TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘIKHOA NGỮ VĂN Học phần: Các thể loại và tác giả tiêu biểu Văn học Tây Âu – Mỹ Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Linh Chi Đề bài: “Nhân vật trong tác phẩm văn học thườ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
KHOA NGỮ VĂN
Học phần: Các thể loại và tác giả tiêu biểu
Văn học Tây Âu – Mỹ
Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Linh Chi
Đề bài: “Nhân vật trong tác phẩm văn học thường thể hiện quan niệmnghệ thuật, lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn.” Trình bày ý kiến của anh chị thôngbao hình tượng Robinson Crusoe trong tác phẩm cùng tên Robinson Crusoe củaDaniel Defoe
Trang 2
MỤC LỤC
A: TÌM HIỂU CHUNG 3
I TÁC GIẢ DANIEL DEFOE 3
1: Tiểu sử: 3
2: Sự nghiệp: 3
3: Quan niệm sáng tác: 4
II TÁC PHẨM ROBINSON 5
1: Giới thiệu chung về tác phẩm: 5
1.1 Hoàn cảnh ra đời 5
1.2 Nhan đề 5
2 Một số nhận định về tác phẩm Robinson Crusoe 5
3: Tóm tắt 6
B CHỨNG MINH NHẬN ĐỊNH 8
I: Giải thích các thuật ngữ 8
1: Nhân vật văn học 8
2: Quan niệm nghệ thuật 8
3: Lí tưởng thẩm mỹ 9
II: Giải thích nhận định thông qua nhân vật Robinson Crusoe 10
1: Quan niệm nghệ thuật, lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người 10
1.1: Giới thiệu về Robinson Crusoe 10
1.2: Robinson Crusoe- Nhân vật mang quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn 10
2: Quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn về thế giới 16
2.1: Quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về thế giới: 16
2.2: Quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về tôn giáo: 17
2.3: Quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về giai cấp 18
C: TỔNG KẾT 19
KẾT LUẬN 20
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 3Daniel Defoe sinh ở London trong một gia đình khá giả theo Thanh giáo.Cha ông là Jame Foe, từng kinh doanh sản xuất nến và bán thịt Năm 1703,Daniel đổi tên họ Foe, thêm dấu hiệu quý tộc Pháp vào thành Defoe Lúc nhỏ,ông được gia đình định hướng trở thành mục sư và được gửi đi học ở trườngdòng Xtôcơ Niuuynhston Đây là trường học của những người theo phái li khaikhông thừa nhận giáo lý của Hội giáo chính thống ở Anh Nhưng ông bỏ trườnghọc theo nghề kinh doanh Ông đã đi nhiều nước như Pháp, Bồ Đào Nha, TâyBan Nha, Italia, Đức Năm 1683 ông trở về nước mở cửa hiệu tạp hoá, gia nhậpvào cuộc cạnh tranh trên thương trường với các mặt hàng buôn bán vải vóc, mũ
áo, rượu vang… và nếm trải nhiều thăng trầm trên lĩnh vực này Sau đó lấy vợ
và tiếp tục kinh doanh cho đến khi về già Đương thời ông tham gia vào nhiềuđảng phái chính trị khác nhau vì sự công bằng và tiến bộ, đặc biệt ông tích cựcủng hộ các đường lối, chính sách của vua Uyliam Orengio (lên ngôi từ 1689).Đến năm 1703 ông bị bắt, bị kết án, bị đưa ra đài bêu trước công chúng và bịgiam hơn nửa năm trong ngục
Về cuối đời ông sống trong cảnh túng thiếu, bệnh tật và qua đời tại vùngMorphin vào năm 1731
2: Sự nghiệp:
Daniel Defoe là một nhà văn, nhà báo, tác giả tiêu biểu của nền văn họcAnh thế kỉ XVIII
- 1701: Defoe sáng tác bài thơ trứ danh của đời mình: “Người Anh đích
thực” Bài thơ này nổi tiếng đến mức mà mãi mãi thời gian dài sau này , nhiều
nhà đấu tranh quyền bình đẳng của các sắc tộc vẫn luôn trích dẫn
- 1702: Defoe viết thiên luận văn chính trị nổi tiếng nhất: “Con đường
ngắn nhất dành cho những kẻ li khai”.
- 1703: Ông viết áng văn “Tụng ca dài biêu”.
- 1751: Ông cho in tác phẩm “Kiến thức gia đình” Đây là tác phẩm mang
tính giáo dục nổi tiếng và được đón đọc rộng rãi nhất
- 1719: Defoe sáng tác tiểu thuyết “Robinson Crusoe” Cuốn tiểu thuyết
nổi tiếng mang tính giáo dục , rèn luyện ý chí, nghị lực, trí tuệ, đạo đức cho mọi
Trang 4tầng lớp thanh niên ở Anh Với cuốn tiểu thuyết này, Daniel Defoe được coi làcha đẻ của tiểu thuyết Anh.
- 1722: Defoe in cuốn “Moll Flanders” và “Đại tá Jack”.
- 1724: Defoe sáng tác cuốn tiểu thuyết cuối cùng: “Ả Roxara”
Daniel Defoe đã để lại một kho tàng tác phẩm khổng lồ, trong đó có nhữngtiểu thuyết nổi tiếng Tiểu thuyết của Defoe đã được coi là tiểu thuyết mở đầucho các tác phẩm tiểu thuyết sau này của nước Anh
3: Quan niệm sáng tác :
Hoàn cảnh sống đã ảnh hưởng đến quan điểm của ông và để lại dấu vếttrong sáng tác văn học.Có thể nói sinh ra trong một hoàn cảnh một xã hội nhưthế với những thay đổi và biến động lớn về chính trị - xã hội, điều này đã thúcđẩy nhà văn không bao giờ được ngừng nghỉ
Defoe với những tác phẩm của mình ông đã nêu lên những quan điểmthái độ về một xã hội phi lý Tuy ông không gần gũi với nông dân nhưng ônghiểu rõ cuộc sống khổ cực nghèo đói của nông dân, ông thông cảm cho nhữngnguyện vọng của họ
Defoe không những chống nhà nước phong kiến chuyên chế và tôn giáo
mà còn chống chế độ tư hữu, xem đó là nguồn gốc của sự bất bình đẳng, ôngmuốn xây dựng một xã hội mà trong đó mọi người đều có nghĩa vụ lao động Ýtưởng đó sau này được ông xây dựng bằng hình tượng nhân vật Robinson Mặc
dù ông cũng là người đại diện cho giai cấp tư sản, nhưng tính chất tư sản trongông được mờ nhạt đi mà thay vào đó ông ngã về phía những người dân laođộng, Defoe đã thể hiện một tinh thần dũng cảm, một ý chí chiến đấu, điều nàyđồng nghĩa với phản ánh tư tưởng và tính chất của nhân dân Anh lúc bấy giờ,đặc biệt là của tầng lớp dưới trong xã hội, của dân nghèo nông thôn và thành thịmuốn đứng dậy đấu tranh chống áp bức
Tóm lại với những cải cách của mình Defoe muốn dùng ngòi bút củamình đánh thẳng vào chế độ quân chủ chuyên chế, chuyên quyền và bạo ngược,ngòi bút của ông đại diện cho tiếng nói của những người thống khổ, của giai cấp
tư sản Anh thế kỉ XVIII
Trang 5II TÁC PHẨM ROBINSON.
1: Giới thiệu chung về tác phẩm:
1.1 Hoàn cảnh ra đời
Dưới sự kìm kẹp của giai cấp phong kiến và giáo hội các nước Tây u thế
kỷ 18 đã làm dấy lên một phong trào phản kháng mạnh mẽ nhằm đề cao lý trí,dùng ánh sáng của lí trí để xua tan bóng tối, soi tỏ chân lí giải phóng tư tưởngcho nhân dân, tạo điều kiện cho ánh sáng của lí trí soi rọi vào khắp các lĩnh vực
và trở thành công cụ sắc bén chống lại phong kiến, do đó xuất hiện thuật ngữ
“Ánh sáng”
Thuật ngữ “Ánh sáng” ra đời thể hiện rõ mục đích cũng như vai trò tiến
bộ của giai cấp tư sản lúc bấy giờ Bằng việc gợi ra sự tương phản giữa “ánhsáng” và “bóng tối”, thuật ngữ này đã chỉ ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp tư sản
so với giai cấp phong kiến già cỗi, lạc hậu Có thể nói, thuật ngữ “Ánh sáng”mang hàm nghĩa chống phong kiến và đại diện cho tầng lớp tư sản trong mộtthời điểm nhất định
Tiểu thuyết “Robinson Crusoe” là một trong những tác phẩm mở đầu củaphong trào văn học Ánh sáng Tây với sự kế thừa những giá trị tinh hoa của vănhọc cổ điển và sự sáng tạo dựa trên đặc điểm lịch sử và văn học thời đại
1.2 Nhan đề
Tác phẩm xoay quanh nhân vật Robinson Crusoe mà Defoe viết theochuyện có thật về một thủy thủ tên Alexander Selkirk (1676-1721) AlexanderSelkirk do đắm tàu, lạc trên hòn đảo hoang ngoài khơi Chile Ngược lại vớiRobinson Crusoe trong chuyện là người có nghị lực, dũng cảm, có sức mạnh vàkhả năng lao động chiến thắng thiên nhiên Năm 1709, Alexander Selkirk đượcđoàn thám hiểm của Woodes Rogers cứu về, khi gần như đã trở thành dã nhân
2 Một số nhận định về tác phẩm Robinson Crusoe
Trong cuốn “Văn học phương Tây” của NXB Giáo Dục, Phùng Văn Tửu
có viết “Robinson Crusoe là một tác phẩm có tác dụng giáo dục tốt, đặc biệt
đối với lứa tuổi thiếu niên Tiểu thuyết này bồi dưỡng cho các em tinh thần yêu lao động, kính trọng con người, rèn luyện cho các em ý chí quyết tâm hành động, khắc phục khó khăn, kiên trì bền bỉ, dũng cảm tự lực và biết phát huy sáng kiến”
Công trình nghiên cứu của Lê Nguyên Cẩn trong cuốn giáo trình “Văn
học phương Tây” cũng đã nhận định: “Nghị lực và niềm tin vào khả năng bất tận của con người là cơ sở để tạo ra lòng dũng cảm và quyết tâm cao của nhân
Trang 6vật Robinson Anh trở thành con người tự mình và vì mình, tự mình tạo ra cuộc sống hạnh phúc và no đủ”
“Robinson Crusoe (1719) là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Defoe Sự thành công vang dội của tác phẩm đã đưa ông vào hàng các nhà văn bất tử của thế giới” -Lưu Đức Trung-
3: Tóm tắt
Robinson là người ưa hoạt động và ham thích phiêu lưu, say sưa đi đếnnhững miền đất lạ, bất chấp sóng to gió lớn và những nỗi hiểm nguy Ngày 1tháng 9 năm 1651 khi được 19 tuổi, Robinson xuống tàu tại hải cảng Hull củaAnh để cùng một người bạn sửa soạn đi London Cuộc hành trình không trót lọt,sóng to gió lớn khiến tàu bị đắm ở Yacmao Tai họa ấy không làm Robinsonnhụt chí Cha mẹ khóc lóc, bạn bè can ngăn không lay chuyển được quyết tâmcủa Robinson tiếp tục thực hiện nhiều cuộc phiêu lưu khác Khi đi buôn tại bờbiển Guinea châu Phi, Robinson bị một tên cướp biển người Thổ Nhĩ Kỳ bắtbán làm nô lệ Trải qua nhiều gian nan, Robinson trốn thoát và chạy quaBrasirila làm nghề trồng mía Mộng hão hồ không dứt, đúng tám năm sau, vàongày 1 tháng 9 năm 1659 Robinson lại nghe bạn bè rủ rê xuống chiếc tàu cótrọng tải 120 tấn, có 6 khẩu đại bác và 14 người, đi châu Phi trong một chuyếnbuôn bán đổi chác lớn Không may, chuyến đi được chuẩn bị kỹ càng này lại kếtthúc trong bi thảm do tàu bị đắm Xác tàu dạt vào gần bờ một đảo hoang.Xáctàu dạt vào gần bờ một đảo hoang và chỉ một mình Robinson sống sót Tại đây,Robinson khắc trên một chiếc giá gỗ hình chữ thập ngày 30 tháng 9 năm 1659,ngày anh lên bờ, và vớt vát từ xác tàu đắm gạo, lúa mạch, thịt dê, đường, súng,búa rìu v.v để bắt đầu cuộc sống cô độc Robinson dựng lều, săn bắn kiếm ăn,rồi dần dần trồng lúa mạch và ngô nuôi được dê lấy thịt, làm những nồi đất đểđựng nước, hạ được cây cổ thụ để đục thành một chiếc thuyền độc mộc
Mười một năm sau đó, Robinson sống cô đơn và cực khổ trên đảo hoang,chỉ làm bạn với chim muông cây cỏ, tự nhận mình là vua mà các thần dân làmột con vẹt, một con chó già và hai con mèo Trong những năm này chàng dầnchấp nhận hiện thực và tìm cách thay đổi nó, và đã có các thành quả về chănnuôi, trồng trọt, chế biến thực phẩm, đóng thuyền
Một lần nọ, vào năm thứ 18, Robinson phát hiện ra dấu chân người, và ởgóc Tây Nam của đảo có xương người cùng đống lửa cho thấy trên đảo khônghoàn toàn là hoang dã, có người ăn thịt người Bây giờ Robinson buộc phải đốimặt với những con người hoang dã đồng loại, rất có thể là kẻ thù của anh Biếtmình thân cô thế cô, Robinson đã buộc phải giấu mình trong 5 năm tiếp theokhông để cho họ phát hiện, cho đến khi chàng nhìn tận mắt bọn người dã manđang ăn thịt người Đây là những kẻ ăn thịt người sống tại một nơi khác, có tục
Trang 7lệ mang những người sống mà họ bắt được đến một nơi hẻo lánh trên đảo đểlàm thịt Một buổi sáng trong năm tiếp theo, Robinson thấy khoảng 30 thổ dân
đi trên các thuyền độc mộc đến đảo, nhảy múa quanh đống lửa và làm thịt mộtngười, người còn lại cũng sắp bị đem ra giết mổ Nhân khi dây trói lỏng người
đó đã tìm cách tháo chạy, lại được Robinson dùng súng và đao xông vào đánhcứu nên chàng trai đó đã trở thành nhân vật thứ hai trên đảo hoang Robinsonđặt tên cho anh ta là Friday (tiếng Việt: Thứ Sáu), để kỷ niệm ngày anh ta đượccứu thoát.Friday là một thổ dân châu Phi khá thông minh, Robinson đã dạy anh
ta chút ít tiếng Anh và từ đó Robinson không còn sống cô độc nữa Qua thờigian ở với nhau, hai người đã trao đổi với nhau nhiều chuyện, đặc biệt là nhữngđiều mà Friday biết về đất liền Họ chuẩn bị kế hoạch rời đảo
Khi chiếc thuyền sắp đóng xong, Robinson và Friday lại chứng kiến cảnh
20 thổ dân mang hai người lên đảo để làm tiệc Họ đã xông vào tàn sát bọn thổdân và cứu hai người kia Trong 2 người đó có một người da trắng là người TâyBan Nha sống sót sau một vụ đắm tàu, còn một người khác lại chính là cha củaFriday Người Tây Ban Nha ấy được Robinson giao thuyền để anh ta đi tìmnhững người bạn mất tích khác Trong khi chờ đợi anh ta trở về, một chiếc tàucủa Anh lại ghé vào đảo Thủy thủ trên tàu đang nổi loạn, Robinson giúp thuyềntrưởng đoạt lại tàu rồi họ, trong đó có cả Robinson và Friday, ra khơi, bỏ lại trênđảo hai thổ dân và các thuỷ thủ phiến loạn Về sau những người Tây Ban Nhaquay trở lại đảo, cùng sống hòa bình với người Anh và phát triển đảo trở nên trùphú.Sau 28 năm, 2 tháng và 19 ngày sống trên đảo hoang, Robinson đã trở vềvới thế giới loài người Sau khoảng nhiều thời gian khá dài, Robinson học cáchthân thiện trở lại với thế giới ấy Robinson lấy vợ và có ba đứa con, chấm dứtkhao khát phiêu lưu kỳ thú và gian truân, Robinson an phận với cuộc sống bìnhthường không chút âu lo đến cuối đời
Trang 82: Quan niệm nghệ thuật
Có nhiều định nghĩa về quan niệm nghệ thuật:
- PGS.TS Trần Đình Sử: “Là cách cắt nghĩa, lí giải hiện thực của người
nghệ sĩ”, là khái niệm về chủ thể, về hệ quy chiếu, thể hiện tầm hiểu biết, tầm đánh giá, tầm trí tuê, tầm nhìn, tầm cảm.”
- Nhóm tác giả Từ điển thuật ngữ văn học: “Là hình thức bên trong của
sự chiếm lĩnh đời sống, là hệ quy chiếu ẩn chìm trong hình thức nghệ thuật, nó gắn với các phạm trù phương pháp sáng tác, phong cách nghệ thuật và làm thành thước đo của hình thức văn học và cơ sở tư duy nghệ thuật”
- Huỳnh Như Phương: “quan niệm nghệ thuật về thế giới và con người
thể hiện tầm nhìn của nhà văn và thể hiện chiều sâu triết lý của tác phẩm”,
“quan niệm nghệ thuật chi phối thế giới hình tượng – ngôn từ của tác phẩm và
Quan niệm nghệ thuật được thể hiện qua: mô hình nghệ thuật về thế giới
và con người; cách tổ chức nhân vật, sự kiện; cách giải quyết mâu thuẫn qua
Trang 9điểm nhìn, cách nhìn, qua không gian và thời gian nghệ thuật,… Như vậy cónghĩa là, hình tượng nhân vật – một trong những yếu tố quan trọng bậc nhấttrong sáng tạo nghệ thuật, sẽ mang chở quan niệm nghệ thuật của nhà văn.
3: Lí tưởng thẩm mỹ
Về khái niệm lí tưởng thẩm mĩ, chúng ta hãy bắt đầu bằng việc cắt nghĩa
từ “lí tưởng” để hiểu được khái niệm này
“Lí tưởng” là từ dùng để chỉ mong muốn của con người về sự hoàn thiệntrong tương lai Cụ thể hơn, nói đến lí tưởng là nói đến những cái mà hiện tạichưa có, chưa tới, nhưng đó là những cái mà con người mong muốn hướng tới,
có được, đạt được trong tương lai Theo Đào Duy Thanh: “Lý tưởng không chỉ
là ước mơ, là khát vọng; mà còn là niềm tin, ý chí và tri thức của con người có
ý nghĩa định hướng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn làm cho hành động của con người vươn tới một mục tiêu rõ rệt.”
Lí tưởng thẩm mĩ là hình ảnh về các giá trị thẩm mĩ mà con người ước
mơ, khát vọng, cho rằng cần phải có và sẽ có
Lí tưởng thẩm mĩ phát hiện các phẩm chất của cái đẹp, nó biểu hiện cáiđẹp của tâm hồn con người, cái cao cả của tinh thần nhân dân, nhân loại – chínhhoạt động tinh thần của nhân dân, nhân loại là cái đã sáng tạo ra và khẳng định
lí tưởng thẩm mĩ
Lí tưởng thẩm mĩ của nghệ sĩ thể hiện qua các yếu tố của tác phẩm như:
sự thể hiện các nhân vật chính diện, sự thể hiện cảm hứng chủ đạo; nhưng nhìnchung cần phải xác định lí tưởng thẩm mĩ thông qua toàn bộ cơ cấu nghệ thuậtcủa một tác phẩm, toàn bộ thế giới nghệ thuật của một nghệ sĩ
mĩ – nghĩa là thể hiện rõ cách nhìn cuộc sống và mong muốn về một cuộc sống
ra sao Chính những quan niệm về con người, về cuộc sống, cách nhìn nhận về
vẻ đẹp chuẩn mực, lí tưởng thẩm mĩ mà nhà văn gửi gắm thông qua tác phẩmnói chung, hình tượng nhân vật trung tâm nói riêng
Trang 10II: Giải thích nhận định thông qua nhân vật Robinson Crusoe
1: Quan niệm nghệ thuật, lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người
1.1: Giới thiệu về Robinson Crusoe
- Năm sinh: 1632
- Nơi sinh: thành phố York
- Cha: là nhà buôn khá giả ở Hull sau đó chuyển đến York
- Mẹ: con gái gia tộc Robinson, một gia đình được trọng vọng trongnước
- Có hai anh trai, trong đó có một người là trung tá một trung đoàn bộbinh Anh ở Flanders
- Giai cấp: Tư sản
- Nghề nghiệp: Thương nhân qua đường biển
Sinh ra trong một gia đình khá giả, danh gia vọng tộc ở Anh, tưởngchừng như Robinson Crusoe sẽ có một cuộc sống êm ấm, nối nghiệp gia đình
như cha mẹ anh mong muốn Nhưng cũng như suy nghĩ của anh “hệt như cha
mẹ tôi chẳng hay biết tôi sẽ thành ra sao” , Robinson rời gia đình, quyết định ra
khơi và khám phá những điều mới lạ
Robinson sau bao năm bôn ba, đã trở thành một tư sản của nước Anh.Nếu so sánh với các nhân vật trong dòng truyện mang bản chất phiêu lưu, nhânvật Robinson đã thể hiện sự hiện đại hóa trong nhân vật Ở sử thi Odixe, các anhhùng phiêu lưu để khám phá, chiếm các vùng đất mới Đến dòng tiểu thuyếthiệp sĩ trung cổ, các hiệp sĩ phiêu lưu vì vinh thân Donkiote thì phiêu lưu đểtìm ra chính bản thân mình và khi tìm ra được thì câu chuyện về Donkiote cũngchấm dứt Sau đó, hình tượng nhân vật Robinson là hình mẫu điển hình cho thờiđại Ánh sáng, và dòng tiểu thuyết hiện đại, khám phá, phiêu lưu để làm giàu chobản thân và cho xã hội
1.2: Robinson Crusoe- Nhân vật mang quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn
Theo “Giáo trình văn học phương Tây”: “Robinson không chỉ là nhân vật
mang đậm dấu ấn của tác giả Defoe mà còn là điển hình lí tưởng cho con người thời đại Ánh sáng” (tr.89).
a) Robinson Crusoe mang quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mỹ
về đam mê, khát vọng phiêu lưu