quyền và nghĩa vụ của người không nuôi con sau khi ly hôn, thực tiễn áp dụng tại tòa án nhân dân quận hải châu

Nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếpnuôi...262.3.4...Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau ly hôn.... - Thực tiễn của việc áp dụ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

KHOA LUẬT - -

CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

Đề tài:

QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI KHÔNG NUÔI CON

SAU KHI LY HÔN, THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN HẢI CHÂU

LỜI CẢM ƠN

Cánh cửa đại học tuy không phải là cánh cửa cuối cùng của cuộc đời, tuy nhiên

nó chính là cánh cửa quan trọng nhất để quyết định tương lai cả cuộc đời sau này củamột con người Qua thời gian học tập và rèn luyện tại khoa Luật trường Đại học Kinh

tế - Đại học Đà Nẵng, được sự giảng dạy, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trongkhoa đã giúp em tích luỹ được những kiến thức cũng như các kĩ năng cần thiết để em

có thể hoàn thành được chuyên đề tốt nghiệp này

Thực tập là một trong những yêu cầu đối với mỗi sinh viên nói chung và sinhviên khoa Luật trường Đại học Kinh Tế - Đại học Đà Nẵng nói riêng Đó là quá trìnhvận dụng những kiến thức đã được đội ngũ giảng viên truyền đạt tại trường xuyên suốtquá trình học tập vào thực tế Có thể nói đây là phương pháp thực tế khá hữu ích chomỗi sinh viên, quá trình này giúp cho bản thân mỗi sinh viên sau khi ra trường cảmthấy tự tin, vững vàng hơn và đáp ứng được phần nào yêu cầu của xã hội nói chung vàcủa các công việc nói riêng

Trước hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn đến Quý Thầy Cô của khoa Luật, trườngĐại học Kinh tế Đà Nẵng đã tận tình giảng dạy và trang bị cho em những kiến thứcquý báu trong suốt thời gian học tập tại trường để phục vụ cho công việc và cuộc sốnghằng ngày Em xin chân thành cảm ơn giáo viên hướng dẫn Đỗ Trần Hà Linh đã giúp

đỡ em trong quá trình hoàn thành bản báo cáo thực tập tốt nghiệp này

Em cũng xin được cảm ơn các cô, chú, anh, chị tại Tòa án Nhân dân thành phố

Đà Nẵng đã tạo điều kiện giúp đỡ, chỉ bảo cho em được làm quen với những vấn đềthực tiễn liên quan đến bài báo cáo chuyên đề thực tập và các kiến thức đã học

Sau hơn 4 tháng thực tập (Từ ngày 23/12/2019 đến ngày 19/04/2020 ), em nhậnđược sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo trong trường, các cô chú trong Tòa ánNhân dân quận Hải Châu, TP.Đà Nẵng, đặc biệt là các anh chị và thầy cô hướng dẫnthực tập, cho đến nay báo cáo thực tập của em đã được hoàn thành Nhưng do cónhững hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm tìm hiểu thực tế chưa có nhiều nên báocáo thực tập của em còn nhiều sai sót Báo cáo thực tập này là những kinh nghiệm emtích lũy được qua quá trình học tập tại Bộ môn Luật Hôn nhân gia đình, ngành Luậthọc, Khoa luật – Đại học Kinh tế Đà nẵng và thực tập tiếp cận với thực tiễn áp dụngpháp luật tại Tòa án Nhân dân quận Hải Châu, TP.Đà Nẵng

Em rất mong nhận được sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy cô và những ý kiếnđóng góp của các bạn để báo cáo thực tập của em được hoàn thiện hơn Những ý kiếncủa các thầy cô giáo sẽ rất quan trọng để giúp em có thể nắm vững kiến thức và tiếpcận thực tế trong hoạt động xây dựng, hoàn thiện và áp dụng pháp luật ngày càng tốt

3

hơn, những kinh nghiệm đó và vốn quý phục vụ cho quá trình công tác làm việc saunày.

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

LỜI MỞ ĐẦU 5

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài 7

3 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Kết cấu đề tài 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHA,MẸ SAU KHI LY HÔN 9

1.1 Khái niệm về ly hôn 9

1.2 Hậu quả của việc ly hôn 9

1.3 Quyền của người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn 10

1.3.1 Quyền được thăm nom 10

1.3.2 Quyền được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con 12

1.4 Nghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con sau khi khi ly hôn 14

1.4.1 Nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi 14

1.4.2 Nghĩa vụ cấp dưỡng 16

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI KHÔNG TRỰC TIẾP NUÔI CON TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN HẢI CHÂU 20

2.1 Giới thiệu về Tòa án Nhân dân quận Hải Châu, điều kiện kinh tế- xã hội tại quận Hải Châu 20

2.1.1 Vài nét về điều kiện kinh tế- xã hội quận Hải Châu 20

2.1.2 Giới thiệu Tòa án nhân dân quận Hải Châu 20

2.2 Tình hình giải quyết ly hôn ở Tòa án nhân dân quận Hải Châu 21

2.3 Thực trạng thực hiện quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn 21

2.3.1 Quyền thăm nuôi con 21

2.3.2 Quyền thay đổi người trực tiếp nuôi con 22

5

2.3.3 Nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếpnuôi 26

2.3.4 Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau ly hôn 27

2.4 Kết quả áp dụng quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con tại Tòa án Nhân dân quận Hải Châu 33 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI KHÔNG TRỰC TIẾP NUÔI CON SAU KHI LY HÔN 36 3.1 Kiến nghị nâng cao hiệu quả việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn 36 3.2 Kiến nghị các biện pháp bảo đảm thực thi các quy định pháp luật về việc

áp dụng quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con 38 KẾT LUẬN 40 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

DANH MỤC BẢNG BIỂU

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quan hệ hôn nhân theo pháp luật Hôn nhân và gia đình tại Việt Nam được quy định

tại khoản 1 Điều 3 Luật Hôn nhân gia đình 2014: “Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và

chồng sau khi kết hôn”1 Hôn nhân được tạo ra sẽ gắn kết nam nữ lại với nhau, cùng

nhau xây dựng và duy trì nòi giống cho xã hội Còn “Kết hôn là việc nam và nữ xác

lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật Hôn nhân gia đình về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn” Nếu như mục đích cơ bản và quan trọng nhất của đời

sống hôn nhân là việc sinh sản, nuôi dưỡng và giáo dục con cái, qua đó góp phần duytrì nòi giống, đảm bảo tương lai tồn tại của cả một dân tộc, thì ly hôn lại là một mặttrái hoàn toàn của mối quan hệ hôn nhân, mặt trái của xã hội Những cuộc hôn nhânhạnh phúc có thể mang lại cho vợ chồng sự quan tâm, chia sẻ nhưng ngược lại thì việc

ly hôn cũng để lại những hậu quả hết sức nặng nề: đó là những thiếu thốn vật chất, đó

là những sự suy sụp tinh thần, và đặc biệt là hậu quả mà những đứa con phải gánh chịusau những cuộc hôn nhân đổ vỡ Gia đình luôn là tế bào của xã hội, là nơi nhữngngười có quan hệ huyết thống, hôn nhân và nuôi dưỡng cùng chung sống Khi gia đìnhhòa thuận và hạnh phúc thì sẽ góp phần vào sự phát triển và phồn thịnh chung của xãhội Khi kết hôn, vợ chồng cùng nhau xây dựng một gia đình hạnh và đầy đủ Họ cùngnhau nuôi dạy con cái, làm việc phục vụ cho cuộc sống hạnh phúc Đó là điều mà cặp

vợ chồng nào cũng đều mong muốn hướng tới, đây cũng là mục đích của việc xâydựng gia đình do pháp luật đặt ra Tuy nhiên, trên thực tế, quan hệ hôn nhân do nhiềutác động của nhiều yếu tố chủ quan và khách quan, đã không giữ được giá trị và ýnghĩa mong muốn như ban đầu Cuộc sống chung của vợ, chồng đã không còn hạnhphúc, nên pháp luật đã dự liệu được khả năng cho họ quyền được giải phóng khỏi quan

hệ hôn nhân bằng việc ly hôn

Khi cha mẹ ly hôn, hậu quả đầu tiên và cũng được xem là hậu quả nghiêm trọngnhất đó là việc những đứa con sẽ không có được sự chăm sóc quan tâm của cả bố và

mẹ Đối với những đứa trẻ đã trưởng thành thì việc không được sống chung với cha

mẹ đã khó có thể chấp nhận, huống hồ là đối với những đứa trẻ nhỏ khi thể chất vànhân cách còn chưa hoàn thiện, điều này ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới đời sốngcũng như sự phát triển của trẻ nhỏ Khi ly hôn, một bên cha hoặc mẹ sẽ trực tiếp nuôidưỡng con cái tùy thuộc vào độ tuổi của con nhỏ,theo sự thỏa thuận của các bên, hoặcxem xét theo nguyện vọng của con cái cũng như theo khả năng của cha mẹ, tuy nhiên

1 Khoản 1, điều 3, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014

7

không vì thế mà người còn lại không còn “trách nhiệm” gì với con cái Mà ngược lại,

họ cũng có những quyền, nghĩa vụ cơ bản được quy định rõ tại Điều 82 và Điều 84Luật Hôn nhân và gia đình 2014

Pháp luật Việt Nam quy định những quyền và nghĩa vụ của cha mẹ không trựctiếp nuôi con sau khi ly hôn để đảm bảo sự tiến bộ của pháp luật Hôn nhân gia đìnhnói riêng và pháp luật Việt Nam nói chung, đảm bảo cho sự bình đẳng giữa cả cha và

mẹ đối với con cái sau khi ly hôn và đặc biệt là đảm bảo cho sự phát triển toàn diệncủa con chung

Với những lý do trên em quyết định chọn đề tài “Quyền và nghĩa vụ của cha, mẹkhông trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn” làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Để tìm hiểu, làm rõ cơ sở pháp lý và những bất cập hiện nay khi thực hiện quyền vànghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn theo quy định của phápluật Việt Nam

Từ mục đích trên, đề tài đặt ra các nhiệm vụ sau:

- Làm rõ khái niệm, đặc điểm về quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếpnuôi con khi ly hôn

- Thực tiễn của việc áp dụng quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôicon sau khi ly hôn tại và qua đó phát hiện những vấn đề còn bất cập trong các quy địnhcủa pháp luật cũng như những khuyết điểm, sai sót và hạn chế của việc áp dụng phápluật

- Đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao và đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụcủa cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

3 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài chuyên đề chủ yếu tập trung nghiên cứu các quy định của Bộ luật tố tụng

dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Nghị quyết số

87/2001/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hôn nhân gia đình và một số vănbản khác có liên quan đến việc áp dụng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của cha, mẹkhông trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

- Nghiên cứu những bản án áp dụng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ

không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn thông qua thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dânquận Hải Châu, TP.Đà Nẵng

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của bộ Luật tố tụng dân sự 2015, Luật Hônnhân và gia đình 2014, Luật phòng, chống bạo lực gia đình 2007 và một số văn bản

khác có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi

ly hôn Đồng thời, nghiên cứu về việc áp dụng các quy định về quyền và nghĩa vụ củacha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn tại Tòa án Nhân dân quận Hải Châu.Phương pháp nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm: phươngpháp tổng hợp, phân tích, phương pháp chứng minh, phương pháp thống kê, so sánh

5 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mục lục, tài liệu tham khảo thì kết cấu chính của chuyên đề tốt nghiệpbao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận các về quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ khi ly hôn

Chương 2: Thực trạng áp dụng qui định pháp luật quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ

sau khi ly hôn tại Tòa án Nhân dân quận Hải Châu, TP.Đà Nẵng

Chương 3: Kiến nghị các biện pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện quyền và

nghĩa vụ của cha, mẹ sau khi ly hôn

9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHA,MẸ

SAU KHI LY HÔN 1.1 Khái niệm về ly hôn

Ly hôn là “việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực

của Tòa án” 2.(khoản 14, điều 3, Luật hôn nhân và gia đình 2014) Trên thực tế, quan

hệ hôn nhân do nhiều tác động của những yếu tố chủ quan và khách quan nên đãkhông giữ được giá trị và ý nghĩa mong muốn như ban đầu Cuộc sống chung của vợ,chồng đã không còn hạnh phúc, nên pháp luật đã dự liệu được khả năng cho họ quyềnđược giải phóng khỏi quan hệ hôn nhân bằng việc ly hôn Ly hôn là một hiện tượngxuất hiện ngày càng nhiều cùng với sự phát triển của xã hội và ngày càng được xã hộiquan tâm bởi những hậu quả nặng nề, không mong muốn của nó Khi cuộc sống hônnhân rơi vào tình trạng khủng hoảng, mục đích hôn nhân không đạt được, thì ly hônchính là cách giải thoát cho cả hai bên

Ly hôn có hai trường hợp là thuận tình ly hôn và đơn phương ly hôn Thuận tình lyhôn là trường hợp ly hôn theo yêu cầu của cả hai vợ chồng khi đã thỏa thuận được tất

cả những vấn đề quan hệ vợ chồng Tòa án sẽ thực hiện theo thủ tục ly hôn thuận tình

và ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận giữa các đương sự Cònđơn phương ly hôn là khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải không thành vàthuộc một trong các trường hợp được quy định tại điều 56, luật Hôn nhân và gia đình

2014 thì Tòa án giải quyết cho ly hôn Đơn phương ly hôn thường không đạt được cácthỏa thuận về tài sản và con cái Thủ tục của trường hợp này cũng lâu hơn do các yếu

tố khách quan nên Tòa án thường ra quyết định tạm đình chỉ đề có nhiều thời gian hơn

để giải quyết

1.2 Hậu quả của việc ly hôn

Khi ly hôn, vợ, chồng thường xảy ra tranh chấp về quan hệ tài sản và quan hệ nhânthân Quan hệ tài sản được thỏa thuận và sau khi ly hôn sẽ thuộc về phần sở hữu riêngcủa mỗi người, không còn liên quan gì đến nhau Nhưng hậu quả đầu tiên và cũngđược xem là hậu quả nghiêm trọng nhất về quan hệ nhân thân đó là việc con cái khôngcòn được sống chung với cả cha và mẹ Khi cha, mẹ ly hôn thì người chịu thiệt thòi vàđau khổ nhất vẫn là những đứa con Đối với những đứa trẻ đã trưởng thành thì việckhông được sống chung với cha mẹ đã khó có thể chấp nhận, huống hồ là đối vớinhững đứa trẻ chưa thành niên khi thể chất và nhân cách còn chưa hoàn thiện, điều nàyảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới đời sống cũng như sự phát triển của trẻ nhỏ Trẻ

em là tương lai của đất nước, nhiều nghiên cứu cho thấy gia đình có sự ảnh hưởng rấtlớn đến sự hình thành nhân cách trẻ nhỏ Chính vì thế, gia đình đổ vỡ chính là mộttrong những ảnh hưởng lớn nhất đến tâm lý cũng như sự phát triển của trẻ nhỏ Nhữngđứa trẻ đã quen được hưởng sự yêu thương, chăm sóc, sự giáo dục quý giá từ gia đìnhbởi vậy nên khi cha mẹ chúng ly hôn thì cuộc sống không hạnh phúc, thậm chí nhiềutrẻ nhỏ vì hận cha mẹ mình đã bỏ nhà ra đi, tinh thần suy sụp trở nên bất cần đời và savào các tệ nạn xã hội như: trộm cắp, lừa đảo, nghiện hút, giết người, Những nghiêncứu xã hội học, nhân chủng học gần đây ở nước ta về trẻ em lang thang, trẻ em bỏ nhà

đi kiếm sống, tội phạm vị thành niên, thanh thiếu niên trộm cắp, nghiện ma tuý, mạidâm,… đều đưa ra những kết luận khá thống nhất rằng: Phần lớn các em đều có bố mẹ

ly hôn, ly thân hoặc giữa bố mẹ có quá nhiều xung đột Nên đây được coi là một trongnhững hậu quả nghiêm trọng nhất ảnh hưởng đến các trẻ em có cha mẹ ly hôn Chính

vì vậy, chuyên đề này đề cập đến việc áp dụng đến quyền và nghĩa vụ của cha, mẹkhông trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn nhằm đảm bảo cho những đứa trẻ có cha, mẹ

ly hôn có môi trường và điều kiện phát triển tốt nhất như những đứa trẻ bình thường

1.3 Quyền của người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

1.3.1 Quyền được thăm nom

Quyền này lần đầu tiên được quy định tại Luật Hôn nhân gia đình năm 2000 vàđược coi là một điểm mới và tiến bộ của các nhà làm luật Sau ly hôn, vợ chồng vẫn cónghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục con chưa thành niên hoặc con đã thành niênnhưng mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự Quan hệ của cha mẹ với con chungkhông phụ thuộc vào quan hệ hôn nhân của vợ chồng, điều đó có nghĩa là cho dù vợchồng có sống chung, hay ly hôn thì vẫn có quyền và nghĩa vụ đối với con cái nhưnhau Việc trông nom, chăm sóc con cái sau ly hôn là quyền của cha mẹ, điềunày được pháp luật thừa nhận Không ai có quyền ngăn cấm, cản trở việc thực hiệnquyền này Do vậy, người không trực tiếp nuôi con sau ly hôn vẫn có quyền thăm nuôicon chung, để đảm bảo cho con cái vẫn được chăm sóc và quan tâm một cách đầy đủ.Một đứa trẻ nếu được sống trong một gia đình yên ấm, hạnh phúc, mọi người yêuthương đùm bọc lẫn nhau thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nhân cách saunày của trẻ Ngược lại, nếu trẻ sống trong gia đình mà ở đó cha mẹ luôn bất đồng vớinhau, luôn cãi cọ, mọi người không có sự yêu thương che chở, quan tâm lẫn nhau thì

sẽ làm cho nhân cách của trẻ phát triển đi sai với những chuẩn mực của xã hội, đặcbiệt là khi cha mẹ ly hôn Chính vì thế, việc thăm nuôi con đã được pháp luật cụ thểhóa trong các văn bản pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của trẻ sau khi cha mẹ

11

ly hôn Đây vừa được coi là quyền, cũng có thể được coi là nghĩa vụ của cha mẹ saukhi ly hôn, để có thể bù đắp cho trẻ phần nào nỗi đau khi cha mẹ không còn sốngchung.

Khi cha mẹ ly hôn thì việc con cái bị thiếu đi sự quan tâm, tình yêu thương ,chămsóc là một điều đương nhiên cho dù người cha hoặc mẹ (người trực tiếp chịu tráchnhiệm nuôi dưỡng) có bù đắp như thế nào đi nữa thì điều mà các em cần và mongmuốn nhất là sự quan tâm của cả hai người, đặc biệt là trẻ ở lứa tuổi chưa thành niêncàng cần quan tâm nhiều hơn Chính vì thế, khi ly hôn cha mẹ phải cùng cótrách nhiệm quan tâm, chăm sóc tới các em nhiều hơn, dù ai là người trực tiếpnuôi dưỡng hay không trực tiếp nuôi dưỡng thì cũng phải thường xuyên quan tâm, hỏihan giành những tình cảm cho các em để bù đắp cho sự thiếu hụt về tình yêu thương,những thiệt thòi về mặt tình cảm mà chúng phải gánh chịu khi cha mẹ ly hôn Bởi hậuquả người lớn gây ra thì không thể để con trẻ phải gánh hết được Nhu cầu được yêuthương quan tâm chăm sóc là một nhu cầu hiển nhiên và vô cùng quan trọng đối vớitrẻ, trẻ lớn lên không chỉ cần vật chất mà yếu tố tinh thần cũng vô cùng quan trọng Vìthế mà mà pháp luật đã quy định về quyền thăm nuôi con như một công cụ giúp cha

mẹ thực hiện quyền cũng như nghĩa vụ đối với con cái

Tuy nhiên, sau khi ly hôn, vợ chồng không còn sống chung nên con chung cũngchỉ có thể ở với một bên bố hoặc mẹ, chính vì thế người không trực tiếp nuôi con cũng

bị hạn chế, không thể lạm dụng quyền thăm nuôi để gây ảnh hưởng đến cuộc sống củangười trực tiếp nuôi con cũng như ảnh hưởng tới con chung, làm xáo trộn cuộc sốnghàng ngày của con và của người trực tiếp nuôi dưỡng Vì vậy mà luật Hôn nhân và giađình 2014 đã có những quy định bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người trực tiếpnuôi con Khi người không trực tiếp nuôi con lạm dụng quyền thăm nuôi con để cảntrở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục conthì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của

người đó Có thể thấy, pháp luật đã bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên một

cách công bằng, pháp luật cũng đã dự liệu được các tình huống không hay xảy ra khimột bên lạm dụng quyền nuôi con làm ảnh hưởng đến cuộc sống của con chung cũngnhư của người trực tiếp nuôi con mà hạn chế quyền này của người không trực tiếpnuôi con Đồng thời cũng bảo vệ trẻ nhỏ cách tốt nhất, không làm ảnh hưởng tới cuộcsống và sự phát triển bình thường của trẻ, vì khi cha mẹ ly hôn, thì có lẽ con cái làngười chịu thiệt thòi nhất, nhất là trẻ vị thành niên càng nên được pháp luật quan tâm

và bảo vệ nhiều hơn nữa

Mặt khác, lại có những trường hợp người trực tiếp nuôi con không tạo điều kiệnthuận lợi cho người không trực tiếp nuôi con được thăm nuôi con, nguyên nhân xuấtphát từ tâm lý hẹp hòi, cố chấp, hành động theo kiểu “trả thù” cho những mâu thuẫngiữa hai người, mặc cho con cái phải gánh chịu hậu quả không được sự thăm nom,chăm sóc đầy đủ của cả hai bên Do sự thiếu hiểu biết về pháp luật nên không thấyđược hành động như thế là vi phạm pháp luật Điều này cũng được pháp luật bảo vệnhằm tạo điều kiện tốt nhất cho cả cha và mẹ khi ly hôn vẫn được chăm sóc, quan tâmcon cái cách tốt nhất Việc ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ giađình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, emvới nhau cũng là hành vi bạo lực gia đình theo quy định tại Điều 2 Luật Phòng, chốngbạo lực gia đình 2007.

“Khi bị một bên cản trở quyền thăm nom con sau khi ly hôn Người không trực tiếp chăm sóc con có thể thực hiện như sau:

1 Nhờ tổ trưởng dân phố chứng kiến và xác nhận vào đơn về việc có đến thăm nom nhưng người kia gây khó khăn, cản trở.

2 Đến trường làm đơn xác nhận, xin sao chụp hồ sơ học bạ, sổ liên lạc… để minh chứng tình trạng sức khỏe, hạnh kiểm và học lực của con

3, Làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án giải quyết cho thi hành vấn đề thăm nom, chăm sóc c.on chung theo án Tòa.” 3

Nghĩa là việc ngăn cản phải được xác minh bằng cách lập thành văn bản có xácnhận của chính quyền địa phương và nhà trường để người không trực tiếp nuôi conđược thực hiện đầy đủ quyền của mình đối với con chung Sau đó, cơ quan Thi hành

án mời các bên đến làm việc, người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con sẽ phải camkết về việc tạo mọi điều kiện cho người kia được thăm con, không gây khó nữa Nộidung này được ghi vào biên bản, có ký tên đóng dấu của cơ quan thi hành án Nếungười nuôi con không thi hành việc cho thăm con thì người kia có quyền làm đơn yêucầu thi hành án Trường hợp không tự nguyện thi hành, có thể bị cưỡng chế thi hànhtheo quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2014

Nếu sự việc xảy ra nghiêm trọng, gia đình hoặc cha mẹ trực tiếp nuôi con vẫn cónhững hành vi cản trở người không trực tiếp nuôi con thì trong trường hợp trên, người

bị cản trở quyền thăm nom có thể khởi kiện về việc yêu cầu Tòa thay đổi người trựctiếp nuôi con Điều này là hoàn toàn có cơ sở và có thể được chấp nhận, khi bên khôngtrực tiếp nuôi con chứng minh quyền thăm nom con bị cản trở, mặc dù đã nhờ đến cơ

3 Điều 2, Luật Phòng chống bạo hành gia đình 2007

13

quan, chính quyền can thiệp nhưng người trực tiếp nuôi con vẫn không tạo điều kiện

để bên còn lại được thực hiện quyền thăm nuôi của mình thì họ có thể làm đơn yêu cầuTòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con Với những chứng cứ và quy trình đã làm,Tòa án có thể chấp nhận yêu cầu của người nộp đơn, quyết định cho thay đổi ngườinuôi con một cách thuyết phục

Nhìn chung, với các quy định của Luật hôn nhân gia đình 2014, cùng các văn bảnpháp lý liên quan, pháp luật Việt Nam đã quy định và cụ thể hóa việc thăm nuôi consau khi ly hôn để đảm bảo quyền lợi cho cha mẹ không trực tiếp nuôi con sau ly hôn,cũng như đảm bảo quyền lợi con cái không trực tiếp sống chung với cha mẹ cách tốtnhất

1.3.2 Quyền được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con

Việc thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con, chăm lo việc học tập, giáo dục đểcon phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đứa, trở thành người con hiếu thảocủa gia đình, công dân có ích cho xã hội, cũng như việc trông nom, nuôi dưỡng, chămsóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mấtnăng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tựnuôi mình là quyền, đồng thời là nghĩa vụ của cha mẹ Hơn nữa cha, mẹ có nghĩa vụ

và quyền ngang nhau, cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng con, vì thế mà cha mẹ cóquyền nuôi con và quyền đó cũng là ngang nhau, do đó sau khi ly hôn việc chăm sóc,nuôi dưỡng con vẫn không thay đổi Để đảm bảo những điều kiện tốt nhất cho con,pháp luật đã dự liệu, đưa ra cách giải quyết việc nuôi con sau khi ly hôn Theo đó, việcthay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn được quy định tại Điều 84 Luật hônnhân và gia đình năm 2014

Luật hôn nhân gia đình năm 2014 cũng như luật hôn nhân của nhiều quốc giakhác đều có những điều khoản cụ thể quy định về quyền nuôi con và cũng có thể coi

đó là nghĩa vụ của người vợ hoặc người chồng sau khi ly hôn Tuy nhiên, trong hầu hếtcác vụ án ly hôn, việc tranh giành hay từ bỏ quyền, nghĩa vụ nuôi con vẫn luôn căngthẳng không kém gì chuyện phân chia tài sản

Về nguyên tắc, việc ai là người nuôi con khi ly hôn có thể được các đương sự tựthỏa thuận với nhau và được tòa ghi nhận trong bản án Quyết định của tòa án căn cứvào quyền lợi về mọi mặt và hướng tới tương lai tốt đẹp của con Các quyền lợi đó cóthể là: điều kiện học tập, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, đi lại, ăn ở, giáo dục Chính

vì vậy, có thể thấy người nào có điều kiện tốt hơn về tài sản, thu nhập, công việc, tìnhcảm, đạo đức, phương pháp nuôi dạy con cái…và khi con đủ 7 tuổi, đủ để nhận biết

việc ở với ba hay mẹ là thuận tiện hơn thì toà án sẽ hỏi ý kiến, nguyện vọng của con,cũng là một căn cứ để Tòa án xem xét giao con cho cha hoặc mẹ trực tiếp nuôidưỡng Ngoài ra, nếu con dưới 3 tuổi thì tòa sẽ giao cho người mẹ nuôi dưỡng, bởi lẽcon dưới 3 tuổi thì người mẹ sẽ đáp ứng được nhu cầu cũng như có điều kiện chăm sóccon tốt hơn Ngoại trừ trường hợp người mẹ không muốn nuôi con, hay các bên cóthỏa thuận khác thì sẽ giao cho người còn lại trực tiếp nuôi dưỡng.

Việc ai là người có quyền nuôi con phụ thuộc phần lớn vào quyền lợi và tương laicủa chính người con Chính vì thế khi một bên vợ hoặc chồng, bên trực tiếp nuôi con

không đáp ứng đủ các điều kiện để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con

cái hoặc các bên có thỏa thuận thay đổi quyền nuôi con để đáp ứng nhu cầu tốt nhấtcho con thì Tòa án sẽ xem xét việc thay đổi quyền nuôi con Tức là khi giành đượcquyền nuôi con khi ly hôn, nhưng trong quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc con, nếungười cha người mẹ không hoàn thành trách nhiệm của mình thì người kia có quyềnnộp đơn yêu cầu thay đổi người nuôi con

Như vậy, trong trường hợp cần thiết, theo yêu cầu của các bên hoặc theo yêu cầucủa người thân thích, Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình; Cơ quan quản lý nhànước về trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ và vì lợi ích của con, Tòa án có thể quyết địnhthay đổi người trực tiếp nuôi con hoặc mức cấp dưỡng và phương thức cấp dưỡng chocon Pháp luật quy định không chỉ cha mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa ánthay đổi người trực tiếp nuôi con, mà người thân thích, những cơ quan nhà nước kháccũng có quyền này Đây được coi là một điểm tiến bộ của pháp luật Việt Nam, để đảmbảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em Bởi trên thực tế, nhiều trường hợp người không trựctiếp nuôi con không có điều kiện và không biết được việc bên còn lại nuôi dưỡng conkhông đảm bảo được quyền lợi tốt nhất cho con, như vậy, người thân của trẻ hoặc các

cơ quan nói trên hoàn toàn có cơ sở để yêu cầu Tòa án thay đổi quyền nuôi con, vớimục đích cuối cùng cũng là để cho trẻ em được nuôi dưỡng và phát triển tốt nhất.Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được thực hiện trong trường hợp ngườiđang trực tiếp nuôi con không đảm bảo được quyền lợi về mọi mặt của con: chăm sóc,giáo dục, học tập Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét đến nguyệnvọng của con từ 7 tuổi trở lên Căn cứ theo quy định này, khi lợi ích của con chungkhông đảm bảo, thì các bên vợ chồng có thể thỏa thuận để thay đổi người trực tiếpnuôi con Trường hợp hai bên không thỏa thuận được, thì người không trực tiếp nuôicon có quyền làm đơn đề nghị Tòa án nhân dân cấp huyện (quận, thị xã, thành phố trựcthuộc tỉnh) xem xét, giải quyết, kèm với các dẫn chứng, căn cứ kèm theo Sau đó, Tòa

15

án sẽ xem xét nếu thấy việc ở với người không trực tiếp nuôi con trước kia sẽ đảm bảoquyền lợi về mọi mặt cho đứa trẻ, tòa án sẽ quyết định thay đổi người trực tiếp nuôicon theo quy định của pháp luật.

1.4 Nghĩa vụ của người không trực tiếp nuôi con sau khi khi ly hôn

1.4.1 Nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp

nuôi

Khi vợ chồng ly hôn, thông thường thì hai bên sẽ thỏa thuận để lựa chọn ngườinuôi con, khi hai bên không tự thỏa thuận được thì Tòa án mới tiền hành giải quyết,Tòa án sẽ căn cứ vào nhiều yếu tố khác nhau với mục đích tìm được người có thể đápứng tối đa yêu cầu cho sự phát triển của đứa trẻ Nhìn chung Tòa án sẽ dựa trên cácyếu tố sau: Điều kiện về vật chất bao gồm: Ăn, ở, sinh hoạt, điều kiện học tập…cácyếu tố đó dựa trên thu nhập, tài sản, chỗ ở của cha mẹ; Các yếu tố về tinh thần baogồm: Thời gian chăm sóc, dạy dỗ, giáo dục con, tình cảm đã dành cho con từ trước đếnnay, điều kiện cho con vui chơi giải trí, nhân cách đạo đức, trình độ học vấn … củacha mẹ; Nguyện vọng của con: Con mong muốn được ở với ai (chỉ áp dụng với con từ

đủ 7 tuổi trở lên) Tuy nhiên cho dù là ai lựa chọn thì cũng phải đặt quyền lợi của concái lên hàng đầu, đảm bảo cho con có quyền lợi tốt nhất Việc giao con cho một bêntrực tiếp nuôi dưỡng phải căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con, đặc biệt là đảm bảo

về học tập, điều kiện cho sự phát triển về thể chất và tinh thần Chính vì thế, khi đã lựachọn được người trực tiếp nuôi con tức là người đó đã có đủ điều kiện về mọi mặt đểnuôi con, nên người không trực tiếp nuôi con phải có nghĩa vụ tôn trọng quyền của conđược sống chung với người trực tiếp nuôi, tránh các hành vi gây cản trở, gây sức ép tớicon cái làm ảnh hưởng cuộc sống của con với người trực tiếp nuôi dưỡng

Tôn trọng là sự đánh giá đúng mực, coi trọng danh dự, phẩm giá và lợi ích củangười khác, thể hiện lối sống văn hóa của mỗi người Nhu cầu được tôn trọng bao gồmđược tôn trọng về uy tín, về danh dự, được thừa nhận, được tiếp nhận… Tôn trọng

là được người khác coi trọng, ngưỡng mộ, khi được người khác tôn trọng cá nhân sẽtìm mọi cách để làm tốt công việc được giao Do đó nhu cầu được tôn trọng là điềukhông thể thiếu đối với mỗi con người Tôn trọng quyền nuôi dưỡng của người trựctiếp nuôi dưỡng ở đây nghĩa là chấp nhận cũng như có thái độ đúng đắn với người trựctiếp nuôi con, tránh các hành vi quá khích, coi thường người trực tiếp nuôi con Khi lyhôn, tức là quan hệ vợ chồng đã kết thúc, vợ chồng có thể không còn nghĩa vụ đối vớinhau, nhưng con vẫn là con chung, cha mẹ dù sống chung hay không sống chung cũng

đều phải có nghĩa vụ và trách nhiệm đối với con cái, và nghĩa vụ tôn trọng quyền củacon được sống chung với người trực tiếp nuôi chính là một trong những nghĩa vụ đó.Đặc biệt, người không trực tiếp nuôi con không chỉ có nghĩa vụ tôn trọng ngườitrực tiếp nuôi con chung mà còn phải tôn trọng con chung Đây là một trong nhữngnhu cầu vô cùng quan trọng của trẻ nhất là đối với những trẻ có bố mẹ ly hôn vì các

em hay bị mặc cảm tự ti về bản thân, chính vì điều này mà mọi người cần có cái nhìnbao dung hơn, quan tâm hơn đến các em hãy tôn trọng các em hãy cho các em cácquyền được vui chơi học tập tham gia và những công việc như những bạn trẻ khác vìnhư vậy mới giúp các em nhận thấy được cuộc sống vẫn có nhiều điều tốt đẹp, khôngphải ai cũng xa lánh mình, coi thường mình khi bố mẹ li hôn Còn với bản thân bố mẹthì hãy tôn trọng những suy nghĩ và quyết định của con cái họ vì đây chính là cách làmduy nhất để bù đắp những thiệt thòi cho con cái mình, tránh tình trạng ép buộc conphải sống chung với ai hoặc không được sống chung với ai, vì tâm lý trẻ chưa thànhniên chưa phát triển toàn diện nên việc gây sức ép sẽ dễ gây tổn thương đến tâm lý củatrẻ, mà nghiêm trọng hơn còn gây ra các bệnh tâm lý như trầm cảm, tự ti

Tuy nhiên, không phải mọi cặp vợ chồng sau khi ly hôn đều tôn trọng nhau Saukhi ly hôn, nhiều vợ chồng có những thái độ thiếu tôn trọng người còn lại, hoặc thậmchí xem nhau như kẻ thù Họ lợi dụng quyền thăm nuôi con mà tới quấy rối người bênkia , hay có những lời nói, hành vi thiếu tôn trọng người trực tiếp nuôi con Pháp luậtcũng đã dự liệu được những tình huống như thế Đối với những trường hợp như vậy,người trực tiếp nuôi con có thể yêu cầu chính quyền địa phương can thiệp giải quyết,nếu sau khi nhờ chính quyền địa phương can thiệp, nhưng người không trực tiếp nuôicon vẫn có những hành vi thiếu tôn trọng người trực tiếp nuôi con gây ảnh hưởng đếncuộc sống của con chung thì người đó có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án hạn chế quyềnthăm nom con của người không trực tiếp nuôi con theo quy định tại Điều 29 Bộ luật tốtụng dân sự 2015:

“" Điều 29 Những yêu cầu về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án:

4 Yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên hoặc quyền thăm nom con sau khi ly hôn ” 4

Có thể thấy, để bảo vệ trẻ em một cách tốt nhất, giúp các em có được một cuộcsống tốt đẹp, bù đắp phần nào tổn thương các em phải gánh chịu của cha mẹ sau lyhôn, pháp luật đã có những quy định cụ thể về quyền để đảm bảo quyền lợi tốt nhất

4 Điều 29, Bộ Luật Dân sự 2015

17

cho con, bên cạnh đó pháp luật cũng có nhứng quy định nhằm hạn chế quyền của cha,

mẹ đối với con khi có những hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chămsóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, để không ảnh hưởng tới cuộc sống cũng như sự pháttriển của con chung

1.4.2 Nghĩa vụ cấp dưỡng

Nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình là: Con sinh ra không phụthuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ Con cái đều có nghĩa vụ như nhau đối vớicha và mẹ và ngược lại cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với con cái cho

dù cha mẹ có trực tiếp nuôi dưỡng hay không Nhà nước và xã hội không thừa nhận sựphân biệt đối xử giữa các con, không phải cha mẹ trực tiếp nuôi con thì có thể cóquyền lớn hơn đối với con cái, hay con cái trực tiếp sống chung thì sẽ có nghĩa vụ lớnhơn đối với người trực tiếp nuôi dưỡng Điều này thể hiện tính tiến bộ của chế độ hônnhân và gia đình xã hội chủ nghĩa Và một trong những nghĩa vụ cũng như quyền lợi

cơ bản thể hiện sự tiến bộ này là nghĩa vụ cấp dưỡng Cấp dưỡng có thể hiểu một cáchkhát quát, cấp là cung cấp, còn dưỡng là nuôi dưỡng Cấp dưỡng là biểu tượng của tìnhđoàn kết và trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình Nó còn là nghĩa vụ trongcác trường hợp mà pháp luật quy định thể hiện tính trách nhiệm của các thành viêntrong gia đình với nhau

Điều 82 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định về nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ

không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn như sau: “2 Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con

có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.”5

Thêm nữa, điều 110 Luật này quy định: “Cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho

con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình trong trường hợp không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con”.6

Đây vừa được coi là quyền cũng như nghĩa vụ của cha (mẹ)- người không trựctiếp nuôi con Con chưa thành niên là con chưa có sự trưởng thành về thể chất và tinhthần, cuộc sống của trẻ em phụ thuộc vào cha mẹ ở nhiều khía cạnh khác nhau, đápứng các nhu cầu vật chất là một trong những khía cạnh đó Chính vì thế, khi cha mẹkhông trực tiếp nuôi dưỡng con thì phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con là lẽđương nhiên Nghĩa vụ cấp dưỡng trong trường hợp này không phụ thuộc vào yêu cầucũng như khả năng kinh tế của người trực tiếp nuôi con Dù người trực tiếp nuôi conkhông yêu cầu bên kia cấp dưỡng và có khả năng để nuôi con thì người không trực

5 Điều 82, Luật Hôn nhân và gia đình 2014

tiếp nuôi con vẫn phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng trong một số trường hợp luậtđịnh Khi con đã thành niên, thì nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ sẽ được hủy bỏ, tuynhiên trong một số trường hợp cha mẹ vẫn phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con

đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản đẻ tự nuôi mình,đây là những nghĩa vụ cơ bản của cha mẹ không trực tiếp nuôi dưỡng con đối với con ,thật ra chỉ là một cách hiểu khác của việc nuôi con trực tiếp hoặc không nuôi con thì

có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con

Chăm sóc, nuôi dưỡng lẫn nhau vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của các thành viêntrong gia đình, thể hiện trách nhiệm, sự quan tâm của các thành viên trong gia đình vớinhau Tuy nhiên không phải lúc nào nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng cũng thực hiệnđược Với thực trạng hiện nay các mối quan hệ về hôn nhân gia đình xuống cấpnghiêm trọng về mặt đạo đức, vì vậy pháp luật quy định về cấp dưỡng lại càng cầnthiết nhằm đề cao trách nhiệm của các thành viên trong gia đình đối với nhau, nhằmđảm bảo sự ổn định, bền vững, và hạnh phúc của gia đình và các mối quan hệ xãhội Cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đápứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình mà có quan hệ hôn nhân,huyết thống hoặc nuôi dưỡng trong trường hợp người đó là người chưa thành niên,người đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôimình hoặc người gặp khó khăn, túng thiếu Nhu cầu thiết yếu là nhu cầu sinh hoạtthông thường về ăn, mặc, ở, học tập, khám bệnh, chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạtthông thường khác không thể thiếu cho cuộc sống của mỗi người, mỗi gia đình

Cha, mẹ và con trong thời kỳ hôn nhân sống chung với nhau thì phát sinh quan hệnuôi dưỡng căn cứ theo nguyên tắc cha mẹ có nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng, chămsóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mấtnăng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tựnuôi mình Còn quan hệ cấp dưỡng được đặt ra trong các trường hợp cha mẹ khôngcòn trực tiếp sống chung với con cái nữa, ở đây có hai trường hợp cơ bản:

Thứ nhất, khi hôn nhân đang tồn tại mà cha mẹ không có điều kiện trực tiếp nuôicon (phải chấp hành án phạt tù, hay vì lý do cá nhân mà không thể sống chung vớicon…) Trong trường hợp này, con được giao cho người khác trông nom thì cha mẹphải có nghĩa vụ cấp dưỡng con Trong trường hợp cha mẹ bị hạn chế quyền cha mẹđối với con chưa thành niên tại Điều 85 Luật HNGĐ 2014, hoặc trường hợp cha mẹ bịTòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn phải thực hiện nghĩa vụ cấpdưỡng Như vậy, có thể thấy dù có trực tiếp sống chung hay không, dù có ly hôn hay

19

chưa thì nghĩa vụ cấp dưỡng cũng được coi là một trong những nghĩa vụ cơ bản vàquan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích của con, chính vì như vậyđiều này cần được pháp luật quan tâm và chú trọng hơn nữa.

Thứ hai, khi cha, mẹ ly hôn người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấpdưỡng cho con Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc,nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân

sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình Con phải rơivào các trường hợp nêu trên thì nguời không trực tiếp nuôi con mới có nghĩa vụ cấpdưỡng, còn con đã thành niên không rơi vào trường hợp trên thì cha, mẹ không cónghĩa vụ cấp dưỡng

Thứ ba, trường hợp cha, mẹ phải cấp dưỡng cho con ngoài giá thú khi người connày ở với người còn lại Trong trường hợp người cha, người mẹ trốn tránh tráchnhiệm thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng.Theo nguyên tắc: Con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹđều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ của mình được quy định tại Luậtnày, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan

Ngoài ra, nếu người không trực tiếp nuôi con có đủ khả năng tài chính nhưng trốntránh thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng khiến người được cấp dưỡng lâm vào tình trạngnguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe thì sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 186

Bộ luật hình sự năm 2015, được sửa đổi bổ sung năm 2017: Tội từ chối hoặc trốn tránhnghĩa vụ cấp dưỡng

“Người nào có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện việc cấp dưỡng đối với người mà mình có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật mà

từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính

về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 380 của Bộ luật này, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.” 7

Như vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng được coi là một trong những nghĩa vụ cơ bản vàquan trọng nhất để đảm bảo cuộc sống hằng ngày cũng như ổn định cho con, đã vàđang được pháp luật bảo vệ, bởi lẽ vấn đề cấp dưỡng không chỉ thể hiện sự quan tâm,chăm sóc giữa cha mẹ với con cái mà nó còn ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống, tớinhu cầu vật chất mà mọi cá nhân cần phải có

21

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI KHÔNG TRỰC TIẾP NUÔI CON TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN

HẢI CHÂU 2.1 Giới thiệu về Tòa án Nhân dân quận Hải Châu, điều kiện kinh tế- xã hội tại quận Hải Châu

2.1.1 Vài nét về điều kiện kinh tế- xã hội quận Hải Châu

Hải Châu là quận trung tâm của thành phố Đà Nẵng, Việt Nam

Quận Hải Châu l Là nơi tập trung chủ yếu các cơ quan ban ngành và là trung tâmkinh tế, văn hóa, chính trị và giáo dục của Thành phố Đà Nẵng Trên địa bàn quận

có Sân bay quốc tế Đà Nẵng Nếu không tính diện tích sân bay (8,42 km²) thì diện tíchquận là 12,17 km² Mật độ dân số năm 2005 là 16.340 người/km²

Theo Nghị định số 07/1997/NĐ-CP của Chính phủ, quận Hải Châu được thànhlập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các phường Hải Châu I, HảiChâu II, Thạch Thang, Thanh Bình, Thuận Phước, Bình Thuận, Hoà Thuận, NamDương, Phước Ninh, Bình Hiên, Hoà Cường, Khuê Trung của khu vực I thành phố ĐàNẵng trực thuộc tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng cũ Khi mới thành lập, quận có 2.373 hadiện tích tự nhiên và 203.264 người, gồm 12 phường

Năm 2005, phường Hoà Cường được tách thành phường Hoà Cường Nam vàphường Hoà Cường Bắc, phường Hoà Thuận được tách thành thành phường HoàThuận Đông và phường Hoà Thuận Tây, phường Khuê Trung chuyển sang trực thuộcquận Cẩm Lệ Từ đó, quận có 13 phường, giữ ổn định cho đến nay Là một quận trungtâm, nằm sát trục giao thông Bắc Nam và cửa ngõ ra Biển Đông Với một hệ thống hạtầng giao thông phát triển mạnh, đồng thời, là trung tâm hành chính, thương mại, dịchvụ của thành phố, tập trung đông dân cư và các cơ quan, văn phòng của hầu hết cácdoanh nghiệp trên địa bàn thành phố, quận Hải Châu có một tầm quan trọng đặc biệttrong sự phát triển của TP Đà Nẵng về tất cả mọi mặt

Nhờ những điều kiện kinh tế tự nhiên như vậy nên đời sống xã hội ở quận HảiChâu được nâng cao

2.1.2 Giới thiệu Tòa án nhân dân quận Hải Châu

Tên của đơn vị thực tập: Tòa án nhân dân quận Hải Châu, TP.Đà Nẵng

Địa chỉ của đơn vị thực tập: là 01 trong 07 Tòa án cấp quận tại Thành phố ĐàNẵng, có thẩm quyền trong lãnh tổ Quận Hải Châu Có trụ sở tại 24 Đường HoàngVăn Thụ, Phường Phước Ninh, Quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng Đơn vị có tổngcộng 34 lao động, trong đó có 19 Thẩm phán và 08 Thư ký

Là đơn vị thuộc một quận trung tâm của TP Đà Nẵng nên TAND quận Hải

Châu là một trong những đơn vị có lượng án thụ lý, giải quyết cao, nhiều án phức tạptrong các quận huyện Mặc dù lượng công việc nhiều, trong khi nguồn nhân lực cũngnhư cơ sở vật chất còn thiếu thốn, song với tinh thần trách nhiệm cao, trong nhữngnăm qua đơn vị luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao và được các cấp lãnh đạođánh giá cao.

Với những nỗ lực đó, liên tục trong nhiều năm liền TAND quận Hải Châu đãđạt được những kết quả tốt Trong đó, năm 2012 đơn vị vinh dự được Chủ tịch nướctặng thưởng “Huân chương Lao động hạng II”, năm 2014 được Thủ tướng Chính phủtặng Cờ thi đua Chính phủ, liên tục nhận danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc củaChánh án TANDTC; Bằng khen của Chánh án TANDTC và TAND TP Đà Nẵng côngnhận danh hiệu Tập thể lao động tiên tiến trong nhiều nămliền ………

2.2 Tình hình giải quyết ly hôn ở Tòa án nhân dân quận Hải Châu

Thống kê từ năm 2017 đến năm 2019, tại Tòa án nhân dân quận Hải Châu đã thụ

lý 1517 vụ án, đã giải quyết 1497 vụ án các loại đạt tỉ lệ 98,68 % Tòa án nhân dânquận Hải Châu đã đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả quy trình giải quyết, xét xửcác vụ án đồng thời đẩy mạnh việc tranh luận nên hầu hết các vụ án được giải quyếttrong thời hạn luật định và đúng căn cứ pháp luật Trong đó số vụ án Hôn nhân và giađình được thống kê với kết quả như sau:

23