Quyền hành pháp những vấn đề lý luận và thực tiễn vận dụng ở một số nước trên thế giới

Chủ trương của Đảng và nhà nước trong suốt thời gian qua về việc xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vì dân, trong đó quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặ

/

NGUYỄN TưLO N G

QUYỂN HÀNH PHÁP - NHŨNG VÂN ĐỂ LÝ LUẬN

VÀ THỤC TIỄN VẬN DỤNG

Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI.

Chuyên ngành: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Đăng Dung

HÀ NỘI NĂM 2001

Chương I Sự ra đời, phát triển và vị trí, vai trò của Quyền Hành pháp

§ 1 Quyền lực và Quyền lực Nhà nước

§2 Quyền Hành pháp

Chương II Mô hình quyền Hành pháp ở một sô nước trên thế giới.

§ 1 Quyền Hành pháp ở một số nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyển

1 Quyền Hành pháp trong Chính thể Cộng hòa Tổng thống

2 Quyền Hành pháp trong Chính thể Cộng hòa (hay Quân chủ) đại nghị

3 Quyền Hành pháp trong Chính thể Cộng hòa hỗn hợp

§2 Quyền Hành pháp trong nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc tập quyền

Chương III Quyền Hành pháp trong nhà nước CHXHCN Việt Nam -

Thực tê hoạt động và một sô kiến nghị.

§ 1 Lịch sử phát triển quyền Hành pháp ở Việt Nam

1 Quyền Hành pháp theo Hiến pháp 1946

2 Quyền Hành pháp theo Hiến pháp 1959

3 Quyền Hành pháp theo Hiến pháp 1980

§2 Quyền Hành pháp theo Hiến pháp 1992

1 Quyền Hành pháp của Chủ Tịch Nước

2 Quyền Hành pháp của Chính phủ

3 Quyển Hành pháp của Thủ tướng Chính phủ

4 Quyền Hành pháp của Bộ và các cơ quan ngang Bộ

5 Quyền Hành pháp của Hội đồng nhân dân Uỷ ban nhân dân các cấp

§3 Một số kiến nghị về tổ chức và thực hiện quyền Hành pháp ở Việt Nam

trong giai đoạn đổi mới

7

30

31 )

48 65

83

84849295

97

98

100

103 105

107

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đã đề ra đường lối đổi mới, tạo ra một bước ngoặt cơ bản trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước ta Cùng với sự chuyển biến về kinh tế, bộ máy nhà nước cũng cần có sư thay đổi tương ứng sao cho phù hợp với các yêu cầu của xã hội Để đáp ứng cho công cuộc đổi mới đó, việc nghiên cứu về tổ chức quyển lực nhà nước cũng được đặt ra như một nhu cầu hết sức cấp bách Hội nghị đại biểu toàn quốc của Đảng giữa nhiệm kỳ khoá VII đã nêu rõ: “Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam của nhân dân, do nhân dân , vì nhân dân, xúc tiến cải cách hành chính, đổi mới và tăng cường hệ thống hành pháp cả về tổ chức cán bộ, cơ chế hoạt động Phát huy vai trò điều hành của bộ máy hành pháp” Chủ trương của Đảng và nhà nước trong suốt thời gian qua về việc xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vì dân, trong đó quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền: Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp là nhất quán Vấn đề đặt ra ở đây là làm sao đảm bảo được sự phân công phân nhiệm hợp lý giữa các quyền trong một chỉnh thể quyền lực nhà nước thống nhất cũng như tổ chức có hiệu quả nhất các quyền đó Bên cạnh đó, trong quá trình đổi mới, chúng ta cũng gặp những vấn đề hết sức nan giải về mối quan hệ giữa các cơ quan, thẩm quyền của các cơ quan cũng như trách nhiệm của chúng trong rất nhiều vấn đề

luận và thực tế nói trên đặt ra một nhu cầu hết sức cấp thiết về nghiên cứu cũng như áp dụng những kết quả nghiên cứu vào trong việc tổ chức quyền lực nhà nước, đặc biệt là đối với quyền Hành pháp.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Quyền Hành pháp trong tổ chức quyền lực Nhà nước cũng như trong đời sống thực tế luôn là một đề tài hấp dẫn được nhiều học giả nghiên cứu Hơn nữa, công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia hiện đòi hỏi rất nhiều sự đóng góp những kinh nghiệm, hiểu biết về tổ chức hoạt động của Quyền Hành pháp ở những nước khác Đã có rất nhiều

công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Những vấn đề Nhà nước XHCH Việt Nam, NXB Sự thật (1985); Hành chính học và vấn đề cởi cách hành chính, NXB Sự thật

(1992); các tác phẩm của các giáo sư Sài Gòn cũ như Nguyễn Văn Bông, Bùi Quang Khánh cùng các học giả nước ngoài nổi tiếng khác Đặc biệt là những bài viết của TS

Lê Minh Tâm, TS Nguyễn Đăng Dung, TS Bùi Xuân Đức, TS Nguyễn Đình Lộc, TS Thái VTnh Thắng, TS Vũ Hồng Anh đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Luật học, Tạp chí Cộng Sản và trong các giáo trình Luật Nhà nước Việt Nam, Luật Hiến Pháp các nước Tư bản, Luật Hành chính

ở những tác phẩm trên, các tác giả đã đề cập tới các cách thức tổ chức quyền lực Nhà nước nói chung; về Quyền Hành pháp cũnh như vai trò, vị trí, địa vị pháp lý, các hình thức hoạt động của các cơ quan hành pháp nói riêng Tuy nhiên, do phạm vi của đề tài quá rộng nên chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách hoàn thiện hết mọi vấn đề của đề tài Vì vậy, việc nghiên cứu một cách đầy đủ hơn, chuyên sâu hơn vẫn là một nhu cầu cấp bách được đặt ra hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn:

nhược điểm của chúng Bên cạnh đó, luận văn còn nhằm nghiên cứu việc tổ chức thực hiện Quyền Hành pháp ở Nhà nước Việt Nam cùng những đòi hỏi, nhu cầu, phương hướng cần phải đổi mới Để thực hiện mục đích đó, luận văn có nhiệm vụ tìm hiểu rõ sự hình thành và phát triển của Quyền Hành pháp,vị trí, vai trò, đặc điểm và chức năng của Quyền Hành pháp cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến Quyền Hành pháp Một nhiệm

vụ hết sức quan trọng khác của luận văn là tìm hiểu và lý giải cũng như đưa ra những kiến nghị cho việc tổ chức thực hiện Quyền Hành pháp ở nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Trong phạm vi nhỏ hẹp của một luận vãn tốt nghiệp, chúng tôi xin chỉ trình bày một cách khái quái nhất những vấn đé xoay quanh các vấn đề lý luận về quyền Hành pháp như vị trí, vai trò, ảnh hưởng, cách thức tổ chức thực hiện và tác động của các thiết chế khác tới quyền hành pháp chứ không đi sâu nghiên cứu một lĩnh vực cụ thể nào hay mở rộng sang các thiết chế quyền lực khác

5 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận Mác-Lôvyà tư tưởng Hồ Chí Minh Tuy nhiên, chúng tôi cũng mạnh dạn nghiên cứu những tư tưởng của các học giả Tư sản và các học giả nổi tiếng tron? chế độ Sài Gòn cũ nhằm chắt lọc thêm những đóng góp khoa học về phương diện này Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp tiếp cận hệ thống kết hợp với phương pháp so sánh

6 Kết câu luận văn:

Luận văn gồm Mục lục, Lời mở đầu, 3 Chương và phần Kết luận

quốc gia và trong tìm hiểu hoạt động của bộ máy hành pháp cũnh như công cuộc cải cách nền hành chính ở Việt Nam hiện nay.

s ự RA ĐỜI, PHÁT TRIỂN VÀ

VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA QUYỂN h à n h p h á p

§ 1 QUYỀN LỰC VÀ QUYỀN LỤC NHÀ NUỚC

1 Quyền lực:

Trong đòfi sống thường ngày, chúng ta thường thấy hiện tượng một hay một số người bịphụ thuộc vào một hay một vài người khác Sự phụ thuộc đó có thể là sự phụ thuộc vềtinh thần hoặc vật chất Vậy ta lý giải điều đó như thế nào? Việc trả lời câu hỏi này sẽ góp phần lý giải được vấn để mà rất nhiều ngành khoa học khác nhau quan tâm tới Đó

là Quyền lực Vậy Quyền lực là gì?

“Quyền lực là quyền định đoạt mọi công việc quan trọng vể mặt chính trị và sức mạnh

để đảm bảo việc thực hiện quyền lực ấy”1

Phạm trù Quyền lực ở trên được định nghĩa thiên về khía cạnh chính trị Cũng có rấtnhiểu cách định nghĩa khác rộng hơn về Quyền lực như:

“Quyển lực là sức mạnh mà người khác phải tuân theo trong hành động”.2

“Quyền lực là uy quyền mà nhờ nó mọi người phải phục tùng”.3

Để hiểu rõ thêm nội hàm của khái niệm này thiết nghĩ phải hiểu rõ những khái niệm riêng rẽ “Quyền” và “Lực”

Theo Từ điển Tiếng Việt- NXB Đà Nẵng 1996, Quyền là “ điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi”; còn Lực là “sức, sức mạnh”

' T ừ diên T iế n g V iệ t, N X B K H X H , H à nội, 1996.

2 T ừ đ iể n T iế n g V iệt, N X B K H X H , Hà n ộ i , 1977.

1 Xem Đ ào V iệt Tập, T ừ đ iể n T iế n g Việt, N X B V ĩn h B ả o , Sài g ò n 1951 trang 512.

Như vậy, nếu Quyền là yếu tố mang tính khách quan, đòi hỏi và phụ thuộc vào một yếu

tố bên ngoài ( xã hội, pháp luật ) thì Lực lại mang yếu tố chủ quan của chính chủ thể

Do đó, có Quyền mà không có Lực thì Quyền đó không có khả năng được thực hiện; còn có Lực mà không có Quyền thì Lực đó trên thực tế không được “ công nhận”

Có thể nói Quyền lực là một loại quan hệ xã hội đặc biệt Khi tách rời thành hai đơn nguyên, Quyền và Lực như bi cô lâp với chính nó vì nội hàm của mỗi khái niêm riêng biệt không mang tính khả thi Khi kết hợp lại thành Quyền lực, nó mang trong mình một ý nghĩa hàm chứa khả năng áp đặt ý chí của chủ thể nắm quyền (có thể là cá nhân, nhóm người, tập thể, giai cấp hay toàn bộ xã hội) lên các chủ thể khác bằng sức mạnh của chính mình Các chủ thể khác buộc phải thực hiện ý chí của chủ thể nắm quyền Vậy đâu là bản chất của Quyền iực ? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta phải trở lại với xuất phát điểm của Quyền lực

Kể từ khi xuất hiện trên trái đất này, con người luôn phải chung sống với thiên nhiên Thiên nhiên là người bạn cung cấp cho con người đất đai để trồng trọt, thú vật để săn bắn, tài nguyên đổ khai thác phục vụ đời sống Nhưng bên cạnh đó, thiên nhiên cũng chứa đựng trong mình vô số những hiểm nguy, cạm bẫy mà con người luôn hàng ngày hàng giờ phải đấu tranh với chúng để sinh tồn Chính vì sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên nên lịch sử đã chỉ ra rằng chỉ có kết hợp lại thành những tập hợp xã hội thì con người mới đủ sức để tranh đấu với thiên nhiên đó Khi đã có một tập hợp đòi hỏi phải có sự phân công, tổ chức để cùng nhau sản xuất và sinh sống Quá trình sinh sống

và sản xuất của con người luôn gắn liền với Quyền lực Bởi lẽ, không có sự lãnh đạo, quản lý, không có một ý chí chung được cả tập hợp xã hội đó tuân theo thì không thể tổ chức và sản xuất được Điều đó cũng giống như “ một người độc tấu vĩ cầm có thể tự điều khiển lấy mình còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng” 1

Bản thân Quyền lực công cộng đó tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc vào những yếu tố chủ quan từ ý chí của con người Enghen đã chí rõ: Chúng ta vừa được

1 X e m : C á c M á c v à E n g h e n toàn tạp, tập 23, tr a n g 4 8 0

thấy rằng một mặt, một quyền uy nhất định, không kể quyển uy đó được tạo ra bằng cách nào và mặt khác, một sự phục tùng nhất định đều là những điều mà trong bất cứ tổ chức xã hội nào cũng đều do những điều kiện vật chất trong đó tiến hành sản xuất và lưu thông sản phẩm, làm cho trở thành tất yếu đối với chúng ta” 1 Như vậy, sự tổn tại của Quyền lực trong bất cứ xã hội nào đều mang tính tất yếu Bản chất của Quyền lực chính là ở sư phuc tùng của chủ thể bi tác đông đối với chủ thể nắm giữ Quyền lưc Chính Enghen trong bài “Bàn về quyền uy” cũng đã nói rất rõ điều này: “Quyền uy lấy

sự phục tùng làm tiền đề”

Khi mới xuất hiện, Quyền lực mang ý chí chung của toàn xã hội, không mang tính giai cấp mà thuộc về toàn bộ xã hội, do xã hội đứng ra tổ chức để phục vụ lợi ích chung của

cả cộng đồng Đó chính là Quyền lực công cộng Quyền lực công cộng đó được duy trì

và bảo vệ bởi phong tục tập quán và bởi sự cưỡng chế của toàn xã hội

Cùng với sự xuất hiện của một thiểu số nhỏ nắm giữ quyền lực trong tay, những người

đã lợi dụng nó để chiếm đoạt tư liệu sản xuất, Quyền lực cũng dần mang trong mình nó tính giai cấp, thể hiện ý chí của một hay một nhóm người trong xã hội chứ không còn là

ý chí của toàn xã hội như trước nữa Khi giai cấp xuất hiện, một thứ Quyền lực mới dần được hình thành mang tên Quyền lực chính trị Quyền lực chính trị, theo Mác, nói lên

“khả năng của một giai cấp thực hiện lợi ích khách quan của m ình”, còn theo Enghen,

“quyền lực chính trị là bạo lực có tổ chức của inột giai cấp để thống trị giai cấp khác”.2 Giai cấp xuất hiện mang trong mình một ý chí của riêngiiỏtr nó Ý chí đó cần thiết được đảm bảo thực hiện bằng một sức mạnh, bằng một cơ chế cho riêng mình Và Nhà nước xuất hiện để đảm bảo thực hiện yêu cầu đó

2 Quyền iực nhà nước :

1 Xem: C ác M á c v à E n g h e n to à n tập, tập IX, tr a n g 421

2 Xem : N g u y ễ n X u â n Tế: Q u y ề n lực c h ín h trị và v ấ n đ ê thực h iệ n q u y é n lực c h i n h tri Ir o n g thời ký q u á ù ộ lên

C N X H ở nước ta, T ạ p c h í N N & P L sô 7- 1999

Khi nhà nước xuất hiện đồng thời cũng xuất hiện một loại quyền lực mới mang tên Quyền lực nhà nước Vây Quyền lưc nhà nước và Quyền lưc chính trị khác nhau ỏ' điểm nào? Xung quanh vấn đề này hiện nay vẫn đang tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau Một số tác giả cho rằng Quyền lực chính trị là Quyền lực nhà nước và Quyền lực này được gọi một cách khái quát là Chính quyền.1 Ngược lại với quan điểm này, một số tác giả cho rằng Quyền lực chính trị rộng hơn Quyền lực nhà nước hay nói một cách khác, Quyền lực nhà nước là một bộ phận của Quyền lực chính trị Ý kiến của các tác giả này là: “ So với Quyền lực nhà nước, Quyền lực chính trị có sự rộng hơn về dung lượng, cơ

sở đa dạng hơn về phương pháp và hình thức thể hiện, có nhiều cấp độ hơn về chủ thể”2 Khi chưa có nhà nước , trong xã hội tồn tại Quyền lực xã hội - Quyền lực công cộng Khi nhà nước xuất hiện kéo theo sự xuất hiện một thứ Quyền lực tựa hổ như đứng trên

xã hội Đó là Quyền lực nhà nước Giai cấp chiến thắng trong đấu tranh giai cấp đã tước đoạt của xã hội cộng đồng quyền lực chung đó và “ấn” vào đó một quyền lực mới Vì thế, nó mang nội dung chính trị Đó là Quyền lực chính trị, quyển lực của một giai cấp hay một tập đoàn giai cấp và các tầng lớp xã hội hoặc của nhân dân Quyền lực ấy được thể hiện thông qua các tổ chức chính trị-xã hội thuộc hệ thống chính trị của giai cấp thống trị Một bộ phận cơ bản của quyền lực đó do nhà nước, mà đại diện là các cư quan nhà nước thực hiện Đó chính là Quyền lực nhà nước

Quyền lực chính trị và Quyền lực nhà nước là những phạm trù lịch sử, có nguồn gốc từ trong lòng xã hội Bản thân hai phạm trù này nhiều khi rất khó phân biệt bởi “không thể

có quyền lực chính trị nào không mang tính quyền lực nhà nước, và ngược lại, không cỏ quyền lực nhà nước nào lại không mang tính chính trị”.3 Tuy nhiên, để tồn tại Quyền lực nhà nước đòi hỏi phải có bộ máy thực thi và duy trì quyền lực đó, một bộ máy tập hợp loại người riêng biệt, chuyên môn cai trị và quản lý Đó chính là Nhà nước

1 X e m : P h ù n g V ã n T ửu và N g ô V ă n T h â u : H ỏi đ á p về H iế n P h á p n ă m 1992.

2 X e m : P h ạ m N g ọ c Q u a n g : Q u y ề n lực c h ín h trị tr o n g c h í n h trị học, H ọ c viện C T Q G H C M , H à n ộ i, 1993 tr a n g 73-7 4.

1 X e m N g u y ễ n Đ ã n g D ung: M ố i q u a n hệ g iữ a q u y ể n lực và p h á p luật, tr o n g X ã hội và P h á p luậl, N X R C T Q G

1994, tr a n g 121.

Mục tiêu cuối cùng của bất cứ giai cấp nào nắm giữ quyền lực chính trị trong tay đều là giành giật được Quyền lực nhà nước Do đó, có thể nói một cách khác về Quyền lực nhà nước như sau: Quyền lực nhà nước là Quyền lực chính trị được thực hiện bằng Nhà nước Nó là sự thể hiện tập chung nhất Quyền lực chính trị Quyền lực nhà nước dựa trên sức mạnh của Nhà nước, nó gắn liền và không thể tách rời khỏi pháp luật Pháp luật là phương tiện chủ yếu của Nhà nước để áp đặt ý chí của giai cấp cầm quyền lên mọi đối tượng trong xã hội và đảm bảo cho ý chí đó được thực hiện.

Quyền lực nhà nước và Nhà nước xuất hiện nảy sinh ra một vấn đề là phải tổ chức nhà nước đó như thế nào để thực hiện Quyền lực nhà nước

Lịch sử loài người cho đến nay ghi nhận bốn kiểu nhà nước khác nhau Việc tổ chức Quyền lực nhà nước trong những kiểu nhà nước khác nhau thì khác nhau, thậm chí trong cùng một kiểu nhà nước nhưng ở các nước khác nhau thỉ cách thức tổ chức thực hiện Quyền lực nhà nước đó nhiều khi cũng không giống nhau Bốn kiểu nhà nước đó là: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước tư sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Trong kiểu Nhà nước chủ nô, Quyền lực nhà nước thuộc về một số ít người đứng đầu trong giai cấp chủ nô, được tổ chức một cách đơn giản với bộ máy chuyên chế bao gồm lực lượng quân đội, cảnh sát và tòa án Cách thức tổ chức và hoạt động trong bộ máy nhà nước chủ nô còn rất thô sơ, mang đậm tính đàn áp, sử dụng sức mạnh vật chất để thống trị quyền lực Bên cạnh đó, bộ máy nhà nước chủ nô cũng còn nhiều dấu ấn của

hệ thống quản lý trong xã hội thị tộc

Nhà nước phong kiến ra đời thay thế cho Nhà nưóc chủ nô đã ghi nhận một bước tiến mới trong cách tổ chức thực hiện Quyền lực nhà nước Trong Nhà nước phong kiến, quyền lực tập trung trong tay một vị quân chủ là nhà vua Nhà vua nắm giữ mọi quyền lực trong phạm vi lãnh thổ quốc gia của mình, tổ chức lên một bộ máy quan lại chuyên trách dưới quyền để đảm nhiệm những chức vụ khác nhau để thực hiện Quyền lực nhà nước Bộ máy giúp việc đó là cánh tay phải của nhà vua, giúp nhà vua đắc lực trong việc tổ chức thực hiện Quyển lực nhà nước Tuy nhiên, họ cũng chỉ là những con người

đảm nhận những chức vụ được giao, được uỷ quyền lại mà thôi Toàn bộ quyền lực nhà nước trên thực tế do nhà vua nắm giữ, và nhà vua có toàn quyền trong việc quyết định những vấn đề trong phạm vi lãnh thổ của mình.

Bước sang thế kỷ XVII, XVIII, một loạt các phong trào cách mạng của giai cấp tư sản

nổ ra đã làm chế độ phong kiến suy sụp Một kiểu nhà nước mới ra đời Đó là kiểu Nhà nước tư sản Giai cấp tư sản đã áp dụng một loạt các học thuyết mới phục vụ cho lợi ích giai cấp mình vào trong việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước Tiêu biểu cho các học thuyết đó là thuyết “ Tam quyền phân lập” của Montesquieu, thuyết “Chủ quyền nhân dân” của Rousseau Hầu hết các nước tư sản đều tuyên bố quyền lực thuộc vể nhân dân và bộ máy nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quvền, nghĩa là phân chia quyền lực nhà nước thành 3 quyền đối trọng nhau gồm quyền Lập pháp, quyền Hành pháp và quyền Tư pháp

Ở các nước XHCN, quyền lực nhà nước được tuyên bố thuộc về nhân dân Nguyên tắc

tổ chức quyển lực nhà nước ở các nước XHCN là tập quyền, nghĩa là quyển lực nhà nước là không phân chia, thống nhất thuộc về nhân dân Quốc hội là cơ quan đại diện của nhân dân, do nhân dân bầu ra, là cơ quan quyền lực cao nhất Mặc dù không được

tổ chức theo nguyên tắc phân quyền nhưng nhà nước XHCN cũng áp dụng hạt nhân họp

lý của nguyên tắc phân quyền vào trong tổ chức hoạt động của mình Đó là quyền lực nhà nước không phân chia nhưng có sự phân công phân nhiệm hợp lý giữa ba quyền Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp

Như vậy là chỉ đến khi Nhà nước tư sản ra đời thì mới xuất hiện các quyền Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp với tư cách là các cành quyền lực độc lập trong tổ chức bộ máy nhà nước Trong khuôn khổ nhỏ hẹp của một luận văn thạc sĩ, chúng tôi không có tham vọng trình bày kỹ lưỡng về cả ba quyền trên mà chỉ xin được đi sâu vào nghiên cứu một trong ba cành quyền lực ấy Đó là Quyền Hành pháp

§2 QUYỀN HÀNH PHÁP

1 Khái niệm quyển Hành pháp và sự phát triển của quyền Hành pháp.

Hành pháp có nghĩa là “thi hành pháp luật”1 Khi nói đến Hành pháp, chúng ta ít thấy

nó xuất hiện một cách độc lập mà thường đi kèm với một danh từ khác, thí dụ như

“quyền Hành pháp”, “cơ quan hành pháp” Tuy nhiên, lĩnh vực mà giới luật học đã và đang tốn rất nhiều giấy mực và cũng là mấu chốt của mọi vấn đề lại nằm ở quyển Hành pháp

Câu hỏi đặt ra đầu tiên là quyền Hành pháp xuất hiện từ khi nào và tại sao lại có sự xuất hiện của một thứ quyền lực mang tên quyền Hành pháp Như chúng ta đều biết, quyền Hành pháp là quyền thi hành pháp luật Như vậy một hệ quả đương nhiên là chỉ khi nào pháp luật xuất hiện thì quyền Hành pháp mới “có đất” để tồn tại Do vậy, ta có thể khẳng định rằng quyển Hành pháp gắn liền với sự ra đời của Nhà nước và Pháp luật bởi bất cứ một nhà nước nào cũng cần phải xây dựng một hệ thống pháp luật và những thiết chê đảm bảo cho hệ thông pháp luật đó được thực hiện, mà có thực hiện được hay không phụ thuộc rất nhiều vào một trong những cành quyền lực hết sức quan trọng trong quyền lực nhà nước là quyền Hành pháp

Tuy quyền Hành pháp luôn đi cùng với nhà nước và pháp luật nhưng quan niệm về quyền Hành pháp lại có sự phát triển theo thời gian

Vào thời kỳ đầu khi xuất hiện Nhà nước và Pháp luật, quyền lực nhà nước được tổ chức hết sức đơn sơ, chủ yếu dựa vào sự cưỡng bức của giai cấp chủ nô với tầng lớp nô lệ Quyền lực nhà nước không được phân chia rạch ròi ra thành quyền Lập pháp, quyền Hành pháp và quyền Tư pháp Tuy nhiên, ở một góc độ nào đó ta vẫn có thể thấy được

sự phân chia nhiệm vụ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước Thí dụ như ở chính thê cộng hòa quý tộc ở La Mã đã có các cơ quan chính quyền ở trung ương gồm Nghị viện (Viện nguyên ỉão), Đại hội nhân dân và các cơ quan chấp chính Nhìn chung, trong

'X e m T ừ điển T iế n g Việt, N X B Đ à nẵng, 1996

Nhà nước chủ nô, sự phân công lao động giữa các cơ quan cũng đã bước đầu được thể hiện Tuy nhiên, quyền lực nhà nước nói chung vẫn chỉ được phân định một cách khá

mờ nhạt Nhà nước chủ nô chỉ thực sự phát triển vào giai đoạn cuối của nó với những

bộ máy nhà nước khá phát triển như bộ máy nhà nước Aten, La Mã trong đó, đại hội nhân dân là cơ quan làm luật; cơ quan xét xử là tòa án đã được tách ra khỏi c ơ quan hành chính; các cơ quan quản lý, chấp hành và hành chính nhà nước cũng đã được thành lập1 Như vậy, trong nhà nước chủ nô, quyền Hành pháp liệu đã tồn tại hay chưa Theo chúng tôi, trong bất kỳ nhà nước nào và ở bất cứ thời điểm nào thì cũng có sự tồn tại của quyền Hành pháp Chỉ có điều là quyền Hành pháp ở những kiểu nhà nước khác nhau thì được tổ chức không giống nhau mà thôi

Sang đến kiểu Nhà nước phong kiến, quyền lực nhà nước tập trung vào trong tay nhà vua Nhà vua là người đại diện cho giai cấp phoníỉ kiến nắm giữ toàn bộ quyền hành Vua là người đứng đầu triều đình, nắm giữ quyền ban hành pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật cũng như quyền xét xử tối cao Giúp việc cho vua là một bộ máy quan lại các

bộ đồ sộ ở trung ương và địa phương Có thể thấy ở kiểu nhà nước phong kiến, toàn bộ quyền lực tập trung vào trong tay một người duy nhất là nhà vua Nhà vua nắm giữ quyền Lập pháp, quyền Hành pháp và cả quyền Tư pháp trong tay Đây chính là hình thức nhà nước phong kiến tập quyền Tuy nhiên, vào cuối giai đoạn nhà nước phong kiến tập quyền cũng đã xuất hiện một loại cơ quan có ảnh hưởng khá lớn với nhà vua

Đó là các Hội đồng được nhà vua triệu tập để hỏi ý kiến về các công việc quan trọng của nhà nước ở các nước châu Âu hay là các Công đồng với nhiệm vụ tương tự như ở Việt Nam

Kiểu nhà nước tư bản đánh dấu một quyền Hành pháp thực sự phát triển một cách rực

rỡ nhất Quyền Hành pháp đã được các luật gia tư sản đem lại cho nó một vị trí xứng đáng trong hệ thống tổ chức quyền lực nhà nước Lý do nào mà trong thời kỳ tiền tư

1 X e m g iá o trình Lý luận c h u n g về N h à nước và P h á p luật - T r ư ờ n g Đ ại h ọ c L u ậ t H à n ộ i, N X B C ô n g an n h â n d â n

- H à nội 1998 tr a n g 95.'

sản, các học thuyết về quyển lực nhà nước lại có dịp nở rộ như vậy? Trong chế độ phong kiến, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về tay một người là nlìà vua Nhà vua là người thâu tóm mọi quyền hành và quyết định mọi chuyện quan trọng trong đất nước Với sự ra đời của một giai cấp mới đại diện cho một lực lượng tiến bộ trong xã hội, nắm giữ tư liệu sản xuất chủ yếu trong xã hội, chế độ phong kiến thực sự kìm hãm sự phát triển của xã hội đó và giai cấp mới xuất hiên này, giai cấp tư sản, muốn có một cuộc cách mạng lật đổ chế độ cũ Cái gốc của mọi cuộc cách mạng luôn luôn là việc giành được chính quyền Bới vậy, giai cấp tư sản cũng mong muốn thực hiện một cuộc cách mạng, lật đổ giai cấp phong kiến, giành chính quyền về tay mình Muốn vậy, cần phải

có các học thuyết mới về tổ chức quyền lực nhà nước theo đúng như khẩu hiệu mà giai cấp tư sản đã đề ra là Tự do - Bình đẳng - Bác ái Chính vì lý do này mà vào thế kỷ XVI, XVII, các học thuyết về tổ chức quyền lực nhà nước có dịp nở rộ mà tiêu biểu nhất là thuyết Tam quyền phân lập của Montesquieu và thuyết Chủ quyền nhân dân của Rousseau Có thể nói Montesquieu và Rousseau là hai đại diện tiêu biểu và xuất sắc nhất với những đóng góp đáng kế’ bằng các học thuyết về quyền lực nhà nước của mình Tuy nhiên, trước đó cũng có những đại diện hết sức ưu tú và xuất sắc

Có thể thấy các học thuyết về tổ chức quyền lực nhà nước cũng như quan niệm vể phân quyền đã xuất hiện từ khá lâu trước đó Ngay ở thời kỳ cổ đại, Platon (427-347 TCN)

đã bàn vể phân quyền, ông cho rằng nguyên tắc cơ bản của một xã hội lý tưởng là sự phân công lao động giữa các tầng lớp người khác nhau Theo ông, phân công lao động trong bộ máy nhà nước để thực hiện Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp là cần thiết Aristoste (384-322 TCN), nhà triết học vĩ đại nhất thời cổ đại, theo Mác, trong các tác phẩm của mình cũng đã đề cập tới việc phân chia quyền lực nhà nước Ông quan niệm hình thức nhà nước phụ thuộc vào cách tổ chức quyền lực chính trị Nhà nước, theo ông, được tạo thành bởi ba bộ phận độc lập: Cơ quan làm luật, Cơ quan hành chính, Cơ quan xét xử, trong đó cơ quan làm luật giữ vai trò chủ đạo, còn cơ quan hành chính chi

có quyền cụ thể hoá luật mà thôi Đối với ône, phân quyền chỉ nhằm mục đích chống

sự tiếm quyền và đảm bảo cho chế độ sở hĩru tài sản mà thôi

Qua hai đại diện tiêu biểu thời kỳ cổ đại, ta thấy nổi lên một điều là tư tưởng phân quyền thời cổ đại chỉ ỉà phân công lao động, phân công chức năng, thẩm quyền giữa các bộ phận của bộ máy nhà nước chứ chưa phát triển lên một tầm cao mới như phân quyền trong xã hội tư sản.

Trong tác phẩm nổi tiếng “Hai chuyên luận về Chính phủ” của mình, John Locke (1632-1704), môt hoc giả rất nổi tiếng ở thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI, lai nghiên cứu phân quyền dưới góc độ phân chia các chức năng của nhà nước; theo đó, quyền Lập pháp là quyền lực cao nhất thuộc về Nghị viện ; quyền Hành pháp thuộc về nhà vua và một thứ quyền khác mà Locke nêu ra là quyền liên minh, tức là quyền giải quyết các vấn đề chiến tranh, hòa bình và các công việc đối ngoại Điểm đáng chú ý nhất trong tư tưởng của Locke là sự khẳng định ưu thế của quyền Lập pháp so với quyền Hành pháp, đồng thời khẳng định sự độc lập trong hoạt động của các cơ quan này Như vậy, ta có thể thấy rõ rằng để phân chia quyền lực giữa giai cấp tư sản và giai cấp phong kiến, trong điều kiện giai cấp tư sản chưa đủ mạnh để có thể lật đổ hoàn toàn giai cấp phong kiến, quyền Lạp pháp thuộc về nhân dân nhưng thực chất nằm trong tay giai cấp tư sản

là quyền nắm ưu thế so với quyền Hành pháp nằm trong tay nhà vua Tuy có những ưu điểm rõ rệt trong học thuyết của mình nhưng việc gắn liền quyền xét xử với quyền Hành pháp thực sự là hạn chế của John Locke và điều này đã được Montesquieu hoàn thiện một cách khá triệt để sau này

Montesquieu là người đã phát triển hoàn chỉnh thuyết phân quyền Ông đã nêu ra được bản chất, mục đích và phương thức thực hiện sự phân quyền, cái mà Aristoste, John Locke và các học giả khác đều thiếu khi để cập đến học thuyết này Nếu ở Aristoste, phân quyền chỉ nhằm hạn chế sự tiếm quyền thì ở Montesquieu, phân quyền là một kỹ thuật chính trị để loại bỏ sự chuyên quyền độc đoán, là một liều thuốc để bảo vệ tự do Nếu ở John Locke, phân quyền cũng có mục đích bảo vệ tự do nhưng ông lại bị hạn chế

ở việc đề ra phương thức tổ chức nó dẫn đến sự phân quyền ở ông chi là sự phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan thì ở Montesquieu, ông đã đưa phân quyền lên một tầm cao mới Phân quyền là việc trao cho ba cơ quan độc lập ba quyền khác nhau với các chức

năng riêng rẽ, có sự hạn chế bằng việc quyền lực ngăn cản quyền lực chứ không phải chỉ là tham gia Thuyết phân quyền của Montesquieu đem lại cho quyển Hành pháp một vị trí độc lập và một vai trò hết sức quan trong tố chức quyền lực nhà nước Tlnivết phân quyền ở Montesquieu có thể tóm gọn lại bằng ba mệnh đề: Một sự phân nhiệm rạch ròi giữa các cơ quan; Sự độc lập của mỗi cơ quan; Và sự ngăn cản quyền lực của

cơ quan này đối với cơ quan khác

Phác hoạ sơ qua các học thuyết về tổ chức quyền lực nhà nước của một số học giả nổi tiếng, ta có thể hình dung sơ lược về sự phát triển của quyền Hành pháp trong mỗi học thuyết Tuy nhiên, thực tế phát triển của quyền Hành pháp chỉ phụ thuộc phần nào vào các học thuyết mà chủ yếu nó phụ thuộc vào chính sự phát triển của chế độ kinh tế trong lòng mỗi xã hội ớ đây, chúng tôi xin điểm lại sự phát triển của quyền Hành pháp qua các thời kỳ phát triển của xã hội tư sản với tư cách là một cành quyền lực độc lập Vào thời kỳ đầu tiên khi nhà nước tư sản ra đời, giai cấp tư sản giương cao ngọn cò' chống chuyên chế, độc quyền, chống lại giai cấp phong kiến Tư tưởng tự do và các phong trào đấu tranh đòi bình đẳng mạnh mẽ của nhân dân đã làm cho quyền Hành pháp luôn bị lép vế so với quyền Lập pháp Lập pháp lên ngôi bởi cơ quan lập pháp là

cơ quan của dân, do nhân dân bầu ra, đai diện cho nhân dân và cũng là biểu tượng của

tự do và bình đẳng Thời kỳ này đánh dấu sự huy hoàng của lập pháp, khi mà Nghị viện quyết định, Chính phủ thi hành; cái thứ nhất quyết định cái thứ hai Quyền Lập pháp khi đó nằm trong tay Nghị viện Tuy nhiên, điều này thường chỉ tồn tại ở những nước

có sự đấu tranh lật đổ giai cấp phong kiến hoặc có sự thoả hiệp giữa giai cấp tư sán và giai cấp phong kiến mà thôi chứ không tồn tại ỏ' những nước khôn^ trải qua chế độ phong kiến như ở Mỹ Sự lên ngôi của Nghị viện bằng việc nắm quyền Lập pháp cũng như sự lép vế của quyền Hành pháp trong tay nhà vua hoặc Chính phủ được thể hiện trong câu thành ngữ mà người Anh thường hay dime: “Nghị viện có thể làm tất cả trừ việc biến đàn ông thành đàn bà”1

1 X e m g iá o trình L uật H iến pháp, N X B Đại h ọ c k h o a học xã hội & n hân văn, 1997 trail”

Nếu ở giai đoạn đầu của nhà nước tư bản (hay còn gọi là nhà nước Laissez faire)1, nơi

mà nhà nước chỉ làm công việc bảo vệ trật tự , bảo vệ tư hữu và tự do cạnh tranh còn kinh tế là hoạt động của cá nhân, lĩnh vực mà nhà nước không can thiệp tới thì sang giai đoạn thứ hai, nhà nước can thiệp và điều tiết tất cả ở giai đoạn thứ hai này, khi chủ nghĩa tư bản lâm vào cuộc khủng hoảng với sự chuyển biến từ nền kinh tế độc quyền nhà nước sang nền kinh tế cạnh tranh có sự tham gia của các công ty xuyên quốc gia, quyền lực nhà nước cũng có những sự thay đổi tương ứng Nghị viện trong thời kỳ đầu tiên của chủ nghĩa tư bản tỏ ra chắc chắn, công bằng và mạnh mẽ bao nhiêu thì giờ đây

đã trở nên ì ạch kém sáng tạo bấy nhiêu Hơn nữa, sau chiến tranh thế giới thứ II, một loạt những vấn đề hết sức cấp bách và phức tạp đòi hỏi phải có những phản ứng mau chóng và nhanh nhạy, cũng như phải có một sự tác động mạnh mẽ và trực tiếp của một

cơ quan nhà nước Nghị viện khi đó không đáp ứng được yêu cầu này vì cơ chế hoạt động đòi hỏi cần thời gian bàn bạc và quyết định rất lâu; trong khi đó, Chính phủ lại tỏ

ra thích hợp hơn nhiều với những quyết định nhanh nhạy và đúng lúc Dần dần, Nghị viện đã mất vị trí độc tôn của mình mà thay vào đó là sự lên ngôi của Chính phủ Đó là nguyên nhân khách quan Bên cạnh đó cũng còn một nguyên nhân chủ quan nữa là sau khi đã hạ bệ giai cấp phong kiến, giai cấp tư bản bắt đầu công cuộc thâu tóm quyền lực vào tay mình và việc đầu tiên phải làm chính là việc hạn chế quyền lực của Nghị viện,

cơ quan do nhân dân bầu ra, đại diện cho nhân dân Sự lên ngôi của Hành pháp sẽ giúp giai cấp tư sản đạt được điều đó Và trên thực tế, giai cấp tư sản đã thực sự đưa quyền Hành pháp lên thành quyền thống trị trong tổ chức quyền lực nhà nước

Bước sang giai đoạn thứ ba, nền kinh tế thị trường ra đời đã đem lại cho nhà nước một

bộ mặt hoàn toàn mới Nhà nước không can thiệp vào mọi lĩnh vực hoạt động như trước nữa mà rút vào hoạt động ở hậu trường, quyền Hành pháp khi đó cũng không đi sâu vào điều chỉnh các quan hệ vi mô nữa mà nó cũng rút theo vào hậu trường nhằm điều chỉnh các hoạt động ở tầm vĩ mô Trong quan hệ với quyền Lập pháp, quyền Hành pháp ngày

1 X e m H ổ V ăn T h ô n g , Hệ th ố n g c h ín h trị ớ cá c nước tư bán, N X B C h ín h trị q u ố c gia

càng khẳng định ưu thế của nó ớ thời kỳ này, quyền lực như một con lắc mà quả lắc luôn thiên về phía quyền Hành pháp Quyền Hành pháp có một ảnh hướng to lớn đến xã hội cũng như trong hệ thống tổ chức quyền lực nhà nước nên người Anh gọi quyền này

là thứ quyền lãnh đạo quốc dân (Leadership national) Điều này đến ngày nay hầu như vẫn chưa có sự thay đổi đáng kể

Cũng sẽ là thiếu sót lớn nếu không nhắc tới sự phát triển của quyền Hành pháp trong các nước Xã hội chủ nghĩa mà tiêu biểu là Việt Nam Trưóc đây, do những nhận thức hạn chế, hạt nhân hợp lý của thuyết tam quyền phân lập không được vận dụng một cách hợp lý mà thực chất bị lãng quên Trải qua một thời gian dài dưới chế độ tập trung quan liêu bao cấp, nền kinh tế nước ta đã tụt hậu rất nhiều so với thế giới Đứng trước sự lựa chọn phải đổi mới hay là mãi mãi tụt hậu, Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ VI

đã mạnh dạn đề ra đường lối đổi mới, trong đó có sự nhận thức lại một số quan điểm về

tổ chức quyền lực nhà nước, áp dụng những hạt nhân hợp lý trong công cuộc xây dựng nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Hiến pháp 1992, ghi nhận sự đổi mới tích cực đó, đã khẳng định nhà nước Việt Nam là nhà nưóc của dân, do dân, vì dân, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Quốc hội là cơ quan đại diện của nhân dân, do nhân dân bầu ra, là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1 v ề sự hình thành và phát triển của quyền Hành pháp ở nước ta, chúng tôi sẽ trở lại một cách kỹ lưỡng hơn trong chương III

Trong phần trên, chúng tôi đã trình bày sơ lược về sự phát triển của quyển Hành pháp qua các thời kỳ khác nhau, qua đó, phác hoạ phần nào được vị trí vai trò của quyền Hành pháp Câu hỏi đặt ra hết sức quan trọng hiện giờ là: Vậy, quyền Hành pháp là gì? Quyền Hành pháp là quyền thi hành pháp luật Một cách cụ thể hơn, đó là khả năng làm cho pháp luật được thực hiện trên thực tế bằng sức mạnh của nhà nước hay nói một cách khác là khả năng đưa pháp luật vào đời sống Đây là cách hiểu cổ điển và thông

1 X em H iế n p h á p V iệ t N a m 1992 - N X B C h ín h trị q u ố c g ia - Đ iề u 109

thường về quyển Hành pháp Nếu chỉ dừng lai ở đây, quyền Hành pháp cũng không phải là một thứ quyển gì đặc biệt mà giới luật học cũng như các nhà nghiên cứu đã tốn bao giấy mực vì nó Và nếu chỉ dừng ở đó thì e rằng quyền Hành pháp cũng không thế trở thành một thứ quyền “ lãnh đạo quốc dân”, một thứ quyền chiếm vị trí độc tôn trong nhà nước tư sản được Vậy đằng sau nó là cái gì?

Quan niệm cổ điển cho rằng quyền Hành pháp chỉ dừng lại ở việc thi hành pháp luật Vấn đề ở đây cần phải nói rõ quan niệm pháp luật là gì Và một lần nữa quan niệm cổ điển lại chỉ giới hạn pháp pháp luật tồn tại dưới dạng hệ thống pháp luật thực định, nghĩa là chỉ tồn tại dưới dạng các văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành như Hiến pháp, bộ luật, luật, nghị quyết, nghị định Quan niệm này tuy đúng nhưng chưa đủ bởi hệ thống pháp luật thực định đó không phải là nội hàm duy nhất của thuật ngữ pháp luật

Với sự phát triển của quyền Hành pháp cũng như cùng với thời gian, quan niệm về nội hàm của pháp luật cũng phải được nhận thức một cách đầy đủ Pháp luật không chỉ tổn tại dưới dạng các hệ thống văn bản pháp luật thực định mà cái quyết định sự tồn tại và hiệu lực của pháp luật chính là tư tưởng, quan điểm, ý chí của giai cấp cầm quyền Để

lý giải điều này thì tốt hơn hết là phải nhìn lại bản chất và định nghĩa về pháp luật: Pháp luật là một hiện tượng xã hội, chỉ nảy sinh và phát triển trong lòng xã hội có giai cấp

Vì vậy, “bản chất của pháp luật thể hiện ở tính giai cấp của nó, không có “pháp luật tự nhiên” hay pháp luật không mang tính giai cấp.”1 Như vậy, pháp luật tổn tại không chi dựa trên những hình thức bề ngoài được thể hiện dưới dạng các văn bản pháp luật, dưới

hệ thống luật thực định Hệ thống luật thực định thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền nhưng nó chưa thể và trên thực tế là không thể thể hiện được hết mọi ý chí của giai cấp cầm quyền được Nói như PGS TS Lê Minh Tâm thì “rất nhiều nội dung của pháp luật mói chỉ được biểu hiện ở mức độ chung hoặc còn nằm ở dạng tiềm năng, cần phải được

cụ thể hóa và khai thác.”2 Như vậy có nghĩa là không thể chí quan niệm quyền Hành

1 X e m G iá o trình L ý luận c h u n g về n h à n ư ớc và p h á p luật, s đ d tr a n g 61

2 X e m L ê M in h T â m , Q u y ề n H à n h p h á p và c h ứ c n ă n g c ủ a q u y ể n H à n h p h á p - tạ p c h í L u ậ t h ọ c s ố 5 /2 0 0 0

pháp (quyền thi hành pháp luật) chi giới hạn ở việc thi hành Hiến pháp và Luật thực định nói chung mà nó còn hàm chứa trong nó sự thi hành ý chí của giai cấp cầm quyển thông qua những hình thức khác Tuy vậy, cũng cần khẳng định rằng thi hành Hiến pháp và luật thực định luôn là nhiệm vụ chính hết sức quan trọng đối với các cơ quan nắm quyền Hành pháp.

Bên cạnh đó, ngay cả khi thi hành pháp luật được hiểu theo đúng nghĩa của nó thì quyển Hành pháp (quyền thi hành pháp luật) cũng không đơn giản như chúng ta tưởng Một văn bản luật, một qui phạm pháp luật, hay một ý chí nào đó của giai cấp cầm quyền không phải cứ được ban hành và đưa xuống cơ quan hành pháp là có thể được thi hành ngay lập tức mà không hề có vướng mắc hay trở ngại gì Để được thi hành đòi hỏi phải có một bộ máy hoạt động hết sức tinh xảo và hiệu quả, có khả năng điều hành, chí huy và quản lý Thông thường, cơ quan nắm quyền Hành pháp là Chính phủ sẽ chỉ đạo việc đó Thực tế cho thấy từ trước tới nay, các học giả có rất nhiều quan niệm khác nhau ngay về tên gọi của quyền Hành pháp bởi nếu chỉ gọi là quyền Hành pháp thì khòng thể diễn tả hết nội hàm của khái niệm mong muốn, ở Việt Nam chúng ta, thông thường khi nói đến vấn đề này cũng phải hiểu theo hai nghĩa: quyền Hành pháp theo nghĩa hẹp và quyền Hành pháp theo nghĩa rộng Trước tiên, thiết nghĩ nên điểm qua quan điểm của một số học giả nổi tiếng về quyền Hành pháp

Montesquieu trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật” nổi tiếng của mình đã viết: “Quyền Lập pháp thể hiện ý chí chung của quốc gia, quyền Hành pháp thì thực hiện ý chí chung đó.” 1 ở một đoạn khác trong cùng tác phẩm, Montesquieu phân biệt một cách rõ ràng hơn: “Lập pháp là quyền làm ra luật, quyền sửa đổi và huỷ bỏ luật Hành pháp là quyền

chăm sóc an ninh, đối nội, đối ngoại, lãnh đạo thời bình cũng như thời chiến trong

khuôn khổ luật pháp đã ban hành Tư pháp là quyền trừng phạt những người phạm tội

và phán xử khi có tranh tụng giữa các tư nhân.”1 Như vậy, ở Montesquieu, quyền Hành pháp là một thứ quyền bị giới hạn “trong khuôn khổ luật pháp đã ban hành” Tuy ông

1 X e m M o n te s q u ie u , T inh thẩn pháp luật, bán dịch cứa H ò a n g T h a n h Đ ạ m , N X B G iá o dục, tr a n g 102,103

tạo cho nó một sự độc lập trong tương quan với lập pháp và tư pháp nhưng điều này dường như đã làm giảm rất nhiều tính sáng tạo và làm hạn chế khá năng phản ứng nhanh nhạy cũng như quyền chủ độrm của cơ quan nắm quyền Hành pháp khi cần thiết Nhận xét về điều này, Maurice Duverger, một học giả tư sản đã viết: “Sự phân quyền cổ điển không thích ứng với sự việc nữa Trong thâm ý Montesquieu, sự phân quyền ấy cốt

để làm yếu thế chế độ quân chủ bằng cách chỉ để cho nhà vua nắm quyền Hành pháp, còn lập pháp giao cho Nghị viện , đại biểu cho dân chủ và tư pháp ở trong tay những thẩm phán độc lập Khi mà trách vụ của Chính phủ còn giản dị, eo hẹp, người ta có thể

sử dụng sự phân quyền ấy Ngày nay, có những khó khăn lớn gây nên bởi công việc ngoại giao và nhất là việc điều khiển chiến tranh( ) Một trong những vấn đề quan trọng ngày nay là quy định một nền tảng mới cho việc phân quyền giữa những cơ quan chính.”2 Hơn nữa, như chúng tôi đã trình bày ở trên, hoạt động của Chính phủ hiện nay không đơn thuần chỉ là những hoạt động mang tính chất thi hành pháp luật mà còn cả những hoạt động chỉ đạo, điều hành, quản lý, thậm chí cả hoạt động xây dựng văn bản pháp qui vì trên thực tế pháp luật không thể điều chỉnh hết tất cả các lĩnh vực trong xã hội mà đòi hỏi có một số văn bản điều chỉnh một cách kịp thời Và công việc này chỉ có thể do Chính phủ đảm nhận mà thôi Do đó, hoạt động của Chính phủ hiện đại không còn dừng lại ở việc thi hành pháp luật hay thực hiện ý chí chung như Montesquieu đã

đề ra

Rất nhiều học giả không gọi quyền Hành pháp bằng tên gọi đúng của nó mà lại gọi là quyền Hành chính Hành chính theo tiếng Latinh là Administratio, vừa có nghĩa là quản

lý, điều hành, vừa có nghĩa là phục vụ, hỗ trợ.3 Theo nghĩa Hán Việt thì hành chính là

“thi hành chính sự”, nghĩa là thực hành công việc cai trị, điều hành theo chính sách.4 Cũng có một cách giải thích khác vể Hành chính, theo đó, Hành chính có nghĩa là thi

1 X e m M o n l e s q u ie u , sđd

2 X e m M a u r ic e D uverg er, N h ữn g c h ế độ ch ín h trị hiện nay, N h à sách Khai Trí, Sài gò n - Ban d ịc h c ú a T ế X u y ê n ,

t r a n g 4 0

■ ’ X e m Đ o àn T r ọ n g T ru y ế n , H ành c h ín h hục đại cư ơng, N X B C TQ G , H à nội 1997, tr a n g 9.

4 X e m Phan N g ọ c , M ẹ o giải thích từ H á n V iệt, N X B Đ à nàng, 1991, tr 91 và 121.

hành những chính sách và pháp luật.1 Theo chúng tôi, Hành chính là một khái niệm rất rộng bao gồm toàn bộ các hoạt động quản lý, điều hành và phục vụ trên tất cả các lình vực hoạt động trong đời sống xã hội Muốn thi hành pháp luật (hành pháp) có hiệu quả thì không thể bỏ qua những hoạt động hành chính Giữa Hành pháp và Hành chính tuy

có sự khác nhau nhưng lại có sự liên hệ hết sức mật thiết Hơn nữa, có ý kiến còn cho rằng Hành chính và Hành pháp đều là cai trị, hay theo chúng ta hay gọi là quản lý nhà nước Vì thế ý kiến rất phổ biến hiện nay cho rằng “Hành pháp chính là Hành chính trong hành động”

Nếu chỉ xét quyền Hành chính là quyền lực bắt những lĩnh vực đặc thù và những

trường hợp cá biệt phải tuân theo cái phổ biến ”2 thì quan điểm của Heghen cũng không khác là mấy so với quan điểm vể quyền Hành pháp của Montesquieu Bởi vì theo Montesquieu quyền Hành pháp cũng là “quyền thực hiện ý chí chung” mà quyền Lập pháp thể hiện

Xét một cách tổng thể, quyền Hành chính có những đặc trưng riêng rất CO' bản Đ ó là

quyển hành động, mạnh mẽ, rộng khắp và luôn đòi hỏi phải có phương thức tổ chức và triển khai đặc thù để đáp ứng các yêu cầu giải quyết các nhiệm vụ thường xuyên, nhạy cảm một cách nhanh chóng, linh hoạt và quyết đoán Vì vậy, hệ thống tổ chức hành chính bao giờ cũng là cơ cấu lớn nhất của bộ máy Iihà nước và xét trên phương diện thực tiễn thì sức mạnh của bộ máy nhà nước bao giờ cũng được biểu hiện rõ nét nhất ờ

bộ máy hành chính.3

Xét về nội hàm, quyền Hành pháp và quyền Hành chính không phải là trùng nhau Quyền Hành pháp là khái niệin chung dùng để chỉ bộ phận (nhánh, loại) quyền lực đặc thù và phản ánh mối quan hệ quyền lực ở cấp độ cao nhất giữa các bộ phận của quyền lực nhà nước Khái niệm quyền Hành pháp dùng trong một tổng thể để tương xứng với quyền Lập pháp và quyền Tư pháp Quyền Hành chính là khái niệm cụ thể hơn, phản

1 X e m Đ à o D uy A n h , G iản yếu Hán V iệ t từ điển, q u y ê n thượng, N X R M inh Tân , Paris 195 1, trang 346

2 X e m C á c M á c - A n g h e n loàn lập, tập 1, N X B Sự thật 1978, tr 317

1 X e m Lê M in h T ă m , q u y ể n H àn h ph áp và chứ c năn g sđd

ánh tiểu hệ thống quyền lực thống nhất từ trung ương xuống địa phương gắn với việc quản lý, điểu hành và phục vụ của toàn bộ hệ thống cơ quan hành chính Chủ thể của quyền Hành pháp là Chính phủ còn chủ thể của quyển hành chính là toàn bộ hệ thống các cơ quan hành chính các cấp.

Khái niệm quyền Hành pháp và quyền Hành chính tuy có sự khác biệt nhưng đó là sự phân biệt trên lý thuyết còn trên thưc tế thì chúng có quan hê hết sức mât thiết với nhau,

bổ sung cho nhau Trong cùng một công việc nhiều khi rất khó xác định thực hiện công việc đó thuộc lĩnh vực hành pháp hay hành chính bởi nó liên quan chặt chẽ và mật thiết với nhau đến mức rất khó tách biệt một cách rạch ròi như trên lý thuyết được

Cũng có một khái niệm khác được các học giả tư sản đề cập tới nhằm mục đích khônỉỉ phải để thay thế cho quyền Hành pháp nhưng thực chất lại rất gần với quyền Hành pháp hiện đại Lý do đầu tiên để đưa ra khái niệm này là vì khái niệm quyền Hành pháp hiện nay không chuyển tải hết những lĩnh vực, quyển hạn của chính bản thân nó Ý niệm hành pháp theo nghĩa cổ hàm ý Chính phủ chỉ hoạt động bước sau, theo những chi thị tổng quan của Quốc hội, chỉ đóng một vai trò phụ thuộc, không có bất cứ một sáng kiến nào cả mà hoàn toàn là thụ động Trên thực tế ngày nay, Chính phủ trong mỗi quốc gia lại có một vai trò hết sức tích cực, là đầu tầu của mọi hoạt động, đóng vai trò thúc đẩy, lãnh đạo chủ yếu Chính phủ ngày nay như một cái động cơ còn Nghị viện chỉ được coi

là cái thắng mà thôi Những công việc của Chính phủ ngày càng trở nên quan trọng, không chỉ dừng lại ở việc thi hành pháp luật mà dần dần tiến tới cả việc ấn định những chính sách quốc gia và phác hoạ những chương trình hoạt động cho quốc gia Thêm vào

đó, sự phức tạp ngày càng tăng của các vấn đề cai trị, tính chất ngày càng kỹ thuật hơn của chúng; sự quan hệ ngày càng rõ rệt của những bang giao quốc tế mà trong đó Chính phủ ngày càng đóng vai trò chủ chốt và sự phát triển của kinh tế mỗi quốc gia cũng như

sự phát triển không ngừng của các quan hệ xã hội; tất cả những yếu tố đó giải thích khuynh hướng tăng cường quyền lực của Chính phủ và đó cũng là lý do khái niệm

quyền Chính phủ xuất hiện.1 Dù không nhằm mục đích thay thế quyền Hành pháp nhưng rõ ràng khi đưa ra khái niệm quyền Chính phủ, các tác giả cũng đã nhận thấy rõ

sự hạn hẹp trong khái niệm quyền Hành pháp Quyền Hành pháp theo nghĩa cổ điển không thể chuyển tải hết ý nghĩa của nó theo sự phát triển của kinh tế xã hội thời hiện đại Do đó, những khái niệm quyền Hành chính hay quyền Chính phủ cũng chi là một bước đi để cố gắng tìm cho ra một khái niệm có thể chuyên tải hết nội dung hoạt động, thẩm quyền, các lĩnh vực tác động tới đời sống xã hội hiện đại của quyền Hành pháp

mà thôi

Trong thời gian gần đây, nhận thức được sự quan trọng của quyển Hành pháp, trong giới nghiên cứu nước ta cũng đã có những đề xuất trong việc mở lộng nội dung của khái niệm quyền Hành pháp bằng đề xuất một tên gọi khác phản ánh đầy đủ hơn nội dung của nó PGS- TS Lê Minh Tâm trong bài “Quyền Hành Pháp và chức năng của

quyền Hành pháp” đăng trên tạp chí luật học số 5 năm 2000 đã đề xuất ý kiến thay quyền Hành pháp bằng tên gọi quyền Hành pháp-Chính sự Đây cũng là một giải pháp khá lý thú trong việc tìm ra được một thuật ngữ pháp lý đáp ứng được yêu cầu đảm bảo

ý nghĩa của thuật ngữ quyền Hành pháp theo nghĩa cổ điển, nghĩa là đảm bảo sự tương xứng với các khái niệm quyền Lập pháp và quyền Tư pháp, đồng thời mở rộng phạm vi khái niệm đáp ứng được những yêu cầu mở rộng nội hàm khái niệm quyền Hành pháp theo nghĩa hiện đại như ngày nay Tuy nhiên, trong khi chờ đợi một sự thống nhất về mật thuật ngữ, như chúng tôi đã trình bày ở phần trên, quyền Hành pháp hiện nay cần được hiểu theo hai nghĩa: Nghĩa rộng và nghĩa hẹp

ở nghĩa hẹp, quyển Hành pháp được hiểu theo đúng quan niệm cổ điển, nghĩa là quyền thi hành pháp luật, quyền biến những cái cụ thể phải tuân theo những cái chung phổ biến Ở khía cạnh này, quyển Hành pháp phần nào là quyền chấp hành của quyền lập pháp

1 X e m T rần T h ú c Linh, Dan h từ tài liệu d â n luật và h iế n luật, N X B K hai Trí, Sài g òn, tr a n g 3 8 4 ,3 8 5

Theo nghĩa rộng, quyền Hành pháp mang trong mình cả các hoạt động hành chính Nó bao gồm cả quyền thi hành pháp luật và quyền Hành chính, trong đó, quyền Hành chính bao gồm các hoạt động chỉ huy, điều hành, quản lý, phục vụ và hỗ trợ Hoạt động quản lý, chỉ huy và điều hành là những hoạt động hết sức quan trọng ẹóp phần điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh khi chưa có luật điều chỉnh Mặc dù có sự phân biệt khá rạch ròi như vậy nhưng trong thực tế, để thực hiện quyển thi hành pháp luật đòi hỏi phải có sự hỗ trợ cực kỳ đắc lực của các hoạt động thuộc quyền Hành chính Mặt khác, các lĩnh vực hoạt động của quyền Hành chính mặc dù mang tính chủ động, sáng tạo và nhanh nhạy nhưng cũng không thể đặt mình ra ngoài Hiến pháp và pháp luật.

Tuy nhiên, mô hình trên cũng chỉ mang tính khái quát bởi trên thực tế sẽ gặp rất nhiều trường hợp mà ta không thể phân biệt đâu là lĩnh vực thuộc quyền chấp hành pháp luật

và đâu là lĩnh vực thuộc quyền hành chính Chúng luôn đan xen, thẩm thấu vào nhau

Để thực hiện quyền chấp hành pháp luật đòi hỏi phải có sự tham gia của các lĩnh vực thuộc quyền hành chính Ngược lại, quyền hành chính là gì nếu không dựa trên cái gốc

là thi hành pháp luật Nhìn chung, vấn đề nội hàm khái niệm quyển Hành pháp là vấn

đề hết sức phức tạp bởi bản thân nó đã qua một quá trình phát triển lâu dài, và hiện tại vẫn tiếp tục phát triển không ngừng Do đó cần thiết luôn luôn phải cập nhật cũng như

có những nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này

2 VỊ trí, vai trò của quyển Hành pháp trong tổ chức quyền lực nhà nuớc:

Trước tiên, khi muốn nói đến vị trí của quyền Hành pháp trong tổ chức quyền lực nhà nước, ta phải xác định được vị trí của bản thân quyền Hành pháp phụ thuộc vào cái gì

và phụ thuộc như thế nào?

Có ba yếu tố trực tiếp tác động và ảnh hưởng đến quyền Hành pháp Thứ nhất, đó là nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước (tập quyển hay phân quyền) Thứ hai, đó là hình thức chính thể của mỗi nước (cộng hòa tổng thống, cộng hòa đại nghị, quân chủ tuyệt đối hay quân chủ lập hiến) Thứ ba, nó phụ thuộc vào thái độ của người dân đối với chính bản thân nó Yếu tố thứ ba này sẽ bị ảnh hướng bởi phong tục tập quán, bởi trình

độ phát triển của dân cư cũng như bởi các yếu tố khách quan khác như truyền thống, hay tư tính dân chủ trong mỗi xã hội.

Trở lại vấn để vị trí của quyền Hành pháp trong hệ thống tổ chức quyền lực nhà nước

Ta đều biết rằng dù có thể phân chia theo nhiều cách nhưng tựu chung lại thì trong mỗi nhà nước đều tồn tại những quyền chính sau đây: Quyền Lập hiến, Quyền Lập pháp, Quyền Hành pháp và Quyền Tư pháp Vậy mối quan hệ của quyền Hành pháp với các quyền lực này như thế nào?

Trước hết, ta xét mối tương quan giữa quyền Lập hiến và quyền Hành pháp Quyền Lập hiến chính là chủ quyền, là quyền tối cao và mang tính chất nguyên thủy Các quyền lực khác chỉ là quyển được thiết lập so với quyển Lập hiến và quyền Hành pháp cũng không nằm ngoài quy luật đó Tuy nhiên, khi đã được qui định vào trong Hiến pháp thì quyền Lập hiến không còn mang tính nguyên thuỷ nữa mà chi là một quyền được ấn định bởi Hiến pháp Chính vì vậy, với phạm vi tác động rộng lớn của mình, quyền Hành pháp đôi khi có thể có tác dụng định hướng đối với quyền Lập hiến, hướng quyền Lập hiến tới những thay đổi mà nó mong muốn Ngược lại, quyền Lập hiến có vai trò như một như một quyền thiết lập Nó có vai trò cực kỳ to lớn khi mỗi nhà nước mới ra đời hay sau mỗi cuộc cách mạng vì nó quyết định mọi yếu tô liên quan đến nguyên lắc tổ chức quyền lực nhà nước, hình thức chính thể nhà nước, hình thức cấu trúc nhà nước, mối quan hệ giữa các quyền trong hệ thống tổ chức quyền lực nhà nước Do đó, vào một thời điểm nhất định, nó là quyền nguyên thuỷ mang tính chất quyết định đối với mọi vấn đề liên quan đến tổ chức nhà nước cũng như tổ chức quyền lực nhà nước, trong

đó có quyền Hành pháp

Trong mối tương quan với lập pháp, dù ở nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền hay nguyên tắc tập quyền thì quyền Hành pháp luôn mang tính chấp hành so với quyền Lập pháp, sở dĩ như vậy là vì xét cho cùng, nếu không xảy ra xung đột giữa hành pháp và lập pháp thì hành pháp luôn phải thi hành những đạo luật do cơ quan lập pháp ban hành và do đó, nó là gì nếu không phải là cơ quan chấp hành của cơ quan lập pháp Vấn đề ở đây có lẽ là ở việc nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền hay tập

quyền, ơ nguyên tắc phân quyền, quyền Hành pháp không phải lúc nào cũng mang tính chấp hành đối với quyền Lập pháp vì nó có những phương tiện để ngăn cản quyền Lập pháp, tác động tới quyền Lập pháp vì mục đích của những người sáng lập ra học thuyết phân quyền là nhằm mục đích dùng quyền lực ngãn cản quyển lực Do đó, quyển Hành pháp có những quyển năng nhất định để ngăn cản quyền Lập pháp thực hiện những điều mà cơ quan lập pháp mong muốn Ngược lại, quyền Lập pháp cũng có trong tay những con bài chiến thuật nhằm hạn chế sự lạm quyền của quyền Hành pháp cũng như kiểm soát quyền Hành pháp sao cho nó không thể vượt quá thẩm quyền của mình được Các học giả thường hay sử dụng một hình ảnh rất hay để nói về mối quan hệ giữa quyền Hành pháp và quyền Lập pháp trong nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền như sau: Trong nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền, Chính phủ như một cái động cơ còn Nghị viện như một cái thắng Tuy nhiên, với những quyền không được qui định, quyền Hành pháp đã vượt xa cái mà nó vốn có và ngày càng trở thành quyền mang ý nghĩa quyết định trong đời sống tổ chức quyền lực nhà nước Đối với nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc tập quyền thì cách thức dùng quyền lực ngăn cản quyền lực không được sử dụng mà thay vào đó, quyền Lập pháp là quyền cao nhất, và trên lý thuyết thì là quyền chiếm ưu thế so với quyền Hành pháp Tuy nhiên, ở một chừng mực nào đó thì giữa chúng cũng có sự độc lập nhất định trong lĩnh vực hoạt động Quyền Lập pháp và quyền Hành pháp trong các nhà nước này thường được phân công, phân nhiệm rạch ròi, không ngăn cản nhau trong quá trình thực hiện mà phối hợp chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau để cùng thực hiện nhiệm vụ Tuy về mặt lý thuyết, hành pháp chịu yếu thế trước lập pháp nhưng do tính chất hoạt động rộng lớn, đa dạng và thực tế nên hành pháp cũng có thể định hướng cho lập pháp trong việc xây dựng, huý bỏ hay sửa đổi những vãn bản pháp luật sao cho phù hợp với thực tiễn đời sống Tóm lại, dù ở nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền hay nguyên tắc tập quyền thì mối quan hệ giữa quyền Hành pháp và quyền Lập pháp cũng là những mối quan hệ khá độc lập “Con lắc” dao động giữa lập pháp và hành pháp cũng khá lý

thú, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa nhưng thường thì con lắc đó thiên về phía hành pháp.

Mối quan hệ giữa quyền Hành pháp và quyền Tư pháp trong bất kỳ nhà nước nào hiện nay cũng đểu là mối quan hệ khá độc lập bởi những lĩnh vực hoạt động khác nhau về chất Tư pháp chỉ tuân theo pháp luật và hành pháp không được phép tác động tới mọi quá trình của hoạt động tư pháp Tuy nhiên, điều này cũng còn phụ thuộc vào hệ thống

tổ chức các cơ quan ở từng nước bởi chỉ một sự phụ thuộc nhỏ thôi cũng làm cho tư pháp trở nên yếu thế trước hành pháp và điều này sẽ dẫn tới những hậu quả vô cùng tai hại

Vấn để cuối cùng của chương này không thể không đề cập tới là vậy cơ quan nào là chủ thể của quyền Hành pháp? Montesquieu trong tác phẩm của mình đã viết: Quyền Hành pháp thì phải ở trong tay một vị vua chúa, vì rằng quyền Hành pháp luôn luôn cần đến một hành động nhất thời, để cho một người làm thì hơn là nhiều người cùng nắm; nó khác với quyền Lập pháp do nhiều người thì hơn là một người ban hành Nếu không có vua chúa thì quyền Hành pháp sẽ uỷ thác cho một số người trong cơ quan lập pháp và như thế thì sẽ không còn tự do nữa; vì hai quyền Hành pháp và quyền Lập pháp nhập làm một, và mấy con người ấy có thể nhúng tay vào cả quyển này và quyền kia.1

Như vậy, quyền Hành pháp phải thuộc về nhà vua trong chế độ quàn chủ lập hiến hoặc thuộc về Chính phủ trong chế độ Cộng hòa Cũng cần nhấn mạnh một ý ở đây là quyền Hành pháp phải được đảm bảo tính độc lập tương đối để tránh sự độc quyền, tiếm quyền trong quá trình tổ chức thi hành quyền lực nhà nước

3 Chức năng quyền Hành pháp:

Chức năng luôn được hiểu là những định hướng, những hoạt động mang tính chất ổn định và lâu dài Chức năng của quyền Hành pháp là những “con kênh” mà thông qua đó quyền Hành pháp được triển khai để thực thi pháp luật và tiến hành các hoạt độns quản

1 X c m M o n t e s q u i e u , sđd, trang 106,107

lý, điều hành và phục vụ.1 Với SU' phát triển đa dạng của xã hội, chức năng của quyền Hành pháp cũng phát triển một cách tương xứng và trở nên hết sức phong phú Tuy nhiên, xét về truyền thống thì không phải vì sự đa dạng của các quan hệ xã hội như hiện nay hay sự xuất hiện một số các quan hệ xã hội mói đã làm mất đi những chức năng mang tính đặc trưng nguyên thuỷ của quyền Hành pháp.

Chức năng đầu tiên mang đặc trưng hết sức truyền thống của quyền Hành pháp là chức năng đảm bảo an ninh chính trị và an toàn xã hội Đây chính là chức năng xuất phát từ chức năng cảnh sát, được hình thành sớm nhất và cũng được chú trọng đầu tư nhiều nhất cả về bộ máy, lực lượng, con người cũng như các điều kiện vật chất kỹ thuật hiện đại Sở dĩ đây là chức năng mang tính chất nguyên thuỷ bởi bất kỳ nhà nước nào, bất

kỳ giai cấp cầm quyền nào cũng phải hết sức chú trọng tới bộ máy quân đội, cảnh sát

để đảm bảo cho ý chí của giai cấp mình được thực hiện Khi xã hội phát triển thì bộ máy đấy không những không thu nhỏ lại mà nó ngày càng được phình ra với mục đích đảm bảo cho trật tự an toàn xã hội cũng như là một bộ máy cưỡng chế đối với các cá nhân và tổ chức, buộc họ phải tuân thủ mộl cách triệt để pháp luật Có thể nói chức năng này là chức năng có tính thường trực nhất và thường xuyên động chạm đến các thành viên trong xã hội Chúng ta có thể thấy chức năng này được tiến hành ở mọi lúc, mọi nơi, không kể không gian, thời gian, địa điểm Nó là thước đo trong con mắt người dân về sự phát triển của đất nước bởi nó thể hiện sức mạnh và uy tín của nhà nước một cách rõ ràng nhất Một đất nước không thể là phát triển nếu ở đâu cũng thấy bóng dáng của cảnh sát hoặc ngược lại, khi người dân cần, cảnh sát lại không xuất hiện Hơn thê nữa, chức năng này còn là chức năng tối quan trọng bởi nó làm tiền đề cho các chức năng khác được thực hiện Các hoạt động quản lý và điều hành kinh tế, văn hoá, giáo dục, đầu tư, xuất nhập khẩu sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự đảm bảo về tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội Montesquieu đã rất có lý khi ngay trong đoạn mở đầu trong chương Hiến pháp nước Anh, chương mà ông đã tập chung

1 X e m Lê M i n h T am , Q u y ề n H à n h ph áp và sđ d

nhiều nhất để bàn về thuyết phân quyền nói chung và quyền Hành pháp nói riêng, đã viết: “Tự do chính trị của công dân là sự yên tâm vì mỗi người nghĩ tằng mình được an ninh Muốn bảo đảm tự do chính trị như vậy thì Chính phủ phải làm thế nào để mỗi công dân không phải sợ một công dân khác.” 1

Câu nói trên của Montesquieu cũng phần nào thể hiện được rằng quyền và lợi ích hợp pháp của công dân cần phải được bảo vệ Và đây chính là chức năng thứ hai của quyền Hành pháp, chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Nếu quyền Lập pháp phái sinh trực tiếp từ nhân dân nhưng lại không trực tiếp động chạm đến quyền lợi của các công dân thì quyền Hành pháp hàng ngày hàng giờ lại phải động chạm đến các quyền và lợi ích của công dân Chức năng bảo vệ quyền và lợi ích của công dân cũng là một trong những chức năng chủ yếu của quyền Hành pháp Các loại quyền lực khác cũng có chức năng này nhưng thật sự chúng không va chạm và thực hiện nhiều như ở quyền Hành pháp Nó thể hiện trách nhiệm của nhà nước đối với mỗi công dân Vì vậy, chức nãng này cũng là một thước đo thể hiện quyền dân chủ trong mỗi nhà nước Chức năng bảo vệ quyển và lợi ích của mỗi công dân được thực hiện bằng nhiều hoạt động cụ thể và được tiến hành bằng các phương thức khác nhau như theo dõi, kiểm tra, phát hiện, ngăn chăn và xử lý kịp thời các hành vi có biểu hiện vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Các hoạt động này có thể được tiến hành một cách độc lập, chủ động, linh hoạt và thường xuyên bằng một hệ thống các cơ quan chuyên trách Bên cạnh đó các hoạt động cũng có thể được thực hiện theo đề nghị yêu cầu, tố cáo hay tố giác của công dân Nhìn chung, trong xu hướng mà tất cả các nhà nước trên thế giới đều tuyên bố mở rộng dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân thì chức năng này của quyền Hành pháp càng trở nên là một chức năng quan trọng trong xã hội Việc thực hiện tốt chức năng này sẽ góp phần nâng cao và mở rộng dân chủ, có ý nghĩa to lớn đối với chính trị, xã hội và sẽ góp phần làm tăng niềm tin của nhân dân vào quyển Hành pháp nói riêng và quyền lực nhà nước nói chung

' X e m M o n t e s q u ie u , T inh thần pháp luật, sđd, trang 100

Một chức năng quan trọng khác của quyền Hành pháp là chức năng thực thi pháp luật Với tính chất là một cơ quan chấp hành của cơ quan lập pháp, việc tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cũng là nhiệm vụ chủ yếu của quyền Hành pháp Cơ quan nắm quyền Hành pháp có nghĩa vụ phải đưa các văn bản pháp luật vào trong đòi sống xã hội, đảm bảo cho các văn bản đó được thực hiện một cách triêt để Đó có thể là các hoat động phổ biến pháp luât, giáo dục pháp luât, ra các văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật, áp dụng pháp luật, hay thậm chí là các hoạt động ngăn chặn và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật.

Bên cạnh các chức năng mang tính truyền thống, quyền Hành pháp ngày nay còn có một số chức năng khác đáp ứng sự phát triển của xã hội Một trong những chức năng ấy

là chức năng quản lý điều hành Chức năng này có nội dung hết sức rộng lớn, xuyên suốt một loạt các lĩnh vực từ an ninh quốc phòng đến các hoạt động ngoại giao; từ các hoạt động tài chính ngân hàng đến các hoạt động kiểm tra, giám sát; từ việc bảo vệ môi trường và các nguồn tài nguyên thiên nhiên quí hiếm đến việc khai thác và sử dụng chúng sao cho có hiệu quả nhất; từ những ngành công nghiệp kỹ thuật phát triển với tốc

độ chóng mặt như bưu chính viễn thông, điện tử đến các ngành nghề mang tính truyền thống như nông nghiệp và các ngành thủ công Tóm lại, do tính chất phức tạp và đa dạng của các lĩnh vực đòi hỏi cần phải được quản lý, điều hành, một mặt cơ quan hành pháp phải dựa vào Hiến pháp và pháp luật do cơ quan quyền lực nhà nước ban hành, nhưng một mặt cũng phải quản lý điều hành dựa trên các quan điểm, chủ trương, chính sách của giai cấp cầm quyền Cũng chính vì hoạt động quản lý điều hành tác động tới quá nhiều các lĩnh vực xã hội nên quyền Hành pháp cần phải có tính độc lập, tự chủ và nhanh nhạy cũng như sáng tạo trong quá trình hoạt động Hoạt động quản lý điều hành

là một quá trình phức tạp bao gồm nhiều giai đoạn với nhiều biện pháp và hoạt động khác nhau như kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, xử lý ngoài ra phải có đầy đủ các điều kiện như nhân sự, thông tin, pháp luật, tài chính Chính nhờ chức năng này, hoạt động hành pháp đã được nâng lên một tầm cao mới với các hoạt động mang tính độc lập hơn, tự chủ hơn và sáng tạo hơn Chính nhờ đó, nó góp phần vào việc phản ánh

lại các nhu cầu khách quan của xã hội, hình thành các cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện đường lối, chủ trương, chính sách và pháp luật cho giai cấp cầm quyền.

Chức năng tài phán cũng là một nét đặc trưng của quyền Hành pháp hiện nay Chức năng này đáp ứng nhu cầu xử lý những trường hợp vi phạm nhưng chưa đến mức phái truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng các trách nhiệm dân sự Các chế tài được áp dụng ở đây mang tính hành chính, vật chất và kỉ luật Ngoài việc xử lý những sai phạm của công dân, chức năng này thường được áp dụng để xử lý những vi phạm nội bộ và có tác dụng răn đe hết sức có hiệu quả, làm cho quyền Hành pháp được thực thi một cách nghiêm chỉnh hơn

Chức năng cuối cùng của quyền Hành pháp là chức năng tổ chức bộ máy hành pháp Bộ máy hành pháp là cơ cấu lớn nhất của bộ máy nhà nước, vì vậy, việc tổ chức sao cho bộ máy hoạt động tinh giảm, có hiệu quả đáp ứng được yêu cầu khách quan là một yêu cầu hết sức quan trọng Có thể nói rằng chức năng này đáp ứng nhu cầu phục vụ cho các chức năng khác, tạo cơ sở vững chắc cho các chức năng khác có thể được thực hiện

4 Đặc điểm quyền Hành pháp:

- Quyển Hành pháp là một cành quyền lực trong tổ chức quyền lực nhà nước Nó mang trong mình tính chất quyền lực nhà nước Điều này cần phải được khẳng định lại bởi trong suốt một thời gian dài trước đây, các quan điểm pháp lý ớ nước ta đều cho rằng chỉ có quyền Lập pháp phái sinh trực tiếp từ nhân dân là cành quyền lực mang tính quyền lực nhà nước còn quyền Hành pháp không mang tính quyền lực nhà nước Điều này dẫn tới tình trạng chỉ có Quốc hội được coi là cơ quan quyền lực nhà nước còn Chính phủ thì chưa bao giờ được đặt đúng vị trí của nó cả Điều đó không phù hợp với thực tiễn cũng như lý luận bởi không có một cành quyền lực nào trong quyền lực nhà nước lại không mang trong mình tính chất quyền lực nhà nước

- Quyền Hành pháp là một cành quyền lực trong hệ thống quyền lực nhà nước, tương ứng với hai cành quyền lưc còn lại là quyền Lâp pháp và quyền Tư pháp Quyền lực nhà nước là thống nhất thuộc về duy nhất một chủ thể là nhân dân Do đó không thể coi ha

cành quyền lực này kết hợp với nhau tạo thành quyền lực nhà nước mà ba cành quyền lực này nằm trong một chinh thể thống nhất của quyền lực nhà nước.

- Tuy không có nguồn gốc phái sinh trực tiếp từ nhân dân nhung không có nghĩa quyền Hành pháp là quyền lực phái sinh từ quyền Lập pháp Không thể có một cành quyền lực nhà nước nào lại là quyền lực phái sinh từ cành quyền lực nhà nước khác được Điều đó phá vỡ tính thống nhất của quyền lực nhà nước và do đó không phản ánh được tính chất đặc thù của quyền Hành pháp bởi vì ngoài chức năng tổ chức thi hành pháp luật như đã trình bày ở phần trên thì quyền Hành pháp còn có một loạt các chức năng khác cũng hết sức quan trọng đòi hỏi sự quản lý điều hành một cách độc lập, chủ động và sáng tạo Do đó nếu nói hành pháp chỉ thực hiện những gì lập pháp giao phó là không phù hợp với thực tế Từ đó dẫn tới một hệ quả hết sức quan trọng là hành pháp không những phải chịu trách nhiệm trước cơ quan lập pháp mà quan trọng và cốt lõi hơn nữa, hành pháp cũng phải chịu trách nhiệm trước toàn thể nhân dân

- Từ đặc điểm trên dẫn tới một đặc trưng quan trọng nữa của quyền Hành pháp là: quyền Hành pháp là một cành quyển lực khá độc lập trung tổ chức quyền lực nhà nước

Nó độc lập vì nguồn gốc khách quan, vì những hoạt động đặc thù và vì cả tính tự chịu trách nhiệm của mình Nói như vậy không có nghĩa phủ nhận vai trò chấp hành lập pháp của cơ quan hành pháp bởi nhiệm vụ quan trọng nhất của nó vẫn là đưa pháp luật đến với đời sống xã hội

- Nếu quyền Hành pháp chỉ là quyền thi hành pháp luật thì có thể nói quyền Tư pháp chính là hành pháp trong sáng nhất Tuy nhiên, quyền Hành pháp ngày nay không chi dừng lại ở lĩnh vực thi hành pháp luật mà nó còn mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác như quản lý, điều hành, chỉ huy mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Quyển Hành pháp không còn là quyền Hành pháp với quan niệm đơn thuần chỉ là thi hành pháp luật nữa Hon nữa, do tiếp xúc với rất nhiều lĩnh vực hoạt động trong xã hội và luôn phải đụng chạm tới quyền lợi của công dân nên quyền Hành pháp trở thành cành quyền lực nhạy cảm nhất đối với những phản úng của xã hội vì nó Chính vì thế, quyền Hành pháp có khả năng phản ánh một cách chính xác nhất những nhu cầu của xã hội Nó quay trỏ' lại

;

tác động đến lập pháp, định hướng cho lập pháp trong những hoạt động của mình Thêm vào đó, khả năng thực hiện những quyền hạn không nằm trong qui định của pháp luật đã đưa quyền Hành pháp lên một vị trí có ảnh hưởng quan trọng nhất trong đời sống xã hội.

- Những quan hệ xã hội mới luôn nảy sinh cũng như sự phức tạp trong việc quản lý, điều hành và chấp hành đòi hỏi hành pháp luôn là cành quyền lực chủ động, sáng tạo, quyết đoán và mạnh mẽ nhất Bên cạnh đó, nó đòi hỏi phải có sự độc lập tương đối với các cành quyển lực lập pháp và tư pháp để tránh được sự tiếm quyền trong khi thực hiện

Những vấn đề lý luận về quyền Hành pháp là những vấn đề mang tính khái quát và rất phức tạp, đòi hỏi cần phải được tiếp tục nghiên cứu một cách kỹ lưỡng hơn mới có được một kết quả như ý Tuy nhiên, để minh chứng cho những vấn đề lý luận đó thì cách tốt nhất là chúng ta hãy thử đi vào nghiên cứu, tìm hiểu một số cách tổ chức quyền Hành

pháp ở những nhà nước cụ thể để có thể có những minh chứng rõ ràng hon cho các vấn

đề mang tính lý luận được đề cập ở trên

MÔ HÌNH QUYỂN HÀNH PHÁP

Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

§1 QUYỀN HÀNH PHÁP ở MỘT s ố NHÀ NƯỚC Được Tổ CHỨC THEO NGUYÊN TẮC PHÂN QUYỀN

Một trong những yếu tố mà khi để cập tới quyền Hành pháp không thể không nói tới là nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước Nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước là những phương hướng chỉ đạo cách thức tổ chức và điều hành quyền lực trong mỗi nhà nước Hiện nay, trên thế giới, đại đa số các nhà nước được tổ chức theo một trong hai nguyên tắc là phân quyền hoặc tập quyền Chúng la sẽ lần lượt nghiên cứu quyền Hành pháp được tổ chức như thế nào trong mỗi nhà nước được tổ chức theo các nguyên tắc khác nhau này

Nguyên tắc phân quyền đã được các học giả đề cập đến từ rất lâu Ngay trong thời cổ đại, Aristoste đã đề cập đến nguyên tắc này Tuy nhiên, chỉ đến khi giai cấp tư bản ra đời thì nguyên tắc mới được ghi nhận là kim chỉ nam cho việc tổ chức quyền lực nhà nước bởi theo họ, nó đảm bảo được tự do, chống lại sự tiếm quyền, là liều thuốc chính trị và là một kỹ thuật chính trị trong việc tổ chức quyền lực nhà nước Nhưng cũng phải khẳng định rằng nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước không phải là yếu tố duy nhấl

có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền Hành pháp trong mỗi nhà nước Bên cạnh đó còn có một yếu tố rất quan trọng khác là hình thức nhà nước Trong các nhà nước cùng được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền nhưng hình thức nhà nước khác nhau thì các cành quyền lực nói chung và quyền Hành pháp nói riêng cũng được tổ chức một cách khác nhau Điều đó xảy ra là vì lý do nếu phương pháp chi là những phương hướng chí đạo

việc tổ chức và thực hiện quyền Hành pháp thì hình thức nhà nước lại là những qui định

cụ thể về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước và những phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước Trong hình thức nhà nước thì yếu tố tác động nhiểu nhất tới việc tổ chức quyền lực nhà nước chính là hình thức chính thể Hình thức chính thể là cách tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan tối cao của nhà nước và xác lập những mối quan

hệ cơ bản của các cơ quan đó.1 Do đó, khi nghiên cứu quyền Hành pháp, điểu cần thiết phải chú ý tới vấn để quyền Hành pháp nằm trong nhà nước nào, được tổ chức theo nguyên tắc gì và nhà nước đó có hình thức chính thể gì, cộng hòa hay quân chủ Hơn nữa, trong các nước có cùng một hình thức chính thể cũng như áp dụng chung một nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước thì cách thức lổ chức các cành quyền lực cũng khác nhau và đem lại những hệ quả khác nhau Chúng ta sẽ lần lượt nghiên cứu từng nước tiêu biểu cho từng loại hình chính thể này

1 Quyền Hành pháp trong Chính thê Cộng hòa Tổng thống (Mỹ):

Nguyên tấc phân quyền như đã trình bày ơ phần trên được áp dụng trong hầu hết các

nước tư sản Tuy nhiên, sự áp dụng ở mỗi nước là không giống nhau Điều này phụ thuộc vào hình thức chính thể của mỗi nhà nước Các nước theo chính thể cộng hoà Tổng thống thường áp dụng nguyên tắc phân quyền cứng rắn Nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền cứng rắn là các nhà nước mà trong đó quyền lực được phân chia một cách triệt để Các cành quyền lực không thể tác động một cách thô bạo đến nhau và không thể loại trừ, giải tán lẫn nhau Tiêu biểu cho các nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc phân quyền cứng rắn là nước Mỹ

Kể từ khi bản Hiến pháp đầu tiên ra đời ngày 4 tháng 7 năm 1887 tại một tòa dinh thự ở thành phố Philadenphia, một nhà nước mang tên Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ mới chính thức có tên trên bản đồ quốc tế với tư cách một chủ thể của luật quốc tế Với hơn 200 năm tổn tại ngắn ngủi, nước Mỹ đã chứng tỏ mình là một cường quốc vể kinh tế, quân

sự, chính trị , chiếm môt vị trí quan trong trên trường quốc tế Dù bằng cách nào và tại

1 X e m G iá o trình Lý luận nhà nước và ph áp luật, Sđd trang 56

sao thì điều này vẫn là một sự thật hiển nhiên được công nhận vì nước Mỹ từ những ảnh hưởng lớn lao về kinh tế đã vươn chiếc vòi của mình sang những lĩnh vực khác Vấn đề đặt ra là nhìn từ góc độ tổ chức quyền lực nói chung và quyền Hành pháp nói riêng thì chúng tác động đến kết quả đó như thế nào hay nói một cách khác thì sự thành công đấy được nhìn dưới góc độ tổ chức quyền lực nhà nước nói chung và quyền Hành pháp nói riêng ra sao Trả lời câu hỏi đó sẽ góp phần tích cực trong việc nghiên cứu các vấn

đề lý luận và thực tiễn của tổ chức quyền lực nhà nước

1.1 Sự hình thành và phát triển quyền Hành pháp ở Mỹ:

Nước Mỹ trước thế kỷ XVII đã từng là thuộc địa của đế quốc Anh và Pháp Nơi đây đã từng được người Pháp coi là Tân Pháp quốc với một vùng lãnh thổ rộng lớn, tài nguyên dồi dào phong phú, dân cư đa số là dân di cư từ nơi khác đến, là một vùng đất có tiềm năng mà các nước đế quốc lúc bấy giờ tranh nhau quyền sở hữu Vào thế kỷ XVII, thực dân Anh đã chính thức chiếm vùng đất mà người Pháp gọi là tân Pháp quốc đó, cai trị

và khai thác vùng đất này Tháng 4 năm 1775, dân chúng các thuộc địa đã nổi dậy trong một cuộc khởi nghĩa để bảo vệ những quyền tự do mà họ đã giành được từ trước

và 15 tháng sau đó, khi bản tuyên ngôn độc lập được công bố thì tinh thần quốc gia của dân chúng thuộc địa đã lan tràn khắp nơi như nước lũ Dân chúng trong 13 thuộc địa đoàn kết không những trong lìành động mà còn đoàn kết cả trong lư tưởng và họ cùng nhìn nhận Quốc Hội Đại Lục là Chính phủ chung của tất cả 13 thuộc địa Bản tuyên ngôn đầu tiên của Hiệp chủng quốc Mỹ châu ra đời ngày 4 tháng 7 năm 1776 tại một toàn dinh thự tại thành phố Philadenphia đã chấm dứt sự cai trị của đế quốc Anh, mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển của một đất nước trẻ, khỏe và giàu tiềm năng nhất trên thế giới Tuy nhiên, sự đoàn kết của 13 quốc gia sau khi giành được độc lập không được bền vững bởi mỗi nước có một phong tục tập quán khác nhau Hơn nữa, khi đấu tranh thoát khỏi ách áp bức của thực dân Anh, các quốc gia cùng đoàn kết lại dưới ngọn

cờ của một Quốc hội chung có uv tín Khi đã giành được độc lập, Ouốc hội đó lại tỏ ra bất lực trong việc thống nhất 13 quốc gia thành viên của mình và do đó dẫn tới sự chia

rẽ sâu sắc Với những trăn trở đó, ngày 27 tháng 5 năm 1787, cũng tại đúng tòa dinh thự thành phố Philadenphia, nơi mà 11 năm về trước bản Tuyên Ngôn Độc Lập của Hiệp Chủng Quốc Mỹ Châu ra đời, các đại diện của 12 quốc gia đã tới tham dự hội nghị do Quốc hội của Liên hiệp 13 quốc gia độc lập triệu tập (Đại diện cho tiểu bang Rhode Island không tham gia) Mục đích của cuộc hội nghị này là dự thảo một bản Hiến pháp mới cho một quốc gia đã được thống nhất với một tổ chức hành pháp trung ương hùng mạnh mà tổ chức hành pháp đó sẽ đảm nhiệm những trách nhiệm cùng thâu tóm những quyền lực chỉ huy mà từ trước tới nay các vị vua chúa hùng cường vẫn có (Trong thời đại những năm 1787, tại hầu hết các nước Tây phương, các quốc trưởng đều

là những vị vua chúa cha truyền con nối Bản Điều khoản Liên hiệp Mỹ châu không giải quyết rõ ràng vấn đề quyền lực hành pháp trung ương bởi vì Chính phủ của Hợp Chủng Quốc Mỹ Châu tuy có một vài quyền hạn toàn quốc, nhưng vẫn chỉ là một tổ chức liên minh của nhiều quốc gia độc lập mà thôi) Cũng cần phải nói rằng hội Nghị tập trung hầu hết những nhà khoa học chính trị, xã hội cũng như các ngành khác có kiến thức hết sức uyên thâm về tổ chức quyền lực nhà nước Mô hình mà họ muốn áp dụng không phải là cái gì quá mới lạ mà cũng là sự học hỏi từ những mô hình khác đã

có mà thôi Tuy nhiên, một điều mà các nhà lập hiến lo ngại là chính thể quân chủ sẽ có khuynh hướng đưa tới một chính thể chuyên chế như chế độ của vua Louis XIV tại Pháp; hơn nữa, lịch sử phát triển không trải qua chế độ phong kiến cũng như tính cách

tự do của người Mỹ không cho phép họ áp dụng nguyên mẫu mô hình nhà nước Anh quốc thời bấy giờ mà đòi hỏi phải có sự sáng tạo trong việc tổ chức quyền lực nhà nước

Và họ đã giải quyết vấn đề bằng cách chế tạo ra chức vụ Tổng thống, một chức vị chưa từng có trong lịch sử, có quyền lực khả dĩ thi hành được những chính sách quốc gia, được phép thi hành những hành động táo bạo Các quyền năng của Tổng thống có thể nói là khá rộng lớn, đến mức người ta có thể hình dung Tổng thống như một ông vua trong nhà nước Cộng hòa Tuy nhiên, nhằm đảm bảo cho mục đích thiết lập một quyền Hành pháp trung ương mạnh mẽ, đồng thời không chuyên quyền độc đoán, các nhà lập hiến Mỹ đã gắn Tổng thống với trách nhiệm trước quốc dân, đồng thời định ra một