hậu của Tuyên Quang có thể chia làm hai tiểu vùng:
- Tiểu vùng phía Bắc có mùa đông tương đối dài (5 – 6 tháng), thường xuất hiệnsương muối vào đầu mùa đông và gió, lốc xoáy vào mùa hạ
- Tiểu vùng phía Nam bao gồm phần lại có mùa đông ngắn (4 tháng) nhưnglượng mưa tương đối cao, trên 1800 mm, các tháng đầu mùa hạ thường xuất hiện mưadông và mưa đá
Từ những phân tích trên ta có thể thấy thời gian hợp lý nhất để đi du lịchchữa bệnh ở Tuyên Quang đó là vào mùa đông giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 4, khíhậu lạnh và khô ráo, thích hợp du lịch chữa bệnh kèm theo tham quan thám hiểm
Trang 132.1.3 Nguồn nước
Hệ thống sông suối của Tuyên Quang khá dày đặc, phân phối đều giữa 3 vùng,đây là điều kiện thuận lợi cho phát triển giao thông đường thủy, phục vụ các tuyến dulịch trên sông, du lịch thăm nhà máy thủy điện, du lịch tham quan và khám phá chokhách du lịch chữa bệnh trên phạm vi toàn tỉnh
Tuy nhiên sông ngòi dốc, nhiều thác ghềnh cùng với chế độ khí hậu có hai mùa
rõ rệt dễ dẫn đến ngập lụt nghiêm trọng trong mùa mưa, gây ảnh hưởng không nhỏ đếnhoạt động du lịch, vì vậy đòi hỏi chính quyền và người dân phải xây dựng các hệthống cấp thoát nước đầy đủ để khắc phục khó khăn, thu hút khách du lịch chữa bệnh
và tham quan trên địa bàn toàn tỉnh
du lịch ưa thích
2.1.4 Sinh vật
Tuyên Quang là một trong ba tỉnh có mật độ che rừng che phủ lớn nhất cả nướcvới đặc trưng tiêu biểu của rừng nhiệt đới ẩm gió mùa thường xanh Tuyên Quang có
Trang 14rất nhiều khu rừng nguyên sinh, khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia thích hợp với
du lịch tham quan, chữa bệnh, nghỉ dưỡng kết hợp với nghiên cứu khoa học Hệ sinhthái rừng ở Tuyên Quang rất đa dạng và phong phú với hệ thực vật và sinh vật quýhiếm
- Vườn quốc gia Tam Đảo: kéo dài 3 tỉnh Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, TháiNguyên Vườn quốc gia Tam Đảo được che phủ bởi một lớp thảm thực vật dày đặc,nhiều tầng và đa dạng về loài, đa dạng về quần xã sinh học và sinh thái Có gần 1500loài động thực vật quý hiếm Có nhiều địa danh thích hợp cho nghỉ mát, du lịch chữabệnh như Thác Bạc, Đền Mẫu Bà Chúa Thượng Ngàn, cầu Đái Tuyết, Am Gió ThangMây
- Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu: Với diện tích 58187 ha, khu bảo tồn thiênnhiên Chạm Chu không những đa dạng về các kiểu hệ sinh thái rừng, mà hệ thực vật ởđây còn phong phú về thành phần loài
- Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang: Nơi đây có nhiều sông ngòi với hai con sônglớn là sông Gâm và sông Năng Đây là khu rừng ẩm nhiệt đới vẫn còn ở tình trạngnguyên sinh trong đó có khoảng 70% là rừng trên núi đá vôi, và vùng rừng thườngxanh với trên 3000 loài động thực vật được ghi trong sách đỏ Việt Nam
Từ những phân tích và tìm hiểu về tài nguyên du lịch tự nhiên trên đây,
ta có thể nhận thấy Tuyên Quang là một trong những nơi có tiềm năng phát triển khu
du lịch chữa bệnh, đặc biệt ở Suối khoáng Mỹ Lâm
Khu nghỉ dưỡng suối khoáng Mỹ Lâm tỉnh Tuyên Quang với tổng diện tích quyhoạch hơn 1.160ha, trải rộng trên triền đồi xanh thoai thoải, có dòng suối chảy qua thơmộng, khung cảnh thiên nhiên hữu tình, yên ả, rất lý tưởng để du khách nghỉ ngơi, thưgiãn Đặc biệt, tại đây có nguồn nước khoáng tự nhiên chảy ngầm trong lòng đất, rấttrong, được bơm trực tiếp từ mạch nước sâu 150m đến các cơ sở, khu du lịch, khu điềudưỡng, và cả bệnh viện suối khoáng Mỹ Lâm
Đến với khu du lịch suối khoáng Mỹ Lâm, chúng ta ẽ được thỏa thích tắmkhoáng, tắm bùn và thư giãn ngâm mình trong bồn nước ấm Nước khoáng luôn điều
Trang 15hòa và giữ ấm ở nhiệt độ 40 - 42oC sẽ tạo cảm giác khoan khoái, dễ chịu Bùn khoángnơi đây không chỉ khiến cơ thể giảm mỏi mệt, căng thẳng mà còn có tác dụng chữabệnh, với nguyên lý là tác động lên cơ thể để huy động các cơ chế bù trừ và kích thíchtăng cường sức đề kháng như: Tắm nước khoáng bồn, bồn xoáy, Tắm xông hơi, trịliệu, massage, Tắm bể bơi ngoài trời, tắm thác, Tắm bùn ở suối khoáng Mỹ Lâm, Tắm
lá thuốc của người dân tộc
Trong khuôn viên khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm có hàng chục cơ sở nghỉdưỡng để có thể nghỉ ngơi và tắm khoáng tại các khách sạn, nhà nghỉ, nhà dân có làmdịch vụ, hoặc đăng ký ở tại khu điều dưỡng để thụ hưởng các dịch vụ trị liệu chuyênnghiệp
Khi du khách đến với suối khoáng khá dễ dàng, Tuyên Quang cách thủ đô HàNội khoảng 165km, suối khoáng lại chỉ cách cách trung tâm thị xã Tuyên Quang 13km
về phía đông nam, thuận tiện cho du khách đến với điểm du lịch Khi đến đây, dukhách còn có thể kết hợp du lịch tham quan, khám phá, mạo hiểm với du lịch chữabệnh với phong cảnh thiên nhiên thơ mộng, không khí trong lành thư giãn đầu óc hữuhiệu cho việc chữa bệnh
2.2 Tiềm năng khác
Điều kiện tự nhiên là món quà vô giá mà tạo hóa ban tặng cho Tuyên Quang, làđiều kiện cần để phát triển du lịch chữa bệnh ở đây Tuy nhiên, tiềm năng về tự nhiênchưa đủ để Tuyên Quang đẩy mạnh ngành kinh tế tiềm năng này Muốn thúc đẩy dulịch chữa bệnh phổ biến rộng rãi và phát triển mạnh mẽ cần có sự tổng hòa của yếu tố
tự nhiên và các yếu tố xã hội và nền tảng y tế tốt
2.2.1 Nền y học cổ truyền lâu đời
Theo nhận định chung của các hãng lữ hành cũng như chuyên gia trong ngành
Du lịch, Tuyên Quang có một nền y học cổ truyền lâu đời với nhiều bác sỹ giỏi Trong
đó, liệu pháp chữa bệnh không dùng thuốc (châm cứu, khí công, yoga) hay chữa bệnhbằng thuốc Nam đang dần được du khách trong và ngoài nước biết đến Tuy nhiên, để
