Là một giáo viên THCS trực tiếp đứng lớp và qua trao đổi với đồng nghiệp, tôi thấy chúng ta đã thực sự áp dụng phương pháp đổi mới trong việc truyền thụ kiến thức cho học sinh, và để giú
Trang 1Phát hiện và chữa lỗi trong giờ trả bài Tập làm văn
A Đặt Vấn Đề:
Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển vô cùng nhanh chóng Bằng nhiều máy móc hiện đại và chương trình phong phú nó đã mang đến cho con người lượng thông tin ngày càng lớn Nhờ đó mà tầm hiểu biết của con người ngày càng tăng Cùng với đà phát triển chung của xã hội, ngành giáo dục cũng đã có những bước tiến đáng kể Việc đề ra những phương pháp, liệu pháp
có tính tối ưu và những mục tiêu cụ thể, thiết thực, đạt hiệu quả cao là một yêu cầu cấp thiết của toàn ngành nói chung và mỗi giáo viên nói riêng Đó chính là việc đổi mới giáo dục theo quan điểm đổi mới của Đảng và Nhà nước Đối với môn Ngữ văn thì: Chương trình Ngữ văn tạo điều kiện để học sinh hoà nhập một cách chủ động, tích cực với xã hội, với môi trường các em đang học tập, với xã hội tương lai khi các em ra trường; đảm bảo nguyên tắc kế thừa và phát triển; lấy quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo nội dung biên soạn chương trình sách giáo khoa và lựa chọn phương pháp giảng dạy thích hợp
Là một giáo viên THCS trực tiếp đứng lớp và qua trao đổi với đồng nghiệp, tôi thấy chúng ta đã thực sự áp dụng phương pháp đổi mới trong việc truyền thụ kiến thức cho học sinh, và để giúp học sinh nắm vững kiến thức, biết cách vận dụng những kiến thức đó vào giải quyết các bài tập, mở rộng thêm tầm hiểu biết
về thế giới xung quanh, biết cách tư duy sáng tạo, xác định được tư tưởng sống
đúng đắn cho mình thì khâu kiểm tra, đánh giá việc học tập của mỗi học sinh là một khâu vô cùng quan trọng
Theo tôi, trong quá trình học tập thì việc làm bài kiểm tra là công việc vất vả nhưng cũng là công việc hứng thú nhất đối với học sinh Cho dù đó là bài làm 15', 45' Bởi vì để đạt được kết quả tốt khi làm bài kiểm tra, các em phải học tập
và hệ thống lại một khối lượng kiến thức khá lớn Và sau khi làm bài tất cả đều mong đến giờ trả bài để biết được kết quả học tập của mình và đọc những lời nhận xét, đánh giá và cách sửa chữa của thầy cô Qua kiểm tra đánh giá, giáo viên biết được những lỗi mà học sinh của mình hay mắc để tiến hành sửa chữa, uốn nắn Và cũng qua kiểm tra đánh giá, học sinh thấy được lỗi sai của mình để sửa chữa và điều chỉnh việc học tập của mình sao cho đạt hiệu quả tốt hơn
Nhưng điều quan trọng là trong giờ trả bài, người giáo viên phải làm thế nào để qua sự hướng dẫn, sửa chữa của mình học sinh nhận ra được những sai lầm, thiếu sót (của mình) để sửa chữa, rút kinh nghiệm cho những bài viết sau
Qua trực tiếp giảng dạy, tôi thấy ở các khối lớp, giờ trả bài chiếm một số lượng không nhỏ Riêng ở lớp 6 và lớp 7 cải cách thay sách thì ngoài giờ trả bài Tập làm văn còn có giờ trả bài Tiếng việt Điều đó cho thấy giờ trả bài là một giờ phải được coi trọng Nó không chỉ giúp học sinh hoàn thiện bài kiểm tra của mình mà còn giúp các em biết cách dùng từ, đặt câu cho đúng, cho hay tạo
điều kiện giúp các em học tốt Tiếng việt nói riêng và các môn học khác nói chung
Từ lý do trên mà tôi luôn coi trọng phương pháp trả bài của một giờ trả bài Tập làm văn Vậy trả bài Tập làm văn như thế nào để đạt hiệu quả nhất? Sau đây là một số phương pháp mà tôi đã thực hiện và đạt được một số thành công
B nội dung:
I Cơ sở lý luận:
Trang 21 Đôi nét về giờ trả bài Tập làm văn mà thực trạng giờ trả bài ở Trường THCS hiện nay
Trước hết, chúng ta cần hiểu thế nào là giờ trả bài? Trả bài để làm gì?
Như trên đã nói, trả bài là để giáo viên đánh giá học sinh, đánh giá mình, để giúp học sinh biết các em (biết) có lỗi gì, sai ở chỗ nào, chỗ nào cần bổ sung, khắc phục, chỗ nào cần phát huy Như vậy, giờ trả bài có thể được coi là một khâu để hoàn tất quá trình làm một bài Tập làm văn
Giờ trả bài là giờ cả Thầy và trò cùng kiểm tra, đánh giá Qua bài làm của học sinh, giáo viên hướng dẫn các em cách phát hiện các lỗi và sửa chữa các lỗi đó
Từ đó hình thành ở các em kỹ năng tự tìm và sửa lỗi để các em tránh được các lỗi ấy khi làm bài
Hiện nay, thực tế ở nhà trường THCS, giờ trả bài Tập làm văn rất bị coi nhẹ Giáo viên thường chỉ làm cho xong như: nhận xét chung, trả bài, đọc một số bài khá Hơn một chút nữa thì ghi được đầu bài, lập dàn ý, nhận xét, chữa vài lỗi chính tả và trả bài Nhưng bên cạnh đó cá biệt có giáo viên còn quên có giờ trả bài; chấm xong, đưa học sinh tự trả, còn giờ trả bài thì dạy bài mới ấy là chưa nói đến tình trạng cho điểm tuỳ tiện Có học trò được điểm cao, có học trò bị
điểm kém nhưng không biết do đâu Lời thầy cô phê thì chung chung, có khi còn không có cả lời phê Nhiều em bị phê là diễn đạt lủng củng nhưng không biết là
ở chỗ nào và sửa chữa ra sao
2 Tiến hành một giờ trả bài như thế nào?
Giờ trả bài cũng là một giờ học với đầy đủ các bước theo quy định Nhưng có một số yêu cầu khắt khe hơn và hơi khác biệt
Thứ nhất: Để có giờ trả bài tốt, giáo viên cần phải thực hiện khâu chấm tốt, thống kê lỗi, nhận xét tỉ mỉ
Thứ hai: Bài chấm phải được trả trước giờ trả bài ít nhất một ngày để học sinh có thời gian đọc lại bài, thấy được các lỗi sai và tự chữa
Thứ ba: Trong giờ trả bài, nhất thiết phải có bài kiểm tra trước mặt, giáo viên cần ghi lại đề bài lên bảng và giúp học sinh xác định lại yêu cầu của đề bài và lập dàn ý lên bảng
Thứ tư: Giáo viên nhận xét chung ưu, nhược của học sinh, sau đó cho các em tiến hành phát hiện và chữa lỗi
+ Giáo viên có thể ghi lỗi của học sinh lên bảng, gọi học sinh chữa
+ Cũng có thể cho học sinh đổi bài cho nhau và sửa lỗi của bạn; nêu cách sửa Cuối cùng giáo viên khái quát lại và uốn nắn, sửa chữa cách dùng từ, đặt câu, diễn đạt để học sinh có thể tự chữa
Thứ năm: Giáo viên cho học sinh đọc một số bài làm tốt hoặc đọc bài mẫu do chính giáo viên viết để học sinh học tập cách viết
Thứ sáu: Giáo viên yêu cầu học sinh làm lại bài vào vở bài tập và thu lại bài Nhưng trong giờ trả bài cần chú ý rằng: số lỗi thì nhiều mà thời gian lại có hạn Bởi vậy, giáo viên nên lựa chọn các lỗi mà các em hay mắc để chữa chung, sau
đó hướng dẫn các em về nhà tự sửa tương tự; Còn các lỗi khó như diễn đạt lủng củng, không thoát ý thì giáo viên cần chữa cụ thể để học sinh nắm được cách diễn đạt sao cho trôi chảy, thoát ý Làm được như thế, tôi tin là giờ học sẽ sôi nổi bởi vì các em cũng được tư duy, cũng được làm việc tích cực không kém một
Trang 3giờ học Và như vậy giáo viên cũng hoàn tất được khâu hoàn thiện bài, lần chấm sau sẽ đỡ vất vả
II Những biện pháp cụ thể:
Phát hiện và chữa lỗi trong giờ trả bài Tập làm văn
Nói đến lỗi trong làm văn có thể kể ra vô vàn Nhưng ở đây, tôi chỉ tập trung vào bốn loại lỗi chính mà học sinh thường mắc
1 Lỗi chính tả:
* Phần lớn lỗi chính tả Tiếng việt thường do người viết phát âm chệch chược, do nói ngọng dẫn đến viết sai, lâu thành thói quen Loại lỗi này thường gặp với những phụ âm l - n, s - x, ch - tr Một nguyên nhân khác nữa là do tiếng nói và cách phát âm của từng vùng, mang ngôn ngữ địa phương nên học sinh theo đó thành thói quen Một số lỗi khác là do người viết không hiểu nghĩa của từ Ví dụ
"trữ tình" viết thành "chữ tình", "ý chí" viết thành "ý trí" Tôi xin lấy ví dụ về một đoạn văn của học sinh lớp 7 khi làm bài văn nghị luận chứng minh một câu tục ngữ "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng" "Con người sẽ chịu tác động của môi trường, của hoàn cảnh sống Trong môi trường, hoàn cảnh lào đi chăng lữa thì sẽ chịu ảnh hưởng của môi trường đó Con người sống chong hoàn cảnh sấu, môi trường xấu, gần người sấu thì sẽ sấu đi Khi ta gần người tốt mà mình trưa trắc đã tốt theo "
ở đây, tôi không nói đến các lỗi khác mà chỉ dừng lại ở lỗi chính tả (l-n và ch-tr) Với những trường hợp này tôi nghĩ cách chữa không khó, tuy nhiên phải có sự kiên trì Trước hết, khi chấm bài tôi chỉ ra các lỗi đó bằng cách gạch chân, phê Sau đó, khi trả bài, tôi ghi một số lỗi lên bảng rồi chữa Tương tự như thế, tôi cho các em tự chữa của mình hoặc đổi bài để chữa cho nhau Với những em nói ngọng (nhiều nhất là l - n) tôi thường xuyên kiểm tra qua viết chính tả, đọc văn bản Tôi nghĩ phát âm chuẩn là viết chuẩn Tôi còn sử dụng thao tác chữa là tìm một số câu văn, thơ có chứa nhiều loại phụ âm ấy, thầy trò cùng đọc, dần dần có nhiều em đã khắc phục được
* Loại lỗi chính tả thứ hai mà học sinh cũng hay mắc là không viết đúng quy tắc chính tả: Đó là không viết hoa danh từ riêng và không viết hoa sau dấu chấm hoặc không viết hoa đầu câu; viết hoa tuỳ tiện trong câu
Nguyên nhân của lỗi này theo tôi trước hết là do sự cẩu thả của học sinh, thứ hai
là do sự vô tình của giáo viên không chú ý sửa thường xuyên để các em tuỳ tiện lâu dần thành thói quen
Với loại lỗi này, giáo viên nên rèn nhiều cho các em, không chỉ trong giờ trả bài
mà cả trong các giờ học khác khi học sinh làm bài kiểm tra giấy hoặc chữa bài tập trên bảng Trước hết, giáo viên nên giúp các em hiểu rõ về quy tắc chính tả Nên viết hoa khi nào và viết ra sao: Nhất thiết khi viết tên riêng: tên người, tên
địa danh là phải viết hoa Sau dấu chấm (.) bất kể là từ nào cũng phải viết hoa chữ cái đầu tiên Với những em cá biệt cần phải rèn nhiều, chữa nhiều Bên cạnh
đó giáo viên nên cho các em hiểu làm như vậy là sai Và trong giờ trả bài giáo viên nên thống kê và viết một số lỗi lên bảng, sau đó sửa và yêu cầu học sinh tự chữa vào bài của mình (những lỗi đó đã được giáo viên gạch chân khi chấm bài)
* Còn một dạng chính tả nữa, tuy nhiên tỉ lệ không nhiều song cũng không dễ sửa Đó là lỗi viết thừa (thiếu chữ) liên quan tới những chữ dài như: khuya khoắt,
Trang 4quặt qoẹo, ngoằn ngoèo hoặc sai vần: "chịu" viết thành "chụi", "tuần" viết thành "tuồn"; "nghe lời" viết thành "nge lời"
Nguyên nhân của các lỗi này là do quen tay, không nắm vững nguyên tắc kết hợp, quy tắc chữ viết, đánh vần sai
Cách chữa của các lỗi này cũng không khó Thứ nhất, đối với việc viết sai do không nắm vững nguyên tắc kết hợp từ thì giáo viên nên giới thiệu rõ như: chữ
"gh" chỉ đi kèm với nguyên âm "e", "i", ví dụ "nghe", "ghi"; trong một chữ được kết thúc bằng kí tự ghi phụ âm cuối là "ch" hoặc "nh" thì trước "ch" hoặc "nh" không bao giờ có nguyên âm đôi "yê", do đó chỉ được viết "ê" còn loại bỏ chữ
"y" áp dụng điều này, ta sẽ thấy học sinh dễ dàng viết đúng như: khếch tán, huênh hoang
Còn đối với việc viết sai do vần thì học sinh cần phải đánh vần lại các chữ đó cho chính xác
Với các loại lỗi này, giáo viên nên ghi lên bảng, sau đó yêu cầu học sinh sửa Nhiều lần chắc chắn học sinh sẽ sửa được
2 Lỗi dùng từ:
* Lỗi lặp từ: Là một loại lỗi mà các em rất hay mắc khi làm văn Nguyên nhân chính là do các em nghèo vốn từ, không biết dùng các từ cùng trường nghĩa để thay thế Như một đoạn văn học sinh viết cảm nhận về bài thơ "Cảnh khuya" của
Hồ Chí Minh "Bài thơ được viết rất ngắn gọn Bài thơ chỉ có 28 chữ mà đã làm nổi bật cảnh sắc thiên nhiên và tâm trạng của Bác Bài thơ đã vẽ lên một bức tranh thiên nhiên thật đẹp ?? Giáo viên giúp học sinh sửa lỗi này bằng cách ghi
ra bảng phụ hoặc ghi lên bảng cho học sinh theo dõi, sau đó yêu cầu học sinh thay thế các từ dùng lặp bằng các từ khác cùng trường nghĩa bằng cách gợi ý: Từ
"bài thơ" có thể được thay thế bằng những từ nào? Cứ như thế, học sinh sẽ chữa rất nhanh, đồng thời các em được bổ sung thêm vốn từ Và loại lỗi này cũng cần
được sửa thường xuyên vì đây cũng là loại lỗi mà các em hay mắc phải
Bên cạnh đó, học sinh còn có lỗi hay gặp là dùng một quan hệ từ hoặc một từ để chuyển tiếp Ví dụ trong bài tường thuật một buổi lễ chào cờ, có học sinh viết như sau: "Lễ chào cờ kết thúc, chúng em ngồi xuống Thầy tổng phụ trách lên nhận xét và đọc điểm thi đua Sau đó cô Hiệu trưởng lên phổ biến công tác tuần Sau đó thầy Tổng phụ trách cho chúng em vào lớp
Với những lỗi này, giáo viên cũng cần đưa lên bảng, yêu cầu học sinh thay thế từ dùng lặp Nhờ đó, học sinh sẽ có ý thức sử dụng từ cho chính xác
* Lẫn lộn các từ gần âm
Loại lỗi này các em ít mắc hơn nhưng không phải là không có Các em mắc lỗi này phần nhiều là do không hiểu tường tận về nghĩa của các từ được dùng trong bài; viết xong không kiểm tra lại và còn một phần là do ít được sử dụng; ít nghe
đến, từ đó dùng một lần sai dẫn đến quen Ví dụ: "bàng quan" viết thành "bàng quang", "tham quan" thì thành "thăm quan" Cũng có thể học sinh mắc lỗi do chủ quan, không nhớ chính xác hình thức ngữ âm của từ, vì vậy sai về hình thức dẫn tới sai về nội dung
Sửa loại lỗi này, vai trò chính là sự hướng dẫn của giáo viên Nếu chấm bài mà gặp trường hợp này, giáo viên nên thống kê lại, giúp học sinh giải nghĩa từ và từ
đó cho học sinh chữa lỗi Nhờ vậy các em sẽ nhớ lâu, dùng đúng, tức là muốn tránh mắc lỗi dùng sai của từ thì phải hiểu đúng nghĩa của nó
Trang 5* Dùng từ không đúng nghĩa
Thao tác phát hiện và chữa lỗi này cũng gồm các bước như lỗi dùng các từ gần
âm ở đây, tôi chỉ nói đôi nét về nguyên nhân và cách khắc phục
Lỗi này trước hết do các em nghèo vốn từ, không hiểu đúng, hiểu rõ nghĩa những
từ mình sử dụng, nhất là từ Hán Việt Thứ hai là do các em cẩu thả, nói sao viết vậy Bởi vậy chữa lỗi này thì dễ nhưng uốn nắn cho các em dùng đúng, viết chuẩn thì không phải là đơn giản
Ví dụ các em viết: "Tấm thật đáng kính trọng" khi trình bày cảm nghĩ của mình
về nhân vật Tấm, hoặc "Thạch sanh được hưởng hạnh phúc là đích đáng" ở đây, học sinh đã sử dụng sai từ "kính trọng" và từ "đích đáng" Hoặc khi viết về loài cây em yêu, có học sinh đã viết "Cây phượng vĩ gắn bó với chúng em thắm thiết hơn nhiều" ở đây, từ "thắm thiết" đã dùng không đúng
Đối với loại lỗi này, đầu tiên giáo viên nên khắc phục bằng cách nhận xét lỗi và thay thế từ khác cho học sinh Sau đó cùng các em giải nghĩa từ và giải thích cho các em hiểu tại sao dùng từ này mà không dùng từ kia Để học sinh có ý thức dùng đúng nghĩa của từ, giáo viên cần tập cho các em thói quen tìm hiểu nghĩa của từ qua tra từ điển, đọc sách (phần chú thích sau mỗi văn bản) giải nghĩa từ và dùng những từ cùng trường nghĩa để thay thế Gặp những trường hợp tương tự của những bài viết sau, giáo viên có thể đưa bài tập trắc nghiệm đúng sai cho học sinh làm trong giờ trả bài Dần dần, các em sẽ có ý thức dùng từ đúng nghĩa
3 Lỗi đặt câu:
Đặt câu trong bài làm văn là bước đầu của cách diễn đạt Đặt câu đúng, chuẩn thì bài văn thoát ý, trong sáng Đặt câu sai thì ý văn không rõ ràng mà lủng củng, khó hiểu Các lỗi về đặt câu mà học sinh thường hay mắc là:
* Câu cụt, câu thiếu thành phần, câu dài:
Nhất thiết trong giờ trả bài, giáo viên không được bỏ qua lỗi này Nguyên nhân của các lỗi này là do các em chưa nắm chắc các dạng câu và cấu tạo ngữ pháp của từng loại câu; lẫn lộn giữa các kiểu câu cá biệt còn có em không biết sử dụng dấu câu
Ví dụ: Trong bài văn chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ "Gần mực thì
đen, gần đèn thì rạng" có học sinh đã viết: "Câu tục ngữ "gần mực thì đen gần
đèn thì rạng" có nghĩa là: Mực là đen " Câu thiếu vị ngữ ; hoặc "Nhưng không hoàn toàn như thế khi con người ta được gần đèn thì được đèn chiếu sáng cho ta thì ta sẽ có thể tốt lên nhưng khi ta ở bên cạnh đèn được đèn chiếu sáng mà ta vẫn còn phải chịu ảnh hưởng sấu của môi trường xunh quanh " (ở đây tôi chỉ muốn đề cập đến việc học sinh không sử dụng dấu câu Hoặc khi viết về "Loài cây em yêu", có em đã viết như sau: "Cây bàng cao từ xa đã nhìn thấy ngọn cây bàng" - câu thiếu chủ ngữ
Với lỗi này, giáo viên cần ghi câu sai lên bảng, sau đó cho học sinh nhận xét, phân tích ngữ pháp, thấy thiếu thành phần nào thì bổ sung thêm thành phần đó (có liên quan đến câu trước, sau)
Còn đối với loại câu dài (các em không sử dụng dấu câu là do các em diễn đạt một ý nhưng viết lan man nên không biết dừng ở đâu Vì vậy câu văn sẽ rất dài, kéo theo lỗi lặp từ hoặc dùng từ sai (như ví dụ trên)
Với loại lỗi này, giáo viên nên cho học sinh nắm vững khái niệm câu Tiếng việt: cách xác định chủ ngữ, vị ngữ và lưu ý (cho học sinh khi làm văn nên sử dụng
Trang 6câu đơn hai thành phần, câu phức không nên (ít dùng) câu đặc biệt, câu tỉnh lược trừ trường hợp viết lời đối thoại Nên xác định ý, nội dung cần viết trước khi viết bài
4 Lỗi diễn đạt:
Diễn đạt là khâu hoàn tất bài viết Giáo viên đánh giá kết quả bài làm của học sinh qua khâu này Có thể khẳng định rằng tất cả các lỗi trên chỉ là hình thức còn diễn đạt mới là yếu tố quan trọng, giữ vai trò quyết định sự thành công của bài văn Chủ đề xác định đúng, ý đủ, bố cục rõ ràng nhưng diễn đạt tối nghĩa, dài dòng, lủng củng thì bài viết không thể coi là đạt yêu cầu Trên thực tế rất nhiều học sinh yếu ở khâu này vì vậy điểm số 9, 10 dành cho bài làm văn là rất ít Nguyên nhân nào dẫn đến điều đó? Là vì trong bài viết của mình, học sinh thường bộc lộ những yếu điểm sau:
+ Diễn đạt dài dòng
+ Diễn đạt đều đều một kiểu
+ Diễn đạt thiếu cảm xúc (khô khan)
Nguyên nhân và cách khắc phục các lỗi này ra sao?
* Diễn đạt dài dòng:
Ngôn ngữ văn chương cần chính xác, mạch lạc, vừa đủ, giàu sức biểu cảm Tuy nhiên trong hành văn, có em thường viết quá dài dòng thành ra lan man, thừa mà thiếu Hiện tượng này là do một số nguyên nhân sau:
+ Học sinh thường có thói quen dễ dãi trong hành văn
+ Chưa nắm vững khái niệm của từ ngữ hoặc giá trị biểu cảm tượng hình
+ Diễn đạt loanh quanh
Ví dụ như khi viết về loài cây em yêu, có em viết như sau: "Càng vui sướng hơn khi nhìn những bông hoa đầu tiên nở vào mùa hạ lúc đó cả sân trường rực rỡ màu hoa phượng đỏ thắm cả sân trường Tuổi học trò chúng tôi ai chẳng gắn bó với cây phượng nên mỗi khi phải xa cây phượng tôi lại mong nhớ được nghe tiếng trống trường để lại được gần với cây phượng ??
- Từ "sân trường" thứ hai đã dùng thừa
- Từ "cây phượng" thứ 2, 3 (có thể) nên thay bằng đại từ "nó" (và)
Trong giờ trả bài, giáo viên nên nêu những trường hợp này lên bảng, cho biết lí
do sai hoặc yêu cầu học sinh đọc kỹ, tự xác định lỗi sai (tìm từ thừa, ý thừa ) từ
đó tìm cách sửa chữa cho phù hợp
Với loại lỗi này, cách khắc phục tốt nhất là giáo viên phải tăng cường tích luỹ, trau dồi ngôn ngữ cho học sinh qua các giờ luyện nói, viết chính tả, cung cấp vốn
từ ngữ cho học sinh qua bài giảng, rèn cho học sinh thói quen đọc sách Từ đó học sinh sẽ có lượng ngôn ngữ phong phú để lựa chọn và sử dụng cho phù hợp; loại bỏ thói quen đưa khẩu ngữ vào bài làm
Nhiệm vụ này của người thầy không hề đơn giản
* Lối diễn đạt đều đều một kiểu
Trên thực tế, đây là điều mà giáo viên còn ít quan tâm Mà không quan tâm đến vấn đề này thì không thể nâng cao chất lượng viết văn lên được Vậy làm thế nào
để khắc phục lỗi trên
Đây là cách diễn đạt cứng nhắc, thường chỉ sử dụng một kiểu câu Ví dụ: Trong văn nghị luận, các em hay sử dụng cụm từ: "chúng ta thấy ; điều đó cho thấy;
điều đó nói lên rằng " hay trong văn tường thuật một giờ ra chơi, có học sinh
Trang 7viết như sau: "Bắt đầu là động tác cổ, hết động tác cổ là đến động tác tay hết
động tác tay là đến động tác bụng hết động tác bụng là động tác lườn"
Nguyên nhân của lỗi này là do học sinh thiếu cảm xúc khi viết về phía giáo viên
ít khi phối hợp các kiểu câu trong quá trình giảng dạy (học trò chịu ảnh hưởng và bắt chước khá nhiều cách nói, cách viết của thầy cô) Mặt khác, trong giờ trả bài, không ít giáo viên bỏ qua việc rèn luyện kỹ năng này một cách chu đáo Biện pháp chữa lỗi hữu hiệu nhất của giáo viên chính là cách giảng dạy Trong quá trình dạy học, giáo viên cung cấp cho các em kiến thức không thì chưa đủ
mà còn phải cung cấp cả kỹ năng, cách phát hiện, thay đổi và sửa chữa phù hợp
Có nhà nghiên cứu đã viết: "Nếu người viết luôn thay đổi có dụng ý, có kế hoạch, bài văn sẽ sinh động, phong phú, góp phần làm nổi bật chủ đề, chủ điểm Ngược lại, nếu cứ đều đều một kiểu, khác chi bữa nào cũng chỉ rau muống chấm tương "
Trong giờ trả bài, tôi hoặc học sinh sẽ đọc một bài mẫu được coi là chuẩn mực của tôi hoặc của học sinh Trong bài đó các câu văn, đoạn văn viết rất linh hoạt Chẳng hạn không chỉ có câu trần thuật mà đan xen vào đó là những câu miêu tả, câu kể, câu cảm, câu hỏi tu từ Sau đó tôi cho một học sinh đọc một bài văn đủ
ý, bố cục rõ ràng, không sai lỗi để cả lớp so sánh, nhận xét Các em có thể dễ dàng thấy bài mẫu hay hơn Vì sao? Vì bài viết có hình ảnh hơn, giàu cảm xúc hơn Ngay cả các đoạn văn cũng được trình bày linh hoạt, khi trình bày theo cách diễn dịch, khi trình bày theo cách quy nạp
Hoặc tôi có thể lấy một câu văn trong bài của học sinh ghi lên bảng, sau đó yêu cầu các em viết thành các kiểu câu khác mà nội dung không thay đổi
Ví dụ: Trong bài văn biểu cảm của học sinh viết về Thành và Thuỷ (hai nhân vật trong văn bản "Cuộc chia tay của những con búp bê" có câu:
Thành và Thuỷ thật đáng thương
Từ câu này, tôi đã hướng dẫn để các em viết được câu có cảm xúc hơn:
- Thành và Thuỷ thật đáng thương biết bao !
* Diễn đạt thiếu (cảm xúc, khô khan)
Bài văn khô khan, cứng nhắc là do người viết thiếu cảm xúc Câu chữ chỉ là biểu hiện của nhận thức, của lí trí được trình bày dưới dạng khái niệm Về hình thức,
nó thiếu hẳn những hình ảnh biểu cảm
Sửa lỗi này cho học sinh trong giờ trả bài vừa dễ lại vừa khó vì vừa phải bồi dưỡng tâm hồn, vừa phải rèn luyện kỹ năng cho học sinh
- Thứ nhất: Giáo viên cần phải giúp học sinh thật sự rung động, biểu cảm trước hình ảnh của văn chương Sự cảm nhận về từng nhân vật, từng tác phẩm không bao giờ giống nhau cho dù cùng một tác giả
- Thứ hai: Song song với giờ học trên lớp, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tự học, tự đọc để các em tự khám phá
- Thứ ba: Người thầy phải tích cực rèn học sinh kỹ năng sử dụng ngôn ngữ Làm văn đòi hỏi phải có sự sáng tạo, linh hoạt, đôi khi nó trở thành kỹ năng, kỹ xảo Học sinh cần được thấy rõ rằng: một ý có thể diễn đạt bằng nhiều lời; một lời có thể diễn đạt bằng nhiều ý Từ đó học sinh biết cách lựa chọn từ ngữ để diễn đạt cho đúng, cho hay (trên cơ sở học sinh có vốn từ) Bên cạnh đó, người thầy phải tận dụng mọi cơ hội để luyện cho học trò biết và có thói quen nói, viết có hình
ảnh Điều này không dễ nhưng hoàn toàn có thể làm được Và giáo viên có thể
Trang 8thực hiện trong giờ học ngữ văn, trong kiểm tra miệng, trong luyện nói Từ đó học sinh sẽ nhận thấy nên dùng từ này trong hoàn cảnh này mà không dùng từ kia
Ví dụ: Để miêu tả công việc làm đồng của một bác nông dân, nên sử dụng từ
"túa" hoặc "tuôn" để miêu tả mồ hôi chứ không nên dùng từ "chảy"
- Mồ hôi tuôn ra như mưa (1)
- Mồ hôi túa ra ướt đầm (2)
- Mồ hôi chảy ra ướt đầm (3)
Rõ ràng là câu 1, 2 sẽ gợi cảm và gợi hình hơn rất nhiều so với câu 3 mặc dù cả
ba câu đều miêu tả một hình ảnh và có cùng nội dung
Hay khi miêu tả một giờ tập thể dục nếu dùng nhiều loại câu: kể, tả, biểu cảm thì chắc chắn bài văn sẽ sinh động hơn rất nhiều so với chỉ dùng một loại câu kể hoặc tả
Tóm lại, diễn đạt là khâu quan trọng để đánh giá chất lượng bài văn Lối diễn đạt thì có nhiều nhưng nếu khắc phục được ba lỗi cơ bản trên thì chắc chắn chất lượng làm bài của học sinh sẽ được nâng lên đáng kể
C kết quả và bài học kinh nghiệm:
I Kết quả:
Trong quá trình giảng dạy, tôi đã áp dụng các phương pháp trên và đạt được những thành công nhất định
- Các em viết đã đúng chính tả hơn, dùng từ, đặt câu đã chính xác hơn cả trong khi nói, viết
- Nhiều em đã có ý thức hơn trong học tập nói chung và viết bài làm văn nói riêng
- Các em đã biết suy nghĩ để tìm ra cách viết hay nhất trong khả năng của mình
Đồng thời đã phát hiện và phân tích văn bản nhanh và có hiệu quả hơn
- Trên cơ sở trau dồi ngôn ngữ, phát triển tư duy, các em đã nắm được kiến thức nhiều hơn Đồng thời, qua đó học sinh có ý thức sử dụng, bảo vệ Tiếng Việt, bồi dưỡng cho các em những tình cảm chân thành trong đời sống
II Bài học kinh nghiệm:
"Phát hiện và chữa lỗi trong giờ trả bài Tập làm văn là một vấn đề lớn với nhiều phương pháp đa dạng và phong phú Bởi vì bài làm văn có biết bao nhiêu lỗi mà chỉ bó hẹp trong 45', lại còn phải có thời gian cho học sinh xác định yêu cầu, lập dàn ý Bởi vậy bài viết này mang tính chủ quan xuất phát từ thực tiễn của cá nhân tôi