Tác động của các cuộc phát kiến địa lý đến quan hệ quốc tế thời kỳ cận đại

Chính từ những cuộc phát kiến địa lý, con người đã bắt đầu tìm thấy, mở rộng và vẽ thêm vào bản đồ thế giới những vùng đất mới, những lục địa rộng lớn với nhiều điều mới lạ.. Từ đó, các

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ

KHOA QUỐC TẾ HỌC

  

TIỂU LUẬN (Lịch sử Quan hệ Quốc tế I)

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC CUỘC PHÁT KIẾN ĐỊA LÝ TỚI QUAN HỆ QUỐC TẾ

THỜI KỲ CẬN ĐẠI

Giảng viên bộ môn: ThS Trần Thị Thu Nhóm sinh viên thực hiện:

Đà Nẵng, tháng 3/2017

MỞ ĐẦU

Nói đến lịch sử văn minh thế giới, chúng ta phải nhắc đến sự quan trọng của những cuộc phát kiến địa lý ở châu Âu thời kì trung đại Chính từ những cuộc phát kiến địa lý, con người đã bắt đầu tìm thấy, mở rộng và vẽ thêm vào bản đồ thế giới những vùng đất mới, những lục địa rộng lớn với nhiều điều mới lạ Và cũng từ đó con người đã bắt đầu chinh phục thế giới, vươn tới những miền đất

xa xôi

Từ thế kỉ XV, việc tìm kiếm những con đường giao lưu buôn bán giữa châu

Âu và phương Đông được đặt ra vô cùng bức thiết Nhu cầu giao thương, nhu cầu mở rộng thị trường, nhu cầu phát triển kinh tế, tất thảy đã đòi hỏi sự tìm đến những thị trường mới, những xứ sở phong phú về nguyên liệu Thời bấy giờ, nhờ sự phát triển khoa học kỹ thuật phát triển, đặc biệt là ngành hàng hải, đã tạo điều kiện cho các thương nhân châu Âu có đủ điều kiện để mở ra các cuộc hành trình đi tìm nguyên liệu, thị trường Từ đó, các cuộc phát kiến địa lý với nhiều thành tựu khác nhau đã đem lại những nguồn lợi kinh tế lớn và mở mang sự hiểu biết không chỉ về văn hóa, kinh tế, chính trị mà còn cả những hiểu biết về Trái đất, về con người Quan hệ quốc tế dần được mở rộng và hình thành; mối quan hệ giữa các quốc gia, các châu lục cũng gia tăng, đem lại nhiều biến chuyển cho sự phát triển của cả thế giới

Song, phát kiến địa lý cũng mang lại nhiều tác động, hệ quả, ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực Chính vì vậy, tiểu luận “Tác động của các cuộc phát kiến địa lý đến quan hệ quốc tế thời kỳ cận đại” của chúng tôi nhằm phân tích và lý giải những điều còn vướng mắc Tiểu luận có thể còn nhiều thiếu sót, chính vì vậy, chúng tôi mong được góp ý để có thể hoàn thiện hơn

NỘI DUNG

I Những cuộc phát kiến địa lý vĩ đại cuối thế kỷ XV- đầu thế kỷ XVI

1 Nguyên nhân và điều kiện dẫn đến các cuộc phát kiến địa lý

1.1 Nguyên nhân

Thế kỉ XV, kinh tế hàng hoá ở Tây Âu đã khá phát triển, nhu cầu về nguyên liệu, vàng bạc, thị trường tăng cao mà trong nước lại không thể đáp ứng được Giai cấp tư sản Tây Âu muốn mở rộng thị trường sang phương Đông, mơ ước tới những nguồn tài nguyên ở Phương Đông Tại Tây Âu, tầng lớp giàu có cũng tăng lên do đó nhu cầu về các mặt hàng đặc sản, gia vị, hương liệu quý có nguồn gốc từ phương Đông mà đặc biệt là của người Ấn Độ như tiêu, quế, trầm hương, lụa tơ tằm, ngà voi tăng vọt hẳn lên, trong đó vàng chiếm một vị trí quan trọng được người Tây Âu sử dụng để phát triển kinh tế Trong lúc đó, quan hệ buôn bán giữa người Châu Âu và Phương Đông có nguy cơ bế tắc vì bị cản trở bởi người Ả Rập, Afghanistan và Thổ Nhĩ Kỳ, họ chiếm giữ con đường sang Phương Đông quen thuộc ngang qua Byzantin, Trung Cận Đông đặc biệt người Thổ Nhĩ Kỳ đã giết hại bất cứ đoàn hành hương nào mà họ gặp, vì vậy chỉ còn cách phải tìm một con đường đi mới – đường biển

1.2 Điều kiện

Vào thời gian này, Tây Âu đã có đủ điều kiện cho việc thực hiện các cuộc phát kiến địa lý lớn Ở Tây Âu đã có nhiều người tin và giả thuyết trái đất hình cầu cùng với khoa học – kỹ thuật có những tiến bộ đáng kể Các nhà hàng hải bắt đầu nghiên cứu các dòng hải lưu và hướng gió, bước đầu hiểu biết tính chất địa lý của các đại dương Người ta xác định được hướng con tàu không chỉ bằng

cách quan sát chiều gió, hải lưu, màu nước hoặc chim biển mà còn bằng biện pháp xác định vị trí của tàu không cần vật chuẩn La bàn cùng máy đo góc thiên văn được sử dụng trong việc định hướng giữa đại dương bao la Người ta còn vẽ được những bản đồ và hải đồ có ghi thông tin của các bến cảng Kỹ thuật đóng tàu cũng có nhiều bước phát triển mới: tàu có bánh lái, có hệ thống buồm lớn, có sàn và boong để có thể đặt đại bác Những kiểu tàu mới đã xuất hiện – Caraven trở thành loại tàu vượt đại dương đầu tiên trong lịch sử Những cuộc hành trình của người Âu châu sang phương Đông và tài liệu ghi chép của một số người đi trước (như Marcopolo, người Italia) cũng giúp cho các cuộc phát kiến địa lí ở các thế kỉ XV-XVI có điều kiện dễ dàng hơn

2 Những cuộc phát kiến địa lý vĩ đại cuối thế kỷ XV- đầu thế kỷ XVI

Hành trình chinh phục Mũi Bão Tố của Bartolomeu Dias

Bartolomeu Dias (1450 – 1500) là một hiệp sỹ Hoàng gia 10/10/1487, sau khi nhận lệnh nhà vua, ông đã dẫn đầu đoàn thám hiểm đi vòng qua cực Nam của châu Phi Đến đây, Dias vẫn muốn tiếp tục cuộc hành trình nhưng thủy thủ đoàn từ chối Chính trong chuyến quay lại mà họ phát hiện ra mũi đất cực nam châu Phi Ông đã đặt tên cho mũi đất này là Mũi bão tố, sau này nhà vua đổi tên thành Mũi Hảo Vọng

Cuộc hành trình của Vasco de Gama

Vasco de Gama (1460 – 1524) là nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha, cha của ông cũng là một nhà thám hiểm 08/07/1497, Vasco de Gama đã cùng 170 người trên 4 con tàu rời hải cảng Lisbon đi tìm xứ sở huyền thoại của hương liệu nơi phương Đông Ông men theo bờ biển châu Phi đến điểm cực nam châu lục rồi vượt qua Ấn Độ Dương 02/05/1498 Ông đã tới Calicut – thuộc bờ Tây Nam Ấn Độ; sau khi về đến Lisbon, ông được phong làm Phó vương Ấn Độ

Cuộc hành trình của Christopher Colombus

Christopher Colombus (1451 – 1506) là một nhà hàng hải người nước Cộng hòa Genova và cũng là một đô đốc của Hoàng đế Castilla Vì tin rằng trái đất có hình tròn, ông quyết định đi tìm phương Đông từ một hướng khác, đó là từ phía Tây, băng qua Đại Tây Dương Tuy ông đã nhiều lần kêu gọi mọi người ủng hộ cho chuyến đi tầm cỡ của mình nhưng năm lần bảy lượt đều bị từ chối Ông đành phải tìm đến Hoàng hậu Isabella để nhờ sự giúp đỡ Mục đích của Colombus ban đầu là châu Á, nhưng ông không hề biết rằng, nơi ông đặt chân đến lại là lục địa châu Mỹ

03/08/1492, C Colombus chỉ huy 3 thuyền buồm cùng 88 thủy thủ bắt đầu cuộc hành trình; 12/10/1492, một thủy thủ trên thuyền của C Colombus đã thấy các dấu hiệu của đất liền, Colombus đã đặt tên cho dãy đất này là San Salvador, chính là vùng Bahamas nổi tiếng của ngày nay Sau đó, ông đã khám phá ra hầu hết các đảo trên quần đảo Angtigua và cả bờ biển Trung Mỹ Tuy nhiên, vì lầm tưởng là đã đến được Ấn độ, Colombus đã gọi những thổ dân da đỏ ở vùng đất này là người Indians 03/1493, Đoàn thám hiểm của Colombus trở về Tây Ban Nha

Sau cuộc phát kiến của Christopher Colombus, một nhà hàng hải người Ý là Amerigo Vespucci mới phát hiện ra “Ấn Độ” mà Colombus đã đặt chân đến không phải là Ấn Độ mà là một vùng đất hoàn toàn mới đối với người Châu Âu Amerigo đã viết một cuốn sách để chứng minh điều đó Chính vì vậy, vùng đất mới đó sau này mang tên America Mặc dù vậy, công lao to lớn của Colombus vẫn không thể phủ nhận; Colombus được xem như người đã phát hiện ra châu

Mỹ Từ phát hiện của ông đã mở ra một kỷ nguyên xâm chiếm và khai phá vùng đất mới bắt đầu

Cuộc hành trình của Fernand de Magenllan

Fernand de Magenllan (1480 – 1521) là một nhà quý tộc tri thức người Bồ Đào Nha Ông đã khẳng định có một con đường ngắn hơn dẫn đến Ấn Độ đó là vòng qua châu Mỹ đi sang phía Tây Tuy các nhà lãnh đạo của Tây Ban Nha không tin vào sự thành công của chuyến đi, song Magenllan vẫn được phép khởi hành đoàn tàu

20/09/1519, Magenllan đã chỉ huy 5 tàu với 225 thủy thủ vượt Đại Tây Dương tới bờ biển phía Đông của Nam Mỹ, men xuống mỏm cực nam của châu lục và đến với một đại dương Suốt quá trình vượt đại dương mênh mông đó, đoàn tàu buồm của Magenllan hầu như không gặp một cơn bão đáng kể nào Ông đã đặt tên cho đại dương mới đó là Thái Bình Dương Vượt qua Thái Bình Dương, tháng 05/1521, các đoàn tàu của ông đã tìm thấy một hòn đảo, ngày nay

là Philippin 06/1522, Magenllan đã can thiệp vào cuộc xích mích giữa các tù trưởng và các bộ lạc nhỏ ở đảo Ông đã hy sinh ở Philippin vì trúng tên độc của thổ dân Từ đây, các thủy thủ của ông cùng 1 chiếc thuyền duy nhất còn lại – thuyền Victoria – tiếp tục đi tới Ấn Độ rồi theo con đường của người Bồ Đào Nha, vòng qua châu Phi trở về châu Âu, hoàn thành nhiệm vụ khó khăn này 225 người thuộc đoàn thám hiểm của ông đã bỏ mạng trên các vùng biển và các hòn đảo trên thế giới vì những nguyên nhân khác nhau (đắm tàu, chết đói), chỉ còn vỏn vẹn 18 người sống sót trở về

Song, Magenllan chính là người đã tiến hành chuyến đi vòng quanh thế giới bằng đường biển năm 1519, cuộc du hành của ông đã kéo dài suốt 3 năm 12 ngày Thành công lớn nhất của chuyến đi này là lần đầu tiên con người đi vòng quanh thế giới và góp phần khẳng định Trái Đất có hình cầu

II Tác động của các cuộc phát kiến địa lý

1 Tác động của các cuộc phát kiến địa lý về mặt kinh tế, chính trị

1.1 Về mặt kinh tế

Bộ mặt kinh tế công thương nghiệp ở Tây Âu phát triển nhanh chóng xuất hiện ngày càng nhiều các thành phố, trung tâm công nghiệp, thương nghiệp, hải cảng, tiêu biểu ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan Kinh tế phát triển và thị trường mở rộng đã làm gia tăng lượng hàng hóa, đã đáp ứng nhu cầu buôn bán

và trao đổi, tiêu biểu là thuốc lá, ca cao, cà phê, chè,…

Tạo nên cuộc “Cách mạng giá cả” với hiện tượng vàng chảy vào Châu Âu ngày càng nhiều với lý do buôn bán, cướp bóc, làm cho giá cả tăng Tiêu biểu ở Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Đức Đồng thời có cũng là nhân tố kích thích quá trình tích lũy nguyên thủy tư bản, thúc đẩy sự phát triển nhanh thủ công nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp tạo tiền đề cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

Đã mở rộng phạm vi buôn bán thế giới và thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của thương nghiệp, công nghiệp và thủ công nghiệp: tạo nên tam giác mậu dịch Đại Tây Dương Âu – Phi – Mỹ Thị trường thế giới hình thành trung tâm thương mại tại Đại Tây Dương, đem lại khối lượng hàng hóa khổng lồ Nhiều hành động giao lưu kinh tế giữa các quốc gia, khu vực được đẩy mạnh, nhiều công ty thương mại lớn được thành lập, hình thành hệ thống trung tâm thương mại hàng hải bên bờ Đại Tây Dương: Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan,…

1.2 Về mặt chính trị

Do yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội đã thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng cính quyền trung ương tập quyền bởi thương nhân và thị dân muốn chấm dứt tình trạng phân tán, muốn phát triển kinh tế thương mại

Thúc đẩy quá trình khủng hoảng tan rã của quan hệ phong kiến và góp phần quan trọng trong việc hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở châu Âu,

ra đời giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

Quý tộc, thương nhân trở nên giàu có nhờ cướp bóc của cải, tài nguyên các nước thuộc địa Họ mở rộng sản xuất, kinh doanh, lập đồn điền, bóc lột sức lao động làm thuê, giai cấp tư sản ra đời

Giai cấp vô sản được hình thành từ những người nông dân bị tước đoạt ruộng đất, buộc phải vào làm việc trong các xí nghiệp tư sản

Bên cạnh những tác động tích cực thì các cuộc phát kiến địa lý cũng để lại không ít hậu quả cho một phần nhân loại mà nhiều thế hệ sau không ngừng khắc phục như làm nảy sinh việc buôn bán nô lệ da đen và chế độ thực dân tàn bạo,

mở đầu là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha được xem là một vết nhơ trong lịch sử nhân loại

Chủ nghĩa thực dân phát triển (ngoài Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, sau này còn có thêm Anh, Pháp, Hà Lan, )

2 Tác động của các cuộc phát kiến địa lý về mặt văn hóa, xã hội

2.1 Về mặt văn hóa

Phát kiến địa lý được coi như một “Cuôc cách mạng thật sự” trong lĩnh vực giao thông và tri thức: Lần đầu tiên con người hình dung được hình ảnh chính xác về hành tinh, về bề rộng hình thái Trái Đất Các nhà thám hiểm bằng những chuyến đi thực tế đầy dũng cảm của mình đã chứng minh cho giả thuyết Trái đất hình cầu.,…

Phát kiến địa lý còn đóng góp quyết định về lý luận cũng như thực tiễn cho

sự phát hiện ra loài người ở mọi nơi trên Thế Giới đều giống nhau Như thế, phát kiến địa lý đã đem lại cho loài người những hiểu biết về những con đường

mới, những vùng đất mới, những dân tộc mới,… Nhờ có những con đường mới

mà người ta tìm ra nhiều vùng đất mới, dân tộc mới để truyền bá, học hỏi văn hóa với nhau

Một nền văn hóa thế giới bắt đầu hình thành do việc xuất bản và truyền bá của các loại sách, các tập du kí và bản đồ địa lý giữa các châu lục Đó là sự tiếp xúc giữa nhiều nền văn minh, văn hóa khác nhau Một sự tiếp xúc văn hóa diễn

ra do các cá nhân có nguồn gốc văn hóa khác nhau như các giáo sĩ, nhà buôn, những người khai phá vùng đất mới, những quân nhân,… Mang ý nghĩa to lớn cho sự giao lưu Đông – Tây

2.2 Về mặt xã hội

Một làn sóng di chuyển dân cư lớn trên thế giới trong thế kỉ XVI-XVIII với những dòng người Châu Âu di chuyển sang Châu Mĩ, Châu Úc Nhiều nô lệ da đen cũng bị cưỡng bức rời khỏi quê hương xứ sở sang Châu Mĩ

Phát kiến địa lý còn đem về cho tầng lớp thương nhân châu Âu những nguyên liệu quý giá vô tận, những kho vàng bạc, châu báu khổng lồ mà chúng cướp được ở châu Mỹ, châu Á và châu Phi Tầng lớp thương nhân châu Âu ngày càng giàu có, đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội và trở thành giai cấp tư sản, đồng thời người thợ thủ công cùng nông dân nghèo bị tước đoạt tư liệu sản xuất hình thành giai cấp vô sản Những cuộc phát kiến địa lý này cũng gây ra không ít hậu quả tiêu cực như nạn cướp bóc thuộc địa, buôn bán nô

lệ da đen và sau này là chế độ thực dân, gây nhiều đau khổ cho nhân dân các nước thuộc địa Trong đó hệ quả quan trọng nhất của phát kiến địa lý là góp phần quan trọng trong việc hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở châu

Âu, ra đời giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

III Ảnh hưởng của các cuộc phát kiến địa lý đến quan hệ quốc tế

1 Ảnh hưởng tích cực:

Các cuộc phát kiến địa lý đã mở ra một trang mới cho lịch sử châu Âu và cả thế giới Đây được xem như những dấu mốc có ý nghĩa vô cùng quan trọng và tất thảy những biến chuyển ở mọi châu lục trên thế giới từ sau thế kỷ XVI đều được xem như hệ quả của các cuộc phát kiến này

Các cuộc phát kiến địa lý đã giúp mở rộng thị trường kinh tế châu Âu và thế giới; qua đó thúc đẩy sự giao thương, buôn bán, sự phát triển nhanh chóng của các ngành kinh tế: Công – thương – thủ công nghiệp Nhiều công ty thương mại lớn được thành lập như: công ty Đông Ấn, Tây Ấn của Hà Lan v v Quan hệ giữa các nước giữa các châu lục, khu vực khác nhau ngày càng được tăng cường

và phát triển

Việc mở rộng thị trường kinh tế quốc tế đã thúc đẩy năng suất kinh tế, số lượng, chủng loại và chất lượng hàng hóa ngày càng được chú trọng gia tăng nhằm phục vụ như cầu buôn bán và trao đổi giữa các quốc gia

Ngoài ra, các cuộc phát kiến địa lý còn là tiền đề để hình thành tuyến đường thương mại giữa 3 châu lục: Châu Âu, Châu Á và Châu Phi Từ đó, góp phần hình thành nên “Tam giác mậu dịch” giữa Châu Âu, Châu Phi và Châu Mỹ Trung tâm thương mại thế giới dần chuyển từ Địa Trung Hải sang Đại Tây Dương

Các cuộc phát kiến địa lý đem lại những đóng góp lớn lao cho sự phát triển của khoa học Những hiểu biết về địa lý, thiên văn và hàng hải được mở rộng thêm Từ đó, phát triển nhiều hơn các ngành nghiên cứu, các bộ môn nghiên cứu những vấn đề liên quan đế thế giới như: dân tộc học, địa chất học, ngôn ngữ học v v Chính nhờ những bộ môn này, con người dần có thể lĩnh hội nhiều kiến thức về thế giới, về những dân tộc khác, những nền văn hóa khác; qua đó góp