Những vấn đề cơ bản về hợp đồng bảo hiểm theo qui định của bộ luật dân sự việt nam

Đặc hiệt, sang hô' kỷ XX, cùng với sự Phái triển mạnh m ẽ vổ kho a học, kỹ llmậl, giao lưu kinh tế quốc tế ngày cà ng mơ rộng thi báo hiếm ở các nước cũng phái Iriển mạnh mẽ nhằm đáp ứn

BỘ GIÁO DỤC V À Đ ÀO TẠO BỘ Tư PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LU ẬT HÀ NỘIm m m m

M Ụ C 1ẠIC

Trnng

3 Khái niệm, cíặc trưng và tính chất C11 a hao hiéirt 17

4 PhOn biệt bảo lìiem tlíìn sự bíio hiểm xĩĩ hội vn báo liiểm y tế 19

C h u ôn g II: Nluìn^ quy định về hợp (lniiỊ> b:’i() hiểm trong BỌ luật

6 Vấn đổ hiệu lực cua họp (lổng b;ỉo hiểm 60

/// Quyên và nghĩa vụ của các bên trong hợp dồỉiỊỊ hảo hiểm 68

1 Quyền và nghĩa vụ của bồn miKt bao hi em 68

2 Quyền VA nghĩa vụ của bên IkÌo hiểm 77

3 Quyền và nghĩa vụ cun người thứ 'oa trong hợp đổng b;ú) hiểm 82

C h ư ơ n g I I I : T i i ự c tiỗ:i h o iìt d ộ ng bao iìi ể m VÌI g iủ i q u y ế t t r a n h

LỜI N Ó I Đ Ẩ U

1 Tí nh cấp thiết của đề tài.

Hoại dộ ng bao hiểm dã cỏ lịch sử hàng Irăm n ă m trôn t h ế giới Đặc hiệt, sang (hô' kỷ XX, cùng với sự Phái triển mạnh m ẽ vổ kho a học, kỹ llmậl, giao lưu kinh tế quốc tế ngày cà ng mơ rộng thi báo hiếm ở các nước

cũng phái Iriển mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu thực lố củ a xã hội, không chí Imng phạm vi một quốc gia mà trên loàn lliế giới, ở nước la, í rong những năm gần dây, hoại động bảo hiểm phái triển ph on g phú và da dạng, các nghiệp vụ bảo hiếm ng ày càng được mở rộng, ng ày càng cỏ nhiều hợp dồng hảo hiếm dược giao kết giữa các chủ thể nhằm báo hiểm cho nhiều loại dối lượng khác nhau

Khi Nhà nước chủ Inrơng phát triển nền kinh tố hà n g hoá nhiều l.luình phần Ihì mội yêu cầu đặl ra là cần thiết phải hĩnh thành m ộ t thị (rường k.ỉo hiếm với sự Iham gia cua nhiều chủ Ihể kinh do anh khác nhau, và nhiều loại hình bao hiểm da dạ n g phong phú Đ ể có cơ sơ pháp lý cho hoại dộng bảo hiếm, đ ồn g thòi d ể lioạl dộng bẫo hiểm ở Việl Nam phù hợp với Ihông

lệ quốc lố, Nhà nước la cần phái xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật vổ hao hiếm một cách cỏ hộ thống Bộ luật dân sự cu a nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việl N am (lừ dây chúng lôi xin viết là BLDS) ra đời Irong Ihời kỳ dổi mới của (lất nước với nhiệm vụ quan trọng là: "Bảo vệ quyền, lợi ích hợp ph áp của cá nhân, lổ chức, lợi ích củ a Nh à nước, lợi ích công cộng, bảo chìm sự.bình đẵng và an loàn pháp lý Irong q u a n hệ dân sự, góp phần lạo diều kiện (láp ứng nhu cầu vậl cliâì và linh lliần của nhân dân, llúic dẩy sự phái l.riển kiiìli lố - xã hội" [ 1 ị BLDS dã có nhữ ng quy định về hợp dồng hao hiểm Đỏ hì cơ sở đ ể các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành các văn bán pháp luậl quy định về bao hiểm, tạo cơ sỏ' pháp lý d ể bảo

vệ quyền lợi ch o các chủ (hể tham gia hợp dồng bảo hiểm

Việc nghiên cứu các quy định về hợp đổn g hảo hiểm (rong BLDS là một cô ng việc cần Ihiêì n h ằ m nâng ca o sự hiểu biêì, nhận thức đúng đắn vồ quyền và nghĩa vụ c ủ a các bên hợp đổn g bao hiểm Trong lliực lố, nhu cầu hảo hiếm ngày cà ng c ố xu (hố phái triển, vì 1 hô hợp đ ồn g bảo hiếm ngày càng đa dạng, các 1 ranh c h ấ p về bảo hiểm ngày càn g phức tạp Hiểu thấu dáo những quy dịnh c ủ a ph áp luậl về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp dồng bảo hiểm và vổ các vấn đổ khác Irong họp dồn g bảo hiểm góp phần làm ch o các q uy định củ a BLDS nói riêng và các quy định của pháp luậl vồ bao hiểm nói c h u n g đư ợc hiểu và áp dụng lliống nhất cũng như góp phán hoàn Ihiện pháp luật vê bảo hiểm dân sự

Lựa chọn v ả ngh iên cứu đề tài: "Những vấn dề c ạ bán về hợp dồng bao hiếm Ihco qu y định c ủ a Bộ luậl dân sự Việt Nam", chú ng tôi mong muốn góp mội phần nhỏ v ào việc giải quyếl vấn đề cỏ ý nghĩa nói trôn

2 Tình hình ng hi ên cứu đề tài.

Trong quá trình quản lý xã hội, Nhà nước ta đã han hành nhiều văn bản pháp luậl q u y dịnli về vấn dề bảo hiểm Trong dỏ chủ yếu xác định các chính sách, c h ế độ vổ bả o hiểm xã hội, bảo hiểm y lế Gần dâ y cỏ mộl số văn bíỉn pháp luậl xác định về vấn để kinh doanh hảo hiểm như ng chỉ là sư quy tlịnh lạm Ihời của các cơ qu an quản lý Nhà nước về bảo hiểm llico lừng thời kỳ, lừng giai (loạn nhâì định BLDS dược Quố c hội nước la thông, qua ngày 28 /1 0/ 1 99 5 (lại kỳ h ọ p Ihír 8, Quố c hội khoá IX) và dược Chủ tịch nước ký lệnh c ô n g h ố n g à y 9/1 1/1995 đán h dấu m ộ t bước ng oặt lớn Irong quá (rình hoại d ộn g lập ph áp củ a Nhả nước la Bằng BLDS, lần dầu liên Nhà nước la xác định các qu an hệ về hoại động kinh doanh bảo hiểm phái dược hình thành Ihông qua việc giao kết các hợp đổng bảo hiểm, xác định hợp dồn g ba o hiểm là p h ư ơ n g tiện pháp lý cần Ihiếl d ể các chủ thể thiếl lập

và thục hiện các q uyề n, nghĩ a vụ của mình Iroiig ITnli vực hảo hiểm

Bằng 14 diồu luật trong mục 11 - ch ư ơn g II - Phẩn thứ III, BLDS đã quy định m ộ t cách khái quát, m ang tính nguy ên tắc về hợp đổng bảo hiểm, các vấn dề liên quan đốn bảo liiểni dân sự, xác định q u yền và nghĩa vụ của các bôn trong hợp dồn g bảo hiểm

Cỏ th ế nói rằng, cho đôn lliừi điểm đề tài: "Những vấn dồ cơ bán vồ hợp đồng bao hiểm Iheo qu y định củ a Bộ luật dân sự Việl Nam " dược Ihực hiện clnra cỏ mộl công trình kho a học nào nghiên cứu nó, hay nói cụ thể hơn, chưa cỏ côn g (lình khoa học nào nghiên cứu về vấn đề hợp đổng bảo hiểm theo các quy định của BLDS

Trước đây, dã cố một số công trình khoa học nghiên cứu về bao hiểm

n hư n g ở góc độ khác so với đề lài này Chẳng hạn, đề lài: "Tìm hiểu vồ c h ế

độ bíío hiểm xã hội mới" củỉi các đổng tấc giá Nguyỗn Văn Phàn và Đặng Đức San chỉ nghiên cứu về mộl số vấn dề (rong c h ế đọ bảo hiểm xã hội dựa trên sư quy định của các văn bẩn pháp luâl về bả o hiểm xã hội Irước duy và

sự quy (lịnh của Bộ luật lao dộ ng vồ báo hiểm xã hội Đ ề tài: "Mộl số vấn

dồ cơ bán vổ kinh lế bảo hiểm" củ a các dồn g lác giả PGS, PTS Bùi Tiến Quý, PTS Mạc Văn Tiến và PTS Vũ Qu an g Thọ ngh iên cứu vấn đê bảo hiểm dưới góc độ kinh lế dựa Irên các văn bần pháp luật về kinh doanh bảo hiểm mà Nhà nước ta dã quy định Irước dây Ngoải ra, cũng dã có một số sinh viên ch uy ên ngành luật cliọn "bảo hiểm và hợp đổn g bảo hiểm" làm dề lài nghiên cứu Irong việc thực hiện luận vf»n lối nghiệp cử nhân luật của mình, nh ư ng trú cả đều dựa vào sự quy định (rong các văn bấn pháp luật trước dây trôn cư sỏ’ tham khảo dự IỈ1HO BLDS

Vì vậy, dề tài " Những vân đ ề cư bản về hợp đồn g báo hiểm theo quy định của Bộ luậl dân sự Việl N am " m à chúng lôi nghiên cứu sau khi BLDS

cỏ hiệu lực pháp luật (ngày 1/7/1996) là mộl dề lài lần dầu liên dược nghiên cứu

3 N h i ệm vụ VÌ 1 phạm vi nghiên cứu đề tài.

Đ ề lài cố nhiệm vụ làm sáng rõ các quy định của BLDS về hợp dồn g bíio hiếm, q ua dó nhằm xem xót một hợp dồn g báo hiếm muốn cỏ hiệu lực pháp luật phải dấp ứng những yêu cầu gì? Phân lích đánh giá cấc đặc điểm của hợp don g ba o hiểm, xác định tính chất., các yếu lố cấu thành củ a sự kiện hao hiểm đ ể qua đó xác định p h ạ m vi sự kiện dược bảo hiểm Phân lích đánh giá ph ạm vi các quyền và nghĩa vụ của các bên (rong qu an hệ hảo hiểm, dề lài n hằm hướng cho các chư th ể (ham gia hợp dồn g hảo h iế m hiểu đúng và luôn luồn (hực hiện ng hi êm chỉnh và triệl đ ể c á c nglíĩa vụ của mình

Phạm vi nghiên cửu của đổ lài dã lập Irung giải quyổì các vấn dề vồ

lý luận đ ổ ng thời nghiên cứu lliực liễn hoại dộng bảo hiểm dân sự ờ nư ớc la

và linh hình giai quyếl tranh chấp về bả o hiểm ư địa bàn Ihành p hố H ổ Chí Minh, cụ Ihể p h ạm vi nghiên cửu của đề tài hao gồm các vấn đề sau đây:

- Khái niệm cluing vồ bảo hiếm

- Đ ặc Inrng, tính châì của háo hiểm

- Ban chất pháp lý của hợp dồng bảo hiểm dân sự

- Đối lưựng của hợp dồng bảo hiểm

- Sự kiện há o hiểm và một số vấn đề khác liên quan clốn hợp đ ồ n g hảo hiểm

- Qu y ền và nghĩa vụ của các bên (rong hợp d ồn g bảo hiểm

- Mộl số vấn đồ Ihực tiễn về hảo hiểm

4 Phư ơ n g pháp nghiên cứu đê tài.

Nghiên cứu dồ tài này, ch úng lôi dựa trên cư sư chủ nghĩa d u y vậl biện c h ứ n g Mác - Lên in và lư tương Hổ Chí Minh về nhà nước và pháp

luật, dã vận d ụn g các p hư ơng pháp so sánh, phân tích, tổng hợp d ể tìm ra mối lương quan, sự lương đồn g và khác biệt giữa các loại bảo hiểm đ ể phân lích, đánh giá và dưa la những đặc điếm clning của bầo hiếm cũng nliư dặc điểm riêng của lừng loại bảo hiểm khác nhau Qua dó nh ằm xác định lất ca các quan hệ bao hiếm dân sự phai được hình thành thông qua các hợp dồng dân sự vồ háo hiểm Trong dó, nội dung, hình Ihức của hợp đổng báo hiếm phai luân thủ những yêu cầu mà BLDS dã quy định Quy ền và nghĩa vụ của các hôn trong hợp dồng háo hiểm được các bên xác định trên cơ sở Ihoá thuận như ng khô ng trái quy định của BLDS

5 Đ iể m mới và ý nghĩa cua đề tài.

Bao hiểm là một hiện tượng xã hội xuất hiện cùng với giao lưu kinh

lế, giao lưu dân sự Irong dời sống thực l ế đã dược Nhà nước ta quy dịnh và diều chỉnh hằng nhiều hiện pháp khác nhau Vì vậy, thuật ngữ "bao hiểm" vốn là mộl vấn đổ khá quen thuộc đối với nhân dân la lừ trước đôn nay Tuy nhiên, hiểu vồ bao hiểm, người ta chỉ hiểu một cách đơn giản là sự bảo Irự

dự phỏng đối với mộl lai hiến khó khăn nào dỏ Nhir vậy, "bảo hiểm" mới chỉ dược hiểu một cách chung chung, đánh đổng, lẫn lộn giữa các loại bảo hiểm khác nhau Sự quy định về hợp dồn g bảo hiểm trong BLDS cố nhiều điểm mới và khác hẳn với bả o hiểm xã hội (vốn dược quy định và diều chỉnh bằng văn bán pháp luật lao dộng) Vì t h ế các quy định của BLDS về hợp dồng háo hiểm vẫn là những diều mới me cần tiếp cận

Ngoài việc phân hiệl sự khác nhau giữa bảo hiểm dân sự với các loại hao hiểm khác, đồ lài còn đi vào nghiên cứu, so sánh các quan điểm khác nhau d ế dưa ra những quan điểm mới củ a mình về các vân dề liên quan đôn hảo hiếm

Có thể coi dề lài "Những vấn dề cư bản về hợp dồ n g bảo hiểm llico quy định của Bộ luật dân sự Việl Nam" m à chủng tôi chọn lầm luận án thạc

sĩ luạl là một công trình khoa học đầu liên, phân lích đánh giá các vân dồ

vổ hợp dồng bảo hiểm theo quy định của BLDS

Trong luận án, lliông qua việc so sánh, giai ihích, dối chiếu ■gỉữã những quy định vể hợp đồn g báo hiểm với những nguyên lắc cơ ban cũng như các quy định về hợp đồng dân sự nòi chung của BLDS d ể lim ra mối liên quan lổng Ihể của BLDS, lim ra tư lương chủ dạo của BLDS khi giai quyôì các vấn dồ khác nhau trong hợp dồng bảo hiểm

Chú ng lôi hy vọng những kết quá khiêm lốn trong quá trình nghiên cứu sẽ là lài liệu phục vụ íl nhiều cho việc học lập của sinh viên theo học chu yên ngành luật

6 C o cấu c ủ a luận án >

Luận án được kết cấu llieo 3 c h ư ơ n g (ngoài lời nói dầu, phẩn kêì luận

và danh mục các lài liệu 1.1 la 111 khao)

C h ư ơ n g I: Khái niệm chung về hảo l.iiểm

Mục đích của ch ư ơ n g này nh ằm khái lược vai 1 rò của bao hiểm Irony, dời sống xã hội, dặc trưng, lính chấ! của báo hiếm và sự phái Iriổn của vân

dề bảo hiểm Tìm hiểu khái niệm ch ung về bao hiểm cũn g như khái niệm của các loại hĩnh báo hiểm khác nhau

C h ư ơ n g II: Những qu y dịnh về hợp đồng háo hiếm trong Bộ luậl dân

sự Việl Nam

Ch ư ơ n g này di vào nghiên cứu lìm hiểu những quy định của BLDS vồ hợp đ ổn g báo hiểm, vì vậy, ch ún g lôi dựa trôn sự quy định của BLDS d ể nghiên cứu bần chất, dặc điểm và các loại hợp dồn g hao hiểm, nghiên cứu các loại dối lượng (rong hợp dồn g báo hiểm, nghiên cứu về chủ Ihể VÌ1 các

điều kiện cần thiốl khi họ tham gia hợp dồng báo hiểm Cũng trong ch ươn g này, chừng tôi xác định p hạm vi các quyền và nghĩa vụ của các chủ íhể trong hợp đổ ng bảo hiểm cũng như phân lích, lìm hiểu mộl sổ vấn dề liên quan đến hợp đồng hảo hiểm như: sự kiện bảo hiểm, phí háo hiếm, số liền bao hiểm, thời gian bao hiểm, khô ng gian báo hiểm

Vì thế, chúng tôi chia ch ư ơ n g này thành 4 mục lớn:

I Khái niệm chung vổ hợp đồng bảo hiếm

II Giá trị báo hiểm, số tiền báo hiể m và phí bảo hiểm

III Q u y ền và nghía vụ của các bôn Irong hợp dồ ng bảo hiểm

IV Thời gian và không gian báo hiểm

Ch ư ơ ng III Thực liên hoại độn g bao hiểm và giải quyết tranh chấp

C hư ơn g này chủ yếu là tìm hiểu các vấn đề ihực lố của hoạt dộng háo hiểm cũng nh ư thực liễn giai quyết [ranh chấp háo hiểm và dưa một số ví

dụ (hực t ế v ề bổi í h ư ờng trong bảo hiểm, dồng thời thống kê các vụ Iranh chấp về bảo h i ể m dã được To ả án giải quy ỐI Irong mội số năm gần đây.Kết luận và kiến nghị: Phần này trình bày khái quát nhữn g kôì luậncủa loàn bộ đồ lài nghiên cứu và dưa ra một số kiến nghị n h ằm góp phầnhoàn thiện ph áp luật vồ hảo hiểm dân sự

Hoàn thành bán luận văn này, Tôi xin trân trọng cám ưu Lhẩy Đinh Trung Tụng, PTS luậl học, Vụ 1 rương vụ Pháp luật Dân sự, kinh lố Bộ Tư pháp đã nhiệt lình hướng dẫn và giúp đỡ lôi trong quá trình Ihực hiện dồ lài, xin trân Irọng cám ơn sự giúp dỡ nhiệt lĩnh của các anh, các chị ở Vụ pháp

c h ế Tổ ng cổn g ty Bao hiếm Việl Na m (13áo Việt)

C H Ư Ơ N G I

K H Ả I N I Ệ M C H U N G v í t B Ả O HI KIM

1 Vai trỏ cùa bao liiểiiì í rong (lòi sống xã hội.

Quá trình vận dộng của các sự vại, hiện lượng (rong, lự nhiên cĩínụ như Irong xã hội luôn liềm ẩn những rủi ro khách quan Các mi ro này dã Irơ thành một lực lirựMg không thê’ kiếm soái dược, gây ra những lliiệl hại không lường đối vứi sinh mạ ng con người cũng như dối với của cai vậl chất Vì vậy, khi các tủi ro này xay ra llurờng dể lại hậu qua lâu dài, ;ính hương s âu s ắ c đ ế n dời s ố n g c ủ a COM n g ư ờ i , c ộ n g d ồ n g d â u c ư , l li ậm c h í anlì

hương lới sự hưng thịnh của ca mộl quốc giii

Các 111 i ro xay ra Irong dời sống cỏ Ihc là do lliiên nliiêiì m ang lai nlnr dộng dâì, 10 lụi, lioíí hoạn, núi lửa v.v Những năm gán dây, số vu lai nạn

do lliiên lai gây ra dã liên liếp xay ra ở khắp các châu lục Irên lliế giới Iihir:

dộng dâì ở Nliậl Bíỉn, ()' Mê-Hi-Cô, núi lửa ()' Phi-lip-pin,.hiện lưựng HI 11 i 11«.)

dã gây ra nhiều trộn lũ lụt, hạn hán chưa lừng có trong lịch sử Ngoài ra, các lủi ro còn có thổ do chính con người gây ra Irong quá trinh sống và lao dông ulitr lai nạn ỉílo dông, lỉii nạn giao Ihông v.v Mặl kliác, rủi ro còn cú Ihê là những hiếm hoạ pliál sinh lự nhiên liong dời sốiiỊ_> iho cliấl ciia COI1 người như ốm đau, bệnh lậl, lioặc do môi Irường xã hội gây ra Iilnr inâì Irộin lài san, bị người khác xâm phạm đốn sức khoe, tính mạng v.v

Các 1'iii ro có llìé x;ly ra do nliiổu nguyên Iihíìn khác nhau nhưng dền gây ra mộl hậu qua là làm cho I11> ười gặp riu ro lâm vào lình trụng -khó khăn Irong dời sống sinli hoạt, 1 hậm chí làm ngừng Irệ c;i inộl Cịiiá trình san xuàì kinh doanh

Khắc phục những thiệt hại do rủi ro dược liên hành hằng nhiều cách khác nhau trong thực lế Đ ể đ ả m bao sự hình ổn cùa xã hội, Nhà nước dã quy định nhiều hiện pháp liên cơ sơ kết hợp nhiêu chính sách khác nhau nhằm khắc phục kịp thòi hậu qua vổ vậl châì dối với những lổn Ihâì dã xáy ra

Tro ng 1 hục lố, luỳ 'thuộc v ào n gu yên nhân và hậu quá củ a thiệt hại m à việc khắc phục I1Ó sỗ dược áp dụn g các biện pháp khác nhau như: Buộc người gầy ra thiệl hại phai hổi (hưởng, trợ giúp bằng ngân sách của Nhà nước, kôu gọi sự dỏng góp từ thiện v.v Các biện pháp nói Irên rất thiốl Ihực và cỏ hiệu quả 1Ớ11 trong thực tế Tuy nhiên, cỏ rất nhiều tlìiệl hại xảy

ra không Ihê’ áp dụng các hiện pháp này dược hoặc nếu cỏ áp dụng ihì cũng chỉ cai Ihiện phần nào hoàn cảnh khỏ khăn

Nĩiữny, biến cố xay ra trong quá trình sống và lao dộn g của con người như ốm đau, bệnh lậl, lài san bị mấl mát hoặc bị huy hoại do lác độn g của thiên nhiên lìay <J() các ng uy ên nhân khác thì han (hân người bi rủi ro phải

lự mình khắc phục bằng lài sản d ể dàn h của mình Trong khi dó, dự trữ của

cá nhân IhưỜMg rấl hạn chế, í( ỏi so với hậu quả của rủi ro và vì vậy, họ ílurờng lâm vào lình trạng kiệt q u ệ về kinh lố, khổng CÒI1 khả năng khắc phục Trong những Inrờng hợp này, nếu có số d ô ng người tham gia bảo hiểm llii sẽ dễ dàng lạo ra một lượng vốn dự trữ đủ d ể Irang (rai cho một hoặc mộl số cá nhân, lổ chức khi họ bị rủi ro Với hình thức này, mỗi cá nhàn, lổ chức chỉ cần dỏn g g óp m ột khoản liền nhâì định lừ thu nĩiập lioặc lù' lợi nhuận llui dược ch o cư quan bảo hiếm mà khoán dỏ n g góp này khô ng hun anh h ư ơng lớn đôn dời số ng hoặc sản xuấl kinh do anh của cá nhân, lổ chức

Nhận thức dược vai trò lo lỏ'11 của háo hiểm [rong dời sống xã hội, cũng như Irong quá 1 rình sản xuâì kinh doanh, Các Mác dã chỉ ra lằ n g : " Đ ể

đ ả m bảo quá trình lái sản xuất mở rộng, Irong tổng san phẩm xã hội, hên cạnh phần dùng đ ể bù đắp lư liệu sần xuất dã liêu hao và phẩn thặng đir dế

m ở rộng sản xuấl, cần phải cỏ một phẩn làm quỹ dự phòng đ ể dề phòng lai nạn, thiên tai" ị21

Nlur vậy, thông qua hoại dộng bấc) hiểm, người la lập ra một loại quỹ lập trung do dô n g đả o người dóng góp theo những c h ế độ Ihống nhất và bình đẳng trên nguyôn lắc lấy của số dông hù cho số íl bị Ihiệl hại Vì vậy, những tổn thất xảy ra dối với những sự kiện dã được hảo hiểm sẽ dược chia đều ch o nhiều người cùng gánh vác nên việc khắc phục hậu qua cua nó sẽ Ihuận lợi hơn nhiều nếu so vỏ'i việc tổn Ihâì dỏ chỉ <J(j chính ban thân người

bị lliiệl hại khắc phục hằng lài san củ a họ

Sự ra dời và tổn lại của các p h ư ơn g thức bao hiểm dỏn g niộl vai Im quan trọng và bao quái dối với mọi mặt Irong dời sống xã hội Báo hiểm, với bán chất kinh lố của nỏ, dã lạo ra một nguồn VỐI! dự Irữ và dược coi la nguồn hảo đảm lài chính chác chắn cho các cá nhân, các lổ chức kinh lố đê’ khắc phục các hiểm hoạ rủi ro n hằ m bảo toàn và phái Iriến nguồn vốn của mình Ngoài ra, lượng liền nhàn rỗi củ a quỹ bảo hiểm sẽ là nguổn vốn dược dùng vào việc kinh doanh í rên nhiều lĩnh vực khác nhau Trong lỉiựy lố, các

cơ quan bảo hiểm là cơ quan llụrc hiện chức năng kinh doanh dịch vụ Với phần thu, cơ quan n à y ' v ừ a dùng vào việc (rả liền hao hiểm, vừa pháI Iriến quỹ bằng cách đầu lư vào các lĩnh vực kinh lố, cho vay hoặc gửi vào ngân hàng, kho bạc d ể thu lãi Hoại dộn g này của cơ quan kinh doanh báo hiểm

dã dược Nhà nước ta Cịiiy (lịnh lại Điều 12 của Nghị định ÌOO-CP ngay 18/12/1993 của Chính phủ như sau:

" I Doanh ngh iệp bảo hiểm và lổ chức môi giới hảo hiểm đưựe phép

sử d ụn g vốn nhàn rỗi d ể dầu lư llieo các quy dị11 h của pháp luật

1 1

Bộ Tài chính quy định tỉ lệ vốn được phép đầu tư vào mỗi lĩnh vực

trên n h ằm đ ả m bảo cho doanh nghiệp bảo hiểm luồn duy trĩ được khả năngthanh toán"

Bảo hiểm, với bản chất xã hội của mình dã dóng vai trò ĩà nguồn

dộng viên, lạo nên sự bình ổn về m ặt tinh thần đối với nh ữ n g người bị rủi

ro, hoạn nạn Irên phạm vi toàn xã hội; Mỗi mộl người, mỗi một tổ chức đều

có quan hệ chặt chẽ, không Ihể tách rời với hoàn cảnh và xã hội Bao hiểm

tăng cư ờn g tính cộn g đồng và làm ch o mỗi m ộ t người cố thể kết hợp khá

năng củ a chính mình với khả năn g sức mạnh củ a cộng đổ ng Irong việc khác

phục nhữn g rủi ro Nhờ có sự san sẻ rủi ro giữa các cá nhân v à đ ư n vị tham

gia bảo h i ể m nôn nhiều thiệt hại về người và của đã được trợ giúp trang trải,

bù dắp làm ch o dời sống xã hội bớ l bị xáo trộn N hờ có bẫo hiếm, khi

người lao độ n g bị ố m đau, thai sản, tại nạn lao độn g và b ệ n h nghề nghiệp V.

V m à ngu ồn thu nhập của họ bị giảm sút hoặc mất hẳn, họ sẽ dược bù đắp

phần thiếu hụt dó từ quỹ báo hiểm xã hội dã lạo ra sự yên lâm ch o người

lao độn g trên p h ạm vi toàn xã hội

Khắc phục những tủi ro về kinh tế, báo hiểm góp phần lập lại sự cân dối mới về dời sống kinh lố cho người bị rủi ro cũng chính là lập lại sự cân dối mới cho nền kinh lố, xã hội sau các tổn thất đã xảy ra Đặc biệl, quỹ bao hiểm xã hội là mội hộ phận không Ihể thiếu dược Irong quá 1 rình hình thành, phát Iriổn và lổn tại lâu bền nền văn minh xã hội Vồ vai trò này Vlia hảo hiểm, Ang-ghen dã viếl: "quỹ sần xuất và dự phòng 'của xã hội dã và vẫn còn là cơ sư của mọi tiến bộ xã hội về chính trị và trí !uệ" ị3 1

Như vậy, đ ể dời sống củ a các cộng dồng dân cư dưực bình ổn, đê’ quá trình sản xuâì kinh doanh và lái sản xuâì xã hội dược diễn ra Ihưừng xuyên

và liên lục thì trong bíít kỳ xã hội nào cũng đều phai cỏ m ột nguồn vốn dự trữ dưới các dạ n g quỹ, Irong dỏ có quỹ bảo hiểm Khi kinh lố cà ng phái triển, dời sống càng cao thì nhu cầu về bao hiểm càng lớn Vì vậy, cỏ thô nói rằng, bao hiểm có vai trò như dộng lực thúc dẩy hoại dộng của các ngành kinh do anh dang lổn lại, 11Ó có lầm quan Irọng sống còn trong hoại dộng công nghi ệp và thương mại

2 M ọ t vài nét về bảo hiểm clAn sự ỏ niróc ta.

Bôn cạn h mội hệ lliống các văn bản pháp luậl quy định vổ h ảo hiểm

xã hội d ể hao vệ quyền lợi cho người lao động Iheo các c h ế độ há o hiểm Iihâl định thì mội hộ (hống các văn ban pháp luật quy định về báo hi ểm dối với các rủi ro khác cũng được ban hành d ể đáp ứng đòi hỏi Uụrc t ế của cơ

c h ế bao hiểm này Những rủi ro, lổn Ihấí dược bảo hiểm theo cơ c h ế này

(hường xay ra trong quá 1 rinh hoại dộng kinh doanh lliương mại Mặl khác, hoại d ộ ng cua cơ c h ế háo hiểm này mang lính chất kinh tloanli rõ rệt liên dược gọi là bẫo hiểm thương mại (Iheo thông lệ quốc lố)

Khác với háo hiểm xã hội, các quan hệ về bảo hiểm thương mại dược hình thành da phần dựa trên sự Ihoá thuận lự nguyện (trừ một số tnrờng hợp pháp luật quy định khác) giữa các chủ Ihế và khi hình (hành, nỏ làm xuất

hiệu quyền và nghĩa vụ llmộe về dời sống dàn sự cua người lliam giii nén loại hình này cỏn dược gọi là hao lìiểm dân sự I lầu liêl các nhà làm luậl của các quốc gia trên lliế giới đều cho rằng quan hệ híío hiểm llurơiìg mại phai dược hình thành liên cơ sơ I11ỘI hợp dồn g dân sự, hay nói cách khác, liơp dồng thin sự là plurơng tiện pháp lý (tể lừ dó c;íc chù Ihc lliiốl lập vói nhau môl quan hệ về hííọ hiếm Vi vạy, Irong Bộ Luậl dân sự của minh, các nước đổi! xốp hợp đổng bao hiếm vào hệ Ihông các hợp dồng dân sự cu (liê 'IVong dó quy định dầy đủ các yếu lố d ế ghi nhận và hao dam các quyền và nghĩa vụ cho các hên tham gia hợp dồng báo hiếm Chang hạn, Bộ luật dàn sự

và thương mại Thái Lan quy clịnli về hợp dồn g bao liiểm lại Điều 861 nhu sau: "Hợp đồng bầo hiểm là hợp dồng Irong đó một người dồng ý hồi Ilurờim hoặc tra một số liền trong trường hợp mất hàng hoặc xay ra bâì cứ mộ! sự cố nào 1 rong, lương lai quy định Irong hợp đổn g hao hiểm và người kia tlồim ý trả do việc dó mộl sỏ liền gọi là phí bầo hiếm"

Cho dến nay, Nhà nước la dã ban hành râì nhiều văn bán pháp luậ! đè

C ị u y định vổ bao liiểni IhươMg mại và vấn dề kinh doanh hao hiếm

Th eo quyếl định 179-CP ngày 17-12-1964 của 'núi tướng Chính phu

cơ quan bao hiểm nhà nước dầu liên (và duy 1111 âI Ihòi hríy giờ) dã được

1 hanh lập với lên gọi: Công íy Báo hiểm Việl Nam (Sau dổi thành T ổ n ” công ly)

Sau dó, dô’ phii hợp với sự phát Iriển của giao lưu quốc lô, và sự plúil lriC'11 của các Ihành phần kinh lê trong cơ c h ế kinh lố lliị I rường, !ig;ìỵ IH- 12-1993 Chính phủ IIước l;i dã han hanh Nghi định 100-CP vổ kinh (loiinlì h;io lìicm Tlico Nghị định này lliì "hoạt dộng kinh (loanh hao hiểm là vjòc doanh nụhi ệp bao hiếm chấp nhận rủi ro trôn cơ sơ người dược háo liiÍMii

d ỏ ng một khoán liổn gọi là pl)í hao hiểm dê doanh nghiệp bao liiéni hoi

Như vậy, lừ khi có Nghị định này, các loại hình doanh nghiệp bảo hiểm cũn g như các loại hình bảo hiểm khác nhau đã dược m ở rộng và phái triển.

Bôn cạnh Nghị định 100-CP ng à y 18-12-1993 c ủ a Chính phủ, một loại các văn bản pháp luật khác được ban hành đ ể hư ớng dẫn Ihực hiện Nghị định trôn và quy định chi tiêì về nhiều vân đề trong bảo hiểm thương mại:

- T h ô n g lư 4 6 - T C / C Đ T C ngày 30-5-1 994 của Bộ Tài chính h ư ớng dẫn thi hành Nghị (lịnh số 100-CP ngày 18-2-1993 củ a Chính phủ về kinh doanh háo hiểm

- T h ô n g lư số 4 5 - T C / C Đ T C ng ày 30-5-1994 củ a Bộ Tài chính quy clịnh c h ế độ quản lý lài chính đối với d oa nh nghiệp bảo hiểm

- T h ôn g lư 43 - T C /T C T ng ày 5-6-1995 của Bộ Tài chính hướng dẫn về

I h u ố d o a n h !hu đối với các hoạt độn g kinh doanh bảo hiếm và tái bảo hiểm

- Quyết định số 1235-TC/QĐATCNH ng ày 19-12-1995 của Bộ trưởng

Bộ Tài chính vổ việc lái báo hiể m bắl buộc

- Quyết định số 2 5 4 - T C /Q Đ - B H ng ày 2 5 -5 -1 9 90 củ a Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc cho phép Tổng công ty Bảo hiể m Việt Na m liến hành bảo hiềm tầu và 1 huyền viên

- Nghị định 1 15/1997/NĐ-CP ngày 17-12-1997 cua Chính phu vồ chố

đọ báo lìiốYn bắt buộc trách nhiệm dAn sự của chủ xc cơ giới v.v

Đặc hiệt, Bộ luật dân sự (dược Q uố c hội nước Cộn g lioà XIICN Viọi

Nam Ihổng qua ng ày 28/10/1995 có hiệu lực lừ 1-7-1996) dã quy định chi liêì về hợp dồng bảo liiếm làm cơ sơ pháp lý, cluiàn mực pháp lý mà khi tham gia lioạl đ ộ n g bíío hiếm các bôn phai tuíìn theo

TiCu biểu ch o lioạl dộng bao liiổm dân sự ờ nước ta là lioạl dộng t ủ a

Tổ ng Công ly B;ío hiểm Việí Nam (gọi íắí là Bảo Việt) Bao Việl chính lliức lioạl dộn g lừ ng ày 15/1/1965 theo quyết định số 179-CP-ngày 17-12-1964 của Thủ tướng Chính phủ Cho đến nay, 1 rai qua hơn 30 năm lioạl dộng và phái Iriến, Bao Viộl dã trơ thành mội lập doàn hao hiểm lớn mạnh nha! trong số các d o an h nghiệp kinh doanh hao hiếm ờ Việt Nam Tập (loàn này

hao gôm 62 cô n g (y, một chi nhánh bao hiếm trực lluiộc V í ì gần 200 van phòng bao hiểm khu vực Bao Việl liến hành gần 30 nghiệp vụ b;ỉo liiếni Irêii Cíi 3 lĩnh vực: lài sán, con người, trách nhiệm dân sự Ngoài ra Tổng

cô ng ly B;ÌC) hiếm Việl Nam còn lliiêì lập quan hệ lái b;í<) hiểm, dại lý háo hiểm với hàng Irãm c ô n ” ly bao liiếin có uy tín Irên th ế giới Iilur: L.l,oyd’s Commc reia l Union, AIG, CI GN A, UAP, G A N , S C O R R E , T o ky o Marinc YASUDA, M u n i u R e v.v Ngoài hoại độ n g của Bao Việl, ở nước la hiện

nay dã có một số cô n g ly háo hiểm khác dã dược cấ p giấy phép và dã llụrc hiện các hoại d ò n g ‘kinh doanh bao hiểm như: Công ty bao liiÔMi Iliiìnl) phó

1 lồ Chí Minh (Bao Minh), Côn g ly bao hiếm dầu khí (PVIC) là doanh nghiệp bao hiếm Nhà nước hạch loán dộc lập trực lluiộc Pctio Việ! Nam Công ly lái hao liiểm quốc gia Việt Nam (Vinarc) cùn g với rất nhiều Vãn phòng dại diện củ a các Công ly háo hiểm nước ngoài như: Anh, Mỹ, Đức, Pháp, Nhật Ban, Singapore, TI 111 ỵ Sĩ v.v (lược mổ' và hoại dộn g kinh

do anh háo hiểm lại Việl N a m

L A A Q a

-3 Khái n iệm , (lạc trưng và tính chất của bao hiểm.

Vổ m ặ t n g ữ n g h ĩ a : B a o h i ế rn là s ự biío <J;ím vồ m ộ t h i ế m h o a nliAl

tí ị 1111 có I hố xay ra

Nhìn nhận ơ góc dộ quan hệ xã hội thì b;ỉo hiếm là một quan họ m;ì

1 r o n g (ló m ộ ! h ê n hì n g ư ờ i t h a m giỉi híio h i ể m s a u khi đ ã d ó n g c h o hổ ir í Ta b hiểm mộ! khoản tiền (gọi là phí bao hiếm) sẽ dược bên bao hiêm hồi llnrờng hoặc Irả ch o mìnli mội khoan liền nliấl dịnli khi họ bị những lổn Ihríl tlo thiên tai hoặc lai nạn bất ngờ xay ra Như vậy, bao hiểm là mộ! biện

mà thôi; hoặc: mội người mua hao liicni vổ Irádi nhiệm dân sự của chù xe

cơ giới thì sự kiện gây ra lai nạn giao thông làm pliál sinh trách nhiệm dân

sự là sự kiện d ự liệu (chưa xay ra Irong Ihựe tố vào (hời điểm mua phí hiío hiếm)

- Sự xuấl hiện hay khô ng xuấl hiện của sự kiện hao lìiéni dã được (Jự liệu phải hoàn loàn khách quan

Người tham gia báo hiểm lhưò'11‘4 hướiití, lới mue đích là dược cơ quan bỉío hiếm Iran” Iriỉi trợ giúp về vật clìAt dối vui những ihiộl hại mìi mình gặp phai Và như vậy, nếu thiệt hại xay ra hì do lồi cô ý cua người dã (ham gi;i

b;ío hiểm (gây ra d ế được hao hiếm) mà cơ quan háo hiếm vẫn phai hổi Ihường thì qu á lình sẽ là hiểm hoạ đối với cơ quan hảo hiểm Vì vây, việc gíiy ra những thiệt hại phái là những sự kiện nằm ngoài ý chí chủ quan của người lllárh gia b ảo hiếm Một số sự kiện cỏ thể là nằ m trong ý chí chủ quan vẫn cỏ th ể được háo hiểm, nhưn g phái là sự kiện không do lỗi cố ý của người Iham gia hiu) hiểm Ví dụ: Sự kiện (hai sản

Xác dịnh lính chất này của bảo hiểm là cơ sơ đ ể xác định nlìững sự kiện nào mới dược coi íà thuộc phạ m vi bảo hiểm Trong llụrc lô" cua lioạl dộng hao hiểm, sự kiện được coi là khách quan nếu nó xảy ra do thiổn tai,

1 hám hoạ mộ! cách bất thường m à con người khô ng th ể lường tnrớc được

và hoàn loàn khô n g thể kiểm soát được T uy nhiên, các rủi ro xảy ra trong quy luật dời người về sinh, bệnh, lão, lử như là mộ t tiền định khó tránh khỏi dối với mỗi một con người vẫn được coi là sự kiện kh ách quan vì tuy ai cũng biết dược nỏ sẽ xay ra đối với mình nhưn g khi nào nó xảy ra, xảy ra như t h ế nào lại hoàn loàn n ằ m ngoài ý chí của con người

Bảo hiếm hao giờ cũng tổn lại các yếu tố: Rủi ro, chu yển dịch rủi ro

và chia nhỏ lổn lliAÌ

Hoại d ộ n g bả o hiểm bao giờ cũ ng n h ằ m khắc phục những rủi ro hằng cách chia nhỏ rủi ro của một người ch o nhiều người trên cơ sở cơ quan hảo hiểm d ùn g q u ỹ bá o hiểm (mà nguồn thu chủ yếu là từ sự đóng góp của những người tham gia bẵo hiểm) đ ể chi trả cho người bị thiệt hại Vì vậy hoại đ ộ n g báo hiểm bao giờ cũ ng hội lụ đủ 3 yếu lố sau đây:

+ Rủi ro: Là kha năng xay ra một lổn Ihíít tài chính Đ ây là nhữ ng sự

kiện dư ợc các hôn thoá thuận hoặc được pháp luật dự liệu trước

+ C huyển dịch rủi ro: T h ôn g qua hoại (.lộng bảo hiểm, một rủi ro

dược ch uy ển dịch lừ người tham gia báo hiểm sang cơ quan hao hiểm Việc

thu phí bíío hiểm từ người tham gia bao hiểm thế hiện rằng cơ quan hao hiếm dã d ứ n g ra chấp nhận những rủi ro vổ niìnli, nếu có xay ra với người

đã 1111!a bao hiểm Ví dụ: Chủ xc cơ giới phai gánh chịu Irácli nhiệm dân sư

về bồi llurờng những thiệl hại do hoại độn g của xc cơ giới gây ra cho những người khác nh ư n g việc hổi llnrờng này sẽ dược ch uyê n dịch cho cơ quan hao h i ế m ,n ế u người này dã dỏng phí bcỉo hicm về trách nhiệm dàn sự cua chủ xc cơ giới

+ Chia nhỏ tổn Ihấl: Th ô n g qua việc kỷ kết hợp đồn g và nhiều nguôi

Iham gia bao hiếm, doanh nghiệp bíío hiểm áp dụn g quy luậl số dông bù sô

íl đ ể thực hiện việc chia nhỏ lổn Ihấl Bằng cách này lổn lliấl của một người dược chia cho nhiều người gánh đỡ

4 1’lỉân biệt báo h iểm (lân sụ với bao hiểm xã Ỉ 1 ỘỈ và bảo hiểm y tế.

B;i() hiếm tlân sự dã XIIrú hiện lừ rai lâu Irên llic giói nlurng cho đốn nny vẫn cliưa cỏ lên gọi lliống Iihấl vổ nó Có một số nước gọi nó là b;io hiếm rủi ro vi loại bao hiếm nảy chỉ hao hiếm khi người ihani gia bảo hiểm gặp rủi ro bfú lliường Xcl vổ mục đích kinh lô thì lính kinh doanh của loại hảo hiếm này hết sức rõ nót (nếu so với các loại háo hiểm khác như h;í() hiếm xã hội), đ ổ n g Ihời mục (lích của I1Ó da phần là báo hiểm những rủi ro Irong quá trìnli sản X LI rủ kinh doanh, I h ư ơng mại của người tham gia bao hiểm nên CÒ11 dược gọi là bao hiểm kinh doanh, ơ nước la hiện nay vẫn còn dùng tliuậl ngữ "hao hiểm nhà nước" (Bao Việl) d ế chí loại bao hiếm này

Đa phần các qu an hệ cua loại hao hiểm này đều dược hình thành lừ ý chí lự nguyện ca m kết của các chủ thế (trừ một số (rường liựp uhẳm bao vệ quyền lợi ch o người tliír ha mà pliáp luậl có qui định khác) Tính chất này dã dược Nhà nước la llùra nhận và qui định (rong các văn ban pháp luật Clũíiiglĩạii:

Tại Điều 571 Bộ luật Dân sự củ a nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Na m qui định: " H ợ p (lồng hảo hiểm lả sự thoả thuận giữa các bên N g u y ên lắc này sẽ được cụ thố hoá trong Luật kinh d o anh bảo hiểm của nước ta (Tại Điều 12 - Dự Ihẩo lần thứ 11 - Luật kinh do anh bảo hiểm cỏ qui định

"Người yêu cầu báo hiếm và người hảo hiểm sẽ giao kết hợp đổng háo hiểm Irôn cơ sơ cổng bẵng, lự nguyện và dôi bôn cùn g cố lợi thông qua Iham khao ý kiến và khô ng trái với lợi ích công cộng

Các do anh nghiệp bá o hiểm và các lổ ch ức khô ng dược ép buộc những tổ chứ c và cá nhân kliác ký kết bâì kỳ hợp dồng bảo hiểm nào, Irír những hợp đồn g bao hiểm do pháp luật bắt buộc phải ký kêì"

Khi các hên chủ thể đã tự nguy ện thiết lập với nh au mộ t quan h ệ bao hiểm, nó sẽ làm xuất hiện quyền và nghĩa vụ thuộc về đời sống dân sự của người tham gia Như vậy, quan hệ bảo hiểm này thực chất ỉà hệ q u ả củ a mộ! hợp đổ n g dân sự Hay nôi cách khác, hợp dồng dân sự về hảo h iế m là

p h ư ơ n g tiện pháp lý đ ể từ đỏ các chủ lliể thiếl lập với nhau một quan hệ bảo hiểm Bộ luật Dân sự nước la đã qui định lương đối cụ thể vê hợp dồng hảo hiểm Trong đ ỏ đã ghi nhận và bảo đ ả m các quyền và nghĩa vụ c h o các hên Iham gia hợp dồng bả o hiểm Dựa v ào các yếu tố trên (lính lự n g u y ệ n llioả thuận, c ơ sơ pháp lý, quyền và nghĩa vụ) thì loại hảo hiểm n ày còn dược gọi là hảo hiểm dần sự

Ị

Như vậy, có thể hỏi háo hiểm rủi ro, bảo hiểm kinh doanh, b ảo hiể m thương mại hay bao hiểm dân sự đều !à mộl Dù dưới-lên gọi nào thì hán chất của loại bao hiểm này dổu là hiện ph áp chia nhỏ lổn tliấl từ một người hay một số ít người cho nhiều người khi có rủi ro bất thường xẩy ra

ở các nước lư bần hoại dộng kinh doanh bả o hiếm dân sự hốl sức phái triển và lính kinh doanh, mục đích lợi nhuận dược đặt lên hàng đầu Vĩ Ihố hoạt dộ ng vổ bao hiểm (lân sự còn được xem như là một hình thức lích

luỹ lư h a n Các công !y bao hiểm nắm giữ mộ! số lượng vốn rất lớn liên kê! với các nhà lư bán ngân hàng d ể đầu tư vào các lĩnh vực lìm kiếm lợi nhuận

Ớ nước la, hoạt động háo hiểm dân sự cũng là mội hoạt d ộ n g kinh doanh, hạch loán kinh tế Song, m ục đích bao trùm là phục vụ quá trình sán xuất và dời số ng xã hội Hoại d ộ ng bao liiổm dân sự là sự kêt hợp hài lioà giữa tính kinh doanh và lính nhân đạ o cộn g đồng nh ằm mục đích ổn định đời sống xã hội cũng như lạo điều kiện cho sán xuấl xã hội dược liên hành một cách hình thường Vi vậy, hoạt độn g bảo hiểm dân sự ở nư ớc la nhất thiết phái luân thủ các yêu cầu sau đây:

Yêu cẩu thứ nhất: Chỉ bá o hiểm nhữ ng rủi ro khô ng lường trước được.

Mục (lích của vấn dề bả o hiểm là nh ằm đối phó với nhữ ng thiệt hại xáy ra ngoài ý m uốn con người Vì vậy, chỉ những rủi ro nào ho àn toàn bất

llurờng, con người không thể ngờ lới hoặc khống lliể khống c h ế dược mới

thuộc phạm vi hao hiếm

Ycu cíùi này nhằm ngăn chặn sự lạm dụng của người tham gia báo hiOm, tránh việc họ ký kôl hợp đổ n g d ể báo hiểm cho các tài sần c h ắ c chắn

bị hao hụt, hư hỏng, hàn g hoá kém p h ẩm chất Chính vì thô, khi tham gia hợp dồ ng báo hiếm, người tham gia hảo hiểm cố nghĩa vụ khai b áo Irung thực với hên nhận b;ío hiểm về phẩ m chất củ a tài sản dư ợc bảo hiểm Đ ổ n g thời hên nhận b:ío hiểm phai xác minh kỹ sự khai Báo CIUI người tham gia hao hiểm trước khi ký hợp dồng

Ngoài ni, yêu cầu trên còn nhằm m ục đích buộc người lliani gia biỉo hiếm phai luôn luôn lích cực trong việc hảo vệ đối tượng b ảo hiểm , tích cực Iroiití, việc tìm và tlụrc liiện các biện pháp đồ phòng thiệt hại, ngăn ngừa và hạn c h ế lổn lliâì khi rủi ro xay ra Những nội dung trên ciui yêu cầu này sẽ

+ Nhữ ng Ihiệl hại do lỗi cố ý c ủ a người tham gia bả o hiểm.

Yêu cầu Ihứ hai." Không dược biến bảo hiểm thành p h ư ơ n g tiện dê’

người tham gia báo hiểm Ihực hiện m ụ c đích trục lợi Đ ể đáp ứng đư ợc yèu cầu này, hoạt dộ n g bao hiểm dân sự phái tuân thủ ba n gu yên tắc sau dây:+ Phai cỏ quyền lợi cỏ th ể hảo hiểm: Th eo n gu yên tắc này, người lliiim gia bao hiểm phai có qu yền lợi cố thể báo hiếm dược Irong dối lượng cua hợp d ồn g hao hiểm Nghĩa là, khi một hợp đổ n g hảo hiểm dược ký kết, hợp d ồn g dỏ chỉ dược coi là cỏ hiệu lực pháp luật nếu người tham gia báo hiểm thực sự cỏ mộ! quy ổn lợi hợp pháp đối với đối lương hảo hiểm Ví dụ: Nếu đối lượng củ a báo hiểm lả một tài sản thì người tham gia bá o hiểm phái cố qu yền sơ hữu, hoặc qu y ền sử dụng dối với lài san dỏ

+ Thực hiện quyền t h ế nhiệm:

T he o n guy ên tác này, sau khi bổi thường cho người yêu cầu ba o hiếm những lổn 1 li rú do người kliác gây ra, người hao hiếm cỏ quyền thay thê" người yêu cầu b;ío hiểm d ể khiếu nại người dã gây ra lổn thất yêu cầu người dỏ hoàn lại liền cho minh trong phạm vi số tiền dã bổi thường Người yêu cáu b;ỉo hiểm phai ch uy ển quyền th ế nhiệm ch o người báo hiể m d ể họ thực hiện qu yền khiếu nại dối với người thứ ba Nếu người yêu cầu bảo hiểm làm giam quyền lợi hoặc khôn g ch u y ển quyền t h ế nliiệrn thì người b;io hiểm cỏ q u yền lừ chối một phần hoặc loàn hộ việc bồi thường

+ Không bổi Ihường nhiều hơn quyền lợi báo hiểm

T h e o nguy ên tắc này, sau khi tổn thất xẳy ra, người được bá o hiểm phai và chỉ được dưa vồ trạng thái tài chính như khi tổn thất ch ưa xay ra Người tham gia bíío hiểm khôn g thể được hồi thường nhiều hơn q u y ền lợi báo hiểm mà họ có Vồ vấn dề này, trong Điều 40 của Dự thao 1 1 Luậl KDB11 dã có qui định: "Trường hợp bao hiểm trên giá trị không cỏ sự gian lận thì giởi hạn trách nhiệm là giá trị thực tế của (lối tượng dược háo hiếm Nếu người fham gia hao hiểm ký kết từ hai hợp dồng trơ lên với những người háo hiếm khác nhau đ ể báo hiểm cho cùng một tài sán (gọi là bao hiểm trùng) và lổng số tiền vượt quá giá trị b ẳo h iể m thì khi có tổn thất, !ấ!

trị báo hiểm Nếu một người đã bồi thường loàn hộ thì có qu yền yêu cầu những người cùn g báo hiểm khác dỏng góp phần liền Hổi thường theo tỉ lệ lương ứng với số tiền hảo hiểm mà người đó đã nhận

Yru cầu ihứ.ba: Q u y ền lợi và nghĩa vụ của các bôn tham gia hao hiểm

dân sự phai lương xứng nhau

Đ ày là một dặc trưng nổi bại của qu an hệ dân sự nối chung Đặ c trưng này là một Irong những yêu cầu dối với bảo hiểm dân sự dã trơ thành một trong nhữ n g yếu lố phan ánh sự khác biệt giữa bầo hiểm dân sự với các loại hao hiểm khác

Th e o yêu cầu này, một tổ ch ức hay cá nhân nào đỏ muốiĩ được bao

hiếm Ihì phai líì người cỏ Iham gia hảo hi ểm hoặc là người được ha o hiểm

Mặl khác, tính lương xứng về qu yền và nghĩa vụ còn dược thể hiện ơ chỗ

m ức đ ược bao hiểm phái tương írng với m ứ c đón g góp hảo hiểm Người

11ỈÌO dỏn g phí hao hiếm vói mức ca o thì khi xay ra rủi ro sẽ dược h ư ơn g tiền bao hiểm ca o và ngược lại

B:ío hiếm dân sự có một số đặc Irưng sau đây:

- Bao hiếm dân sư dược coi là một ngành kinh lố trong nền kinli lê quốc dân Q u á trinh hoại dộng của háo hiểm dân sự là quá trình hình thành hàng loạt các quan hệ xã hội, là sự lác độn g qua lại giữa các chủ thể Đô quá trình hoại d ôn g này đúng với dịnh hướng của mình, Nhà nước phai lác dộn g lới nó lliổng qua việc qui dinh bằng pháp luậl Vì vậy, hao hiểm dân

sự hao giờ c ũ n g dược xác định bơi một hệ thống các qui ph ạm pháp luật do Nhà nước han hành, Irong đó qui định vồ nhiều vấn dề khác nliau như: Tiêu chuân, diều kiện dối với doanh nghiệp háo hiểm, plụìm vi hoạt dọng, của các (loanh nghiệp, cơ sơ pháp lý d ế Ihựe hiện hoại động bảo hiếm, nguồn tlui trong kinh d oa nh híío hiếm, phạm vi b;ío hiểm, C|iiyồii và nghĩa vụ của các bôn trong quan hệ bíío hiểm dân sự v.v

- Với góc độ là một ngành kinh lố, hao hiểm dân sự trước hốt mang mục đích kinli lô" Đ ồn g thời, với góc độ là 111ỘI ngành hảo hiếm, nên nó còn

m ang lính dịch vụ xã hội Tuy nhiên, nếu trong hảo hiểm xã hội, mục đích

xã hôi cao hơn m ục (lích kinh l ế lliì (rong hoại dộn g bao hiểm dân sự ltn.il kinh lố lại ca o hơn lính xã hội Qui luạl của quan hệ kinh lố* nhất là trong

cơ chê một liền kinh lố hàng hoá luôn đòi hỏi lính lự do, lự nguy ện và bình dâng của các chu thể Vì vậy da phần các quan hệ hao hiểm dân sự đều được hình lliàiih lừ loại hình bíỉo hiểm lự nguyện Dù rằng, trong bao liiểni dân sư vẫn có loại hình hao hiểm bắt buộc nhưng chỉ (tược đặt ra Imng những Irường hợp cần pliái bảo vệ quyền lợi hợp pháp ch o người lliír ha Đối lượng Ihíim gia loại hình bao hiểm lự nguyện là bíìì kỳ ai nêu họ có nhu cầu b;lo hiểm T r on g khi dó, ờ loại hình báo hiếm hát buộc llii dối lượng

tham gia bao hiểm do pháp luật qui định Đỏ là các cá nhân, lổ chức thường

có nguy cơ làm phái sinh một trácii nh iệm dân sự về hổi thường thiệt hại dôi với 111»ười k h á c Ví dụ: chủ xc cơ y.iới hì người huôc phai đóng phí báo

hiểm (theo qui định của Nghị định 3 0 - H Đ B T ngày 10/3/1988 của Hội dồng

Bộ trưởng về c h ế đ ộ bảo hiểm trách nhiệ m dân sự của chủ xe cơ giới)

- Nguồn tài chính của ho ạt độn g bả o hiểm dân sự được hình thành lừ nhiều yếu tố kh ác nhau (như: vốn củ a từng do anh nghiệp của hiểm, các nguồn thu trong hoại độ n g của do anh nghiệp) và lạo thành vốn hoạt dộng kinh doanh bảo hiểm của lừng doanh nghiệp bảo hiểm Tu y nhiên, là một ngành kinh doanh nên mục đích kinh tế củ a hoạt độn g bả o hiểm dân sự bao giờ cũ ng phái h ư ớng lới lợi nhuận Vì vậy, nguồn tài chính dùng d ể bổi

t hường cho người dược bảo hiểm khi họ gặp rủi ro chủ yếu là do người tham gia hao hiểm đóng góp (phí háo hiểm)

- Đối tượng của báo hiể m dân sự bao gồm: tài sản, con người và 1 rách nhiệm dân sự Iilurng Irách nhiệm dân sự chính là trách' nhiệm hồi thường khi gây ra thiệt hại về lài sán hoặc về sức khoẻ, lính m ạ n g củ a người khác

Vi vậy, về thực chai, dối lượng của hao hiếm dân sự gổm- hai vấn để: con

người và lài sản củ a họ T h ô n g qua việc xác định các yêu cầu và phân lích, (tánh giá các dặc trưng cơ híín cua hao hiểm dân sự, ch ún g la có Ihế đưa rít khái niệm về háo hiểm dân sự như sau:

Bíío hiểm dân sự là lổng hợp các hoại dộ n g kinh lố được Nhà nước xác định và diều chỉnh hằng các văn bản pháp luật trong dó quan hệ hảo hiểm dược liình thành thông q u a việc ký kết các hợp đ ổ n g bảo hiểm giữa doan h ng hi ệp bao hiếm với người tham gia bảo hiếm n h ằm tạo ra mội nguồn lài chính dược huy d ộn g lừ các cá nhân, đơn vị tham gia hảo hiểm đế bồi thường hoặc hù đắp nhữ ng lổn thất, lliiệl hại do thiên nhiên, tai nạn bất ngờ gây ra

Bầo hiểm xã hội là một loại quan hộ xã hội được điều chính bằng các văn bán pháp luật lliành một c h ế độ pháp lý về bảo hiểm xã hội nhằm dám bảo an loàn về đời sống củ a người lao dộng bằng các h cơ quan bả o hiếm dùng nguồn tài chính là quỹ báo hiểm xã hội đ ể Irợ cấ p vật chất cho người dược hảo hiểm và gia đình họ trong những trường hợp người được bảo hiểm giảm hoặc míít thu nhập bình thường do ố m đau, thai sản, lai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp, ngliỉ việc do hết tuổi lao động

Báo hiểm y lố là I11ỘI phạm trù kinh tố dược Nhà nước điều cliỉnli hằng các văn ban pháp luật nh ằm bao đảm an loàn vồ dời sống ch o người lao độn g nói riêng và mọi người dân nói ch un g bằng cách các cơ quan háo hiểm dùng nguồn tài chính là quỹ báo hiểm y t ế đ ể t r ạ c ấ p thuốc men, khám, chữa bệnh và các dịch vụ y lố khác cho người tham gia hảo hiểm khi

họ g ặp rủi ro ố m đau, bệnh lật

Chúng ta có thế phân hiệl sự khác nhau giữa biío hiếm dAn sự với hao hiểm xã hội và bao hiểm y tế hằng việc so sánh llico bầng liệt kê sau dây:

g ồ m Cií chi p hí C|u;ín

lý và lợi nhuận cho doanh nghiệp b;ío hiểm Mức phí bao hiếm do các doanh nghiệp lính và xác định

Râl nhiều loại bảo liiểm, hao gồm bíỉo hiêm các tổn lliât lliiệl hại về thfin Ihể, tính mạng, lài Síín, Irách nhiệm dân sự, trách nhiệm I|u;'m lý

Vốn độc lập llico lừng doanh nghiệp riỏng hiệl

Nuuồn liình lliìinh:

Bao gồm vốn điồu lệ của doanh nghiệp có trước khi 1 hành lập, lãi trong hoạt dộn g kinh do anh và các hoại độn g khác của doanh nghiệp bao hiếm Vì ih ế vỏn phụ thuộc vào hiệu qua kinh doanh của lừng doanh nghiệp

Thiên về dam b;ỉo Giông h;í()

Mừc phí cỏ dịnh dã Do luâl định.dược pháp luật vồ người laoBHXI! qui (lịnh: dộng tlóimNgười sứ dụng lao 1/1 Imiiỉi, sốđôn g phai dóiiy 1-5% 10% long

so với lổng C Ị I Ũ lươn”lương ngưừi lao c l o C ( 1 qiuiịi

tlộng phai dong 5% sử tlụn g lao

so với lương hàng dô 11 li đonu

gúp-The o năm chê độ

dã dược Nhà nước qui định: Trợ cấp

ốm đau, thai san, lai nạn lao độn g và hênh nt>hé nghiệp,

lử luAÌ, hưu Irí.

Vốn thống nhất tlo Nhà nước quan lý theo c h ế dô lài chính của Nhà nước dối với CỊ11Ĩ hao hiếm xã hội

Nguồn hình ihànli:

Bao gồm: thu lừngười sử dụn g lao dộng và nạ,ười lao dỏng, hỗ trợ từ ngàn sách Nhà nước Thu thông qua % lương của người lỉio độiig

và % lổng CỊIIÌ lư ơ ng của người sử dụng líH) dộng Vi Ihố vốn

Vân dề cíìn

so sánh

Bao hiểm dân sư

Bao hiếm

xã hôi

B;ío hiếm

V tốBôn háo Doniili nghiệp dã Các lổ chức, d(tn vị Các lổ c hứchiểm dược cơ quan có của Nhà nước được hao hié'111 V

tham quyền cua Nhà giao nhiệm vụ !hực lố thuộc họnước thừa nhận có hiện việc bao liiểm thống

đủ liêu chuAn và nham lliực hiện chức CỊiian V lốdiều kiện dê’ lioạt Híìng xã hội cua Nhà của N11; 1clônu c* kinh doanh nước (Không có lổ 11 ƯỚC

h;ío hiếm (có ca chức, tlonnh nghiệp

- Bên mua doanh nghiệp nước nước ngoài)

Là người phai nộp và người str dụn g Niuròic? l;iocho doanh nghiệp lao động phai đóng dỏn g v;ìhao hiếm một khoan phí bao hiềm phần người suliền (gọi là phí hiío trăm so với lương dụng laohiếm) mà khoan liền hàng Iháng hoặc động

dó lu ỳ thuộc vào lổng CỊUĨ lương

lừng hợp đổn g cụlllổ

- XÓI llico ý Đít phẩn là lự Đa pliầii là b;il buộc Đ;i plian l;ì

gia Là hên mua hao hội híil buộc: Người Là người lao

- Bên dược hiếm hoặc là người sử tlụntí, lao độniỊ là dỏ nu

Trong háo hiếm hiếm nhưng khôngdân sự bắt buộc: Bủn phai là người đượcnniíi hảo hiếm dù hao liicin và cũngkhông phai là bôn không phííi là ngườiđược hao hiếm cỏ quyền lợi được Tron li lỉlừi

- Sự kiện bíìo có quyền lợi được liiêm c<) 1 ho

Có thố x;íy ra hoặc mội qui luậỉ CIKI dời

•- Thói diêm Thời hạn nliâì định Plútl sinh lừ khi Theo lliòiphút sinh III ỳ l l i co lừllg, ÌHÍỊ) người lao dộn g (10111» hạn Iilũlhiệu lực b;ỉo (lổnH b;ín liiêm cu phí hán liicm lấn định

lìicm lliê Iliẹu lực báo ilriu liên va lòn lại

h i ế m llieo hiệu lực suốt CIIÒC đời ho (lrìrcua hợp clồ 11H, Klii mộl số loại hình hííohôi lliời hại) dó sẽ hiếm 111 íì pháp lufilchâm (lứl 11 iệ 11 lực có (|iii (lịnh khác) Mang lính

(lược hao Khác nhau giữa Mỗi ngưòi 1 a o dông phí ỉ i n ằ m

hiểm, tuỷ thuộc vào ngang nhau theo lliời h ạ n báomức phí hao hiếm lừng c h ế đ ộ bao hiếm)

và diều kiệu báo hiểm Iiliâì c l ị n h

l i i cni

CIIƯƠNC II

N I I Ủ N í ỉ Q U Y Đ Ị N H ví? IIỢP ĐỐINIÍỈ HẢO HIÍÌM

TRONC, H ộ L U Ậ T DÂ N s ự V l f l N A M

I Q U Y Đ Ị N H C H U N ( Ỉ v í t IIỌp Đ ổ N ( ỉ IỈẢO Ỉ U I M

1 Khái niệm hợp (lồng bao hiểm.

'lại diều 571 Bộ Luậl Dân sự (BLI)S) dã quy dịnli:

"Hợp dồng háo liiêm là sự llioíí thuận giữa các bôn theo dỏ bên tmia biío hiểm phai dón g phí báo hiểm, còn bôn bao hiểm phai trá mộỉ khoán liền háo hiêm cho hôn (.lược híío hiểm khi xay ra sự kiện ha o hiểm"

Có thô nói, hợp (.lồng bao hiểm là một dạng cụ lliô cu a hợp đố n g dân

sự nôn muốn có hiệu lực pháp luật, hợp đổng háo hiểm c ũ n g p h ai llioá mím (lầy (-lủ t ác: (liổu kiện mà pháp luậl (lã yêu Cíiti dối vơi I11ỘI hợp (.lổng (lân sự

có hiệu lực pháp luậl Đỏ là các diều kiện dối với clni lliố, (liều kiỌi) vổ Iiỏr dung, hình ihírc cua hợp dồng v.v

Nlitr vạy dựa vào sự lỊiiy (.lịnli cua pháp ỉuạl, các bên llioá llniân ilé cùng nhau thiốl lập một C ị u a n hệ, trong dỏ mọt bên có nyjììa vụ pliiỉi ilóim phí còn bôn kia có nghĩa vụ phai Iní một khoan liền nhai định

Từ Iilỉững kliía canh Irèn, cliúnụ la thày rằng, khái niệm về hợp dong bao hiếm phai dược xem xỏl Iheo nhiều phương diện khác nhau

Th eo p hư ơn g diện khách quan Ihì: hợp dồn g hao hiếm là sự q u y (.lịnh bằng pháp luâl của N lin nước dể x ;V (.lịnh các yếu lố liC'11 C|iiaii lới (.;uá li ì nlt hoai dộ n g h;ío liiêm dàn sự nhằm (|ii;i dó ghi nhận và b;ío d am qtivcii v;i nghía vụ của các liên cliủ llié Imng các (Ịiian hè vổ hao liiém dân sự

Th eo plnrơng ciiỌii chu t|i:an lliì: hợp (.lổng b;io liiêm líì 111ÒI 1111 an Ik' cỉân sự, trong dỏ các hên llioa lluiận (lê di đến việc cam kê! cùng nhau ihực lìiện các quyền v;ì nghía vu (lôi với nhiiti Imiiịi linh vực háo liiêm.

2 D ặ c điểm cua họp (lổng bao hiểm.

Bên cạnh những dặc tnrng ch un g của hợp đổn g dân sự, hợp đống báu hiếm còn có nhữn g dặc điểm riêng biệt Chíing lôi chỉ trình bầy một sô đặc (liêm cơ ban sau dây:

2 1 H ọ p (lổn g b à o h iể m là h ợ p d ồ n g c h u y ể n (lịch r ủ i ro.

Nlur clnmg la dã hiốl, hợp dồng báo hiốm hì plnrơng tiện d ế các hèn llìiêt lập với nhau một quitn hộ mà nội dung chu yếu là chuyên dịch rủi m lù' hên mua b;ío liicm sang hên hiío hiểm

Mục (lích cua các bồn lliíim giíi Irong da sổ các hợp dồng dàn sự đổi! nhằm thiôí lập m ội C|ii;m hệ tlân sự đố qua dó llụ rc hiện Cịiiá Irìn li liỉH) cỉổi lợi ích vật chất nliơiig Irong liợp clồn‘_> báo hiểm, bên mua biío lìiêii) nhằm lliông qua CỊUÍIII hộ bíìo liiem dó dạt dược sự an (oàn, hình ổn về lĩnh tìạny kinh lố của niìnli trong những Inrờng hợp xuâì hiện rủi IX) gây ra lổn thâì, lliiệl hại về lính mạng, sức khoe cu;i chính mình cũng nhu' cua người khác

mà minh là người phai gánh chịu trácli nliiệm hồi lluròiig lliiệl hại Mịii khác, liợp d ồ n g bảo hiểm còn là plurơng liện pliáp lý của quá trình lioạl (tòng kinh (.loanh b;ío lìiểni Thô n g (Ịiia việc ký kốl hợp (lồng v;ì nliiềti người lliam gia bao hiếm, doanh ngliiệp bao hiếm áp d un g quy luật sô đông bu sò

íl đê 1 hục hiện việc chia nhổ lổn Ihrú Bằng cách này lổn lliâì củ;i I11ỘI người được cliiiì cho nhiều người gánh dỡ ỉ lay nói cách khác giữ đ uơ e sự hình ổn

vồ mặt kinh lố của lìgirời gặp rủi ro là do cộng, dồng những người tham i>i;i hao hiếm, vì liọ là những người dỏn g góp nguồn lài chính Ihông qua việc niua phí bao hiêm Tuy nhiên Ironiỉ, dó doanh nghiệp báo hiêiii (.lóng vai Im

là người tập Irung nguồn lài chính lừ cộng dồng tham gia bao hiêni thônu qua quá trình lioạl động kinh doanh hao liiém cua mình.

Như vậy, với dặc điểm liên, hợp dồn g biío hiêm Iiumg lính cộng clổni» línli xã hội c a o hơn rất nhiều so với các hợp đồng dân sự khác

2.2 ỉ ỉ ọ p đ ồ n g hào liiểin là m ộ t ( lạ n g h ọ p d ồ n g có íliéir làện.

Trong llụrc lốCIIÒC sông, luỳ lluiộc vào UÌ11Ỉ2, trường hợp cu 1I1C' mà (.'úchên 1 ham gia quan hệ thin sự cỏ thò’ llioiì thuận với nhau về mội sư kiện (.10khi nào sự kiện dỏ xưâì hiện các hên mới phai llụrc hiện nghĩa vụ hoặc được phép c h ấ m (lửl nghĩa vụ dối với nhau Các hợp dồng được liìnli ihànli trong nhữn g trường liợp này dược khoa học pháp luạt dân sự gọi là luĩp

đố n g cỏ điồu kiện

Đ ể nAiig cao lính sál thực của pháp luậl, dồng thòi lạo diều kiện thuận lợi cho các chủ thế khi họ tham gia và thực hiện các giao" (íịcli dân sự, các nhà làm luậl ơ lìirớc In díi dự liệu: " Trong những I n r ờ n g liợp các h ỏ n có llioỉí thuận về điều kiện phát sinh hoặc Iniỷ bo giao dịch ilâiusự 1 hì khi diều kiện dó xay rn, giao clịcli ilím sự pliál sinh hoặc hị huỷ bỏ" (Điều 134- BLDS)

Dựa vào các diều luật Irên, giáo trĩnh luậl dân sự của trường Đại học Luậ! i là Nội dã dưa ra một định hướng vé hợp đồn g có diều kiện như sau:

"I lợp d ồ n g có (liổti kiện l;ì những hợp dồng mà khi giao kết , hèn cạnh việc íhoíl thuận vồ nội du ng chính cửa hợp đồng, các bòn còn lhoan tlniíin

x á c đ ị n h v ổ I11ỘI s ự ki ệ n ỉà đ i ề u ki ệ n đố khi n ỏ Xíỉv ra, h ợ p đ ổ n g m ớ i (.lược

thực hiên hoặc phai châm dứt." (Xem Irang 105- lập 2 Giáo (tĩnh luàl tlàn

sự - Đại học Luật Mà Nôi- Nhà xuất hiii) Côn g an nhân dân 1997)

TỈ1CO điều kiậl và tlịiili nghĩa (rên iliì sự kiện í.lược coi là (liổi! kiện cua hợp d ồ n g gồ m có 2 loại sau:

L o ạ i thứ n h ài: Đ ic u k icn ilo litVỊ) ilõ iiịi duưc lliự c hiện.

Đôi với nhữn g liợp (lổng mà các hổn ch 11 lliế có tlnní Iỉ 111Ạ11 về loạidicu kiện này Ihi 1 uy hợp (lồng t!ã được ký kêl và dã có hiệu lực pháp luậl

n h ư n g c á c h ê n h o ặ c m ô i t ro n g c á c b ê n c h ư a pliííi llụrc l iiện ngliKi VII h ơp

dóng, chII11 u nào sự kiện mà các hên đã iIkkÍ lluiậii chưa x;íy ra I lay nóicách khác chỉ khi nao xuâì liiện sự kiện như dã llioiỉ Ihuận thì các bên lioặc

111ÔI Irong các bên mới hiil dầu llitiv hiện iighTn vụ hợp dồng Nếu ỈK't llio'i hạn cua hợp dồuu mà sự kiện Vẫĩ 1 chưa Xíív ra lliì liơp dồn g coi Iilur chấm

(lứi.

Loại llur Inii: Điều kiện clê cliiìm tiứl hợp đồng

Nêu các hên đíi llioíí thuận về loại diều kiộn này Ihì luy ilonu d;mí> dược thực hiện và mặc (lầu chưa hết 1 hòi hạn mà sự kiện dó (lã X11 f'J hiện lliì họp dồ n g vẫn cluợc coi là chấm díri Tại thời dicm xuất hiện sự kiện 1 rê* 11 các hci) không phái llurc hiên Iigliìa vu clto nhau lũni m;ì chí

!hnnh loán phần hợp đồ!)” cin lliực liiện

Với hai loại diều kiện liêu llii hợp dồng hao liicm là mội hợp doiiu co

di ổ II kiện ổ' !oại Ihír nhất Tức là việc I hực hiện nội đu n g chủ yêu của hợp dồng háo liiéni (chuyển dịch IIIi ro lù' người lluiiii giíi hao hiếm sang hên nhận bíío lìiêni) chỉ phai liên hành khi XIIrú hiện diều kiện dã llioá Ihuíui

I lay nói cách khác, dôi với hợp đồ n g báo liicm, bên Iilụm biío hiếm chí phai chi tra số liền bao liiem, bồi ■llurờng lliiọi hại (lỉtực hiện nghía vu hợp tluii” ) khi có sự kiện hao lìiêm X í í V ra gíìy lổn lliấl cho hên dược h;í() liiêni (dì nhiên, SƯ kiện h;ío liiêni (ló pliíli xay ra lron» lliời hạn có hiệu lực ciiíi hợp dồn ụ, bao hiêni)

Như vậy họp dổng háo liiêm có hiệu lực kê lừ Ihời ctièm iiino kcl (lược xác định Iheo ngíìy (lã lìlii Ironu văn híìii hợp dồn g (hoặc iiiây cliứnu

3 *

nhận bao hicm) Iilurng bên hỉio hi ém chỉ llụrc hiện việc Iní liền bao liiCm Ihco hợp đồ n g khi sự kiện hao hiểm x;íy ra.

2.3 I I ợ p d ỏ n g b ả o h i ế m c ó Hì ế lờ h ọ p (lổng vì lọi ích c ủ a ÌĨRỈCỜÌ t h ứ ha.

Thôn g Ihường, khi một cá nhân hay dơn vị tham gia một hợp d ồ n g bíío hiểm đồn Iiliằm bao hiểm về những rủi ro xay ra cho chính minh Tuy nhiên, cỏ Irường hợp họ 1 ham gia báo hiểm đ ể b;ío hiểm rủi ro c h o người khác Ví dụ: Cha, mẹ ký kôì.hợp dồng d ế hao hiểm lính mạng, sức klioe cho con cái hoặc chủ xc cơ giới mua báo hiểm về Irách nhiệm dân sự

Như dã Irìnli bầy ()' phần Irước, hợp d ồn g hao hiểm hao giờ c ũ n g dược giao kêl ụiữa hai hên chủ 1 hố: Bên háo hiếm và bên m ua báo hiểm Vì vậy khi cỏ sư kiện bao hiểm xuấl hiện (hì chính hên m ua báo hiểm là nuunic?dược bao liiếm Đôi với những hợp dồng háo hiểm ch o người thứ ha Iliì

(ham gia giao kốì hợp dồng vẫn chỉ là hai bên chủ thế nhưng khi sự kiện

hao hiếm xay ra Ihì người hư ơng klioíỉn liền bao liicni là người Ihú b;i chứ không phai là hên mua bao hiểm

'lại khoan 5 Điều 405 - Bộ luậl dân sự dã xác (lịnh: "I lợp d ồ n g vì lợi ích ciia người lliứ ha là họp tlồní!, mà các hên lliíim gia giao kết hợp dồ nu dổi! phai llụrc hiện nghĩa vụ dó"

Tr ong những Inrờng hợp đã lấy ví dụ Irên, hôn mua bao liiém có n;j,líì;i

vu phai d ỏn g phí h;ío hiêni, bên bao hiếm có nghĩa vụ pluíi ch ấp nhận mi IX) như ng bên dược báo hiếm lại là người khác Vì ihố, hợp dồn g b;lo liiOm (lược giao kết trong những trường iiợp nììy dược gọi là: ỉ lợp dồn g vì lợi ích của người tliứ ha

iYoiig nhữn g lìơp (lồnt> bao hiểm vì lơi ích cĩia người thứ ba có lliê bên mun biỉo hiểm hoàn loíìn m an g ý chí lự nguyện (iiliư cha mẹ lliam gi;i

hao hiểm d ể háo liiểm cho con) nhưng có llic là[jịuj2c|Liw+ôcihc() C]iiy (lịnh cua pháp hiậ! (nhir chu xe cơ giới huôc phai mua b;io hicm về trách nhiệm dân sự cun chủ xc).

Có mộl số CỊimn tliểm ch o rằng Irong hợp đổng báo liiểin vì lợi ích cun người Ihír ha cỏ ba bên chủ (hổ: Bôn b;ío hiếm, bôn mua bao hiếm, bèn dirợc bao liiếni 'riiực ra người thứ ha Irong những Irường hợp IUÌV chỉ là

Iigưởi c ó cỊiiyổii lợi liên Cịiiaii d ồn h ợ p d ồ n g ( h o k h ô n g I ha m g i a g i a o kết h ợp

dồng) Mặl khác, họ chí dược lurơng qu yền lợi dỏ khi có sự kiện hao hiếm xáy ra dối với họ Vì vậy, ch úng lôi cho rằng, người !hứ ha chí là mộl bên chủ thể trong quan hệ Ira - nhận khoản liền bảo hiểm khi Xiíy ra sư kiện

b;ỉo h i ể m , v à Ỉ1Ọ ( n g ư ờ i thứ ha) k h ô n g phái là m ộ l hôn c h u t h ể t ro ng h ợ p

đồng hao liiểni

3 Đối tượng của hợp dồng bao hiểm.

Đối tượng của hợp đổ n g báo hiếm là sự an loàn về lài san, con người của hên mua bẩo liiểni hoặc của người liiứ ha, 11ách nhiệm dân sự vìi các dối krựng khác llico quy định củ a pháp luật, v ề tliực chấl, khi llianl gia hợp dồng b ao hiếm, bên bao hiếm chỉ hướng lới hai vấn dồ: Con người và tài san Sự an loàn dổi với con nuười, lài san mà họ hư ớng lỏi cỏ thể là của chính họ nh ư ng c ũ n g cỏ thể là cua người khác Vì vậy, Irong các hợp dồng b;ìo liicm mà hô!i m u a b;í() hiểm tham ;>ị:i hợp đồng <Jế bao hiếm cho chính

họ lliì đối iượiití, cua hợp dồng bao hiếm sẽ là sinh mạng, lliân thổ sức khoe (gọi c h u n g là con nụười) và lài sản của chính ngưòi dó Tronu các hợp đo n g ba o hiếm trácli nhiệm (lân sự lìoặe bên mua bao hiểm llinm giíi hợp d ồn g đ ể bíío liicni cho nỵ.ười khác lliì dối lượng cua liỢỊl (lổng sẽ là sinh

m ạn g thân lliổ, sức khoe và lài s;íi) của người Ihír hn

3.S

T h e o Cịuv đ ịn h lại Đ iề u 573 của Hô L u ậ l D ân sự thi: " Đ ô i liK ín u h;i() liièm hao gồ m con người, lài s;íii Iráeh nlìiệm (lân SU' và các dôi Itiơnu klicK' Ihco tịiiy định của ph áp luật".

Chúng la sẽ lần lượl xem XÓI cá c loại dôi lượng sau dây:

3.1 Đôi t ư ợ n g b a o h i ể m là con người:

Đối lương bíío liiêm là con người b;io gốm: sinh mạng, !;ii 111111 Ihân Ihê và sức klioc Đ â y là loại đôi lượng dặc biệt Khi lai nạii-Xííy ra làm lliiẹl hại lới lính mạng, sức khoe của con người lliì không lliể có hiện pháp nào

dê có thê hổi lliiròng điìv du đirợe vì tính mạng, sức khoe ẹiiíi con người là

vô giá Vì vậy, Imng các hợp đổng báo hiếm mà dối lương là con Iigưừi các hên không thế xác định chính xác vổ giá trị hao hiểm liên sô liền b;lo liicm IhtrỜDP được xác đinh lni’ó'c Ihành mô! khoan liền cu thể đố bôn mua háoo • .

hiếm lựa chọn mức trách nhiệm hao liiếni khi Iham gia hợp đổng

Vi dụ: Trong hợp dồng báo liicm lai nạn con người (hì sô liền báo liiêm đirơc xác dịuli lù' I hiệu (lốn 100 niệu dồ n g trên I11ÔI Iigiròi cho mỗi

V Ị l

0 IIước la hiện nay, các công ly hao liicni dã liến hành I'ấ! nhiều loai nghiệp vụ bao liiêni cỏ dôi lượng là con người như: Bao hiêm nhàn Iho báo hiểm lai nạn con người, hao hiếm sinh mạng cá nhân, hao hiếm I r ợ c ấ p nằm viện và phẫu Ihuậl, hao hiếm loàn diện dối với học sinh Ngoài ia có nhiều nghiệp vụ bao hiêm khủc dều có liên quan đến dối lượng là con người như: B;ío hiếm CỈII lịch

3.2 Đối t ư ợ n g b á o h i ể m là tài Si'm:

Th eo q uy dịnli lại Điều 172 của BLDS thì : "Tài sần hao gồm vật có lliực, liền giây lờ trị tí,iá dược hằiiư liền và các CỊiiyồn tài san" Tuv nhiên, tài

Mi

sán là dối tượng cu a hợp (lổng háo hk'111 llnrờng c h ỉ uồm hai loại: V â l lùm hình và tiền.

Tài san hì vậl liữii liìnli có một phạm vi hồi sức phong phú và tla cỉanu-

I1Ó có Ihố hì nhà cửa công trinh xây dựng khác, vậ! nuôi, cây I rốn lì Iraim Ihiêl hị m áy móc nhà xương, văn phòng làm việc, kho làng, cóc loại liiiim lioá, làu thuyền, m áy hay v.v Các lài san này là dôi lượng của hợp (.lổng bíío hiểm có Ihc là vậl đồng bộ (ví dụ Iilnr trong h;í() hiểm và! là xe cơ uiới thì dối lượng biio hièm là chiếc xc cơ giới) như ng cũn g cỏ lliể chì b;ío liicm một hộ pliận cua cliiêc xc dó Khái niệm một hộ phận cua vậ! là một khái niệm lương dối nói lên mối liên hệ giữa bộ phân dó với vật mà 11Ó cấu tliànlì Ví dụ: v ỏ cưa mội chiếc xc cơ giới, thân làu, thân máy bay.v.v

T ro ng các hợp đồng hao liicm lài sản, dối lượng bao lìiếm còn có lliò

là mộl khoan liền nliíìl dỊ11 h Tiền là I11ỘI loại líìi san dỏng vai Irò là vài ngang giá Irong lưu thông, nỏ không mang các dặc lính như các lài sán thông thường khác nôi) nó chí là dối lirợnu trong các nghiệp vụ bno hiểm lài chính , líu dụng ngân liàng (Chầng hạn như nghiệp vụ bao hiếm liền Irong kho và dang trôn d ư ờ n g vận chuyển)

Nhìn chung, Irong các hợp đ ồn g bao hiếm dân sự thì bao hiêm về lài sán luôn chiêm mội vị trí đáni> kể Hiện nay trên lliế giới Víì ngay c;í nước

la dã có rất nhiều ng hi ệp vụ bao hiểm lài san Trong mỗi loại nghiệp vụ có đôi lượng b;ío hiếm lít mỏi loại lài Siín cụ íliê khát: nhau

3.3 Đôi tượng Inio hiểm là trnch nhiệm (lfm sụ:

Vổ nguyên lỉíc, người có nghía VII pli;ỉi 1 hục hiện nghía vu củi! mình (límg llioií lliuậii và phu liơp với CịiiV clịỉih của pháp luật, nêu vi pliạm lliì phai chịu Irách nhiệm (lân sự Trách Iiliiệm dân SU' là mội chê lài buộc người vi phạm phái llii ltànli nhầm háo vệ cỊiiyổn và lợi ích hóp pháp cua ÚI

37