LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ĐAU KHỔ TRONG SỰ QUAN PHÒNG CỦA THIÊN CHÚA DƯỚI CÁI NHÌN CỦA TU SĨ

Một vài nhận định cá nhân về đề tài đau khổ Với đề tài này, bản thân người viết chỉ mong cố gắng tìm hiểu và làm sáng tỏphần nào vềnguyên nhân của đau khổ và đau khổ được đón nhận trong

HỘI DÒNG XITÔ THÁNH GIA VIỆT NAM

HỌC VIỆN THẦN HỌC - -

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

ĐAU KHỔ TRONG SỰ QUAN PHÒNG CỦA THIÊN CHÚA DƯỚI CÁI NHÌN CỦA TU SĨ

Sinh Viên Thực Hiện:

AUGUSTINÔ HUY NGUYỄN VĂN NHIỆM

Giáo Sư Hướng Dẫn:

LM VINH SƠN LIÊM NGUYỄN HỒNG THANH

NIÊN KHÓA 2011-2015

Lời tri ân

Nhận xét của giáo sư hướng dẫn

Nói về đau khổ và sự không bao giờ cùng, vì nó tồn tại song hành cùng với con người Đau khổ hiện diện dưới muôn hình vạn trạng khác nhau Đã là người không ai có thể tránh khổ và thoát khổ trong kiếp nhân sinh Nhưng mỗi người đối diện và lý giải đau khổ một cách khác nhau

Vấn đề đặt ra là đau khổ từ đâu mà đến? Đâu là nguyên nhân hay nguồn gốc đưa đến đau khổ cho con người? Phải chăng là do tình cờ hay do ai đó gây nên? Làm sao có thể vượt thoát khỏi khổ đau trong thân phận người? Ai có thể giải thoát con người khỏi «bể khổ tràn gian»? Tìm kiếm câu trả lời cho vấn nạn đau khổ là một điều gai góc của con người mọi thời và mọi nơi Cũng vì muốn lý giải cho vấn đề đau khổ

của kiếp người mà nghiên cứu sinh đã chọn đề tài nghiên cứu của mình là: «Đau khổ

trong sự quan phòng của Thiên Chúa dưới cái nhìn của tu sĩ» Đây là đề tài rất thiết

thực và hữu ích không chỉ cho đời sống thánh hiến mà cho tất cả mọi kitô hữu, cũng như cho tất cả mọi người nói chúng Bởi vì ai cũng phải đối diện với đau khổ và muốn vượt thoát khỏi khổ đau trong cuộc đời mình

Qua đề tài nghiên cứu này, sinh viên giới thiệu cho chúng ta những cách lý giải khác nhau về đau khổ theo nhãn quan triết học, và tôn giáo, đặc biệt là dưới ánh sáng mặc khải của Kitô giáo

Đặc biệt là với cặp mắt đức tin và dưới góc nhìn của một tu sĩ, nghiên cứu sinh

đã trình bày cho chúng ta những khía cạnh khác nhau của vấn đề đau khổ Đồng thời cũng giới thiệu cho chúng ta những mẫu gương vượt khổ và nhất là mở ra cho chúng ta những chìa khóa để đối diện với đau khổ theo nhãn quan Kitô giáo

Nhìn chung, bài viết của sinh viên có sự đầu tư, nghiên cứu nghiêm túc Trích dẫn rõ ràng và nguồn sách tham khảo cũng tương đối dồi dào, phong phu Nghiên cứu sinh cũng có khả năng tổng hợp kiến thức và các nguồn tài liệu khác nhau để hoàn thành tiểu lận của mình một cách khá thuyết phục

Hy vọng rằng sau khi hoàn tất tiểu luận này, với tư cách là một đan sĩ, sinh viên sẽ có đủ can đảm và sức mạnh của Chúa Kitô phục sinh để vượt qua mọi đau khổ

và sự dữ trong cuộc đời dâng hiến của mình để thông phần vào mầu nhiệm Thập giá của Chúa Kitô, hầu đem niềm vui Phục Sinh đến cho mọi người Ước mong rằng những ai đọc qua tiểu luận này cũng biết thăng hoa đau khổ và sự dữ thành Thiên ân

Lm Vinhsơn Liêm Nguyễn Hồng Thanh, O Cist

MỤC LỤC

DẪN NHẬP 1

I KHÁI NIỆM VỀ SỰ QUAN PHÒNG CỦA THIÊN CHÚA 10

1 Quan phòng là gì? 10

2 Sự quan phòng của Thiên Chúa trong Kinh Thánh 11

2.1 Cựu Ước 11

2.2 Tân Ước 12

3 Theo các giáo phụ 14

4 Theo giáo lý Hội Thánh Công Giáo 15

II KHÁI NIỆM VỀ ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ 17

1 Đau khổ và sự dữ 18

2 Phân loại sự dữ 19

2.1 Sự dữ thiên nhiên 19

2.2 Sự dữ luân lý 22

III NHỮNG NGUYÊN NHÂN GÂY RA ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ 24

1 Phải chăng đau khổ và sự dữ đến từ Thiên Chúa? 24

2 Đau khổ và sự dữ đến từ ma quỷ 26

3 Đau khổ và sự dữ do tội nguyên tổ 27

4 Đau khổ và sự dữ đến từ con người 28

4.1 Do con người khước từ Thiên Chúa 29

4.2 Do tính hữu hạn của con người 31

IV NHỮNG LÝ GIẢI VỀ ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ THEO CÁC TRIẾT GIA VÀ CÁC THẦN HỌC GIA 33

1 Theo các Triết Gia 33

2 Theo các Thần Học Gia 34

2.1 Theo thánh Irênê 34

2.2 Theo Thánh Augustinô 36

a Sự dữ là thiếu sự thiện 36

b Nguyên lý của sự phong phú 37

c Thẩm mỹ luận 38

2.3 Theo thánh Thomas Aquinô 39

V KITÔ GIÁO VÀ TRƯỜNG PHÁI DUY TÂM HÓA GIẢI VỀ SỰ DỮ 41

1 Thiên Chúa không hề muốn sự dữ và đau khổ cho con người 41

2 Thiên Chúa liên kết với con người trong đau khổ 42

3 Đức tin hoá giải sự dữ 44

4 Hóa giải sự dữ theo cái nhìn duy tâm 45

VI THÁI ĐỘ CỦA CON NGƯỜI TRƯỚC ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ 46

1 Thái độ phản kháng 46

2 Thái độ chấp nhận để vươn lên 47

VII CON NGƯỜI CỘNG TÁC VỚI THIÊN CHÚA NGĂN CHẶN SỰ DỮ 51

1 Ngăn chặn sự dữ thể lý 51

2 Ngăn chặn sự dữ luân lý 52

VIII NHỮNG MẪU GƯƠNG GIÚP TU SĨ ĐỐI DIỆN, THĂNG HOA ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ THÀNH THIÊN ÂN 55

1 Ông Gióp 55

2 Đức Maria 57

3 Thánh Phaolô Tông Đồ 58

4 Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu 59

5 Cha Henrry Denis Biển Đức Thuận, đấng sáng lập hội dòng Xitô Thánh Gia Việt Nam 61 IX NHỮNG PHƯƠNG THẾ ĐỂ TU SĨ ĐỐI DIỆN VỚI ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ 63

1.Nhìn lên thập giá Đức Kitô 63

2 Cầu nguyện trong thinh lặng 65

3 Hiệp thông với cộng đoàn 66

X TU SĨ ĐÓN NHẬN ĐAU KHỔ TRONG SỰ QUAN PHÒNG CỦA THIÊN CHÚA NHƯ THẾ NÀO? 68

1 Đau khổ, một phương thế để tu sĩ loan báo Tin Mừng 68

2 Đau khổ, một bằng chứng tình yêu của tu sĩ đối với Thiên Chúa 69

3 Đau khổ, điều kiện để tu sĩ nên giống Đức Kitô và bổ túc những gì còn thiếu sót nơi Nhiệm Thể của Ngài 71

3.1 Đau khổ, điều kiện để tu sĩ nên giống Đức Kitô 71

3.2 Đau khổ, điều kiện để tu sĩ bổ túc những gì còn thiếu sót nơi Nhiệm Thể của Đức Kitô 72

4 Đau khổ, con đường đạt tới ơn cứu độ 73

XI MỘT VÀI NHẬN ĐỊNH 76

KẾT LUẬN 79 MỤC SÁCH THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

DẪN NHẬP

Đã mang kiếp phàm nhân, từ khi sinh ra tới lúc trở về với cội nguồn, con người luôn thao thức tìm kiếm niềm vui, bình an và hạnh phúc Vì vậy, nhạc sĩ Trịnh Công

Sơn đã cất lên tiếng hát: “mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, chọn những bông hoa và

những nụ cười” Nhưng trớ trêu cho phận người, trên con đường tìm kiếm hạnh phúc,

lại luôn gặp phải thách đố và đau khổ, hay có thể nói, hằn sâu trên định mệnh làm người

là hai chữ “khổ đau”

“Cháu không muốn làm gánh nặng cho mẹ nữa Mẹ cũng đang bệnh mà chẳng dám đi khám bệnh Cháu thà ở nhà chịu chết một mình còn hơn mẹ và các em phải nhịn đói chữa bệnh cho cháu” Đó là câu nói của em Thu Hà (quê ở Lâm Đồng) đang mang

trong mình căn bệnh ung thư gan, ai nghe cũng cảm thấy nhói tim, chạnh lòng và cảm thương cho một phận người hẩm hiu Đối diện với căn bệnh hiểm nghèo, em muốn được chữa khỏi bệnh, mong dành lại sức khỏe, cuộc sống và tương lai cho chính mình Nhưng vì thấy hoàn cảnh gia đình mình quá nghèo, em đã sẵn sàng chấp nhận số phận, đón nhận hy sinh, thậm chí phải đối diện với tử thần, để mẹ và các em bớt cực nhọc, đói khổ Em chia sẻ, nếu em đi chữa bệnh thì có thể đàn em sẽ bị nghỉ học, chịu đói và mẹ

có thể bị bệnh nặng thêm Theo suy nghĩ đơn sơ của em, chỉ cần em không đi chữa bệnh thì mẹ sẽ không tốn tiền, các em sẽ được chăm sóc tốt hơn, có được một cuộc sống ấm

no hơn

Theo đúng như chỉ định của bác sĩ, vào tháng 4/2014 vừa qua, em đã phải phẩu thuật gan một lần nữa, nhưng vì thương mẹ, các em, Thu Hà đã không chịu xuống bệnh viện chữa bệnh Không thể nhìn con ở nhà chịu đau đớn và nguy hiểm đến tính mạng bất cứ lúc nào, chị Đinh Thị Dương và bà con hàng xóm động viên Hà tiếp tục chữa bệnh Dù chẳng biết việc chữa bệnh sẽ kéo dài được tới đâu, nhưng chị Dương vẫn muốn con mình tiếp tục được chữa bệnh bởi Chị không muốn mất thêm một người thân nữa

Cách đây một năm, chồng chị cũng đã ra đi mãi mãi vì căn bệnh hiểm nghèo,

để lại cho chị đàn con thơ Chị trở thành trụ cột tinh thần của gia đình Cảnh mẹ góa con côi, đàn con nheo nhóc vì thiếu tình cha, vắng hơi ấm tình mẹ Gia đình chị ngày càng lâm vào hoàn cảnh túng quẫn

Ngày ngày chị phải xuống bệnh viện chăm con (bé Hà), đàn con nhỏ ở nhà không ai chăm sóc, kiếm tiền nuôi dưỡng Chị bắt đầu lâm cảnh nợ nần từ gần tới xa

Trước đây thu nhập của cả gia đình một năm được 15 triệu đồng Nhưng từ ngày chồng chết, chị cũng không làm được việc nhà, kinh tế lại càng thêm khó khăn Chị vay 20 triệu tiền vốn sản xuất kinh doanh và 8 triệu tiền của chương trình môi trường nước sạch nhưng vì chữa bệnh cho con, chị đã sử dụng hết Giờ này 5 mẹ con chị bám víu vào nhau để sống Vì thấy hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, mẹ thì mắc bệnh thiếu máu

cơ tim, các em thì không người chăm sóc, ăn không đủ no, mặc không đủ ấm, nên Thu

Hà đã tự nguyện không chữa bệnh để bớt gánh nặng cho mẹ và các em1

Từ lúc sinh ra tới khi trở về với cội nguồn, con người phải vượt qua hàng triệu sóng gió thử thách của cuộc đời, phải băng qua hàng ngàn nỗi đau trần thế, phải lao đao vất vả, khổ đau với kiếp nhân sinh Đúng vậy, qua hoàn cảnh của gia đình chị

Dương, ta có thể thốt lên như đức Phật: “đời là bể khổ”, hay đời là thời gian kết nối,

đan xen giửa thử thách và gian nan Vì vậy, chắc chắn mọi người trong chúng ta ai cũng có kinh nghiệm về đau khổ không ít thì nhiều Lịch sử loài người luôn gắn liền với khổ đau và cực hình: Động đất, chiến tranh, bóc lột, đói khát, bệnh tật, thất bại, cô đơn, tàn sát, trẻ thơ bị giết chết, bị bỏ rơi, mất ý nghĩa cuộc sống … Đã làm người, có

lẽ không ai chối cãi giáo lý nhà Phật “Đời là bể khổ” Con người ngay từ khi chào đời

đã cất tiếng khóc như báo hiệu cho một cuộc đời dang dở và đau thương bắt đầu, cho đến lúc lìa đời giữa tiếng khóc bi ai của bao người thân luyến tiếc

Đời là bể khổ không trừ một ai Vì thế, ca dao Việt Nam có câu:

«Gánh khổ mà đổ lên non

Cong lưng mà chạy khổ còn chạy theo»

Khổ đau làm bạn với tất cả mọi người: từ vua chúa ngự trị trên ngai vàng, đến anh nông dân cùng đinh khố rách áo ôm, đều phải mang lấy mọi hình thức khổ đau trong thân xác và tinh thần Đau khổ không tránh né ai, cũng chẳng bao giờ biến khỏi trần đời Đối diện với đau khổ, là nỗi kinh hoàng đối với bạn trẻ, nỗi khiếp sợ đối với người trưởng thành và là điều không thể chịu nổi đối với người lớn tuổi Nhất là đứng trước cái chết, hẳn ai cũng khiếp sợ Khiếp vì chẳng ai có kinh nghiệm về cái chết Chẳng có ai thử chết bao giờ Cái chết luôn là điều tăm tối, bế tắc, cùng đường và chấm hết của kiếp người Vì vậy, đứng trước những thách đố về sự dữ và đau khổ trong kiếp nhân sinh, lắm khi ở vào một mức độ khốc liệt, con người bị rơi vào tuyệt vọng, không lời giải đáp Trải qua dòng lịch sử nhân loại, biết bao thế hệ đã bất lực trước những huyền nhiệm của sự dữ và đau khổ, mà không có một lời giải đáp mỹ mãn, từ bất lực

1x Vietnamnet-15:19 ngày 17/07/2014

đó, con người đánh mất niềm tin vào một Thiên Chúa quan phòng hay ít ra niềm tin đã

bị đặt lại Nếu mọi sự do và bởi Thiên Chúa quyền năng, tốt lành và hằng yêu thương quan phòng cho vạn vật, vậy sự ác phải giải thích thế nào? Sự dữ từ đâu đến? Ai là người chịu trách nhiệm về những sự dữ xảy ra trên thế giới này? Tại sao Thiên Chúa giàu lòng nhân từ và rất mực xót thương lại không can thiệp mà để cho đau khổ xảy ra?

Nhiều người còn chua chát hơn nữa, đã hằn học kêu trách Thiên Chúa: “Làm sao để tôi

có thể yêu mến và đặt hết tin tưởng vào một Thiên Chúa thiện hảo và giàu lòng từ nhân, nếu Ngài đã để cho tôi phải khóc lóc, đớn đau như vậy”2? Đó là những câu hỏi muôn

thưở mà con người đặt ra để chất vấn Chúa Nhất là khi đối diện với một thế giới toàn cầu hoá, trào lưu chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa cá nhân và thực dụng, khuynh hướng tự

do, hưởng thụ và tương đối hoá như hiện nay, thì những vấn nạn đau khổ và sự dữ lại càng là một thách đố gai góc hơn Bởi vì con người tìm mọi cách, mọi phương tiện để chạy trốn đau khổ, nhưng không thể tránh nổi và phải chấp nhận với số phận Đức giáo

hoàng Benedicto XVI đã nói: “Chúng ta tìm cách ngăn chặn, chiến đấu với đau khổ,

như thể loại trừ ra khỏi thế giới Ngay chính con người tìm cách chạy trốn, lẩn tránh tất

cả những gì mang ý nghĩa đau khổ, muốn loại bỏ khó nhọc và đau đớn của chân lý, tình yêu và thiện hảo, họ lại rơi vào một đời sống trống rỗng, có lẽ bớt đau khổ, nhưng lại

có nhiều cảm nghiệm mơ hồ về sự vô nghĩa và hụt hẫng”3.Vậy, những người tu trì bước theo chân Chúa Giêsu để mô phỏng đời sống của Ngài, họ có thái độ nào khi phải đối diện với đau khổ và sự dữ ? Họ đón nhận đau khổ trong sự quan phòng của Thiên Chúa như thế nào? Họ phải làm gì để thăng tiến đau khổ và sự dữ thành Thiên ân?

Từ những lời chất vấn này, người viết đã chọn đề tài sau đây để tìm hiểu về

vấn đề đau khổ: Đau Khổ Trong Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Dười Cái Nhìn

Của Tu Sĩ Đề tài sẽ được khai triển qua các phần chính sau:

I Khái niệm về quan phòng và đau khổ

II Nền tảng của niềm tin vào ơn quan phòng

II Đâu là nguyên nhân gây ra đau khổ?

IV Thái độ của con người trước đau khổ

V Những tấm gương thăng hoa đau khổ thành Thiên ân

2Lm: Lê Văn Quảng, Sức Mạnh Tình Yêu, Nxb Tôn Giáo, 2013,tr 45

3ĐGH Benedicto XVI, Thông Điệp Spe Salvi,số 37

VI Tu sĩ đón nhận đau khổ trong sự quan phòng của Thiên Chúa như thế nào? VII Một vài nhận định cá nhân về đề tài đau khổ

Với đề tài này, bản thân người viết chỉ mong cố gắng tìm hiểu và làm sáng tỏphần nào vềnguyên nhân của đau khổ và đau khổ được đón nhận trong sự quan phòng của Thiên Chúa như thế nào đối với các tu sĩ, chứ không ảo tưởng sẽ giải quyết hết mọi vấn đề đau khổ và sự dữ

Qua những gì sẽ trình bày trong đề tài này, người viết chỉ dựa vào mạc khải của Thiên Chúa qua Thánh Kinh, suy tư của các giáo phụ, Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, các nhà thần học, triết gia, cũng như thu thập các tài liệu và tổng hợp những quan niệm khác nhau về vấn đề đau khổ và sự dữ, nhất là qua kinh nghiệm thực tế của cuộc sống Với mục đích và thao thức cầu mong chính bản thân, cũng như mọi người nói chung, đặc biệt các tu sĩ nói riêng, khi gặp thử thách trong cuộc đời, thay vì than trách, thất vọng, buông xuôi…, thì nên có cái nhìn lạc quan, tích cực, hy vọng, nhất là tìm ra được ngay trong đau khổ một ý nghĩa và giá trị cho bản thân cũng như cuộc sống Bên cạnh đó, với niền tin Kitô giáo, đau khổ và cái chết không phải là một cái gì đó phi lý và

vô nghĩa của cuộc đời, nhưng nó là con đường, là phương thế để kết hợp với Đức Kitô Thập giá, để từ đó ngang qua đau khổ mở ra một chân trời hạnh phúc và vinh quang

I KHÁI NIỆM VỀ SỰ QUAN PHÒNG CỦA THIÊN CHÚA

1 Quan phòng là gì?

Để định nghĩa quan phòng là gì, trước hết chúng ta cần phải hiểu từ ngữ quan phòng được dùng để ám chỉ điều gì, từ ngữ này được hiểu như thế nào khi người ta dùng nó để ám chỉ hoạt động của Thiên Chúa trong vũ trụ? Theo Jasques Lison, từ ngữ quan phòng được hiểu theo truyền thống vốn dĩ chỉ thuộc tính những Thiên hướng qua

đó, Thiên Chúa chỉ huy vạn vật theo cứu cánh của chúng4

Từ “quan phòng” có nguyên ngữ từ Hy-lạp là pronoia và dịch qua La-ngữ là providentia Cả trong tiếng Hy-lạp lẫn La-tinh, từ quan phòng đều bắt đầu với giới từ pro, giới từ này có nghĩa là: trước, trước kia, do chiếu cố đến, vì lợi ích của nó Giới từ pro được gép với động từ noein biến thành pronoia trong tiếng Hy-lạp và với động từ videre biến thành providentia trong tiếng La-tinh Pronoia hay providentia có nghĩa là: thấy, nhìn thấy, tài trí, trong tư tưởng5

Do đó, ta có thể định nghĩa như sau: Theo quan niệm bình dân, quan phòng gợi lên

ý tưởng Thiên Chúa an bài xếp đặt, lo liệu mọi sự Đồng thời cũng gợi lên ý tưởng về: mệnh Trời, ý Trời, hoặc số phận, số kiếp, hay là nghiệp

Từ Điển Công Giáo định nghĩa về quan phòng như sau:

Quan: Chú ý nhìn Phòng: Gìn giữ

Quan phòng: chý ý nhìn xem và gìn giữ

Còn theo sách Giáo Lý Của Hội Thánh Công Giáo định nghĩa: “Sự quan phòng của

Thiên Chúa chính là những đường lối người xếp đặt để đưa vạn vật tới sự trọn hảo (số 302)” Hay: “Quan phòng là những lo liệu của Thiên Chúa, trong khôn ngoan và tình thương, để dẫn đưa mọi loài thụ tạo tới mục đích sau cùng của chúng là chính Ngài” 6

Theo truyền thống thần học: “Quan phòng là việc Thiên Chúa xếp đặt và phối

trí, trong trí khôn từ muôn thuở, mọi sự cho phù hợp với những mục đích riêng của mỗi vật và với mục đích chung của cả vũ trụ Hay sự quan phòng là thuộc tính thiên linh chỉ những thiên hướng qua đó Thiên Chúa chỉ huy những sự vật tạo dựng theo cứu cánh của chúng Sáng tạo là dựng nên vũ trụ vạn vật, tức là làm ra những cái chưa có Còn

4 x Jacques Lison, Sự Quan Phong Của Thiên Chúa Ngay Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo Chuyển ngữ: Lm

Trần Văn Khuê, aa., tr 6

5 x Jacques Lison, Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Ngày Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo Chuyển ngữ: Lm

Trần Văn Khuê, aa., tr 28

6GLHTCG, số 321

quan phòng là gìn giữ và bảo tồn vũ trụ vạn vật, tức là quản trị những gì đã có”7.Còn

theo Điển Ngữ Đức Tin Công Giáo định nghĩa như sau: “Quan phòng hay thiện hữu là

việc Thiên Chúa, trong sự khôn ngoan và tình thương, đã an bài mọi sự”8

2 Sự quan phòng của Thiên Chúa trong Kinh Thánh

Đức tin của Giáo Hội vào một Thiên Chúa quan phòng được đặt trên nền tảng của mạc khải trong Kinh Thánh Quả vậy, trong Cựu Ước và Tân Ước là kho tàng mạc khải về một Thiên Chúa yêu thương quan phòng con người và vạn vật

Thiên Chúa quan phòng, như là sự bảo đảm căn cốt và vĩnh cửu cho con người

và sự tự do của con người trong vũ trụ, trong Cựu Ước cho thấy rõ điều này khi con người nhìn nhận chính Thiên Chúa là khiên che, thuẫn đỡ, là thành luỹ vững vàng, là

núi đá không thể phá hủy được: “Lạy Chúa, con yêu mến Ngài, Ngài là sức mạnh của

con Lạy Chúa, Ngài là núi đá, là thành luỹ của con, là Đấng giải thoát con Lạy Thiên Chúa, Chúa là núi đá nơi con trú ẩn, là khiên mộc che chở con, là Đấng cứu độ quyền năng, là thành trì bảo vệcon”(Tv 18,3) Chính vịnh gia còn nói lên lòng tin tưởng và

phó thác cho Thiên Chúa quan phòng số mạng của mình: “Chúa là Đấng nắm giữ số

mạng con”(Tv 16,5)

Trong thời lưu đày, giữa cảnh gian truân, toàn dân Israel đã đặt niềm tin rất chắc

chắn vào Chúa quan phòng và che chở họ Vì thế họ đã thưa lên với cả tâm can rằng:

“Lạy Chúa, xin nghe lời con cầu khẩn, tiếng con kêu, mong được thấu tới Ngài Buổi

7Giải Thích Thần Học, Mầu Nhiệm Thiên Chúa Tạo Thành, 1995, tr 289

8Lm Hồng Phúc CSsR, Điển Ngữ Đức Tin Công Giáo, mục: quan phòng

9 x M Vinh sơn Liêm Nguyễn Hồng Thanh, Sáng Tạo Và Quan Phòng Học Viện Thần Học Xitô Thánh

Gia Việt Nam, 2012, tr 185

con gặp gian truân, xin Ngài đừng ẩn mặt, trong ngày con cầu cứu, xin Ngài lắng tai nghe và mau mau đáp lời” (Tv 102,2-3)

Không chỉ các vịnh gia đã đặt niềm tin vào tình yêu quan phòng của Thiên Chúa,

mà tác giả sách Khôn Ngoan cũng cho chúng ta thấy một Thiên Chúa duy nhất quan phòng,

an bài và gìn giữ tạo vật và con người: “Thế nhưng lạy Cha,chính Cha mới quan phòng

hướng dẫn” (Kn 14,3a) Ngoài Ngài ra không có vị thần nào chăm lo đến muôn loài : “Vì Chúa chăm sóc mọi loài Ngoài Ngài ra, chẳng còn thần nào khác”(Kn 12,13), hay “Chúa

biểu dương sức mạnh đến mút cùng cõi đất, và cai quản vũ trụ cách nhân hậu” (x.Kn

8,1),“Nếu như Ngài Không muốn, làm sao một vật tồn tại nổi?Nếu như Ngài không cho

hiện hưu, Làm sao nó có thể được duy trì”? (Kn 11,25)

Riêng đối với con người, Isaia nói: “Lạy Chúa, Ngài cho chúng con được an cư lạc

nghiệp, vì hết mọi việc chúng con làm đều do Ngài thực hiện cho chúng con”(Is 26,12)

Không những con người mà đối với tạo vật, Người nuôi dưỡng, chăm lo Chẳng hạn

trong Thánh Vịnh ca lên:“Lạy Chúa, muôn loài ngước mắt trông lên Chúa, và chính Ngài

đúng bữa cho ăn Khi Ngài rộng mở tay ban, là bao sinh vật muôn vàn thoả thuê” (Tv 145,

15-16), hay “Chúa cho loài gia súc có đầy đủ thức ăn,bầy quả non kêu đói cũng luôn được

no mồi” (Tv 147,9)10

Qua mặc khải trong Cựu Ước, Thiên Chúa cho ta biết về một niềm tin vào sự yêu thương quan phòng của Thiên Chúa được thể hiện qua dân riêng mà Ngài đã tuyển chọn…Giờ đây người viết xin được tiếp tục tìm hiểu qua mặc khải trong Tân Ước về tình yêu quan phòng của Thiên Chúa

2.2 Tân Ước

Ngay trong chương trình cứu chuộc của Đức Kitô đã diễn tả và khai mở cho chúng ta về tình yêu và sự quan phòng của Thiên Chúa Cha, vì như thánh Phaolô đã

viết:“Khi thời gian tới hồn viên mãn Thiên Chúa đã sai Con mình tới, sinh làm con một

người đàn bà, và sống dưới Lề Luật, để chuộc những ai sống dưới Lề Luật, hầu chúng

ta nhận được ơn làm nghĩa tử”(Gl 4,4-5) Qua câu nói này cho chúng ta thấy được ý

định đời đời của Thiên Chúa yêu thương trong sự quan phong, muốn cho mọi người được cứu độ Cũng chính thánh Phaolô nói tiếp:Thiên Chúa quan phòng là kế hoạch yêu

10Jasque Lison, Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Ngày Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo, 2008 Chuyển ngữ: Lm

Trần Văn Khuê, tr 94

thương, Thiên Chúa đã chọn lựa Đức Giêsu Kitô làm Đấng cứu độ và cho chúng ta được thừa hưởng ân sủng, ban làm nghĩa tử của Ngài(x Ep 1,3-10)

Việc Thiên Chúa yêu thương quan phòng được làm sáng tỏ và rõ nét nhất là qua các tác giả Tin Mừng Mat-thêu và Luca Chính các ngài đã ghi lại những lời Đức Giêsu

đã mạc khải cho loài người về tình yêu và quan phòng của Chúa Cha: “Vì thế anh em

đừng lo lắng tự hỏi: ta sẽ ăn gì, uống gì, hay mặc gì đây? Tất cả những điều đó, dân ngoại vẫn tìm kiếm Cha anh em trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó”(Mt

6, 31-33 ; Lc 12, 29-31) Không dừng lại ở đây, thánh Mat-thêu và Luca còn nhấn mạnh

và xác quyết hơn : “Hai con chim sẻ chỉ bán được một hào phải không ? thế mà không

một con nào rơi xuống đất ngoài ý của Cha anh em Thì đối với anh em cũng vậy, ngay đến tóc trên đầu anh em, người cũng đếm cả rồi”(Mt 10, 29-31 ; Lc 21,18)11 Để xác tín niềm tin sắt đá của mình một lần nữa vào sự quan phòng yêu thương của Thiên Chúa

hai tác giả sách Tin Mừng còn nói tiếp: “Anh em nhìn chim trời : chúng không gieo,

không gặt, không thu tích vào kho; thế mà Cha anh em trên trời vẫn nuôi chúng Anh

em lại chẳng quý giá hơn chúng sao? Hỏi có ai trong anh em, nhờ lo lắng, mà kéo dài đời mình thêm được dù chỉ một gang tay? Còn về áo mặc cũng thế, lo lắng làm gì? Hãy ngắm xem hoa huệ ngoài đồng mọc lên như thế nào mà rút ra bài học: chúng không làm lụng, không kéo sợi; thế mà, Thầy bảo thật cho anh em biết: ngay cả vua Sa-lô-môn, dù vinh hoa tột bậc, cũng không mặc đẹp bằng một bông hoa ấy Vậy nếu hoa cỏ ngoài đồng, nay còn, mai đã quặng vào lò, mà Thiên Chúa còn mặc đẹp cho như thế, thì huống hồ là anh em, ôi những kẻ kém tin”(Mt 6,26-30; Lc 12, 24-28)12 Với niềm tin xác tín vào tình yêu thương quan phòng của Thiên Chúa, thánh Phaolô đã nói lên cách hùng hồn và mạnh mẽ qua diễn từ trước hội đồng Arêôpagô trong sách Công Vụ Tông

Đồ như sau: “Người cũng không cần được bàn tay con người phục vụ, như thể Người

thiếu thốn cái gì, vì Người ban cho mọi loài sự sống, hơi thở và mọi sự”(Cv 17,26), và

“Thật vậy, chính nơi Người mà chúng ta sống, cử động và hiện hữu”(Cv17,28) Cũng

với niềm xác tín đó, thánh Phaolô đã viết cho giáo đoàn Rôma để khuyên bảo và dạy họ

tin vào tình yêu quan phòng và ca tụng thánh ý nhiệm mầu của Thiên Chúa: “Vì muôn

vật đều do Người mà tồn tại và quy hướng về Người Xin tôn vinh Thiên Chúa đến muôn đời! A-men”(Rm 11,36) Có thể nói, sự quan phòng của Thiên Chúa được biểu lộ rõ nét

nhất và huy hoàng nhất trên thập giá.Trong cuộc khổ nạn, Đức Kitô đã sống khoảnh

11 x Jacques Lison, Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Ngày Hôm Nay, NxbTôn Giáo Chuyển ngữ : Lm Trần Văn Khuê, tr 100-101

12Thiên Chúa là Cha và Là Đấng Tạo Thành, Giáo Lý Dựa Trên Kinh Tin Kính Do Đức Thánh Cha

Gioan Phaolô II Chuyển Ngữ : Nguyễn Đức Tuyên, Ngưỡng Nhân Ấu Nhi, tr 300-301

khắc của thất bại và của sự bỏ rơi cực độ nhất Nhưng một cách chính xác, chính ở đó, trong người Con của Ngài chịu đóng đinh, Thiên Chúa đã phá vỡ hận thù (x Ep 2,16),

và làm cho điều thiện thắng điều dữ13

Như thế, qua Kinh Thánh, chính Đức Kitô đã mặc khải cho chúng ta một khuôn mặt như một người Cha, luôn yêu thương, chăm sóc và giữ gìn cho công trình tạo dựng của Người.Nhất là cho chúng ta thấy rõ được phẩm giá cao quý của mình là được làm nghĩa tử của Người nhờ Đức Giêsu Kitô

Qua những gì đã trình bày, Kinh Thánh cho chúng ta thấy rõ một Thiên Chúa luôn yêu thương và quan phòng công trình sáng tạo của Người trong mọi thời gian và qua từng biến cố Vậy giờ đây người viết xin được làm rõ nét hơn về tình yêu quan phòng của Thiên Chúa qua cái nhìn của các giáo phụ

3 Theo các giáo phụ

Dựa vào Mặc khải, và kết hợp với năm tháng cầu nguyện, chiêm niệm, suy tư một số giáo phụ cũng đã lãnh ân được sự khôn ngoan về sự quan phòng của Thiên Chúa

và đã trình bày cho chúng ta về việc Thiên Chúa quan phòng như sau14

Thánh Justinô viết: “Vật tham phần thời khác và chính vật được vật đó tham

phần vào thời khác Linh hồn tham phần sự sống vì Thượng Đế muốn nó sống Một khi Ngài không muốn nó sống nữa, là nó thôi không được tham phần nữa Vì khác với Thượng Đế, linh hồn không có sự sống bởi riêng mình”

Tương tự như thế, thánh Irênê cũng nói: “Mọi vật đã bắt đầu có và chúng tồn tại

bao lâu Thượng Đế muốn cho chúng có và tồn tạo”

Trong khi đó thánh Gioan Kim Khẩu viết: “Chúa lưu ý đến từng điều cho con

người Phần ta, ta không thêm được gì cho thân ta, nhưng Chúa quan phòng làm hoàn toàn đầy đủ mọi việc cho ta Nếu không có Chúa quan phòng, thì mọi sự lo lắng vất vả của chúng ta đều vô ích” Đối với thánh Thomas Aquinô, ngài kết luận như sau: “Sự quan phòng thuộc về Thiên Chúa, đó là điều thiết yếu Quan phòng là kế hoạch của chính Thiên Chúa, Đấng thiết lập sức mạnh của Ngài trong mọi sự, Ngài dự liệu tất cả”15

13 x Jacques Lison, Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Ngày Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo Chuyển ngữ: Lm

Trần Vă Khuê, aa., tr 102

14 x Nguyễn Văn Hạnh, Thiên Chúa Sáng Tạo, Học Viện Đa Minh, 2005, tr 80

15 M Vinh Sơn Liêm Nguyễn Hồng Thanh, Sáng Tạo Và Quan Phòng Học Viện Thần Học Xitô Thánh Gia

Việt Nam, 2012, tr 185

Thánh Basiliô lại dùng kiểu nói tỉ dụ và ví von để nói về tình thương Chúa quan

phòng các thụ tạo như sau: “Chúa cho bò ngựa có cỏ, thì lại cho con người có của cải

sinh sống Chúa tạo nên mọi thứ là dự bị cho con người có đủ thức ăn… không có gì là không có lý do hay tình cờ, nhưng là kết quả của tài khôn ngoan vô cùng”16 Còn thánh

Augustinô đã đưa ra một lập luận vững chắc và đầy thuyết phục: “Thượng Đế không

phải như một kỹ sư xây nhà xong có thể bỏ đấy đi, vì nếu Ngài ngơi tay ra thì tất cả vũ trụ sụp đổ” Thánh nhân lại viết tiếp: “Sao tôi lại xin để Chúa ở trong tôi, trong khi tôi không thể tồn tại nếu Chúa không ở trong tôi”? Theo ngài, đúng hơn phải nói: “Tôi không thể tồn tại nếu tôi không ở trong Chúa, mà do đó, nhờ đó và trong đó tất cả mọi vật tồn tại” 17

4 Theo giáo lý Hội Thánh Công Giáo

Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo khẳng định, Thiên Chúa luôn quan phòng những gì

mà Ngài sáng tạo: “Sau khi sáng tạo, Thiên Chúa không bỏ mặc các thụ tạo của Người

Người không chỉ ban cho chúng hữu thể và hiện hữu, Người còn luôn giữ gìn chúng hiện hữu, cho chúng khả năng hành động và đưa chúng đến cùng đích” Nhờ tình yêu không giới hạn mà ngài vẫn hằng sắp xếp, điều khiển, gìn giữ, và hướng dẫn cũng như luôn tác động thúc đẩy các tạo vật đạt đến sự hoàn hảo và cứu cánh mà Ngài đã định sẵn, đó được gọi là việc Thiên Chúa quan phòng Bởi vì: “Công trình sáng tạo có sự tốt lành và hoàn hảo riêng, nhưng chưa hoàn tất khi được dựng nên Vạn vật đang ở trong một “tiến trình” hướng tới sự trọn hảo tối hậu do Thiên Chúa định sẵn” 18 Như vậy, qua Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo cho ta thấy một cách minh nhiên, Thiên Chúa không chỉ sáng tạo ra vạn vật rồi bỏ mặc chúng Nhưng Ngài còn quan tâm, săn sóc, bảo vệ cũng như điều hành chúng bằng ý định và sự khôn ngoan của Ngài Lý do mà các thụ tạo cần đến sự quan phòng của Thiên Chúa vì bản chất của nó mỏng dòn và chưa hoàn thiện Chúng không tự mình tồn tại và đứng vững Mà luôn lệ thuộc vào Thiên Chúa là nguyên nhân đệ nhất đã

sáng tạo nên chúng “Tính bất tất của thụ tạo có ngay từ đầu và ám ảnh thụ tạo mãi, nên

muốn bổ túc cho nó có, cứ phải cần đến nguyên nhân đã làm cho nó ngay từ đầu Chỉ Thượng Đế mới tự mình có điều kiện để tự hữu và để luôn luôn có” 19 Điều này được Giáo

hội xác định một cách mạnh mẽ như sau: “Thụ tạo mà không có Đấng Tạo Hoá thì sẽ tan

16 Nguyễn Văn Hạnh, Thiên Chúa Sáng Tạo, Hoc Viện Đa Minh, 2005, tr 79

17 Jacques Lison, Sự Quan Phòng Của Thiên Chúa Ngày Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo Chuyển ngữ: Lm

Trần Văn Khuê, tr 107-110

18GLHTCG, số 302

19 Nguyễn Văn Hạnh, Thiên Chúa Sáng Tạo Học Viện Đa Minh, 2005, tr 80

biến” (Gs 36,3); nó lại không thể đạt tới cùng đích tối hậu của mình nếu không có sự trợ giúp của ân sủng” 20

Do đó việc Thiên Chúa quan phòng trước hết là việc Thiên Chúa bảo tồn vạn vật do

Người đã sáng tạo: “Thật ra thì tác động bảo tồn và tác động sáng tạo chỉ khác nhau theo

quan điểm trí khôn thôi… tác động bảo tồn không phải là tác động mới, nhưng chỉ là tiếp tục tác động sáng tạo mà thôi”21.Do vậy, việc quan phòng còn biểu dương quyền năng và

sự khôn ngoan của Thiên Chúa nữa: “Sự quan phòng chính là Thiên Chúa lo liệu với sự

khôn ngoan và tình thương để dẫn đưa mọi thụ tạo tới cùng đích tối hậu của chúng” 22

Còn về cách thức quan phòng, Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo nói: “Thiên Chúa

quan phòng, săn sóc mọi sự cách cụ thể và tiếp tục, từ những cái nhỏ nhất đến những biến

cố vĩ đại của thế giới và lịch sử Nhưng để thực hiện, Thiên Chúa cần đến sự cộng tác của nguyên nhân đệ nhị là các thụ tạo bằng cách trao quyền cho con người “làm chủ” trái đất

(x St 1, 26-28) và cộng tác vào chương trình quan phòng qua cách vô thức = bản năng và

cách có ý thức = hành động có suy nghị, bằng lời cầu nguyện, bằng chính đau khổ của mình(x Cl 1, 24) Khi đó, họ hoàn toàn trở thành “những cộng tác viên của Thiên Chúa”(x 1Cr 3, 9), và của Nước Trời (x Cl 4,11) Đây không phải là dấu hiệu của sự yếu kém, nhưng là dấu của sự cao cả và lòng nhân từ vô biên của Thiên Chúa toàn năng Vì Thiên Chúa không chỉ cho các thụ tạo hiện hữu, nhưng cũng cho chúng phẩm giá tự mình hoạt động, làm nguyên nhân và nguyên lý cho nhau, và nhờ đó mà cộng tác vào việc hoàn thành ý định của Người” 23

Như vậy, qua Kinh Thánh, quan niệm của các giáo phụ, và Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, cho ta thấy được một Thiên Chúa rõ nét nhất về lòng nhân từ, săn sóc và quan tâm đến vạn vật bằng một tình yêu không giới hạn và đặc biệt yêu thương con người với tình phụ tử Vậy phải hiểu thế nào về việc Thiên Chúa quan phòng và vấn đề đau khổ, sự dữ? Sự dữ do đâu mà có? Giờ đây người viết xin được bước sang tìm hiểu vấn đề về đau khổ và sự dữ

II KHÁI NIỆM VỀ ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ

Thật là điều hết sức khó khăn, phức tạp và bí ẩn nhất khi con người đối diện với vấn đề đau khổ và sự dữ Thế nhưng, thực tế tất cả chúng ta đều phải đương đầu với vấn nạn ấy một cách hết sức cụ thể, và thường là hết sức đau đớn Đó là một kinh nghiệm rất đa dạng, đặc biệt là những đau khổ (thể lý và luân lý), những cái chết do sức mạnh thiên nhiên, hay do sự độc ác của con người gây ra Và dù có một niềm tin theo triết học hay tôn giáo, chúng ta cũng không thể tránh khỏi bị chất vấn một cách khủng khiếp và đau đớn24 Vậy đau khổ và sự dữ là gì? Chúng ta có thể định nghĩa một cách bình dân

về sự dữ như sau: Sự dữ là sự đau đớn Sự dữ là bất cứ điều gì hại đến cơ thể Sự dữ là bất cứ sự thiếu sót nào của thiên nhiên hay sự dữ hệ tại trong sự thiếu vắng sự hoàn hảo25.Đau khổ là tình trạng đau đớn, khó chịu mà con người cảm thấy khi sự dữ xuất hiện hay khi thiếu sự lành26 Nhưng theo quan niệm của các triết gia thì, đi tìm cho đau khổ và sự dữ một định nghĩa thật là điều hết sức khó khăn, vì giả như từ bản chất sự dữ

có hiện hữu thật, thì ta cũng chỉ có thể định nghĩa sự dữ qua một điều tốt đã bị sự dữ

làm giảm thiểu hay tổn hại “Có thật chúng ta biết… sự lành là gì và sự dữ là gì không,

khi chúng ta luôn pha trộn với nhau không thể tách biệt được”? Etienne Borne đã đưa

ra nghi vấn đó Ông còn lập luận: “Cần lưu ý là ta không bao giờ có thể định nghĩa sự

dữ một cách trực tiếp được Không phải chỉ vì sự dữ luôn đi đôi với sự lành, nhưng còn

vì không thể kể ra một sự dữ mà không nhắc đến một sự lành” Chính Lavelle cũng quả

quyết: “Sự dữ chính là thiếu sự lành” Tuy nhiên, mặc dù theo quan niệm của các triết

gia, dù không thể định nghĩa sự dữ mà không liên hệ với sự lành, nhưng như thế không

có nghĩa là sự dữ không có thật Nó không phải chỉ là tình trạng thiếu sự lành, nhưng

thỉnh thoảng người ta vẫn nói: “Các triết gia có thể hài lòng với những lập luận kiểu đó

một mình trong bàn giấy; nhưng họ sẽ nghĩ sao trước cảnh một bà mẹ vừa mới chứng kiến con mình chết? Không, đau khổ là một thực tại kinh khủng và thật là quá lạc quan đến mức không chịu được khi định nghĩa sự dữ…là một sự lành ở một mức độ nhỏ hơn”27

24 x Dominique Morin, Gọi Tên Thượng Đế, tr 199

25 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên tác: In

Search Of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

1 Đau khổ và sự dữ

Trong kiếp sống nhân sinh nỗi kinh hoàng, sự ám ảnh hầu như mang lại nhiều hoang mang cho con người có thể nói được đó là đau khổ và sự dữ Vì vậy, triết lý nhà Phật

mới thốt lên rằng: “Đời là bể khổ” Đúng thế, đã là người ai cũng có kinh nghiệm về sự ác

hay đau khổ của kiếp sống dương gian này Bất kể là người trẻ hay các bậc tiền bối, người giàu sang, quyền quý hay người mang thân phận bần cùng trong xã hội, tất cả đều phải kinh qua những đau khổ, như: Bệnh tật, thiên tai, chiến tranh, khủng bố, nghèo đói…

Năm 1940 Phát xít Đức đã gieo kinh hoàng và đau khổ cho cả thế giới qua việc sát hại hàng loạt những người vô tội bằng nhiều hình thức vô nhân đạo như: Dùng phòng hơi ngạt, cho uống và chích thuốc độc, dùng lò thiêu sống, bỏ đói và rét cho đến chết Theo kế hoạch huỷ diệt người Do Thái và tù nhân chính trị, trùm phát xít Hitler đã cho xây một nhà

tù, tên gọi là Auschwitz Từ đó Auschwitz đã trở thành “lò giết người hàng loạt” lớn nhất trong lịch sự nhân loại28.Theo thống kê có khoảng 6 triệu người bị giết tại đây, đa số là người Do Thái29 Đây là một biến cố tang thương và đau khổ bao trùm mọi nơi trên thế giới Mọi người nói chung và dân Do Thái nói riêng đều phẩn uất và lên án vụ tàn sát đó

cho đến ngày nay

Năm Ất Dậu 1945, dân Việt Nam trải qua một nạn đói kinh hoàng Có đến khoảng

2 triệu người phải chết đói trong tuyệt vọng vì không có miếng ăn, với sự lạnh giá thấu xương của thời tiết Đây là một biến cố mà con người luôn rùng mình và căm hận mỗi khi

họ phải chứng kiến những hình ảnh bi thương nhất của những người nằm giơ xương chờ chết

Gần đây nhất, vào thứ ba ngày 11 tháng 9 năm 2001, nhóm khủng bố Osama Bin Laden đã cướp bốn chiếc Boeing 767 và chỉ trong một giờ đồng hồ đã làm nổ tung hai ngọn tháp chọc trời của trung tâm thương mại thế giới này Tổng số thương vong trong cuộc khủng bố này trên ba ngàn người, gồm nhiều quốc gia, trong số đó có rất nhiều chuyên gia lỗi lạc về các nghành kinh tế, tài chánh, ngân hàng, kỹ thuật và quân sự Biến cố này không chỉ làm chấn động nước Mỹ, mà còn làm rúng động cả thế giới, và phải còn rất lâu người ta mới có thể nguôi ngoai nỗi đau30

28 x Michel Rondet S.j., Lời Thì Thầm Của Chúa hay những nẻo đường khác nhau trong hanh trình tâm linh,

Nxb Tôn Giáo Chuyển ngữ: Lm Đặng Xuân Thành, tr 54-57

29 x Giuse Đinh Thanh Bình.Lạy Chua! Tại Sao Ngài Im Lặng? Tủ Sách Dân Chúa, 1995, tr 93

30x.Thiên Phúc, Hạnh Phúc Thật Lạy Chúa Giêsu Con Tín Thác Vào Chúa, 2007, tr 46

Đứng trước những tiếng khóc bi ai trong đau thương, bất công và mất mát của cuộc đời, rất nhiều câu hỏi được đặt ra xung quanh vấn đề về sự hiện hữu, quan phòng yêu thương của Thiên Chúa, như: Có Thiên Chúa không? Nếu thật sự có Thiên Chúa thì Ngài ở đâu khi sự dữ xảy ra? Hoặc nếu Thiên Chúa đầy tình thương và giàu lòng nhân hậu thì tại sao Ngài lại không ngăn chặn sự ác… Những vấn nạn liên tục được đặt ra và đã có rất nhiều người không thể tìm được câu trả lời thoả đáng cho mình Chính vì thế biết bao người

đã đánh mất niềm tin, hay ít ra niềm tin vào một Thiên Chúa quyền năng và yêu thương bị nghi ngờ Để làm rõ những thắc mắc trên, người viết xin được bước sang mục phân biệt các loại sự dữ

sự và dương như nó nằm ngay trong cơ cấu của vũ trụ bất toàn

Cho dù biết bao nhiêu nhà khoa học, thiên văn học qua mọi thời đại cất công nghiên cứu tìm hiểu nhưng vẫn không thể hiểu thấu được tại sao vũ trụ lại bất toàn? Và với niềm tin tôn giáo vào Thiên Chúa hay Thượng Đế cũng không ngừng tìm hiểu do đâu mà Thiên Chúa hay Thượng Đế chấp nhận cho một số sự kiện xấu xẩy ra Tại sao Thiên Chúa không dựng nên một vũ trụ hoàn hảo đến độ không có sự dữ đó? Để trả lời cho những vấn nạn con người luôn thao thức đi tìm, niềm tin của Kitô Giáo đã xác

quyết: “Theo quyền năng vô cùng của Ngài, Thiên Chúa có thể tạo nên một cái gì tốt

hơn, nhưng trong sự khôn ngoan và tốt lành của Ngài, Thiên Chúa đã muốn tự do sáng tạo một vũ trụ “trong trình trạng đang tiến tới” sự toàn hảo tối hậu của nó… như vậy

bao lâu sự sáng tạo chưa đạt tới mức toàn hảo của nó, thì cùng với sự thiện vật lý sẽ có những sự ác vật lý” 31

Dù muốn dù không, con người cũng phải thừa nhận rằng chúng ta đang sống trong một thế giới đã sa ngã, và con người phải chịu những thiên tai đáng lẽ không xẩy

ra nếu con người không chống lại Thiên Chúa cũng như không làm trái với quy luật tự nhiên

Bên cạnh đó, đối với lập trường Kitô giáo chưa bao giờ giả định rằng Thiên Chúa có ý định tạo nên thế giới mà trong đó con người có thể tận hưởng tối đa các lạc thú và chịu đau khổ tối thiểu Trái lại, thế giới này chỉ được coi như là nơi mà con người phải vất vả để trở thành một hữu thể tự do, và phải đối diện với những nhiệm vụ và thách đố đến từ môi trường sống, để trở thành con cái Thiên Chúa Thật vậy, một số giáo phụ đã có những suy tu thần học về việc Thiên Chúa có ý định sáng tạo liên tục, chẳng hạn như thánh Irênê Gợi hứng từ tư tưởng của thánh Phaolô, ngài dạy rằng:

“Con người được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, nhưng chưa phải là một tác nhân tự do và trách nhiệm giống như Thiên Chúa”, giới hạn này chỉ có thể được Mặc

khải nơi Đức Giêsu Kitô Với tất cả gai góc của nó, thế giới này chính là nơi mà tiến trình tạo dựng được diễn ra liên tục cho tới khi (nên giống Thiên Chúa).32

Trong tâm khảm mọi người, ai ai cũng mong ước một thế giới vẹn toàn, là một thiên đàng trong đó không có đau khổ, chết chóc, lo âu, phiền muộn… Thế nhưng, thử hỏi rằng nếu thế giới này là một thiên đàng, trong đó không có đau khổ và phiền muộn thì hậu quả sẽ thế nào? Chúng ta hãy giả định rằng, chúng ta đã sống trong một thế giới

ở đó Thiên Chúa không ngừng can thiệp để ngăn cản đau khổ và sự dữ Sự ngăn cản này đòi hỏi một sự loại bỏ tất cả những luật lệ tự nhiên phổ quát Thiên Chúa sẽ lấy đi nhiệt của lửa, phòng trường hợp khi chúng ta đưa tay vào lửa Ngài sẽ thay đổi bản tính của nước khi một ai đó ở trong sự nguy hiểm của việc chết chìm Sự sắc bén của con dao sẽ biến mất khi có sự nguy hiểm cho một ai đó bị cắt bởi con dao Thuốc lá không còn là nguyên nhân của bệnh ung thư phổi… Sự can thiệp như thế của Thiên Chúa vào trong luật lệ tự nhiên để ngăn cản đau khổ sẽ tạo nên một thế giới trong đó thiên nhiên hoàn toàn không thể đoán trước được Vì vậy, trong thế giới này không có chỗ cho khoa học

và bất kỳ sự phát triển kỹ thuật Đi xa hơn, nếu như Thiên Chúa can thiệp không ngừng vào trong đời sống con người để ngăn cản đau khổ và để tạo nên hạnh phúc tối đa Trong một thế giới như thế không có hành động nào của sự dữ có thể gây ra những hậu

31GLHTCG, số 310

32x John Hick, Triết Học Tôn Giáo Dịch giả: Lm Nguyễn Thịnh Phước, tr 67

quảgây hại Sự gian lận không phá huỷ xã hội, sự phản bội không mang đến đau khổ cho bất kỳ cá nhân nào… Trong một thế giới như thế không có sự phát triển đặc tính luân lý của con người Sẽ không cần đến nhân đức can đảm, kiên nhẫn và bền chí Tách biệt khỏi mọi đau khổ, tình yêu của con người không bao giờ có thể phát triển, không có chổ cho sự hy sinh bản thân và quan tâm đến người khác33 Có thể nói, khi loại bỏ các vấn nạn, khó khăn và những quy luật thiên nhiên, đời sống sẽ trở thành dễ chịu Nhưng trái lại, đời sống con người đánh mất đi giá trị và ý nghĩa của nó, từ đó con người chỉ sống một cách vật vờ và không có mục đích vươn tới Con người luôn đặt ra câu hỏi: Tại sao vũ trụ bất toàn, đau khổ, chết chóc, và các điều xấu Thiên Chúa vẫn cho xẫy ra?

Là vì, con người không tưởng tượng hay chưa có khả năng để nhận ra đâu là lý do mà Thiên Chúa cho phép chúng xẩy ra Như một đứa bé, không phải lúc nào nó cũng hiểu

rõ và nhận biết rằng những lý do mà cha mẹ nó không cho phép hay cấm nó không được làm việc này hay việc kia

Tóm lại, điểm thiết yếu nhất để giải quyết các vấn nạn thiên nhiên là phải nhìn nhận rằng, khi nói đến Thiên Chúa là Đấng toàn năng, chúng ta không có ý nói Ngài có khả năng làm bất cứ điều gì ta tưởng tượng ra Đúng vậy, chính Kinh Thánh khẳng định

rằng: “Đối với Thiên Chúa mọi sự đều có thể được” (Mt 19,26) Tuy nhiên, Kinh Thánh

cũng khẳng định rằng, có một số điều Thiên Chúa không thể làm vì nó đi ngược với bản

tính và sự trung tín của Ngài như: “Với niềm hy vọng được sự sống đời đời mà Thiên

Chúa, Đấng không hề nói dối đã hứa từ thuở đời đời” (Tt 1,2), hay “Vì Thiên Chúa không thể bị cám dỗ phạm tội” (x Gc 1,13) Nói cách khác, Ngài không thể làm bất cứ

điều gì “ngược lại” với bản chất công chính, thánh thiện của Ngài Ngài cũng không thể làm những gì trái với bản chất hợp lý của Ngài trong một thế giới trọng lý lẽ Chắc chắn Thiên Chúa cũng không làm trái với những quy luật thiên nhiên mà Ngài đã ban cho chúng Đặc biệt, Thiên Chúa không bao giờ làm những gì phi lý và vô nghĩa34

Dựa vào những chứng lý trên, chúng ta có thể kết luận rằng, Thiên Chúa không thể loại trừ sự dữ và đồng thời Ngài cũng không làm cho nó trở nên vô hiệu đối với sự hoàn thành những mục đích quan trọng khác Chúng ta đã tìm hiểu về sự dữ thiên nhiên gây ra, giờ đây người viết xin được bước sang sự dữ luân lý

33 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên tác: In

Search Of True Religion A Philosophy of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr 220-222

34 x Giuse Đinh Thanh Bình, Lạy Chúa! Tại Sao Ngài Im lặng Tụ Sách dân Chúa,1995, tr 62-63

2.2 Sự dữ luân lý

Theo niềm tin Kitô giáo thì tất cả hình thức của tội lỗi là do con người đi ngược lại ý muốn hay kháng cự lại tình yêu Thiên Chúa Khi con người bất tuân với Đấng chân thiện mỹ là lúc con người chiều theo điều xấu và tạo nên những sự dữ luân lý, một điều không bao giờ Thiên Chúa tạo nên35.Còn theo quan niệm của John

Hick: “Sự dữ luân lý là sự dữ mà con người gây ra như: sự tàn nhẫn, sự bất công,

sự xấu xa, những suy nghĩ và hành xử đồi bại” 36

Lập luận trên được chứng thực qua những biến cố thương tâm đã xẩy ra trong thế giới như: Thế chiến thứ I và thế chiến thứ II, những lò thiêu hay hầm chết ngạt trong các trại tập trung của Đức quốc xã thời Hitler, cuộc khủng bố kinh hoàng xẩy ra ớ Mỹ vào Ngày 11 tháng 9 năm 2001… Cũng có thể kể đến những cái chết thương tâm và bi

ai của hàng triệu triệu thai nhi đã bị chính bàn tay vô nhân đạo của các đấng bậc sinh thành giết đi ngay khi còn chưa chào đời Thật vậy, chúng ta phải nhìn nhận rằng, tội ác luân lý luôn là những hậu quả của việc con người lạm dụng tự do mà chính Thiên Chúa ban, để quay lưng và chống lại ý muốn tốt lành của Thiên Chúa

Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo viết: “Các thiên thần và con người, những

tạo vật thông minh và tự do, phải đi tới cùng đích tối hậu của mình bằng một lựa chọn

tự do, trách nhiệm và bằng niềm ưu ái Vậy họ có thể lạc đường Sự thật thì họ đã phạm tội, do đó sự ác tinh thần đã đi vào thế gian” 37 Tội lỗi của con người đã gây ra không

phải do Thiên Chúa dựng nên Thật vậy: “Thiên Chúa không phải là nguyên nhân của

sự ác tinh thần chút nào, dù cách trực tiếp hay gián tiếp Tuy nhiên, Ngài cho phép như thế để tôn trọng sự tự do của tạo vật của Ngài” 38

Việc liên kết tự do con người với khả thể, và giờ đây đã trở thành hiện thực, con người phạm tội, soi sáng rất nhiều cho ta về những nỗi thống khổ nhân loại đã phải gánh chịu Vì phần lớn những đau khổ của con người là đến từ những hành vi vô nhân đạo, hay do con người không làm tròn trách nhiệm của mình Những đau khổ đó như: Nghèo đói, áp bức, bách hại, chiến tranh và mọi thứ bất công xẩy ra trong xã hội Một câu hỏi luôn đặt ra là, tại sao Thiên Chúa không sáng tạo nên con người tốt lành, thánh thiện và toàn diện đến nỗi không thể phạm tội?

35 x George A Maloney, S J., Nơi Chúa Giêsu Chúng Con Tín Thác, tr 246

36 John Hick, Triết Học Tôn Giáo Người dịch: Nguyễn Thịnh Phước, tr 66

37 GLHTCG, số 311

38 GLHTCG, số 311

Để trả lời cho thắc mắc vừa đưa ra, người viết xin được quay về với quan niệm của Kitô giáo Kitô giáo luôn coi sự dữ luân lý trong tương quan tự do và trách nhiệm của con người Là một nhân vị có tự do và tự chủ, phải chịu trách nhiệm lấy vận mạng của mình thông qua những quyết định Vì vậy, không ai trong loài người dám vỗ ngực

và đảm bảo trước được rằng, một tác nhân luân lý sẽ không bao giờ chọn sai Như vậy, khả năng làm điều xấu hay phạm tội không thể tách rời khỏi việc tạo nên những con người hữu hạn Vậy tại sao Thiên Chúa không dựng nên con người có tự do nhưng không thể phạm tội? Nếu như ta hiểu hành vi tự do là hành vi không bị cưỡng bức từ bên ngoài, nhưng nó xuất phát chính từ bên trong hay ngay từ bản tính của tác nhân, khi

họ phản ứng lại hoàn cảnh họ sống Tuy nhiên sẽ mâu thuẫn khi nói rằng Thiên Chúa đã tạo nên chúng ta để chúng ta buộc phải hành động theo một cách thức nhất định, và chúng ta thực sự là những nhân vị độc lập với Thiên Chúa Nếu như mọi tư tưởng và hành động của chúng ta đã được Thiên Chúa tiền Định, thì dù chúng ta thấy mình có vẽ

tự do và có trách nhiệm đến mấy đi nữa, chúng ta không thể nào tự do và chịu trách nhiệm luân lý trước mặt Thiên Chúa, nhưng trái lại, lúc đó chúng ta chỉ là những con rối của Thiên Chúa

Tóm lại, Thiên Chúa có dư quyền năng để sáng tạo nên bất cứ loài thọ tạo nào ta

có thể nghĩ ra Nhưng nếu thụ tạo đó không có tự do luân lý, thì dù thụ tạo đó có trổi

vượt con người đến mấy đi nữa, thì chúng ta cũng không coi đó là những ngôi vị “Khi

chúng ta hỏi tại sao Thiên Chúa lại không tạo nên những thụ tạo như thế thay vì con người, câu trả lời truyền thống chỉ có ngôi vị, theo một nghĩa nào đó có ý nghĩa, mới có thể trở thành “con cái Thiên Chúa”, có khả năng đi vào tương quan hữu vị với Đấng Tạo Hoá qua sự đáp trả tự do không bị cưỡng chế trước tình yêu của Thiên Chúa”39

39 John Hick, Triết Học Tôn Giáo Dịch giả: Lm Nguyễn Thịnh Phước Tr 65

III NHỮNG NGUYÊN NHÂN GÂY RA ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ

1 Phải chăng đau khổ và sự dữ đến từ Thiên Chúa?

Vấn đề về sự dữ luôn là những nhức nhối và băn khoăn đối với mọi người Nhất

là vấn nạn: Phải chăng sự dữ đến từ Thiên Chúa? Thật vậy, Carl Jung, đồ đệ của Simund Freud cũng đã đặt ra những thắc mắc về Thiên Chúa là nguyên do phát sinh sự

dữ như: Phải chăng Đấng tối hậu cũng mang trong mình hai khuôn mặt? Phải chăng sự

dữ bắt nguồn từ Ngài? Bởi vì nếu sự dữ hiện hữu thì hẳn nó phải là cái gì phát xuất từ nơi Ngài Để trả lời cho những thắc mắc này, Đức Giáo Hoàng Bênêdictô XVI đã dùng lời nói của Thánh Gioan để nói về thực tại của bóng tối và phẩm tính nơi Thiên Chúa:

“Thiên Chúa là ánh sáng, nơi Người không có một chút bóng tối nào” (Ga 1,5); mà

bóng tối tượng trưng cho sự dữ và quyền lực tối tăm Vì thế, có thề khẳng định bóng tối (sự dữ) đến từ một thế lực khác ngoài Thiên Chúa, chứ không phải đến từ Thiên Chúa

Ma quỷ hay sự dữ không thể ở gần hay ở nơi Thiên Chúa Vậy sự dữ phát xuất từ đâu? Nếu sự dữ không do Thiên Chúa tạo ra thì làm sao nói Thiên Chúa là Đấng tác tạo mọi

sự? Chính Giáo Hoàng Bênêdictô XVI lại khẳng định: “Sự dữ không phải là một tạo vật

mới Nó không phải là một cái gì tự sinh tồn nhưng tự bản chất nó là phủ định, là sự huỷ diệt thụ tạo Nó không phải là một hữu thể vì hữu thể chỉ phát xuất từ nguồn của mọi hữu thể Nó là một cái không Sự dữ không phải là một thụ tạo riêng lẻ Nó là một thứ cây tầm gửi Nó sống nhờ kẻ khác và cuối cùng nó sẽ tự giết nó”40 Cho nên, dù sự

dữ có đó, hiện hữu đó,và vẫn đang hoành hành giữa thế giới con người, thì Thiên Chúa cũng luôn quan phòng mọi sự và dẫn đưa vạn vật đến cùng đích tối hậu của chúng Hay

nói như thánh Thomas Aquinô: “Thiên Chúa sắp xếp mọi sự đều hướng về cứu cánh tối

hậu của chúng là sự tốt lành của Thiên Chúa”41

Tuy nhiên, khi gặp sự dữ và đau khổ con người thường chỉ nghĩ ra một Thiên Chúa theo như họ quan niệm và đòi hỏi Thiên Chúa đó phải đáp ứng những nhu cầu của họ; một

vị Thiên Chúa luôn tiêu diệt kẻ dữ và thưởng công cho người lành Thiết tưởng nếu có một

vị Thiên Chúa như thế, thì vị Thiên Chúa đó đã bị chính con người đóng khung Trái lại, Thiên Chúa không như con người nhìn nhận Ngài không chỉ là một Thiên Chúa công bình nhưng còn đầy tình thương hay tha thứ Ngài không chỉ là một Thiên Chúa toàn năng mà thôi, nhưng Ngài là một Thiên Chúa nhân hậu và từ bi, nhẫn nại, giàu lòng xót thương (x

Tv 85; 103), hay “Ngài đã cho mặt trời mọc lên soi sáng người lành cũng như kẻ dữ và cho

mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất lương”(Mt 5,45) Cho nên, trong vấn đề

đau khổ và sự dữ, con người thường bị cám dỗ có xu hướng kéo Thiên Chúa ngang hàng với mình, tạo ra cho mình một vị Thiên Chúa đầy quyền năng nhưng hoạt động theo như ý

họ muốn Đó không phải là đường lối của Thiên Chúa cũng như không phải cách Thiên Chúa hành động

Một số không nhỏ, nếu không muốn nói là tất cả mọi người, khi ở trong cuộc sống thịnh vượng, mọi sự đều an bình, xuôi thuận thì không ai kêu ca, trách móc, cầu khẩn hay nhớ đến để tạ ơn Thiên Chúa Nhưng khi gặp gian nan, đau khổ, thử thách thì người ta bắt đầu khấn vái, kêu cầu Ngài giúp sức, phù hộ, nếu không được như ý mình xin thì quay lại chống đối, trách móc Tuy nhiên dù con người cầu khẩn hay trách cứ thì Thiên Chúa vẫn có

đó, vẫn hiện hữu Thật vậy “Danh Thánh Thiên Chúa khắc sâu vào lòng lịch sử các niềm

hy vọng và các nỗi đau khổ của nhân loại Chính trong lịch sử nhân loại mà có khi danh thánh trở nên chói loà vang dội, có lúc lại tàn lụi, khi thì được tôn kính, lúc khác lại bị phủ nhận, nhưng không bao giờ bỏ quên”42 Cho nên nếu nói sự dữ đến từ Thiên Chúa thì không đúng, vì sự dữ và đau khổ là sự khiếm khuyết của sự thiện hảo; mà Thiên Chúa là Đấng thiện hảo trọn vẹn Vì vậy, sự dữ và đau khổ không thể đến từ Ngài Nếu sự dữ và đau khổ đến từ Thiên Chúa thì tại sao Đức Giêsu lại trừ quỷ và chữa bệnh cho con người43?

Chúng ta phải khẳng định đau khổ và sự dữ không bắt nguồn từ Thiên Chúa, và

Ngài cũng không tạo ra đau khổ, cũng như không gây nên bất công, bởi vì Ngài là tình yêu

“Thiên Chúa là tình yêu” (1Ga 4,16), và là sự công bằng vô biên44.Chính Đức Thánh Cha

Bênêdictô XVI đã xác quyết như sau: “Không thể nói Chúa tạo ra Satan Câu chuyện về

Luxiphe muốn nói lên rằng không phải Chúa tạo nên các thế lực sự dữ Các thế lực này xuất hiện rõ nét trong câu chuyện Đức Giêsu trừ quỉ Chúa chỉ tạo nên thần lành”45.Hay

như thánh Giacôbê đã nói: “Nơi Chúa không hề có sự dữ, Người không bao giờ thử thách

ai Mỗi người khi bị thử thách là do dục vọng của mình lôi cuốn, và dùng mồi mà bẫy Một khi dục vọng đã cưu mang thì sinh ra tội, còn tội, khi đã phạm rồi thì sinh ra cái chết… Mọi

42 Herbert Vorgrimler, dẫn nhập, tuyển chọn và giới thiệu trong bộ Texte Zur Theologie Dogmatik, Thiên

Chúa LuậnQua Các Tác Giả, tr 105

43 x Joseph Ratzinger Đức Giáo Hoàn Bênêdictô XVI, Thiên Chúa Và Trần Thế, Nxb Tôn Giáo Người dịch:

Phạm Hồng Lam, tr 126

44 x Thiên Phúc, Nữ Thánh Giữa Đời Thường 30 Câu Chuyện, Suy Niệm và Cầu Nguyện, 1997, tr 50-51

45 Joseph Ratzinger Đức Giáo Hoàn Bênêdictô XVI, Thiên Chúa Và Trần Thế, Nxb Tôn Giáo Người dịch:

Phạm Hồng Lam, tr 126

ơn lành, mọi phúc lộc hoàn hảo đều do từ trên, đều tuôn xuống từ Cha, là Đấng dựng nên tinh tú, nơi Người không có sự thay đổi, cũng không hề có sự chuyển vần khi tối, khi sáng”(Gc 1, 13-17) Tóm lại, Thiên Chúa không bao giờ tạo ra tàn tật, bệnh hoạn, chết

chóc, thất bại, nhục nhã… Vì Thiên Chúa đã yêu cho đến chết để cứu chúng ta Một Thiên Chúa đã yêu đến thế, không thể có bóng tối của quỷ dữ nơi Người được46.Nếu vậy thì tại sao có đau khổ và sự dữ? Phải chăng đau khổ và sự dữ đến từ ma quỷ? Để làm sáng tỏ vấn nạn này, người viết xin được trình bày mục “đau khổ và sự dữ đến từ ma quỷ”

2 Đau khổ và sự dữ đến từ ma quỷ

Khi đề cập đến ma quỷ, chúng ta không cần tìm chứng cứ để chứng minh có ma quỷ thật hay không, mà tìm hiểu xem có phải sự dữ, sự ác đến từ ma quỷ hay không ? Chúng ta có thể khẳng định chắc chắn là ma quỷ có thật, và chúng hoạt động trong thế giới để làm hại con người Nhưng chúng chỉ được phép làm hại con người trong một

phạm vi mà Thiên Chúa cho phép Điều này ta thấy rõ trong sách Gióp: “Được, nó

thuộc quyền ngươi, nhưng người phải tôn trọng mạng sống nó” (G 2,6) Ma quỷ luôn

tấn công dụ dổ con người phạm tội vì ma quỷ là kẻ gian ác, với lòng phân bì, chúng nỗ lực ngăn cản không cho loài người tiến tới, nhưng phải hư vong; chúng tìm mọi cách để tiêu diệt loài người Cho nên cám dỗ là việc của ma quỷ47 Còn theo các nhà thần học,

ma quỷ thường xuyên lôi kéo con người đi trệch con đường cứu độ mà Thiên Chúa đã

vạch ra cho họ Theo thánh Thomas Aquinô: “Ma quỷ không thể biến đổi ý chí nhưng

có thể biến đổi những năng lực hạ cấp của con người, do đó dù ý chí không bị nó cưỡng bức nhưng bị khuých đảo”48.Dựa vào quan điểm của thánh Thomas Aquinô và mặc khải

của Thánh Kinh ta có thể nói, không phải mọi tội ác đều do ma quỷ cám dỗ con người Chính trong Cựu Ước nhấn mạnh chân lý này: Con người hoàn toàn lệ thuộc vào Thiên Chúa, con người luôn luôn có thể chống lại sự dữ Như thế, quyền lực của Satan không

phải là bất khả phản kháng Trong sách Huấn Ca có nói: “Khi người vô đạo chửi rủa

Satan, nó rủa chính mình”(Hc 21,27) Đây là câu nói bằng chứng, nhằm ngăn ngừa tư

tưởng sai lầm là đổ lỗi cho Satan khi chính bản thân mình đã phạm luật Chúa49.Trong

Kinh Thánh chính Đức Giêsu cũng khẳng định: “Từ lòng người phát xuất những ý định

tà dâm, trộm cướp, giết người, ngoại tình…” (Mt 15,19) Còn thánh Giacôbê nói:

“Nhưng mỗi người có bị cám dỗ, là do dục vọng của mình lôi cuốn và dùng mồi mà

bắt”(Gc 1,14) Trong con người có đủ nguyên nhân của tội lỗi, là tính tự do dự quyết,

46 x Stan Rougier, Những cuộc hẹn của Thiên Chúa Chuyển ngữ: Thérèse Trần Thiết, tr 218 244

47 x.Giải Thích Thần Học, Mầu Nhiệm Thiên Chúa Tạo Thành, 1996, tr 204

48 Thánh Thomas Aquinô, Tổng Luận Thần Học về việc Thiên Chúa cai quản vũ trụ Phầ I, vấn để 114

49 x Tội Lỗi Đau Khổ Theo Cựu Ước, tr 58

những mơn trớn của xác thịt, tính kiêu ngạo, lòng ghen ghét…dù có thể kìm hãm Vậy nếu không ai cám dỗ, mà thiên thần cao cấp đã phạm tội, phương chi là con người, dù

ma quỷ không cám dỗ, cũng có thể tự mình sa ngã phạm tội Cho nên không phải mọi tội đều do ma quỷ50.Vậy có thể nói, nguyên nhân của đau khổ và sự dữ không chỉ đến từ

ma quỷ, nhưng cũng do từ tội nguyên tổ Để làm sáng tỏ vấn nạn này, người viết xin được trình bày mục “khổ và sự dữ do tội nguyên tổ”

3 Đau khổ và sự dữ do tội nguyên tổ

Theo quan niện của Kitô giáo, đau khổ và sự dữ là do tội lỗi loài người mà đầu tiên là tội nguyên tổ Có thể nói, sự bất phục tùng của nguyên tổ Ađam và Evà đã xô đổ lâu đài hạnh phúc của con người, để từ đó đau khổ và sự dữ đi vào trần gian mặc sức tung hoành51 Chồng đổ lỗi cho vợ: “Người đàn bà Ngài cho ở với con, đã cho con trái

cây ấy, nên con đã ăn” (St 3,12) Anh cả giết em: “Cain xông đến giết em mình”(St

4,8) Con người không còn biết nghe và hiểu nhau nữa (tháp Baben, x St 11,1-9)52

Thật vậy “kể từ khi con người có khả năng tự chọn, không có thời gian nào mà con

người không phải là tội nhân”53 Chính Công đồng Vaticano II cũng đã khẳng định như

sau: “Ngay từ đầu lịch sử, con người theo thần dữ nên đã lạm dụng tự do của mình khi

nổi dậy chống lại Thiên Chúa và muốn đạt tới cứu cánh của mình ngoài Thiên Chúa Thật thế, biết lành dữ là quyền định đoạt cái gì tốt cái gì xấu, quyền ấy chỉ thuộc một mình Thiên Chúa Con người muốn dùng tự do của mình để nên hoàn thiện mà không cần Thiên Chúa” (GS, 13) Ngay từ khởi thuỷ “Adam là người đầu tiên vượt chặng đường ấu trĩ của nhân loại, là kẻ đầu tiên có khả năng hoạt động tự do và đáp trả lời mời gọi của Thiên Chúa Ông đã phạm tội ngay từ khi bước vào tự do, và cử chỉ từ khước đó, ông đã chặn đứng bước thẳng tiến siêu nhiên của nhân loại Ông đã tự ngăn cản mình và ngăn cản người khác không đạt tới được trạng thái địa đàng (hạnh phúc viên mãn)”54 Chính hậu quả của tội đã phá hỏng sự hài hoà giữa điều khác và điều giống, nên lãnh vực nào (lẽ ra trong đó có sự phối hợp hài hoà giữa cái giống và khác) cũng đều trở nên xấu đi do tội lỗi gây ra Chẳng hạn từ nay sự khác biệt giữa ta với Thiên Chúa trở nên tai hại, khó chấp nhận, vì Ađam và Evà bỗng trở nên sợ Thiên Chúa

50x Giải Thích Thần Học, Mầu nhiêm Thiên Chúa Tạo Thánh, 1995, tr 205

51 x Lm Nguyễn Hồng Nguyên, Những Cái Chết Gọi Mời, tr 60

52 x Stan Rougier, Những Cuộc Hẹn Của Thiên Chúa Chuyển ngữ: Thérèse Trần Thiết, tr 264

53 Jacques Bur,les Editios du Cerf, Giáo Hội Nói Gì Về Nguyên Tổ Lưu hành nội bộ, tr 22

54 Jacques Bur, les Editios du Cerf , Giáo Hội Nói Gì Về Nguyên Tổ Lưu hành nội bộ, tr 34

(St 3,8) Tình trạng này sẽ được tái tạo và phục hồi lại nhờ chương trình cứu độ của Chúa Ki tô thực hiện qua mầu nhiệm thập giá vàn phục sinh55

Tuy nhiên, chúng ta không thể đổ lỗi hết cho ma quỉ và ông bà nguyên tổ, nhưng trái lại phải nhìn nhận một phần tội lỗi của chính mình và chính tội lỗi mình đã đẩy chúng ta vào cuộc sống đau khổ cũng như phải đối diện với sự dữ Vì khi chúng ta phạm tội, là chúng ta khước từ những gì giúp xây dựng con người một cách thật sự, vì ý định của Thiên Chúa là làm sao cho con người đạt được mức viên mãn, làm con người đứng thẳng, con người thành công, làm nghĩa tử đã được giải cứu Bởi khi phạm tội là luôn luôn tự làm cho mình bớt là người, là thụt lùi xuống một cấp, có hại cho sự phát triển của mình, là tạo ra những tình huống đau đớn, trong đó con người sẽ đau khổ cảm nhận những hậu quả của sự vong thân56 Vậy phải chăng sự dữ xuất hiện không chỉ đến

từ ma quỷ hay hậu quả của tội nguyên tổ của loài người mà thôi, nhưng cũng do từ con người?

4 Đau khổ và sự dữ đến từ con người

Khi người ta xem đau khổ như là một đồ vật có thể nắm gọn trong tay hay một vấn đề có thể quán triệt được nhờ sự hiểu biết của trí óc, thì con người sẽ đi vào ngõ cụt

và bế tắc Thực ra sự dữ là một mầu nhiệm hay nói cách khác; sự dữ không chỉ đơn thuần là một vấn đề triết học mà còn là một vấn đề tôn giáo Mầu nhiệm sự dữ là một mầu nhiệm con người không thể quán triệt được, vì là chương trình và ý định của Thiên Chúa vượt qua giới hạn của con người Khoảng cách từ con người đến Thiên Chúa là vô biên Ngay cả những thực tại của trần gian, con người còn chưa hiểu hết, huống chi là đòi hiểu chương trình của Thiên Chúa! Như vậy, vấn nạn sự dữ, đau khổ vẫn còn đó; đau khổ vẫn là một huyền nhiệm Tuy nhiên, chính nó cũng trực tiếp liên quan đến kinh nghiệm cũng như sự tự do của con người57 Vì vậy, trước đau khổ và sự dữ ta không thể dùng các lý chứng để giải thích; ta phải đi từ vô nghĩa đến có nghĩa Đứng trước mầu nhiệm đau khổ và sự dữ khiến người ta nổi loạn vì họ bị chồng chất những đau khổ và đối diện với những điều vô lý mà không thể giải đáp

Vậy sự dữ nơi con người là gì? Về phương diện thể lý, có thể nói sự dữ phát sinh do thể xác con người như: Bệnh tật, khuyết tật bẩm sinh, sự chết…; về phương diện tâm linh do: lo âu, suy nhược tâm thần, chấn thương tâm lý…; còn sự dữ phát sinh trong tinh thần là do: phản bội tinh thần, phản bội tự do, tình yêu… Hoặc sự dữ phát

55 x Xavier Thevenot, Tội Lỗi Trình Bày Về Tội Cho Con Người Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo, tr 59

56 x Xavier Thevenot, Tội Lỗi Trình Bày Về Tội Cho Con Người Hôm Nay, Nxb Tôn Giáo, tr 106

57 x Lm Giuse Phạm Quốc Văn, OP., Cuộc Sống Tròn Đầy, Nxb Tôn Giáo, tr 82

sinh do liên quan đến một cá nhân hay xã hội: liên quan cá nhân, sự dữ là ích kỷ, tính kiêu căng, hận thù, phản bội, tôn thờ bản năng; liên quan đến xã hội, sự dữ là chủ nghĩa dân tộc quá khích, chủ nghĩa quân phiệt độc tài khuynh hướng tôn thờ giới tính, quyền lực, tiền bạc 58.Tuy nhiên, một điều ít ai để ý tới, đó là sự dữ xuất hiện vì do con người khước từ Thiên Chúa

4.1 Do con người khước từ Thiên Chúa

Có thể nói, phần lớn sự dữ xẩy ra trong thế giới là do con người dùng tự do của mình quay lưng, khước từ Thiên Chúa là nguồn gốc mọi điều thiện hảo Thật vậy chính

vì lạm dụng tự do hay đề cao tự do một cách mù quáng, mà con người bất cần Thiên Chúa và xem Ngài như một kẻ quấy rối và đưa tới tình trạng nổi loạn chống lại Thiên

Chúa! Nietzsche hô lớn: “Ta đã chết và ta đã để cho Thiên Chúa chết”59 Nhất là ông

đã hạ cấp Thiên Chúa khi nói: “Một Thiên Chúa không còn vô cùng, nhưng như một

hữu thể bần cùng, vụ lợi, luôn bận tâm chống lại thụ tạo của mình”60.Còn nhà thơ

Lautréamont đã tự sát ngày ông sinh nhật thứ 21 với ý đồ đen tối là để đời đời Thiên Chúa phải ngắm nhìn một cực hình mà đáng lẽ ông không phải chịu Hơn nữa, con

người còn nhân danh công lý để nổi loạn chống lại Ngài.“Chống lại Thiên Chúa nhân

danh công lý, nhân danh sự ghê tởm sự dữ”61.Để xây dựng lại công trình của Thiên

Chúa, cần phải giết tự do, và để giết chết tự do, ta phải giết chết Thiên Chúa, đặc biệt là Thiên Chúa của Kitô giáo Người ta muốn Thiên Chúa im lặng để khỏi nghe nói về Ngài, khỏi bị quấy rối Người ta muốn giết Thiên Chúa như người Do-thái đã làm để khỏi bị tra hỏi và bị kết án bởi Thiên Chúa62 Tuy nhiên, con người không biết rằng khi loại trừ Thiên Chúa, thì tức khắc con người đi ngược lại chân, thiện, mỹ, cũng như đánh mất sự hoà hợp, thông thương, là lúc bắt đầu sắm cho mình một hung khí tự huỷ diệt chính mình và tha nhân, cũng là nguồn gốc phát sinh đau khổ và sự dữ Vì thế ta hiểu

được câu nói của triết gia Jean Paul Sartre: “hoả ngục chính lá tha nhân”!Chính vì con

người chối bỏ Thiên Chúa nên đời sống đã diễn ra trong cảnh cướp bóc, hãm hiếp, ám sát và chết chóc Tại Nantes, người ta đã chế tạo một chiếc tàu giết người hở đáy Chiều chiều họ chất đầy tù nhân Và vào ban đêm, họ đem đổ tất cả xuống sông Loire Mỗi chuyến như thế là 1.300 người Người ta đếm được cả thảy là 23 chuyến, trong đó có

600 trẻ em Trên bờ sông đã có sẵn bọn côn đồ Hễ ai bơi được vào bờ thì liền bị chúng

58 x Con Người Và Những Vấn Đề Của Con Người Trong Ánh Sáng Đức Kitô, tr 90-92

59 B Bro, Quyền Lực Sự Dữ, Paris 1976, tr 44

60 Lm Thái Nguyên, Những Canh Hoa Tâm Linh 1 Cuộc sống với những tương quan, 2007, tr 219

61 B Bro, Quyền Lực Sự Dữ, Paris 1976, tr 44

62 x Con Người Và Những Vấn Đề Của Con Người Trong Ánh Sáng Đức Kitô, tr 96-97

chặt tay, chặt chân rồi đẩy xuống sông Ngoài ra trong một vài tháng đầu năm 1794, nguyên tại thành phố Nantes đã có tới 15.000 bị hành quyết Bởi đó, Platon ngày xưa đã

nói: “Xây một thành quách trên chín tầng mây còn dễ hơn cai trị một dân tộc không có

tôn giáo” Hay như Chateaubriand thốt lên: “Tiêu huỷ việc thờ phượng Thiên Chúa thì mỗi xã, mỗi huyện đều phải xây thêm nhà tù và phải tuyển thêm nhiều đao phủ” Còn

Napoleon thì kết luận: “Một dân tộc không tôn giáo thì phải cai trị bằng súng đạn”63

Sau biến cố tang thương ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại Mỹ, con gái của một vị giảng thuyết lừng danh đã được mời phỏng vấn trên truyền hình và người dẫn chương trình hỏi cô như sau: Tại sao Thiên Chúa lại để xẩy ra một thảm hoạ khủng khiếp như

thế? Cô trả lời: “Tôi nghĩ là Thiên Chúa rất buồn vì điều đó, ít nhất là Ngài cũng buồn

bằng chúng ta Từ bao năm nay chúng ta đã yêu cầu Ngài đi khỏi trường học, khỏi chính phủ và khỏi đời sống chúng ta Ngài là người “Quân tử” nên đã lẳng lặng rút lui Làm sao chúng ta có thể mong Chúa ban ơn lành và che chở chúng ta khi chúng ta đã khẩn thiết xin Ngài để mặc chúng ta một mình” Bên cạnh đó cô còn trả lời một cách mạnh mẽ

hơn, khi nhắc đến những biến cố mới xảy ra như: các cuộc khủng bố, giết người, chiến

tranh… như sau:“Tôi nghĩ rằng mọi sự bắt đầu với Madeleine Murray O’Hare, khi bà ấy

than phiền là không nên đọc kinh trong trường học nữa, và chúng ta đã đồng ý Rồi người khác có ý kiến là chúng ta không nên đọc Kinh Thánh trong trường học, nhưng chính Kinh Thánh dạy chúng ta: “Chớ giết người, chớ trộm cắp, hãy yêu thương tha nhân như chính mình mình”… và chúng ta cũng đã đồng ý”64.Thiết nghĩ điều đó cũng quá đủ để

chúng ta thấy nguyên nhân những sự tàn ác xảy ra trong thế giới này Thật vậy, vì chạy theo và tôn sùng tự do một cách sai lạc, mù quáng, con người đã chuốc vào thân bao nhiêu đau khổ, tang thương, nhất là đánh mất giá trị là người của mình Triết gia Pascal

nói thật chí lý: “Đối với tôi, tôi thú thật, đạo Kitô cho tôi biết nguyên lý là bản tính con

người đã bị hư hỏng, trầm luân vì mất Thiên Chúa, ngay lúc đó tôi thấy khắp nơi đặc điểm của chân lý này, vì thiên nhiên với tính cách là thế đánh dấu khắp nơi một Thiên Chúa vắng mặt trong con người”65 Thay vì nhận Thiên Chúa làm cứu cánh đời mình, thì

con người lại dùng tự do để quay lưng, khước từ Thiên Chúa và nâng mình lên là cứu cánh Chính lúc con người khước từ Thiên Chúa ra khỏi đời mình, là lúc cuộc sống của con người trở thành hư vô, và mọi sự trong đó chỉ còn là phi lý và vô nghĩa, “cuộc đời đáng buồn nôn” (Jean Paul Sartre), cũng là lúc con người mở đường cho những bất hạnh

63 Hương Việt, Tôi Tin Có Một Thiên Chúa Quyển II, Nxb Tôn Giáo Hà Nội, 2006, tr 138

64 Trích trong bài“Tình Yêu Thầm Lặng Của Người Cha”

65 Sư Huynh Phan Văn Chức, It Phút Suy Tư Thần Lý Uỷ Ban Đoàn Kết Công Giáo TPHCM, 1994, tr

170

và đau khổ tràn vào thế giới Thay vì chọn Thiên Chúa, con người lại chọn sự dữ, thay vì sống trong hạnh phúc, bình an thì con người lại sống trong lo âu và bất hạnh Chính sự dữ huỷ diệt mọi giá trị trong thế giới khi con người xem mình là trung tâm và cùng đích Đó

là nguyên nhân con người gây ra đau khổ và sự dữ trong thế giới Bởi vậy, xét cho cùng nguồn gốc đau khổ phát sinh từ con người, và chính tội lỗi là sự dữ lớn nhất trong đời sống con người Người ta vẫn có thể thấy hạnh phúc khi đau khổ, nhưng họ không thể hạnh phúc khi phạm tội, vì tội lỗi phát xuất từ chính trong thâm cung của lòng người Chính tội lỗi làm cho con người trở nên xấu xa và gánh lấy hậu quả tai hại Cho nên

người ta mới nói: “Sự dữ là điều bẩn thỉu nhất mà người ta có thể làm cho nhau và cho

Thiên Chúa”66

Chính Công đồng Vatican II đã khẳng định: “Những chênh lệch trong thế giới

ngày nay được nối liền với những chênh lệch căn bản hơn phát xuất từ đáy lòng con người, bởi vì chính trong con người có nhiều yếu tố xung khắc nhau Bởi vậy, có sự phân rẽ trong chính con người, từ đó sinh ra bao điều bất hoà lớn lao trong xã hội”

(GS, 10) Bên cạnh đó, Giáo hội cũng cho thấy nguyên nhân của sự dữ, bất ổn trong xã hội, là do cuộc chiến của tội lỗi, nó từ chối mến Chúa yêu người67 Tóm lại,khi con người loại bỏ Thiên Chúa ra khỏi chân trời của mình, là lúc con người đã phủ một bóng đen trên đoạn kết của cuộc đời Con người sẽ mãi mãi không được biết đến lời cuối cùng của lịch sử Chính việc loại Thiên Chúa ra khỏi đời mình, là nguyên nhân đẩy con người vào đường cùng, đến tuyệt vọng và sống trong đau khổ68

4.2 Do tính hữu hạn của con người

Con người được dựng nên là môt hữu thể hữu hạn và bất toàn, chính vì vậy mà con người phải đối diện với bao đau khổ: đau khổ về thể lý, tâm lý, tâm linh

Trước hết là các đau khổ do tính hữu hạn của thể lý, phát xuất từ một sự rối loạn của các cơ quan trong chúng ta hoặc từ những trục trặc về sinh lý Loại đau khổ này mang nhiều “khuôn mặt”: Những cơn dịch liệt thật sự vật ngã con người xuống; những trục trặc mãn tính làm cho cuộc sống hằng ngày của ta luôn xấu đi, tính tình gắt gỏng; những bệnh tật trong đó người ta biết mình sẽ phải chết hay phải tật nguyền trầm trọng, rồi từ đó tâm hồn ta ngấm dần nỗi sợ hãi và cảm giác rằng tương lai mình kể như hư hỏng, đời ta tàn phế; những “khốn khổ” do tuổi già huỷ hoại dần dần tất cả và rồi đi đến làm thân xác suy

66 Jacques Bur, les Editions du Cerf, Giáo Hội Nói Gì Về Nguyên Tổ Lưu hành nội bộ, tr 92

67x Jacques Bur, les Editions du Cerf, Giáo Hội Nói Gì Về Nguyên Tổ Lưu hành nội bộ, tr 71

68x Stan Rougier, Những Cuộc Hẹn Của Thiên Chúa, Nxb Phương Đông Chuyển ngữ: Thérèse Trần

Thiết, tr 139

sụp, các mối tương giao đổ vỡ và khả năng trí tuệ biến mất; tuổi già đôi khi chẳng khác nào một sự phá sản, một cuộc đắm tàu… Tắt một lời, cái thân xác thường cho ta cảm giác

an toàn sâu xa nay lại bỏ rơi ta, phản bội ta, tạo ra nơi ta nào là sợ hãi, đau khổ và đoạn tuyệt! 69 Những đau khổ tâm lý thường được biểu lộ qua nhiều cách đôi khi thật bất ngờ

và khó hiểu đối với người chung quanh như lo âu vô căn cứ, ám ảnh, sợ hãi, rối loạn tính dục và tình cảm; hay những điều rốt cuộc làm nản lòng cả đến những người yêu thương chúng ta và từ đó, đi đến chỗ càng cảm thấy cô đơn hơn Thêm vào đó, còn có tình trạng trầm cảm u uất đè bẹp ta tới mức làm cho ta tỏ ra bất lực không đương đầu nổi với chúng, càng ngày càng chán sống Thế rồi, chúng đưa chúng ta vào tình trạng mặc cảm về sự phi

lý, về một tâm hồn đã chết cũng như thèm khát được chấm dứt tất cả, và rốt cuộc trở nên

sợ hãi đối với chính mình! 70

Sau hết là những đau khổ có nguồn gốc tâm linh.Đây là những đau khổ đụng chạm đến người Kitô hữu trong niềm tin của họ vào Thiên Chúa Họ đối diện với những đau khổ nặng nề như: Con chết, chồng hay vợ qua đời, hoặc một bất công nghiêm trọng mà mình phải chịu, khiến người Kitô hữu đâm ra nghi ngờ không biết con người có tốt không, Thiên Chúa có hiện hữu hay không… Đó là những đau khổ len lói vào tâm hồn con người và từ đó quay ra nghi ngờ mọi sự, nghi ngờ một cách nghiêm túc cả những “chân lý đức tin” mà người tín hữu đã được khắc ghi trong tim

từ khi còn bé71.Con người có lý trí và tự do nhưng con người có khả năng sai lạc vì mang trong mình tính hữu hạn Vì vậy, con người khi sử dụng tự do của mình và hậu quả xấu có thể phát xuất từ đó Thiết nghĩ nếu huỷ bỏ những khả năng gây ra đau khổ thì tức là huỷ bỏ tính hữu hạn nơi con người và đậy con người vào vòng xoáy cám dỗ muốn bằng Thiên Chúa như tổ tiên loài người đã từng vấp ngã Có thể nói, nếu không có những yếu đuối và giới hạn thì thế giới này chắc sẽ buồn chán vì thiếu thách đố, không có mục đích và con người không còn cố gắng để phấn đấu vươn lên

Theo quan niệm của thánh Irênê và thánh Augustinô, mọi sự do Thiên Chúa

sáng tạo, tự bản chất chúng là tốt đẹp: “Thiên Chúa thấy mọi sự Người đã làm ra quả là

rất tốt đẹp” (St 1,31), vì chính thiên Chúa là Đấng toàn năng, toàn thiện Tuy nhiên

thiện tính nơi thụ tạo không có nghĩa là chúng đã hoàn hảo, mà Thiên Chúa đã sáng tạo chúng và đặt chúng vào tiến trình đi đến sự hoàn hảo Như vậy, do tính chất bất toàn và giới hạn của thụ tạo mà có sự ác, đau khổ và sự dữ trong tự nhiên và trong thế giới con người

69 x Xavier Thévenot, Đau Khổ Và Hạnh Phúc, NxbTôn Giáo, tr 9-10

70 x Xavier Thévenot, Đau Khổ Và Hạnh Phúc, Nxb Tôn Giáo, tr 10

71 x Xavier Thévenot, Đau Khổ Và Hạnh Phúc, Nxb Tôn Giáo, tr 11

IV NHỮNG LÝ GIẢI VỀ ĐAU KHỔ VÀ SỰ DỮ THEO CÁC

TRIẾT GIA VÀTHẦN HỌC GIA

Vấn đề đau khổ và sự dữ là một vấn đề mang tính hiện sinh, nên không chỉ có các tôn giáo muốn đi tìm và trả lời cho những chất vấn của con người về nó, nhưng bên cạnh đó còn có các triết gia và các thần học gia cũng luôn quan tâm và không ngừng tìm hiểu về những vấn nạn đau khổ và sự dữ Vì thế, để làm sáng tỏ vấn nạn về đau khổ và

sự dữ, thiết tưởng sẽ là một thiếu sót không nhỏ nếu không đề cập đến các lập trường triết học và thần học tiêu biểu Vậy sau đây người viết xin được tìm hiểu xem lập trường của họ về vấn đề đau khổ và sự dữ như thế nào?

1 Theo các Triết Gia

Thuyết hiện sinh vô thần J.P Sartre và Albert Camus xem cuộc đời là buồn

nôn, tha nhân là đau khổ Vì vậy, ông cho rằng: “Hiện sinh con người tự căn bản

mang tính phi lý Cuộc sống con người tự nền tảng là vô nghĩa “Con người là một đam mê vô ích” hay “Người là sói của người” 72 Nhất là:“Cái nhìn của tha nhân chỉ biến tôi thành sự vật, và cái nhìn của tôi chỉ biến tha nhân thành sự vật khi những cái nhìn đó là cái nhìn vô nhân đạo mà thôi” 73 Trong lãnh vực của những học thuyết chính trị chúng ta có những nhà tư tưởng như John Hobbes, ông quan niệm con người

khởi đầu là tàn bạo và tình trạng xã hội nguyên thuỷ căn bản là sự dữ: “Từ nguyên

thuỷ, con người đã mang nơi mình bản năng hung ác, người với người chỉ là lang sói: Lợi dụng nhau, khai thác nhau Phải nhờ khế ước xã hội, con người mới hạn chế được phần nào khuynh hướng gian ác để chung sống hoà bình”74

Qua những quan niệm của các triết gia vô thần, ta thấy con người là nguyên nhân gây ra đau khổ và sự dữ cho chính mình, tha nhân và thế giới Vậy đâu là lập trường và quan niệm của các triết gia hữu thần? Bất cứ chủ thuyết nào né tránh vấn đề nguồn gốc của sự dữ bằng cách coi nó như một yếu tố cấu thành vũ trụ, đồng đẳng với

sự thiện, đều bị Kitô giáo bác bỏ ngay từ đầu, chẳng hạn: Thánh Augustinô là người đầu tiên cho rằng sự dữ chính là điều thiện bị sai lạc Ngài đã chủ trương mạnh mẽ

rằng: “Theo xác tín Do thái-Kitô giáo, vũ trụ này là tốt lành, Thiên Chúa dựng nên nó

vì mục đích tốt” Còn triết gia David Hume, khi được đặt câu hỏi về Thiên Chúa và

vấn đề sự dữ, ông đã lập luận như sau: “Có phải Thiên Chúa muốn ngăn cản sự dữ,

72 Lm J.B Nguyễn Đăng Trực OP, Lý Học Về Thượng Đế, tr 49

73 Trần Thái Đỉnh, Triết Học Hiện Sinh, Nxb Văn Hoá, 2008, tr 334

74 Michael D Moga,Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực, Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên Tác: In

Search of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr.205-206

nhưng không được? Vậy thì Ngài bất lực Có thể Ngài có thể ngăn cản, nhưng không muốn làm vậy? Vậy thì Ngài ác tâm Có phải Ngài vừa có khả năng vừa muốn ngăn cản sự dữ? Vậy thì sự dữ bởi đâu? Những người hoài nghi chống lại niềm tin vào Thiên Chúa, dựa trên căn bản vấn nạn biện chứng về sự dữ, đã phát biểu rằng:“Thật

là phi lý và không thể tin được một Thiên Chúa tốt lành và toàn năng lại hiện hữu một lúc với thực tại sự dữ và đau khổ Vì Thiên Chúa tốt lành và toàn năng như thế không thể chấp nhận cho sự dữ tồn tại được” 75 Những nhà triết học theo trường phái Platon

chủ trương rằng: “Cuộc đời con người là một bãi chiến trường của hai lực lượng

tương phản tung hoành; thân xác là biểu tượng sự dữ, tâm hồn là biểu tượng của sự thiện” 76 Triết gia Kierkegaard quan niệm: “Từ nguyên thuỷ đã có buồn chán, vì buồn chán chư thần đã sáng tạo nên con người Rồi từ Ađam nguyên tổ chúng ta cũng buồn chán vì cô đơn, cho nên Eva được tác tạo Rồi từ đó, cùng với sự phát triển và lan rộng khắp thế giới Ađam một mình đã buồn chán, khi Ađam ở với Evà , thì hai người cũng buồn chán, khi có thêm hai người con là Cain và Aben, thì cả gia đình cũng buồn chán, và khi cả một loài người đông đúc thì cả lũ người cũng buồn chán” 77 Chúng ta vừa tìm hiểu các triết gia lý giải về vấn nạn sự dữ Chúng ta thấy, nhìn chung, những lý giải trên vẫn chưa trả lời thoả đáng cho những băn khoăn và dằn vặt của con người trước đau khổ và sự dữ Sau đây ta tìm hiểu xem các nhà thần học sẽ lý giải như thế nào về vấn nạn đau khổ và sự dữ

2 Theo các Thần Học Gia

2.1 Theo thánh Irênê

Thánh Irênê đã giải quyết vấn nạn sự dữ bằng cách đưa ra hai khái niệm rất độc đáo: Hình ảnh Thiên Chúa và sự đồng hình đồng dạng với Thiên Chúa Theo thánh nhân, Thiên Chúa đã tạo nên nhân loại theo“hình ảnh” của Người, cho họ một số tiềm năng thần linh trong sự thông minh của họ và trong khả năng của họ để đạt tới tình bằng hữu với Đấng tạo nên họ Những tiềm năng này chỉ đạt tới tình trạng “giống” như thần linh sau một quá trình phát triển những đặc tính của con người Đối với thánh Irênê con người được dựng nên như những tạo vật chưa hoàn hảo, chưa chín chắn, vì vậy cần phải trải qua sự phát triển về đạo đức Ngay từ ban đầu Thiên Chúa đã có thể trao ban sự hoàn hảo cho con người, nhưng khi đó con người không thể đón nhận hay gìn giữ được

Ngài viết: “Chắc chắn, người mẹ có quyền đưa những thức ăn giàu dinh dưỡng cho đứa

75 Lm J.B Nguyễn Đăng Trực OP, Lý Học Về Thượng Đế, tr 49

76 Lm J.B Nguyễn Đăng Trực OP, Lý Học Về Thượng Đế, tr 49

77 Trần Thái Đỉnh, Triết Hoc Hiện Sinh, Thời Mới xuất bản, Sài Gòn, 1967, tr 84

con còn đang ẵm của bà, nhưng bà đã không làm, bởi vì đứa trẻ chưa thể đón nhận thức ăn quá bổ; cũng vậy, Thiên Chúa cũng có thể tạo ra con người hoàn hảo ngay từ ban đầu, nhưng con người không thể đón nhận sự hoàn hảo này, vì con người chỉ là những đứa trẻ còn đang ẵm sữa” 78 Với quan điểm này, đối với Irênê, thế giới trộn lẫn

tốt và xấu là một môi trường được chọn bởi Thiên Chúa, để giúp con người phát triển đến tình trạng hoàn hảo.Bởi vì quan điểm này về thế giới nhấn mạnh trên sự lớn lên của đặc tính con người, nó nhấn mạnh sự quan trọng của tính độc lập nơi con người.Chỉ khi con người thật sự độc lập với Thiên Chúa họ mới có thể sử dụng khả năng chọn lựa, để phát triển chính mình và lớn lên như là con cái của Thiên Chúa Bởi vì sự độc lập là rất quan trọng cho sự phát triển của con người nên có một sự bào chữa cho Thiên Chúa trong việc cho phép hiện diện của sự dữ trong thế giới Để cho con người thật sự độc lập, Thiên Chúa phải ẩn mình và trình bày cho con người một thế giới vừa bày tỏ, vừa

ẩn giấu Người Nếu sự tốt lành và tình yêu của Thiên Chúa hoàn toàn rõ ràng trong thế giới, sẽ không có một thành tựu nào cho con người để tin, yêu mến hay tín thác vào Thiên Chúa Nhưng trong thế giới của chúng ta với ánh sáng và bóng tối, nó cho thấy một thành tựu lớn lao trong việc đáp trả Thiên Chúa Một thế giới như thế làm cho con người dễ dàng quên lãng Thiên Chúa và phạm tội

Tương tự, tiếp cận này nhấn mạnh đến sự quan trọng của tự do con người Trong một tình trạng ở đó con người được định để lớn lên giống như thần linh, họ phải có khả năng để xác định đời sống riêng của họ Con người chỉ có thể trở nên con cái Thiên Chúa một cách hoàn toàn bằng việc tự mình chọn lựa để hướng về Thiên Chúa, trong đức tin và tình mến Mục đích tạo thành của Thiên Chúa sẽ chỉ đạt được khi con người hành động một cách tự do

Nhưng chính quà tặng giá trị này cũng có thể làm cho tội lỗi trở nên có thể Thiên Chúa đã có thể không ban tặng con người khả năng chọn lựa để đi đến địa vị làm con đầy tràn mà không đồng thời cho họ khả năng phạm tội Tự do làm cho con người

có thể chọn sự dữ cũng như sự lành Tất cả những sự dữ luân lý hiện diện trong thế giới,

có thể phát sinh từ nguồn gốc là tự do trong chọn lựa của con người Con người đã chọn ghen ghét, tham lam, ích kỷ Xã hội loài người đã chọn gắn bó với những cuộc chiến tàn bạo, thực thi chế độ nô lệ, áp bức, bất công thay vì chọn công bình và yêu thương

Thiên Chúa đã có thể làm nên con người là những người máy được lập trình sẵn, những người luôn luôn làm điều đúng và ngay thẳng Nhưng những người máy sẽ

78 Irénée, Bài viết của Phạm Đại Quang, SDB, tr 120

không bao giờ có thể phát triển thành những con cái trọn vẹn của Thiên Chúa Thật là một thành tựu vô giá khi con người chọn sống can đảm, yêu thương và ca ngợi Thiên Chúa theo cách hoàn toàn nhân loại Để làm thành tựu này trở nên có thể Thiên Chúa đã cho phép có sự dữ và đau khổ79

Tóm lại, đối với Irênê thế giới hiện tại này mang trong mình đau khổ và sự dữ là điều mà Thiên Chúa muốn Thiên Chúa đã tạo nên thế giới này với sự tốt lành và xấu xa của nó như là một nơi huấn luyện để giúp con người đạt tới sự toàn thiện và hoàn thành

kế hoạch yêu thương mà Thiên Chúa dành cho con người

2.2 Theo Thánh Augustinô

a Sự dữ là thiếu sự thiện

Theo thánh Augustinô Thiên Chúa là cùng đích của hữu thể và sự thiện Ngài là

sự Thiện Hoàn Hảo và là một hữu thể vĩnh cửu, bất biến và chân thực Ngài tạo dựng thế giới từ hư vô như một tạo vật trong bàn tay Thiên Chúa Vũ trụ là toàn thiện, mọi hữu thể xứng đáng để tồn tại bởi vì nó đóng góp một điều gì đó đáng giá vào trong toàn

bộ trật tự của sự vật Vũ trụ cũng là một thực tại phong phú và đa dạng, bao gồm nhiều hình thức hiện hữu, những loại hữu thể mà bản tính của chúng được sắp xếp theo cấp bậc

Toàn thể vũ trụ là thiện; nhưng vì nó không có những đặc tính bất biến như Đấng Tạo Hoá, cho nên nó có thể bị hư mất Tuy nhiên, không có cấp bậc hữu thể theo nghĩa hữu thể bậc thấp là sự dữ Theo Thánh nhân, sự dữ cũng thực sự hiện hữu, nhưng chúng chỉ tồn tại như một tình trạng thiếu vắng sự tốt lành, một sự thiếu vắng hiện diện trong sự vật vốn căn bản là tốt, như bóng tối xuất hiện khi thiếu ánh sáng80

Thánh Augustinô còn khẳng định thêm: Sự dữ không phải là một hữu thể hay một phẩm chất hiện hữu độc lập mà chúng chỉ là sự khiếm khuyết của cái tốt như hữu thể.Người ta tự hỏi tại sao Thiên Chúa không sáng tạo ra mọi sự ở cấp hoàn hảo nhất, không còn chỗ cho những khiếm khuyết xen vào? Tại sao Ngài đã tạo nên những hữu thể thấp kém? Tại sao Ngài tạo nên những vật như cá mập, bọ chét và virus HIV? Thánh

79 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên Tác:

In Search Of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr 218-220

80 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên tác: In

Search Of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr 212-213

nhân trả lời: Cần có nhiều loại hữu thể được sáng tạo ở cấp độ hoàn hảo khác nhau, nhờ

đó sự phong phú và vẻ huy hoàng càng nổi bật81

b Nguyên lý của sự phong phú

Thế giới chúng ta đang sống là một thế giới phong phú và phức tạp Chính sự đa biệt này dẫn đến sự không đồng đều Đứng trên một quan điểm đạo đức nào đó, người

ta có thể đưa ra những lập luận như, ở đây có những bất công Một loạt các câu hỏi được đặt ra như : Tại sao Thiên Chúa lại tạo nên một thế giới phức tạp và đa dạng với các tạo vật không đồng đều như vậy? Tại sao Ngài không sáng tạo con người thông minh như các Thiên Thần? Tại sao Ngài không tạo dựng thế giới này như Thiên Đàng…? Thánh Augustinô đã giải quyết các vấn nạn này dựa trên nguyên lý về sự phong phú

Theo nguyên lý này, một vũ trụ phong phú và giá trị là một vũ trụ chứa đựng nhiều tạo vật đa dạng và mọi loài có thể tồn tại thấp hơn cũng như cao hơn, xấu cũng như đẹp, bất toàn cũng như hoàn hảo, sẽ tốt hơn và phong phú hơn một vũ trụ chỉ có một tạo vật bậc cao nhất Chính các tạo vật được tạo nên trong sự đa dạng và phong phú nói lên một khả năng sáng tạo vô biên xuất phát từ một nguồn hoàn hảo vô tận và đầy quyền năng

Tư tưởng của thánh Augustinô cung cấp sự bào chữa cho một số sự dữ bởi vì nhiều sự dữ trong thế giới là vấn đề của không hoàn hảo, dạng thức thấp kém của sự sống Nguyên tắc này khẳng định rằng những dạng thức của sự hiện hữu là những mắt xích cần thiết trong sợi xích lớn của hữu thể như là một toàn thể, hữu thể này thì tốt đẹp

và cho thấy một cách thích đáng sự phong phú trong việc sáng tạo của Thiên Chúa

Hơn nữa, nhiều sự dữ trong thế giới nảy sinh từ sự tương tác của những cấp độ khác nhau, sự xung đột nảy sinh từ trong những dạng thức khác nhau của sự hiện hữu Động đất tàn phá cây cối và muỗi quấy rối con người Sự dữ đến từ những xung đột này được biện minh bởi sự muôn màu muôn vẻ do sự sáng tạo của Thiên Chúa

Thay vì nhìn các vấn đề từ quan điểm của chúng ta đối với các tạo vật qua câu hỏi về tính không đồng đều của những chủng loại hữu thể khác nhau, thì thánh Augustinô đã dựa vào quy mô tuyệt đối cấp vũ trụ về hữu thể và sự thiện Bởi vì Thiên Chúa có sự sống, Ngài làm cho các sinh vật xếp hàng cao hơn so với những vật vô tri trong dãy hữu thể; bởi vì Thiên Chúa là tinh thần, Ngài làm cho các hữu thể có lý trí và

81 x Augustinô, Thần Luận Người dịch: Nguyễn Đăng Trực, tr 58

tinh thần xếp bậc cao hơn so với các động vật Mỗi một thụ tạo có một vị trí khác nhau

và mỗi hữu thể đều hướng về chính cội nguồn của mình là Thiên Chúa82

c.Thẩm mỹ luận

Trong tương quan sự thiện mà đau khổ và sự dữ có một ý nghĩa: quan điểm loại suy thẩm mỹ Kinh nghiệm thực tế về thẩm mỹ cho hay, sự tương phản thường làm cho thực tại tăng thêm vẻ đẹp Như trong một bản nhạc, đôi khi có những nét không hoà điệu, một cách nào đó lại có thể làm cho toàn bộ bản nhạc thêm truyệt vời Ta chứng kiến điều này rõ nét nhất qua các tác phẩm tranh của Rembrant, chúng nổi tiếng và được khắc sâu vào lòng người qua mọi thế hệ là nhờ kỹ thuật tương phản giữa ánh sáng và bóng tối, một số những yếu tố này tự nó là xấu xa và gây khó chịu Tuy nhiên, những yếu tố tối tăm và xấu xa góp phần vào sự đẹp đẽ và hoàn thiện trọn vẹn của bức tranh Vậy, nếu như ta bất mãn hay không bằng lòng bởi sự bất toàn của vũ trụ, là vì chúng ta chưa hiểu thấu được bản giao hưởng của vũ trụ trong tổng thể của nó Sỡ dĩ một chi tiết của một bức tranh làm chúng ta khó chịu, hay không mãn nguyện với chính nó, là vì chúng ta thiếu cái nhìn bao quát vốn đem lại ý nghĩa cho từng chi tiết Tương tự như một ít khiếm khuyết của một bản nhạc hay của bức tranh, sự dữ cũng có thể làm phát ra

vẻ rực rỡ của điều thiện Nó cũng là phương thế để đạt tới sự hài hoà tuyệt định của thế giới83

Dựa theo sự phân tích này, thánh Augustinô đã lý luận rằng, có một vai trò cho mảnh vá của bóng tối sự dữ trong vũ trụ, trong đó toàn thể của nó thì hài hoà, trật tự và tốt đẹp về phương diện đạo đức Chẳng hạn, sự dữ của tội nhân tàn bạo và ích kỷ chỉ nhằm làm nổi bật tình yêu đầy lòng thương xót của Thiên Chúa Một cái nhìn toàn cảnh này cũng có thể được thấy trong liên hệ với một sự mở rộng về thời gian, nơi đó sự thất bại trước của những tạo vật tự do được vượt qua trong sự cứu chuộc đầy hoan hỉ

Như thế, trong cái nhìn của Thiên Chúa, tất cả tạo vật, bao gồm cả tội và sự trừng phạt của nó, kết hợp để hình thành một sự hài hoà tuyệt vời không chỉ là tốt đẹp

mà là rất tốt đẹp Mặc dù một phần của vũ trụ có thể là không hoàn hảo và xấu xa, thì toàn bộ vũ trụ vẫn hoàn hảo Mỗi một phần, trong chỗ đứng riêng của nó trong hệ thống, góp phần cho sựhoàn hảo của toàn thể84 Trong các bài viết chống lại phái

82 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên Tác:

In Search Of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr 214-215

83 x Augustinô, Thần Luận Người dịch: Nguyễn Đăng Trực, tr 58

84 x Michael D Moga, Trong Sự Tìm Kiếm Tôn Giáo Đích Thực Triết Học Về Tôn Giáo Nguyên tác: In

Search Of True Religion A Philosophy Of Religion, Nxb Phương Đông Người dịch: Lm Lê Đình Trị,

2013, tr 215-216

Manikê, thánh Augustinô đã viết: “Sự dữ theo kiểu chất độc thì gây độc, lửa làm cháy,

nước nhận chìm, sẽ chỉ là sự dữ theo một nghĩa tương đối Chất độc sẽ không độc cho chính nó, nhưng chỉ sẽ gây hại khi ta cho nó tương tác với sự vật không tương hợp với

nó Theo tác giả, mỗi hữu thể, dưới quan điểm Thiên Chúa, mang một khả thể sáng tạo,

có nghĩa là mỗi sự vật tốt đẹp theo cách thức của nó Tuy nhiên, con người thường xem xét việc sáng tạo dựa trên một cái nhìn hạn hẹp của mình” Trái lại, Thiên Chúa có thể

thấy sự vật như là một toàn thể và từ cái nhìn đó “những sự dữ” chỉ là sự dữ trong một nghĩa tương đối Thiên Chúa cho phép sự dữ xảy ra vì một số mục đích tốt Chẳng hạn,

sự tốt lành của ơn cứu độ của tội nhân, thì có trọng lượng hơn là sự xấu xa của tội lỗi của họ và cái giá của sự cứu độ họ85

Tóm lại, qua những gì đã trình bày, cho ta thấy thánh Augustinô có một cái nhìn

và diễn tả một cách lạc quan về cái đẹp, cũng như sự dữxuất hiện như một khiếm khuyết trong công cuộc sáng tạo mà thôi Tuy nhiên, dù lập luận như thế nào thì đau khổ và sự

dữ vẫn có đó, vẫn hiện hữu cách thực sự trong thế giới con người Nhưng với cái nhìn loại suy, thánh nhân cho rằng, tội lỗi cũng là cơ hội làm nổi bật lòng thương xót và nhân hậu của Thiên Chúa Những thất bại của thụ tạo ban đầu cũng đã được khắc phục nhờ chiến thắng Cứu Độ của Thiên Chúa trong Đức Kitô, con người đã lấy lại được ơn cứu

độ đã mất do tội lỗi của mình86 Có thể nói, Thiên Chúa nhìn mọi sự như một tổng thể hài hoà trong đó sự ác chỉ mang một màu sắc cục bộ và tương đối, hay chỉ là khiếm

khuyết mà thôi Sự thiện của ơn cứu độ vượt xa sự ác của tội lỗi “Ở đâu tội lỗi đã lan

tràn, ở đó ơn cứu độ càng chứa chan gấp bội” (Rm 5,20b) Đó là cái nhìn của thánh Augustinô, còn quan niệm của thánh Thomas Aquinô thì như thế nào?

2.3 Theo thánh Thomas Aquinô

Đứng trước vấn nạn về sự dữ, thánh Thomas Aquinô quả quyết rằng, Thiên Chúa không phải là tác giả của sự dữ Để bảo vệ cho quan niệm của mình, thánh nhân

đã sử dụng những ý niệm siêu hình về hữu thể để xây dựng thuyết chứng của mình và trình bày vấn đề trong Tổng Luận Thần Học, phần I, vấn đề 48-4987

Theo thánh nhân, sự dữ cho thấy cách biệt giữa sự vật như nó phải là (do tự bản chất của nó) và điều mà thực sự nó là Như thế, sự dữ chỉ là biểu hiện sự khiếm khuyết của sự thiện trong bất cứ tạo vật nào Nó không hiện hữu tự bạn thân nó Thế nên, trên

85 x Augustinô, Thần Luận Người dịch: Nguyễn Đăng Trực, tr 58

86 x Lm Nguyễn Hồng Nguyên, Những Cái Chết Gọi Mời, tr 5

87 x Thomas Aquinô, Tổng Luận Thần Học Thiên Chúa Tạo Thành Và Các Thiên Thần, phần I, vấn đề

44-64 Người dịch: Joachim Nguyên Văn Liêm Op, tr 138

bình diện hiện hữu, ta không tìm được sự dữ vì mọi tạo vật với tư cách là hữu thể đều tốt lành hay thiện hảo Sự thiện đó là điều mỗi người ước mong và không có gì đáng ước mong nếu nó không hiện hữu Có hiện hữu mới làm cho vật khác yêu thích được

Vì thế, người ta chỉ nhận ra sự dữ trên bình diện cách thế hiện hữu của nó mà thôi Sự

dữ được biết đến là do một hữu thể nào đó thiếu hay khiếm khuyết sự thiện nào đó, như bóng tối được nhận biết là do thiếu ánh sáng Sự dữ tự nó không thể hiện hữu được Vì

vậy, thánh Thomas Aquinô đã định nghĩa: “Sự dữ là thiếu hay khiếm khuyết một sự

thiện hảo nào đó đáng lẽ một vật phải có” Đôi mắt hay đôi tai là sự thiện hảo phải có

nơi con người, nên người bị khiếm thị hay khiếm thính được coi là người bất hạnh Thiếu điều thiện hảo không thuộc về bản chất của mình thì không thể coi đó là sự dữ được Ví dụ: Thiếu đôi cánh không thể được coi là bất hạnh đối với con người Khi định nghĩa sự dữ là một thiếu sót hay khiếm khuyết trong tạo vật, thánh nhân không hề muốn làm giảm nhẹ hậu quả và tính bi đát của sự dữ Vì hậu quả sự dữ vật lý cũng như luân lý thật tồi tệ, cần phải loại trừ hay lên án Khi thánh nhân đề nghị lối phân tích có tính kỹ thuật như thế, ngài chỉ muốn khẳng định rằng: sự dữ không có bề dày hữu thể nào hết Nên Thiên Chúa không phải là tác giả sự dữ, vì Ngài chỉ là nguyên nhân mọi hữu thể

Tuy nhiên, một cách nào đó thánh nhân cho rằng sự dữ đôi khi cần cho sự hài hoà, cân bằng của vũ trụ Về phương diện này ngài nói, Thiên Chúa có thể là nguyên nhân gián tiếp sinh ra sự dữ vật lý Muốn sinh tồn, các vật trong vũ trụ phải lương tựavào nhau Con người nuôi sống mình bằng những việc hạ cấp Các vật khác cũng thế Có thể nói, sự tác động qua lại này tạo nên sự quân bình sinh thái, đây được coi như một thứ thiện hảo của vũ trụ tổng quan88 Tóm lại, theo thánh nhân sự dữ vật lý không đúng nghĩa là sự dữ

88 x Tủ Sách Tôi Biết-Tôi Tin, La Souffrance, Pourquoi, Đau Khổ Tại Sao? Bản tiếng Việt: Trần Thiên

Ân, Antôn Và Đuốc Sáng, 2012, tr 16