pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người và thực tiễn áp dụng tại tòa án nhân dân quận sơn trà

Xuất phát từ tình hình trên, việc nghiên cứu, tìm hiểu các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng là mộttrong những vấn đề có ý ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

Canh chỉnh văn bản lại cho đều 2 bên Chương 2 phải có một mục viết về thực trạng pháp luật của vấn đề nghiên

cứu Bài của em không có phần này, em cần bổ sung vào.

Chương 3 phải được 7 – 10 trang Một chương không thể chỉ có 2,3 trang như

của em được

Sinh viên thực hiện : Hứa Kiều Phương Linh

Lớp : 42K13Giảng viên hướng dẫn : Ths Đỗ Trần Hà Linh

vệ và xử lí hành vi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng con người Hiến Pháp năm

2013 đã quy định: “Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ, không bị ai tước đoạttính mạng trái luật”2 Vì vậy mọi hành vi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng conngười đều bị đều bị trừng phạt nghiêm khắc, phải bồi thường những tổn thất, mất mát

mà hành vi của họ đã gây ra, bởi lẽ hành vi của họ không chỉ xâm phạm đến sức khỏe,tính mạng của người khác mà còn ảnh hưởng đến kinh tế, tinh thần của gia đình nạnnhân Xuất phát từ tình hình trên, việc nghiên cứu, tìm hiểu các quy định của pháp luật

về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng là mộttrong những vấn đề có ý nghĩa pháp lý và thực tiễn sâu sắc nhằm bảo vệ quyền về sứckhỏe, tính mạng con người và xử lí nghiêm khắc, quy về trách nhiệm bồi thường thiệthại do hành vi xâm phạn đến sức khỏe, tính mạng, từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằmhoàn thiện những quy định pháp lý phù hợp trên cơ sở thực tiễn, chính vì vậy em đãchọn đề tài: “Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe,tính mạng con người và thực tiễn áp dụng tại tòa án nhân dân quận Sơn Trà ”

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Sửa thành đối tượng nghiên cứu và viết lại nội dung cho phù hợp vơi đề mục

1 An Bình Minh(2018) Việt Nam không ngừng bảo đảm quyền con người cho mọi người dân Tạp chí tài chính-

Cơ quan thông tin của bộ tài chính.

2 Điều 13 Hiến pháp 2013

Dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thihành, giúp em nắm bắt kịp thời các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệthại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người, trên cơ sở đó đi sâu vào công việcthực tế của bản thân Từ việc nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâmphạm đến sức khỏe, tính mạng con người cũng như việc áp dụng pháp luật vào thựctiễn sẽ có những kiến nghị trong việc sửa đổi và tuyên truyền pháp luật có hiệu quả Vìvậy, cần tìm hiểu các quy định của các văn bản pháp luật hiện hành cũng như thực tiễn

áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng conngười Việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn sẽ xuất hiện những bất cập trong quy địnhcủa pháp luật, từ đó có những kiến nghị phương hướng để ngày càng hoàn thiện cácquy định về trách nhiện bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng conngười

3 Phạm vi nghiên cứu

Trọng tâm của bài viết sẽ nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về trách nhiệmbồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người và tìm hiểu thựctrạng giải quyết những hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người của tòa ánnhân dân quận Sơn Trà Từ đó sẽ đưa ra những kiến nghị, giải pháp làm hoàn thiệnnhững quy định về giải quyết bồi thường thiệt hại do xâm phạm đến sức khỏe, tínhmạng con người

4 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước và pháp luật, bài tốt nghiệpluận văn sử dụng phương pháp luận của Chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Bên cạnh đó, những phươngpháp khoa học khác như: So sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê cũng được sử dụng đểgiải quyết những vấn đề mà đề tài đã đặt ra

Một số vụ án về “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tínhmạng của con người” cũng được sử dụng có chọn lọc để bình luận và các số liệu thống

kê của Tòa án nhân dân quận Sơn Trà cũng được tham khảo để việc nghiên cứu đượctoàn diện và sâu sắc hơn

5 Kết cấu của đề tài

Kết cấu của đề tài bao gồm Phần mở đầu, kết luận danh mục tham khảo, phụ lục

và nội dung của bài viết gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sứckhỏe và tính mạng con người

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại doxâm phạm sức khỏe và tính mạng con người tại tòa án nhân dân quận Sơn Trà

Chương 3: Kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thườngthiệt hại do xâm phạm sức khỏe và tính mạng con người

NỘI DUNG

HẠI DO XÂM PHẠM SỨC KHỎE VÀ TÍNH MẠNG CON NGƯỜI 1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm

sức khỏe và tính mạng con người

1.1.1 Khái Niệm

Nghĩa vụ của công dân là tuân theo Hhiến pháp và pháp luật; tham gia bảo vệ anninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và chấp hành những quy tắc sinh hoạt cộng đồng.Trên thực tế ngoài cuộc sống thường nhật đã và đang xảy ra những hành vi vi phạmpháp luật từ nhiều nguyên nhân khác nhau đã xâm phạm đến quyền lợi và lợi ích củangười khác, gây ra những hậu quả, tổn thất về cả vật chất và tinh thần của người bịthiệt hại và nghiêm trọng hơn là thiệt hại về tính mạng con người Chính vì vậy, ngườigây ra thiệt hại phải bù đắp những tổn thất từ hành vi vi phạm pháp luật của mình đãgây ra cho người bị thiệt hại, để đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong

xã hội

Bồi thường thiệt hại là hình thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vigây ra thiệt hại phải khắc phục hậu quả bằng cách đền bù các tổn hại về vật chất và tổnhại về tinh thần cho bên xảy ra thiệt hại Vậy ta có thể nói, người gây ra thiệt hại phải

có trách nhiệm bồi thường những thiệt hại mình gây ra theo quy định của pháp luậthiện hành

Trước khi trách nhiệm bồi thường thiệt hại được điều chỉnh bởi những quy địnhcủa pháp luật thì nó đã trải qua một quá trình phát triển với nhiều sự thay đổi qua từngthời kì cho đến nay để ngày càng phù hợp với xã hội hiện nay3 Chế định về tráchnhiệm bồi thường thiệt hại ra đời từ rất sớm và nó là một loại trách nhiệm pháp lí ápdụng cho những hành vi vi phạm pháp luật, gây ra thiệt hại cho người khác, từ đó thựchiện các biện pháp bồi thường thiệt hại xảy ra và được bảo đảm thực hiện bằng cưỡngchế của nhà nước Khi một cá nhân hoặc tổ chức bị xâm phạm bởi những hành vi tráipháp luật thì pháp luật nước ta có nhiều phương thức khác nhau để bảo vệ quyền và lợiích hợp pháp của họ Khi hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hại cho người khác thì lúc

đó phát sinh các mối quan hệ pháp luật về bồi thường thiệt hại

3 Nguyễn Minh Oanh(2010) Khái niệm chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại và phân loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại Khoa Pháp luật dân sự, Đại học luật Hà Nội.

Hành vi xâm phạm đến sức khỏe tính mạng con người không chỉ bị truy cứu vềtrách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự mà còn phải bồi thường thiệthại được quy định trong Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản có liên quan điều chỉnh.Bồi thường thiệt hại khi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng là một loại trách nhiệmbồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng vì vậy khái niệm về bồi thường thiệt hại do xâmphạm sức khỏe tính mạng con người mang đầy đủ những đặc trưng của khái niệm bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng và một số đặc trưng riêng phù hợp với tính chất, nộidung pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạngcon người.

Theo khoản 1 Điều 583 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Người nào có hành vixâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợppháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luậtnày, luật khác có liên quan quy định khác” Như vậy, bồi thường thiệt hại là hình thứctrách nhiệm dân sự buộc bên gây ra thiệt hại từ hành vi trái pháp luật phải đền bùnhững tổn thất gây ra về vật chất kể cả tinh thần cho bên bị thiệt hại Điều kiện phátsinh trách nhiệm bồi thường này là phải có thiệt hại, có hành vi trái pháp luật và cómỗi quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và hậu quả xảy ra

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được hiểu như một loại trách nhiệm dân sựkhi người nào đó có hành vi xâm phạm đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của ngườikhác gây ra thiệt hại thì phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại mà người đó đã gây

ra Bên có hành vi trái pháp luật phải bồi thường cho bên bị thiệt hại Theo quy địnhtại Điều 274 Bộ luật Dân sự 2015, một trong những căn cứ phát sinh nghĩa vụ dân sự

là “gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật” và tương ứng với căn cứ này là các quy định

về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Chương XX, phần ba bộ luậtDân sự 2015 Trách nhiệm được hiểu là bổn phận, nghĩa vụ của bên gây thiệt hại phảibồi thường cho bên bị thiệt hại Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng làmphát sinh nghĩa vụ bồi thường và từ nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại tạo ra quan hệnghĩa vụ tương ứng Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại là cơ sở pháp lý

mà dựa vào đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể xác định trách nhiệm bồithường thiệt hại

Bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người là khi một bên

có hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng người khác, gây rathiệt hại thì phải có nghĩa vụ bồi thường những tổn thất về vật chất và tinh thần chobên kia theo đúng quy định của pháp luật, dù cho giữa hai bên không có quan hệ hợpđồng hoặc có quan hệ hợp đồng nhưng hành vi gây ra thiệt hại không thuộc về nghĩa

vụ thực hiện hợp đồng đã kí

Vậy Trách nhiệm bồi thường thiệt hại xâm phạm đến sức khỏe tính mạng của conngười ngoài việc chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai còn phải bồithường tổn thất về những thiệt hại đã gây ra

1.1.2 Đặc Điểm

Theo khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định thì: “Mọi người có quyềnbất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhânphẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nàokhác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm”

Theo Khoản 1 Điều 584, Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Người nào có hành

vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi íchhợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộluật này, luật khác có liên quan quy định khác” Như vậy, trách nhiệm bồi thường thiệthại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người mang đầy đủ những đặc điểm củatrách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và một số đặc điểm riêng để phù hợpvới tính chất và nội dung khi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng con người Về đặcđiểm chung bao gồm: Cơ sở phát sinh trách nhiệm; Điều kiện phát sinh trách nhiệm;

Về chủ thể chịu trách nhiệm và về mức bồi thường Ngoài ra, trách nhiệm bồi thườngthiệt hại do xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng có một số đặc thù nhất định phù hợpvới tính chất, nội dung cụ thể là:

- Hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác là hành vi trái pháp luật,quyền bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, thân thể là quyền nhân thân được phápluật dân sự ghi nhận, bảo vệ cho mỗi cá nhân, mọi chủ thể đều có nghĩa vụ phải tôntrọng quyền đó, không ai có quyền xâm phạm Do đó hành vi xâm phạm đến tínhmạng, sức khỏe của cá nhân là hành vi trái pháp luật, trừ những trường hợp ngoại lệtheo quy định pháp luật

- Thiệt hại xảy ra khi bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe bao gồm cả thiệt hại vậtchất và thiệt hại về tinh thần Khác với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợpđồng khác, người gây thiệt hại thường chỉ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vậtchất, người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe củangười khác phải chịu trách nhiệm cả vật chất lẫn tinh thần, cả thiệt hại trực tiếp haygián tiếp

- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe phát sinhkhông cần yếu tố lỗi, căn cứ vào hành vi gây thiệt hại dù đó là lỗi cố ý hay vô ý màphát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe tính mạng

Về mặt nguyên tắc thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe,tính mạng của con người theo quy định của Bộ luật dân sự là những quy định bắt buộc

và được coi là nghĩa vụ quan trọng do pháp luật quy định

Như vậy trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng conngười mang tính nhân đạo, ý nghĩa xã hội sâu sắc Chế định trách nhiệm bồi thườngthiệt hại do xâm phạm sức khỏe tính mạng góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

cho các chủ thể trong quan hệ xã hội, quy định các nguyên tắc bồi thường, căn cứ phátsinh có vai trò quan trọng trong việc bảm đảm thực hiện những biện pháp khắc phụcthiệt hại kịp thời gây ra nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể trong cácquan hệ xã hội, góp phần bảo vệ sự công bằng trong xã hội.

Là chế định giúp pháp luật răn đe, giáo dục, ngăn ngừa xảy ra những hành vi tráipháp luật, gây thiệt hại đối với sức khỏe và tính mạng của người khác thông quanhững biện pháp chế tài nghiêm khắc Mọi hành vi trái pháp luật gây thiệt hại đối vớisức khỏe, tính mạng của người khác thì đều phải bồi thường thiệt hại theo đúng quyđịnh của pháp luật Điều này giúp tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức con người,biết quý trọng sức khỏe, tính mạng, bởi tính mạng con người là vô giá không gì có thể

bù đắp được trọn vẹn khi bị xâm phạm

1.2 Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sức khỏe, tính mạng

bị xâm hại

Việc xảy ra thiệt hại là một yếu tố cấu thành của trách nhiệm bồi thường thiệt hạingoài hợp đồng nói chung cũng như trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạmsức khỏe, tính mạng con người nói riêng Thiệt hại xảy ra do vi phạm nghĩa vụ dân sự

về tài sản hoặc tinh thần là cơ sở phát sinh bồi thường thiệt hại

Có thể chia thành hại lại thiệt hại sau đây:

Thiệt hại trực tiếp: là những thiệt hại xảy ra một cách khác quan, thực tế và có căn

cứ để xác định chắc chắn, bao gồm những hư hỏng về tài sản, các chi phí phát sinhtrong quá trình khắc phục, ngăn chặn những thiệt hại

Thiệt hại gián tiếp: là những thiệt hại từ thu nhập thực tế của người bị thiệt hại vàlợi ích gắn liền với việc sử dụng, tài sản bị mất Đổi với loại thiệt hại này nếu chỉmang tính giả định, không có cơ sở khoa học chắc chắn để xác định thì không đượcđưa vào khoản thiệt hại để áp dụng trách nhiệm bồi thường

Thiệt hại về tài sản là sự mất mát, hư hỏng hay ảnh hưởng lợi ích gắn liền vớiviệc sử dụng, khai thác tài sản đó, do đó phải bồi thường một khỏan chi phí hợp lí để

bù đắp tổn thất gây ra Thiệt hại về tinh thần là những thiệt hại gây suy sụp tâm lí, tìnhcảm của cá nhân Đối với hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người trực tiếpgây ra thiệt hại về tinh thần cho người bị xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng ngoài racòn để lại những mất mát, đau thương cho người thân của nạn nhân mà việc bồithường tổn thất không thể nào bù đắp được tất cả những nỗi đau để lại cho người thâncủa họ Để có cơ sở cho việc áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại, các thiệt hại doxâm phạm đến sức khoẻ, tính mạng được xác định thành một khoản tiền cụ thể Vìvậy, thiệt hại là những tổn thất xảy ra được tính thành tiền bao gồm những mất mát, hưhỏng, huỷ hoại về tài sản, nguồn thu nhập bị mất, chi phí nhàm ngăn chặn, khắc phụcnhững hậu quả xấu về tài sản, sức khoẻ, tính mạng, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tinh

thần Tính mạng con người là vô giá không thể đong đếm được thành tiền, vậy nênviệc bồi thường thiệt hại sức khỏe, tính mạng ở đây chỉ là chi phí cho việc cứu chữa,phục hồi sức khỏe cho người bị thiệt hại và những chi phí phát sinh khác Tùy vàotrường hợp cụ thể mà pháp luật Việt Nam có quy định khác nhau về mức bồi thườngthiệt hại Từ đó, chủ thể bị thiệt hại phần nào được bù đắp về mặt tinh thần cho họ vàgia đình của họ.

Buộc người có hành vi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người khác đền bùmột khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại và người thân thíchcua người bị hại là phù hợp về cả lý luận và thực tiễn, phù hợp với phong tục tập quán,truền thống tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam

1.2.2 Có hành vi gây thiệt hại

Hành vi gây thiệt hại là hành vi vi phạm pháp luật, cụ thể là hành vi có ý thức củacon người trái quy định pháp luật gây thiệt hại đến các chủ thể được pháp luật bảo vệ.Nếu hành vi đó pháp luật cho phép thực hiện thì khi có thiệt hại xảy ra, người thựchiện hành vi đó không cần phải chịu bồi thường thiệt hại Khi xác định hành vi gâythiệt hại cho người bị thiệt hại để phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại thì hành vi

đó là hành vi trái pháp luật, tức là những hành vi vi phạm những quy định của phápluật, làm những điều mà pháp luật cấm gây thiệt hại hoặc nguy cơ gây thiệt hại ảnhhưởng đến lợi ích liên quan của người đó, ngoài ra còn là những hành vi thực hiện tráivới đạo đức xã hội cũng được coi là hành vi vi phạm pháp luật khi có thiệt hại xảy ra.Hình thức của hành vi gây thiệt hại biểu diễn dưới dạng hành động hoặc không hànhđộng Hành vi hành động là hành vi làm một việc mà pháp luật cấm Còn hành vikhông hành động là khi chủ thể không thực hiện những nghĩa vụ mà pháp luật bắtbuộc phải thực hiện Dù là hành vi hành động hay hành vi không hành động thì nócũng là hành vi khách quan gây thiệt hại đến chủ thể khác Các trường hợp như phòng

vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ hay chủ thể thực hiện hành vi khôngnhận thức được hành vi của mình sự thì không phải là vi phạm pháp luật và khôngphải chịu bồi thường thiệt hại

Như vậy, để xác định trách nhiệm bồi thường do hành vi gây thiệt hại gây ra cần

Đối với những người mất năng lực nhận thức, năng lực điều khiển hành vi của mìnhtại thời điểm thực hiện hành vi xâm phạm đến sức khỏe tính mạng thì họ cũng không

có năng lực trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật

1.2.3 Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và hậu quả xảy ra

Mối quan hệ nhân qua là sự liên hệ mật thiết giữa nguyên nhân và kết quả Hành

vi vi phạm pháp luật là nguyên nhân dẫn đến thiệt hại là hậu quả Đối với trách nhiệmbồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trách nhiệm bồi thường do sức khỏe

và tính mạng nói riêng thì hành vi trái pháp luật là nguyên nhân, còn thiệt hại là hậuquả Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi vi phạm pháp luật đó vì nếukhông có hành vi thì sẽ không gây ra hậu quả đó Nếu không xác định được mối quan

hệ giữa nguyên nhân và hậu quả của hành vi đó thì sẽ không xác định dược tráchnhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra và không thể áp dụng nhữngbiện pháp khắc phục thiệt hại theo quy định của pháp luật Khi mối quan hệ nhân quảđược xác định thì lúc đó là có thể xác định được những thiệt hại phát sinh từ hành vi viphạm đó, từ đó làm cơ sở xác định mức bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại.Một hành vi trái pháp luật có thể gây một hoặc nhiều thiệt hại xảy ra kể cả về vậtchất hay là về tinh thần Cũng có trường hợp thiệt hại gây ra do một hành vi trái phápluật khác xen vào gây ra không phải do hành vi thực tế ban đầu phát sinh thiệt hại

Ví dụ: A đánh nhau với B, A khiến B bị thương tích ở đầu Sau đó người dân xungquanh B đến bệnh viện gần nhất để cứu chữa B được đưa đến bệnh viện kịp thời nên

B có khả năng được cứu chữa cao Nhưng do trong qua trình phẫu thuật, bác sĩ củabệnh viện tất trách khiến B bị nhiễm trùng dẫn đến tử vong Vậy nguyên nhân trực tiếphậu quả dẫn đến tử vong của B là do sự tất trách của bác sĩ, đây là hành vi trái phápluật và phải áp dụng quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại khi xâm phạm đếntính mạng người khác

Nguyên nhân là yếu tố quyết định còn điều kiện là yếu tố dẫn đến hậu quả, mốiquan hệ giữa hành vi gây thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng và thiệt hại xảy

ra có mối quan hệ tất yếu, nó theo một quy luật khách quan và không phụ thuộc vào ýchí của con người

Ngoài ra theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì người nào có hành vi xâmphạm tính mạng, sức khỏe người khác thì phải bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp do

sự kiện bất khả kháng, do lỗi hoàn toàn của bên bị hại hoặc trường hợp có thỏa thuậnkhác, luật có quy định khác

Theo bộ luật Dân sự 2005 thì gồm 4 căn cứ phát sinh xác định trách nhiệm bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng là: Có thiệt hại xảy ra, có hành vi gây thiệt hại là tráipháp luật, có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật và ngườigây thiệt hại có lỗi Tuy nhiên, nhiều quy định cụ thể trong chế định trách nhiệm bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng tại các quy định cũ đã phá vỡ trật tự không còn phù

hợp với 4 căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại như: Quy định về bồithường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, bồi thường thiệt hại do làm ônhiễm môi trường…lại không bắt buộc người gây thiệt hại phải có lỗi Vậy nên đối với

Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định tại Điều 584 là thay đổi hướng tiếp cận về yếu tố lỗi;

Sự thay đổi của Điều luật mới này đã không xác định lỗi của người gây thiệt hại là căn

cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại mà sẽ chú trọng vào hành vi gây thiệthại, với yêu cầu chỉ cần chứng minh hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật làđủ; loại bỏ trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người chịu trách nhiệm bồi thườnghoặc người gây thiệt hại trong trường hợp bất khả kháng hoặc người bị thiệt hại có lỗihoàn toàn, trừ một số trường hợp do các bên thỏa thuận hoặc pháp luật có quy địnhkhác 4

Trong trường hợp tổn thất về tinh thần thì theo bộ luật dân sự có quy định, người

bị thiệt hại không có nghĩa vụ chứng minh Còn người gây thiệt hại sẽ được miễn,giảm trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được người bị thiệt hại hoàntoàn có lỗi hoặc có lỗi một phần

1.3 Chủ thể trong quan hệ bồi thường thiệt hại

Khi xác định chủ thể trong quan hệ bồi thường thiệt hại Bộ luật Dân sự 2015 đãquy định khái quát theo khoản 1 Điều 584: Người nào có hành vi xâm phạm đến sứckhỏe, tính mạng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phảibồi thường Vậy có thể hiểu “người khác” ở đây bao quát gồm cá nhân, pháp nhânhoặc chủ thế khác Cùng với việc xác định căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồithường thiệt hại thì việc xác định chủ thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hạicũng vô cùng quan trọng Khi một người có hành vi vi phạm pháp luật, trái với quyđịnh pháp luật thì phải bồi thường thiệt hại đã gây ra, trừ trường hợp luật này, luậtkhác có quy định khác

1.3.1 Pháp nhân

Đối với pháp nhân, có nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trongtrường hợp người thuộc pháp nhân đang thực hiện nhiệm vụ theo dược giao Nghĩa là,pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự trong trường hợp nhân viên của pháp nhânđang thực hiện quyền và nghĩa vụ do pháp nhân xác lập, nhân danh pháp nhân vào cácquan hệ giao dịch dân sự Trong quan hệ giao dịch dân sự, pháp nhân có thể đại diệncho pháp luật, đại diện cho Nhà nước có thẩm quyền quyết định hoặc là được xác lậpcho người đại diện và người được đại diện theo quy định của pháp luật Khi pháp nhân

đã bồi thường thiệt hại thì pháp nhân có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả lại mộtkhoản tiền theo quy định của pháp luật

Ví dụ: Anh A là nhân viên cho Công ty cổ phần vận tải B Trong quá trình vậnchuyển hàng hóa cho công ty anh A đã vượt đèn đỏ đâm phải chị C đang tham gia giaothông trên đường Hậu quả, Chị C bị tổn thương 40% sức khỏe và thiệt hại tài sản lên

4 Kk hoản 2 Điều 584 Bộ luật dân sự 2015

đến 28 triệu đồng A bị kết án 5 năm tù về tội vi phạm an toàn giao thông gây hậu quảnghiêm trọng tổng thiệt hại lên đến 97 triệu đồng Vậy anh A lúc gây ra tai nạn tronglúc làm nhiệm vụ nên trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về công ty cổ phần vậntải B để đảm bảo tính kịp thời và toàn bộ khắc phục thiệt hại gây ra Sau đó, công ty B

có quyền yêu cầu anh A hoàn trả lại một khoản tiền căn cứ vào mức độ lỗi và mức độthiệt hại cũng như hoàn cảnh tình hình kinh tế thực tế của anh

Nếu trong khi thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao mà gây ra thiệt hại chongười khác nhưng người gây ra thiệt hại không có lỗi thì họ không phải hoàn trả sốtiền mà pháp nhân đã bồi thường cho người bị thiệt hại

Nếu thành viên của pháp nhân gây thiệt hại cho người khác vì tiến hành nhữngcông việc ngoài nhiệm vụ hoặc có liên quan đến nhiệm vụ nhưng ngoài thời gian, địađiểm, không liên quan đến nhiệm vụ được gia thì họ phải tự gánh chịu trách nhiệm bồithường thiệt hại mà mình đã gây ra

Đối với người đủ 18 tuổi, chiếu theo quy định tại Khoản 1 Điều 586 BLDS :Người từ đủ mười tám tuổi trở lên gây thiệt hại thì phải tự bồi thường Người từ đủmười tám tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ phải tự bồi thường thiệt hại

do họ gây ra Điều này xuất phát từ “khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xáclập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự” Họ phải chịu trách nhiệm do hành vi trái phápluật của họ bằng tài sản của chính họ Tuy nhiên, trong điều kiện này, người đó có nănlực hành vi dân sự đầy đủ nhưng lại không có khả năng chi trả các khoản bồi thườngthiệt hại bởi trên thức tế họ không có bất cứ nguồn thu nhập hợp pháp nào và không cótài sản riêng để thực hiện trách nhiệm bồi thường Đối với trường hợp này thôngthường trách nhiệm bồi thường thiệt hại sẽ là gia đình của người gây ra thiệt hại về cảphần bồi thường vật chất và tinh thần cho người bị thiệt hại

Đối với người chưa đủ 15 tuổi và người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, cũngđược quy định rõ ràng tại Khoản 2 Điều 586 BLDS “Người chưa đủ mười lăm tuổigây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại; nếu tài sảncủa cha, mẹ không đủ để bồi thường mà con chưa thành niên gây thiệt hại có tài sảnriêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu, trừ trường hợp quy định về Bồithường thiệt hại do người dưới mười lăm tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự gây

ra trong thời gian trường học, bệnh viện, pháp nhân khác trực tiếp quản lý Người từ

đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tàisản của mình; nếu không đủ tài sản để bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phầncòn thiếu bằng tài sản của mình” Đối với người dưới 15 tuổi thì cha mẹ phải dùng tàisản của mình để bồi thường, nếu tài sản của cha mẹ không đủ mà con có tài sản riêngthì lấy tài sản của con để bồi thường Đối với những người từ 15 đến dưới 18 tuổi thì

áp dụng ngược lại, lấy tài sản của con để bồi thường, cha mẹ chịu trách nhiệm bổ sungphần còn thiếu

Đối với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khókhăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, Pháp luật quy định trách nhiệm bồi thườngthiệt hại của những người này tại Khoản 3 Điều 586 BLDS, cụ thể như sau: ngườichưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhậnthức, làm chủ hành vi gây thiệt hại mà có người giám hộ thì người giám hộ đó đượcdùng tài sản của người được giám hộ để bồi thường; nếu người được giám hộ không

có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường thì người giám hộ phải bồi thường bằngtài sản của mình; nếu người giám hộ chứng minh được mình không có lỗi trong việcgiám hộ thì không phải lấy tài sản của mình để bồi thường

Những người dưới 15 tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự gây ra thiệt hạitrong thời gian ở trường học, bệnh viện quản lí thì trường học, bệnh viện phải bồithường Nếu các tổ chức nêu trên mà không có lỗi thì cha mẹ, người giám hộ phải bồithường

Những quy định trên đây là rất phù hợp, bỡi trách nhiệm bồi thường thiệt hại doxam phạm sức khỏe tính mạng con người về nguyên tắc thì người phải chịu tráchnhiệm chính là chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến sức khỏe, tínhmạng con người, nhưng trong trường hợp những chủ thể trực tiếp gây thiệt hại đókhông có khả năng bồi thường thiệt hại đó do nhiều nguyên nguyên nhân khác nhauthì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngay lúc này lại quy về gia đình hay người giámhộ,… của người gây ra thiệt hại để thực hiện kịp thời và toàn bộ trách nhiệm bồithường thiệt hại đảm bảo lợi ích hợp pháp của bên bị thiệt hại

1.4 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại có nhiều sự thay đổi quy định tại Điều 585 Bộ luậtdân sự 2015 so với Điều 605 Bộ luật dân sự năm 2005:

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại quy định tại luật Dân sự 2015 được mở rộng hơn

so với quy định về nguyên tắc bồi thường tại bộ luật dân sự 2005 Cụ thể, ngoài nhữngnguyên tắc quy định tại Điều 605 Bộ luật dân sự 2005 còn bổ sung thêm hai nguyêntắc bồi thường thiệt hại ở khoản 4 và khoản 5 Về ý nghĩa áp dụng, tuy là bổ sung 2quy định nhưng chỉ có một quy định mới hoàn toàn và một quy định làm rõ, cụ thể hơnquy định cũ

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe con ngườinhằm mục đích là bảo vệ quyền lợi của bên bị xâm phạm sức khỏe tính mạng conngười, khắc phục một cách tốt nhất những thiệt hại đã xảy ra Vì vậy, việc bồi thườngthiệt hại phải thật kịp thời, nhanh chóng và toàn bộ Các bên có thể thỏa thuận về mứcbồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một côngviệc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quyđịnh khác Cần phải tôn trọng thỏa thuận của các bên về mức bồi thường, hình thứcbồi thường và phương thức bồi thường, nếu thỏa thuận đó không trái pháp luật, đạo

đức xã hội Theo quy định tại khoản 1 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 thiệt hại đượcbồi thường toàn bộ và kịp thời ở đây là những thiệt hại thực tế, tức là thiệt hại có thực

mà người bị thiệt hại phải chịu do hành vi trái pháp luật của mình

Bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng sức khỏe được xác định theo nguyêntắc: người thiệt hại phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, tùy theo trường hợp mà buộcphải bồi thường thiệt hại về tinh thần cho họ

Trường hợp một người có hành vi xâm phạm tính mạng và sức khỏe người khác

và gây thiệt hại nhưng không chịu bồi thường thì pháp luật sẽ áp dụng biện pháp khẩncấp tạm thời để buộc người đó bồi thường cho người bị thiệt hại

Tùy từng trường hợp mà các chủ thuận thỏa thuận việc bồi thường cao hơn haythấp hơn mức thiệt hại xảy ra Việc bồi thường là sự tự nguyện cam kết giữa các bên.thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời

1.4.2 Bên thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc lỗi

vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình

Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thườngthiệt hại nếu họ không có lỗi hoặc có lỗi vô ý gây thiệt hại và thiệt hại quá lớn so vớikhả năng kinh tế của họ

Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại không có lỗi hoặc lỗi vô ý Bởi lẽ cónhững trường hợp một người phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại mặc dù họthực sự không có lỗi Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2005 đã quy định khi mộtngười gây thiệt hại do lỗi vô ý, thì phần thiệt hại xảy ra được giảm mức bồi thườngnếu hoàn cảnh kinh tế của họ khó khăn, để đảm tính công bằng cho việc thực thi phápluật thì không có lí do gì lại không thể xem xét giảm mức bồi thường thiệt hại trongtrường hợp họ không có lỗi Ví dụ: Trường hợp chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độphải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Đối với phần thiệt hại gây ra quá lớn so với khả năng kinh tế của mình thì theoquy định tại khoản 2 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 có sự thay đổi so với bộ luật Dân

sự 2005 ở điểm thay vì căn cứ vào thiệt hại xảy ra quá lớn so với khả năng kinh tếtrước mắt và lâu dài thì ở bộ luật Dân sự 2015 lại xem xét mức bồi thường thiệt hạidựa trên khả năng kinh tế, điều này xác định rõ ràng và hợp lí hơn, bỡi lẽ chúng takhông thể nào xác định chính xác thiệt hại đó là quá lớn hay không ở khoảng thời gian

cả trước mắt lẫn lâu dài, thực sự đó là điều khó khăn và khó có thể chính xác được

Ví dụ như vụ án của Lê Văn Lâm có hoàn cảnh kinh tế rất khó khăn và được ủyban nhân dân phường cấp sổ hộ nghèo Vợ mất sớm, anh một mình nuôi ba mẹ già vàhai đứa con nhỏ đang tuổi ăn, tuổi học Vào ngày 17/08/2018, anh Cảnh lái xe máy vôtình va chạm với anh Mai Hùng đang chạy xe ngược chiều Hậu quả xảy ra, anh Hùng

bị gãy chân phải đi bệnh viện cấp cứu Sau khi chữa trị, thuốc men hết tổng chi phí là25.000.000 đồng

Việc xác định tình trạng, điều kiện kinh tế trước mắt của anh Lâm đặc biệt khókhắn, anh Lâm không đủ khả năng thực hiện bồi thường toàn bộ số tiền ngay một lúc.Nhưng người có lỗi thì phải chịu trách nhiệm về phần lỗi của mình đã gây ra Dựa trêntình hình kinh tế hiện tại tòa án xem xét ra quyết định giảm mức bồi thường thiệt hạimột cách công bằng cho hai bên chủ thể và đúng với quy định pháp luật.

Việc xem xét và ra quyết định giảm mức bồi thường thiệt hại thuộc thẩm quyềncủa Tòa án

bên gây ra thiệt hại có thể yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền thay đổi mức bồi thường

Mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế là do sự thay đổi của tình hìnhkinh tế-xã hội, sự thay đổi của giá cả thị trường mà mức bồi thường cũng thay đổi theohoặc có sự thay đổi về thu nhập kinh tế của người gây ra thiệt hại mà phải thay đổimức bồi thường thiệt hại để phụ hợp với điều kiện của người có trách nhiệm bồithường thiệt hại

Ví dụ: A đánh B bị thương Tại thời điểm đó, hai bên thỏa thuận A sẽ bồi thườngcho B 20 triệu đồng trong vòng 4 tháng Nhưng 2 tháng sau A bị bệnh thu nhập chínhcủa A không còn như trước và làm cho A khó có thể thực hiện nghĩa vụ bồi thườngcủa mình theo như thỏa thuận ban đầu được Sau khi thỏa thuận, hai bên đã thống nhấtviệc thay đổi mức bồi thường cho hợp lý

thiệt hại do lỗi của mình gây ra

Hiện nay chưa có văn bản quy định pháp luật nào quy định về vấn đề bồi thườngthiệt hại do bên bị thiệt hại hoàn toàn có lỗi hoặc có lỗi một phần Trường hợp cả haibên đều cố ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe nhưng thiệt hại mà bên bị thiệt hạigây ra cho bên gây hiện hại không lớn, còn thiệt hại của bên gây thiệt hại đã gây ra chobên bị thiệt hại lớn hơn Vì vậy, trong khi xét xử án Tòa án sẽ xem xét, ước lượng tỉ lệ

% mức độ gây ra lỗi của bên bị thiệt hại rồi mới quyết định mức bồi thường thiệt hại.Trường hợp thiệt hại hoàn toàn do người bị thiệt hại gây ra thì người gây thiệt hại

sẽ không phải chịu trách nhiệm bồi thường

Ví dụ: A muốn tự tử nên chạy ra đường lao vào xe ô tô của B Trường hợp này, Bkhông cần phải chịu trách nhiệm bồi thường, và A sé không được nhận khoảng bồithường nào cả

Trường hợp thiệt hại một phần do người bị thiệt hại gây ra, còn một phần do lỗicủa người gây thiệt hại thì người bị thiệt hại vẫn được bồi thường phần thiệt hại khôngphải do lỗi của mình Vậy người bị thiệt hại trong trường hợp này vẫn phải chịu tráchnhiệm tương ứng với mức độ lỗi của mình Trong trường hợp này, mức độ lỗi đượcxác định của mỗi bên thực hiện trách nhiệm bồi thường cho tương ứng với phần thiệt

hại gây ra Vì người bị thiệt hại cũng có lỗi, và chính yếu tố lỗi của họ là nguyên nhândẫn đến phản ứng của bên gây ra thiệt hại và hậu quả thực tế xảy ra Tuy nhiên, việcxác định mức độ lỗi của người gây thiệt hại trong thực tiễn giải quyết án không phải

dễ, nhất là việc phân chia tỉ lệ % thiệt hại xảy ra

Ví dụ như trường hợp: Phạm tội thuộc trường hợp tinh thần bị kích động do hành

vi trái pháp luật của người bị thiệt hại hoặc người khác gây ra hoặc thiệt hại xảy rathuộc trường hợp người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là cáctình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định tại các điểm c, e khoản 1 Điều 51

Bộ luật Hình sự năm 2015 hoặc chỉ đơn thuần là người bị hại có lỗi, trong các vụ án vềgiao thông hay khi Tòa án xét xử về tội “Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại chosức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” 5; “Tội cố ý gâythương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng

vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội”6

Vì vậy, người bị thiệt hại vẫn được nhận mức bồi thường cho phần thiệt hại màkhông phải là lỗi của mình gây ra và người bị thiệt hại phải chịu trách nhiệm bồithường thiệt hại do phần lỗi của mình gây ra thiệt hại

1.4.5 Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường thiệt hại

Trước đây, Bộ luật Dân sự 2005 không có quy định về trách nhiệm hạn chế thiệthại của chủ thể gây thiệt hại Bộ luật Dân sự 2015 đã bổ sung nguyên tắc này vàoKhoản 5 Điều 585: “Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếuthiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạnchế thiệt hại cho chính mình” Nó là hợp lí khi người bị thiệt hại trong khả năng củamình vẫn có thể hạn chế thiệt hại xảy ra cho chính mình nhưng họ đã không thực hiệncác biện pháp ngăn chặn mặc cho thiệt hại xảy ra, như vậy họ sẽ không thể yêu cầu bồithường phần thiệt hại xảy ra đó

1.5 Hình thức bồi thường và mức bồi thường thiệt hại

1.5.1 Hình thức bồi thường thiệt hại

Hình thức bồi thường thiệt hại là hình thức thực hiện nghĩa vụ bắt buộc nhằm buộcbên gây thiệt hại khắc phục những hậu quả, tổn thất bằng cách bồi thường những tổnthất về tinh thần hay vật chất cho bên bị thiệt hại Trong quan hệ pháp luật trách nhiệmbồi thường do xâm phạm sức khỏe tính mạng về hình thức bồi thường do hai bên tựthỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật

Theo quy định pháp luật hiện hành, hình thức bồi thường thiệt hại có thể bằng tiền,bằng hiện vật, hoặc thực hiện một công việc, có thể một lần hoặc nhiều lần trừ trườnghợp pháp luật có quy định khác

5 Điều 135 Bộ luật hình sự 2015

Đối với trường hợp bồi thường do xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người thìTòa án thường áp dụng hình thức bồi thường bằng tiền Để trả các khoản chi phí điềutrị, dưỡng bệnh, chi phí phẩu thuật, chi phí chăm sóc người bệnh,… cho người bị hại

và cho gia đình của họ Có thể bồi thường một lần hay bồi thường nhiều lần tùy theotừng trường hợp, theo điều kiện kinh tế của bên gây thiệt hại

Mức bồi thường thiệt hại phải căn cứ vào thiệt hại thực tế xảy ra Và thiệt hại này

sẽ được bồi thường toàn bộ và kịp thời để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp tốt nhấtcho người bị thiệt hại Về cách thức và số lần bồi thường thiệt hại thì các bên có thểthỏa thuận và cơ quan có thẩm quyền sẽ công nhận sự thỏa thuận đó Ngoài mức bồithường thực tế thì người bị thiệt hại cũng nhận được từ người gây ra thiệt hại mộtkhoản tiền để bù đắp tổn thất về tình thần và mức bồi thường đó sẽ theo thỏa thuậngiữa hai bên Nếu không thỏa thuận được thì sẽ theo ấn định đã được quy định theopháp luật hiện hành:

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm: Từ mức tối đa không quá ba mươi thánglương tối thiểu do Nhà nước quy định đến mức tối đa không quá năm mươi lần mứclương cơ sở do Nhà nước ấn định.7

Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm: Từ mức tối đa không quá sáu mươi thánglương tối thiểu do Nhà nước quy định đến mức tối đa không quá một trăm lần mứclương cơ sở do Nhà nước quy định 8

Có thể thấy mức bồi thường thiệt hại đã tăng so với quy định của Bộ luật Dân sự

2005 nhằm nâng cao tính răn đe của pháp luật từ đó nâng cao nhận thức về hành vi củamình trong xã hội

1.6 Xác định thiệt hại khi sức khỏe và tính mạng bị xâm hại

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe tính mạng được quy địnhtại Bộ luật Dân sự 2015 có nhiều sự thay đổi tiến bộ hơn so với 2005 Với sự thay đổi

ấy nhằm làm rõ ràng, giải quyết nhiều vướng mắc, bám sát vào thực tế giúp quá trình

áp dụng pháp luật trở nên dễ dàng hơn

Mở rộng phạm vi bồi thường thiệt hại đối với việc cứu chữa người bị hại trước khichết bằng quy định người gây thiệt hại phải chịu toàn bộ những gì thuộc thiệt hại dosức khỏe bị xâm phạm

Nâng mức bồi thường thiệt hại đối với hành vi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạngcon người là một hình thức nhằm răn đe, tránh sự tái phạm, làm gương cho xã hội vàbảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại

7 Khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015

8 Khoản 2 Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015

Về Những bất cập trong quy định về trách nhiệm bồi thường do xâm phạm đếnsức khỏe, tính mạng con người:

Quy định về mức bồi thường thiệt hại về tinh thần do tính mạng bị xâm phạm giữa

Bộ BLDS năm 2015 và Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước năm 2017 có sựkhác nhau dẫn đến vướng mắc trong công tác xét xử Cụ thể là tại khoản 2 Điều 591BLDS năm 2015 quy định “Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bênthỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bịxâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định”; khoản 4Điều 27 Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước năm 2017 quy định mức bồithường cao hơn nhiều: “Thiệt hại về tinh thần trong trường hợp người bị thiệt hại chếtđược xác định là 360 tháng lương cơ sở Trường hợp người bị thiệt hại chết thì không

áp dụng bồi thường thiệt hại về tinh thần quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 5 Điềunày”.Việc xác định trách nhiệm bồi thường sẽ khó khăn khi có sự khác nhau giữa quyđịnh của Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước 2017 với Bộ luật dân sựu 2015như trong một vụ án có cả tổ chức, cá nhân và cả nhà nước cùng có trách nhiệm liênđới sẽ rất khó khăn để xác định mức bồi thường thiệt hại phân bổ trách nhiệm thiệt hại.Ngoài ra còn gây cho tòa án sẽ khó khăn trong việc chọn luật áp dụng trong trườnghợp vụ án có một bên là cơ quan nhà nước thì phía cá nhân, tổ chức bị thiệt hại thườngyêu cầu áp dụng Luật trách nhiệm bồi thường Nhà nước để được hưởng mức bồithường lớn

Điều 591 Bộ luật dân sự 2015 quy định toàn bộ thiệt hại phát sinh do sức khỏe bịxâm phạm là một phần của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp tínhmạng bị xâm phạm trong giai đoạn người bị thiệt hại được cứu chữa sẽ làm phát sinhyêu cầu bù đắp về tổn thất tinh thần 02 lần, một lần là khoản tổn thất tinh thần củangười bị thiệt hại sức khỏe khi còn sống và một lần là khoản tổn thất tinh thần củangười thân thích của người bị thiệt hại khi chết Nhưng để phân biệt, ấn định thiệt hạitổn thất trong trường hợp này hết sức khó khăn, bởi lẽ người bị thiệt hại về tính mạngnghiêm trọng thì đa phần không xác định được nhận thức, cảm xúc, biểu hiện của họ

để chứng minh họ bị “tổn thất tinh thần” do bị tổn hại sức khỏe và sau đó thì họ chết,lúc đó không có cơ sở đối chứng, tìm hiểu, chứng minh nữa 9

Ngoài ra, điều luật mới chưa quy định rõ chủ thể nào nhận khoản thiệt hại khingười bị thiệt hại đang cứu chữa, nếu là chính người bị thiệt hại nhận thì khoản tiền đó

có liên quan đến chế định thừa kế hay không, quyền lợi của vợ, chồng hoặc người trựctiếp bỏ tiền ra cứu chữa được xử lý như thế nào cho đảm bảo tính khách quan, côngbằng và giải quyết dứt điểm quan hệ tranh chấp

Pháp luật có tính khách quan, phản ánh đúng nhu cầu của xã hội, xuất phát từ cuộcsống thực tế, quá trình xây dựng pháp luật phải phản ánh được những yêu cầu kháchquan về sự cần thiết phải điều chỉnh bằng phắp luật dối với các quan hệ xa hội nhất

9 Nguyễn Văn Dũng(2018) Bàn về chế định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng quy định tại Bộ

định10 Vì vậy việc giảm trách nhiệm bồi thường thiệt hại là hợp lí, theo đúng với quyđịnh của pháp luật, vẫn đảm bảo được quyền và lợi ích của người bị hại

Trong quá trình xét xử không phải trường hợp nào người gây ra thiệt hại cũng phảibồi thường thiệt hại mình gây ra Trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành, trường hợpmột người có hành vi tự vệ chính đáng để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của bảnthân ngăn không cho người khác xâm phạm đến mình Hành vi chính đáng ở đây là

“hành vi của con người vì bảo vệ quyền hặc lợi ích chính đáng của mình, của ngườikhác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cầnthiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên”11 Nhưng việc phân biệtđược hành động phòng vệ chính đáng đang còn nhiều bất cập trong quá trình điều traviệc phân biệt đó có phải là hành vi phòng vệ chính đáng hay không vẫn là một vấn đềgây nhiều tranh cãi

Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bịxâm phạm phải bồi thường theo khoản 1 điều 590 Bộ luật dân sự 2015 và phải đền bùmột khoản khác để bù đắp về tinh thần cho người bị thiệt hại

1 Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

a) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng

bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;

b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhậpthực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụngmức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;

c) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bịthiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cầnphải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việcchăm sóc người bị thiệt hại;

d) Thiệt hại khác do luật quy định

Thứ nhất, chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng hồi phục sức khỏe và chứcnăng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại:

Chi phí cứu chữa, bồi dưỡng, hồi phục sức khỏe và chức năng giảm sút bao gồmtiền thuê các phương tiện đi lại để đưa người bị thiệt hại đến nơi khám chữa bệnh, tiềnthuốc, tiền chụp phim, xét nghiệm, truyền máu, xét nghiệm,… dưới sự hướng dẫn củabác sĩ điều trị

10 Hà Thị Thanh Vân(2005) Mối quan hệ giữa chính sách và pháp luật Viện nghiên cứu lập pháp thuộc ủy ban thường vụ quốc hội.

11 Điều 22 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

Chi phí phẩu thuật thẩm mỹ, chi phí giải phẩu, chi phí gắn chân giả, tay giả, hoặc

hư tổn do các vụ cháy nổ, do axit gây ra… để hỗ trợ phần nào phần cơ thể hoặc chứcnăng của phần cơ thể bị giảm sút của họ

Chi phí hợp lý là chi phí cần thiết, cấp bách cho việc cứu chữa, chữa trị cho người

bị thiệt hại Việc bên bị thiệt hại có yêu cầu bồi thường quá đáng hoặc không liên quan

gì đến việc chữa trị bệnh thì bên gây thiệt hại có quyền không bồi thường những khoảnkhông liên quan ấy

Ví dụ: A điều khiển phương tiện tham gia giao thông đụng trúng B khiến B bị gãychân Có thể chữa trị trong nước với chi phí chữa trị là 20 triệu Nhưng gia đình Amuốn đưa A ra nước ngoài chữa trị với con số lên đến vài trăm triệu thì những chi phínày là chi phí không hợp lý

Thứ hai, Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thunhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì ápdụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;

Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút là phần thu nhập bị mất đi của người bịthiệt hại trước khi sức khỏe bị xâm phạm và không thể lấy lại phần thu nhập đó Thunhập thực tế sẽ là căn cứ để bồi thường thiệt hại sẽ được tính như sau:

Nếu trước đó thu nhập thực tế của người bị thiệt hại là có việc làm nhưng khôngđược ổn định thì người bị thiệt hại có quyền yêu cầu người gây thiệt hại bồi thườngkhoản thu nhập chênh lệch trước và sau khi sức khỏe bị xâm phạm

Ví dụ: trước khi sức khỏe của người bị thiệt hại mất hoặc giảm sút thì họ có thunhập 200.000 đồng/ ngày Sau khi hành vi vi phạm luật gây ra thiệt hại làm sức khỏe

họ giảm sút chỉ kiếm được 100.000 đồng/ ngày Vì vậy, người gây thiệt hại sẽ có tráchnhiệm bồi thường 100.000 đồng/ ngày cho người bị thiệt hại

Nếu trước khi sức khỏe của người bị thiệt hại bị xâm phạm, người bị thiệt hạikhông có thu nhập ổn định, hoặc thu nhập đó khó xác định thì áp dụng mức thu nhậptrung bình của người lao động cùng loại và nhân với thời gian chữa trị

Nếu trước khi sức khỏe của người bị thiệt hại bị xâm phạm, họ có thu nhập đầy đủ

và ổn định thì ta sẽ căn cứ vào mức tiền lương, tiền công của tháng liền kề đó trướckhi họ bị xâm phạm rồi nhân với thời gian chữa trị

Trong trường hợp người bị thiệt hại mất hoàn toàn khả năng lao động thì thời điểmbồi thường được tính từ thời điểm mất hoàn toàn khả năng lao động cho đến khi chết,trừ trường hợp có thỏa thuận khác theo khoản 1 điều 593 Bộ luật dân sự 2015

Thứ ba, Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người

bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần