Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau cách mạng tháng tám 1945 đến nay (tt)

Vì thế, nghiên cứu văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau 1945 như một đối tượng đầy đủ, trọn vẹn là một việc làm cần thiết, góp phần hệ thống hoá các thành tựu tiêu biểu,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Quang Hưng

Phản biện 1: PGS.TS Lý Hoài Thu

Trường Đại học KHXH và NV – ĐHQG Hà Nội

Phản biện 2: PGS.TS Tôn Phương Lan

Viện Văn học

Phản biện 3: PGS.TS Trần Thị Việt Trung

Trường Đại học Thái Nguyên

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp:Trường.

họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

vào hồi … giờ … ngày … tháng … năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Trần Hải Toàn (2012), “Chất liệu lịch sử, chất liệu dân gian và sức sáng tạo của nhà văn Tô Hoài trong tiểu thuyết Đảo hoang” Tạp chí

Giáo dục, số 292, kì 2, tháng 8

2 Trần Hải Toàn (2018), “Nghiên cứu đưa truyện lịch sử viết cho thiếu nhi vào nhà trường phổ thông”, Tạp chí Khoa học, số 21,

tháng 1

3 Trần Hải Toàn (2018), “Một vài đặc điểm của văn xuôi Việt Nam

về đề tài lịch sử dành cho thiếu nhi”, Tạp chí Lý luận, phê bình Văn

học - nghệ thuật, số 6

4 Trần Hải Toàn (2020), “Một khuynh hướng sáng tác trong văn xuôi

về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám

1945”, Tạp chí Lý luận, phê bình Văn học - nghệ thuật, số 4, 2020

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học viết cho thiếu nhi là một bộ phận quan trọng không thể

thiếu trong nền văn học của mỗi dân tộc Chính bộ phận văn học này, có mối quan hệ gắn bó, qua lại thân thiết với văn học người lớn, đã tạo nên diện mạo hoàn chỉnh cho nền văn học của mỗi nước trên thế giới

Văn học viết cho thiếu nhi Việt Nam có lịch sử hình thành và phát triển khá muộn Phải đến đầu những năm 1940 của thế kỷ XX, đặc biệt

là sau 1945, văn học viết cho thiếu nhi mới thực sự phát triển và cho ra đời nhiều tác phẩm đặc sắc Chưa đầy một thế kỷ phát triển, bộ phận văn học này đã đạt được nhiều thành tựu cơ bản, với đội ngũ sáng tác đông đảo, phong phú về đề tài, đa dạng về thể loại, đổi mới về thi pháp,… Tuy nhiên, trong tương quan so sánh với văn học viết cho người lớn, văn học viết cho thiếu nhi và việc nghiên cứu về nó vẫn chưa thực sự được nhiều người quan tâm

1.2 Sáng tác về đề tài lịch sử là một trong những nguồn cảm hứng

lớn, một nhu cầu không thể thiếu trong dòng mạch phát triển của văn học mỗi dân tộc Cùng với quá trình hình thành và phát triển của văn học viết cho thiếu nhi Việt Nam, truyện lịch sử cho thiếu nhi cũng phát triển và đạt được nhiều thành tựu nổi bật kể từ sau 1945, đặc biệt là từ 1954 đến nay với rất nhiều các tác phẩm có giá trị cả về nội dung và hình thức nghệ thuật được trẻ em hào hứng đón nhận

Nhìn sang các nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử viết cho người lớn, thấy được quan tâm nghiên cứu khá sôi nổi, trong khi những nghiên cứu về văn xuôi lịch sử cho thiếu nhi lại có phần khiêm tốn Việc nghiên cứu hầu hết cũng mới chỉ dừng ở một số bài viết in trên các cuốn chuyên khảo hoặc trên các tạp chí khoa học, ít có các công trình nghiên cứu sâu rộng, toàn diện, hệ thống về mảng đề tài này

Vì thế, nghiên cứu văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau

1945 như một đối tượng đầy đủ, trọn vẹn là một việc làm cần thiết, góp phần hệ thống hoá các thành tựu tiêu biểu, phân tích những cảm thức lịch

sử, đặc trưng nghệ thuật, khái quát các khuynh hướng sáng tác và khẳng định vị trí của mảng đề tài này trong dòng chảy của văn học thiếu nhi nói riêng, văn học Việt Nam nói chung

1.3 Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi cũng đã được đưa

vào chương trình học tập trong nhà trường hiện nay Tuy nhiên, khảo sát

các tác phẩm về đề tài lịch sử cho viết thiếu nhi trong chương trình phổ thông, chúng tôi nhận thấy số lượng các tác phẩm được đưa vào nội dung giảng dạy, kể chuyện cho các em học sinh còn quá ít và chất lượng cũng còn một đôi chỗ chưa thật ổn

Việc sáng tác văn xuôi, xuất bản các tác phẩm văn xuôi về đề tài lịch

sử cho các em và đưa nhiều hơn các tác phẩm, trích đoạn giá trị viết về đề tài lịch sử làm ngữ liệu cho phần đọc hiểu văn bản văn học trong Chương trình giáo dục phổ thông là một trong những giải pháp hiệu quả không chỉ giúp các em thêm yêu thích, hào hứng đến với các kiến thức lịch sử mà còn góp phần phát triển ngôn ngữ, định hướng lý tưởng, xây dựng tình cảm, ước mơ cho các em

Vì những lý do trên, cùng với niềm yêu thích văn học thiếu nhi,

chúng tôi đã lựa chọn đề tài: Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ

sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay

2 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các tác phẩm văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay Đề tài này thu hút khá nhiều thế hệ người cầm bút trong tiến trình phát triển của văn học Mốc nghiên cứu các tác phẩm viết về đề tài lịch sử cho thiếu nhi, chúng tôi xin dừng ở năm 2015 để khảo sát, nghiên cứu

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu, khảo sát, bao quát các tác phẩm văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay Trong đó tập trung vào các thành tựu chủ yếu ở hai thể loại là truyện ngắn

và tiểu thuyết - cũng là hai thể loại có được nhiều tác phẩm thành công nhất

Trong quá trình khảo sát, nghiên cứu những thành tựu của văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau 1945 đến nay, chúng tôi đặc biệt tập trung vào tìm hiểu chín tác phẩm tiêu biểu về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi của các tác giả Nguyễn Huy Tưởng, Hà Ân, Tô Hoài, Nguyễn Đức Hiền, Nghiêm Đa Văn Đồng thời, trong khi phân tích, chúng tôi cũng mở rộng

so sánh với các tác phẩm văn xuôi về lịch sử (chủ yếu là tiểu thuyết lịch sử) viết cho đối tượng đọc là người lớn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích các đặc điểm, đánh giá những thành tựu của văn xuôi về

đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi trong nền văn học Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay qua những trường hợp có ý nghĩa kết tinh

- Khẳng định đặc trưng, vị trí của văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi trong nền văn học thiếu nhi nói riêng và văn học Việt Nam nói chung

- Rút ra một số vấn đề trong việc sáng tác văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi trong giai đoạn hiện nay; gợi ý đưa các tác phẩm, trích đoạn văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi vào nhà trường phổ thông

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát quá trình phát triển của văn xuôi Việt Nam về đề tài lịch

sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay với những chặng đường, khuynh hướng, các thành tựu và những gương mặt tiêu biểu

- Phân tích, lý giải cảm thức lịch sử và các khuynh hướng sáng tác tiêu biểu trong văn xuôi viết về đề tài lịch sử cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay

- Phân tích đặc trưng nghệ thuật của mảng văn xuôi Việt Nam về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi trên một số phương diện: nghệ thuật trần thuật, nghệ thuật xây dựng kết cấu, nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

- Phương pháp nghiên cứu hệ thống

- Phương pháp nghiên cứu loại hình

- Phương pháp lịch sử xã hội

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành

Ngoài các phương pháp trên, luận án còn sử dụng một số biện pháp, thao tác như: phân loại, so sánh, phân tích, tổng hợp Các phương pháp

và thao tácnói trên sẽ được vận dụng linh hoạt trong quá trình xử lý đề tài

5 Đóng góp của luận án

Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu các tác phẩm văn xuôi Việt Nam về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi như một đối tượng độc lập, trọn vẹn Luận án đã hệ thống hoá quá trình hình thành, phát triển, phân tích những đặc trưng tiêu biểu, những vấn đề nổi bật qua cảm thức lịch sử và những đặc sắc về nghệ thuật của văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay Từ đó mang đến cái nhìn

toàn diện về văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi trên hành trình 70 năm phát triển; khẳng định vị trí không thể thiếu của thể tài này trong lịch sử phát triển văn học Việt Nam

Kết quả của luận án đóng góp một phần cho ngành lý luận, nghiên cứu về văn học thiếu nhi nói chung, văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi nói riêng - lĩnh vực nghiên cứu còn chưa thực sự được quan tâm và chưa có nhiều bề dày thành tựu

Tổng kết, đánh giá những đặc điểm, khuynh hướng của văn xuôi lịch

sử cho thiếu nhi, luận án cũng bước đầu muốn thăm dò tìm ra cách đi mới, con đường mới cho văn học về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi thành tựu về mảng đề tài này đang chững lại

Luận án là tài liệu tham khảo bổ ích cho giáo viên, sinh viên, học sinh, những người quan tâm, yêu thích văn học thiếu nhi Luận án cũng đưa ra gợi ý để đề tài lịch sử cho thiếu nhi được trở nên gần gũi với học sinh hơn qua việc đưa thêm một số tác phẩm, trích đoạn tiêu biểu vào chương trình phổ thông, góp phần mở mang hiểu biết, kích thích sự hứng thú, say mê của các em với lịch sử nước nhà

6 Bố cục của luận án

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận án được triển khai thành các chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Văn xuôi về đề tài lịch sử cho thiếu nhi trong tiến trình vận động của văn học thiếu nhi Việt Nam

Chương 3: Cảm thức lịch sử và những khuynh hướng tiêu biểu trong văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám

1945 đến nay

Chương 4: Một số đặc điểm nghệ thuật của văn xuôi viết về đề tài lịch sử cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Văn xuôi về đề tài lịch sử

Văn xuôi viết về đề tài lịch sử là một thể loại văn học có sự kết hợp giữa yếu tố văn học và yếu tố lịch sử Yếu tố lịch sử (cốt lõi lịch sử) chi phối

và ảnh hưởng đến đề tài, cảm hứng sáng tạo của nhà văn, khuôn người viết vào giới hạn phải bám sát tư liệu lịch sử Yếu tố văn học thể hiện nhân vật trong mối quan hệ đa chiều, ôm chứa phạm vi đời sống rộng lớn, cho phép người viết có thể phát huy cao độ khả năng tưởng tượng và sức sáng tạo

1.1.1.2 Văn học thiếu nhi

Văn học thiếu nhi là những sáng tác lấy đối tượng phục vụ là thiếu nhi Đối tượng phục vụ này sẽ chi phối đến cách lựa chọn đề tài, tư tưởng, chủ đề của mỗi tác phẩm

1.1.1.3 Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi

Văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi bao gồm những thể loại: truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết viết về đề tài lịch sử có đối tượng đọc là thiếu nhi Đó là những tác phẩm văn học lấy tư liệu từ hai nguồn chính là chính sử và truyền thuyết, được viết dưới hình thức tự sự, hướng vào các

1.1.2.2 Về cốt truyện

Trong tiểu thuyết lịch sử viết cho người lớn, cốt truyện có thể phức tạp với nhiều tình huống, chi tiết mở, thậm chí nhà văn có thể hư cấu trái ngược với sự thật lịch sử đã được ghi chép để người đọc tự suy xét và đánh giá Cốt truyện lịch sử viết cho thiếu nhi thường đơn giản, dễ hiểu, mạch lạc Sáng tạo của nhà văn không nên và không thể vượt ra ngoài sự thật lịch sử, làm ảnh hưởng đến nhận thức của các em

1.2.1.3 Về ngôn ngữ

Viết cho thiếu nhi, yêu cầu nhà văn, nhà thơ phải viết bằng chính ngôn ngữ của các em Đồng thời viết cho thiếu nhi cũng đòi hỏi nhà văn, nhà thơ phải có sự chuẩn mực về ngôn ngữ để góp phần rèn luyện tư duy, ngôn ngữ, trí tưởng tượng cho các em

1.2.1.4 Về tính giáo dục trong mục đích sáng tác

Văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi, dù trực tiếp hay gián tiếp, thường mang đến cho các em những bài học quý báu về truyền thống tốt đẹp của dân tộc, như: tinh thần yêu nước, ý thức tự hào dân tộc… từ đó định hướng, khơi gợi cho các em biết sống tốt hơn, giá trị hơn cho cuộc sống hiện tại

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi

1.2.1 Những nghiên cứu chung về văn xuôi đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi

1.2.1.1 Những bài viết trực tiếp bàn về vấn đề sáng tác đề tài lịch sử cho

thiếu nhi

Ở hướng nghiên cứu này, tập trung nhiều bài viết, bài trao đổi của tác giả Hà Ân, Vân Thanh Các tác giả bàn về vấn đề sáng tác đề tài lịch sử thiếu nhi trên nhiều phương diện như: mục đích sáng tác, cách lựa chọn nhân vật, đề tài, chủ đề, mối quan hệ giữa sự thực lịch sử với hư cấu nghệ thuật trong sáng tác

1.2.1.2 Các bài viết nhân đọc một hoặc vài tác phẩm viết về đề tài lịch sử, đưa ra những suy nghĩ, quan điểm về văn xuôi lịch sử viết cho các em

Hướng nghiên cứu này tập trung sự quan tâm của khá nhiều các nhà nghiên cứu, phê bình với các bài viết tiêu biểu của Bùi Thanh Ninh, Vân Thanh, Nguyễn Chí Bền Nhân đọc một số tác phẩm viết về đề tài lịch sử, các nhà nghiên cứu bàn đến một số khía cạnh thuộc về nội dung, nghệ thuật trong sáng tác cho thiếu nhi

1.2.1.3 Các nghiên cứu về một giai đoạn phát triển của văn học thiếu nhi

có đề cập tới văn xuôi lịch sử cho các em

Nghiên cứu về một giai đoạn phát triển của văn học thiếu nhi, các tác giả đưa ra những nhận định và cái nhìn khái quát về văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi trước và sau 1975 Ít có những bài viết, công trình nghiên cứu riêng trình bày hệ thống về văn xuôi lịch sử cho thiếu nhi

1.2.2 Những nghiên cứu về các tác giả tiêu biểu

1.2.2.1 Nguyễn Huy Tưởng với “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”

Những nhận xét, đánh giá về Lá cờ thêu sáu chữ vàng thường được

các tác giả dẫn ra khi tổng kết, nhận định về một giai đoạn văn học hoặc

một vấn đề văn học viết cho thiếu nhi Lá cờ thêu sáu chữ vàng cũng được

đánh giá là một trong những tác phẩm tiêu biểu trong sáng tác của Nguyễn

Huy Tưởng và trong mảng truyện về đề tài lịch sử cho các em

1.2.2.2 Hà Ân với bộ ba tác phẩm “Bên bờ Thiên Mạc”, “Trên sông truyền hịch”, “Trăng nước Chương Dương”

Hầu hết các bài nghiên cứu, đánh giá về một giai đoạn phát triển của văn học thiếu nhi hoặc đánh giá về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi đều dẫn

ra các tác phẩm của Hà Ân, đặc biệt là bộ ba tác phẩm viết về lịch sử đời Trần của ông Các bài viết đều khẳng định vị trí của bộ ba tác phẩm này trong văn xuôi lịch sử viết cho thiếu nhi

1.2.2.3 Tô Hoài với bộ ba tiểu thuyết “Đảo hoang”, “Nhà Chử”,

“Chuyện nỏ thần”

Nhìn chung, các bài viết, nghiên cứu về bộ ba tiểu thuyết này thường đánh giá giá trị tác phẩm trên các khía cạnh nội dung, hình thức nghệ thuật

và khẳng định sự sáng tạo mới của Tô Hoài khi mở ra hướng khai thác lịch

sử gắn với truyền thuyết, huyền thoại cho thiếu nhi

1.2.2.4 Nguyễn Đức Hiền với “Sao Khuê lấp lánh”

Một số bài viết, bài nghiên cứu, giới thiệu Sao khuê lấp lánh trên các

báo, trang mạng điện tử hoặc nhân lần tái bản tác phẩm đều khẳng định giá trị tác phẩm và sự sáng tạo của Nguyễn Đức Hiền trong tác phẩm

Từ những năm 90 của thế kỷ XX cho đến nay, các báo và tạp chí chỉ dành một góc nhỏ để phê bình sách cho thiếu nhi Đặc biệt, nghiên cứu riêng về

đề tài lịch sử dành cho thiếu nhi chưa có được sự quan tâm sâu sắc của các nhà nghiên cứu hay các học viên cao học, nghiên cứu sinh Việc tìm hiểu, nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện hơn về văn xuôi viết về đề tài lịch sử dành cho thiếu nhi, vì thế, là một việc làm cần thiết

Chương 2 VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI TRONG TIẾN TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA VĂN HỌC THIẾU NHI VIỆT NAM 2.1 Khái quát quá trình phát triển của văn xuôi viết cho thiếu nhi trong văn học Việt Nam hiện đại

2.1.2 Văn xuôi viết cho thiếu nhi giai đoạn 1945 - 1975

Văn xuôi viết cho thiếu nhi gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh lịch sử, tập trung vào nhiệm vụ cách mạng, cổ vũ chiến đấu, giáo dục tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ qua những tấm gương thiếu nhi anh hùng, qua những bài học giàu tính giáo dục trong chiến đấu và lao động sản xuất

2.1.2 Văn xuôi viết cho thiếu nhi từ 1975 đến nay

Văn học thiếu nhi có những bước chuyển mình mạnh mẽ và đổi mới sâu sắc trên tất cả các phương diện từ lực lượng sáng tác đến đề tài, chủ

đề, cách khai thác chất liệu cuộc sống và thu được nhiều thành tựu đặc sắc, đặc biệt mảng truyện ngắn

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, văn học thiếu nhi đang phải đối mặt với nhiều thách thức: tình trạng văn học thiếu nhi thiếu đội ngũ nhà văn kế thừa, vắng bóng đội ngũ sáng tác chuyên nghiệp; nhiều tác phẩm không có sự chau truốt về nội dung, ngôn ngữ, không có giá trị tích cực cho thiếu nhi vẫn được các nhà xuất bản cho ấn hành

2.2 Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay - quá trình hình thành và phát triển

2.2.1 Giai đoạn từ 1945 đến 1975

Nội dung chính của các tác phẩm lịch sử viết cho thiếu nhi thời kỳ này là dựng lại lịch sử dân tộc, phản ánh khí thế hào hùng từ những buổi đầu dựng nước đến những cuộc chiến tranh chống xâm lược và xây dựng

Tổ quốc; khắc họa hình tượng những nhân vật anh hùng có thật hoặc không có thật trong lịch sử

So với các mảng đề tài khác, thời kỳ 1945 - 1975, lực lượng sáng tác

về đề tài lịch sử cho các em tuy chưa nhiều nhưng đã ghi dấu những cây bút tài năng, tâm huyết Về chất lượng đã có những tác phẩm tiêu biểu, xứng đáng giữ vị trí quan trọng trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam

2.2.2 Từ 1975 đến nay

Sau 1975, mảng đề tài về truyện lịch sử viết cho các em cũng có một số thay đổi cho phù hợp với thời cuộc Hầu hết các tác phẩm đều có những cách khai thác, những hướng đi mới Các tác giả không chỉ bám sát vào sự kiện và

nhân vật lịch sử mà còn kết hợp được những hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và sức sáng tạo của nhà văn để cho ra đời nhiều tác phẩm hấp dẫn

Mặc dù đạt được những thành tựu nhất định, nhưng không thể phủ nhận, trong những năm gần đây mảng đề này thưa thớt những tác giả tâm huyết và các tác phẩm giá trị Trước thực tế này, gần đây một vài cuộc giao lưu, hội thảo về việc phát triển đề tài lịch sử trong các tác phẩm hội họa, ca nhạc và sáng tác văn học cho thiếu nhi đã được tổ chức Nhà xuất bản Kim Đồng cũng nỗ lực cho xuất bản những tác phẩm viết về lịch sử tiêu biểu hoặc một số các tác phẩm mới của các tác giả, nhóm tác giả

2.3 Văn xuôi về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay - những gương mặt tiêu biểu

2.3.1 Hà Ân - tái hiện lịch sử bằng trí tưởng tượng phong phú

Giản dị mà khúc chiết nhưng không vì thế mà mất đi chất thơ, chất sáng tạo trong sáng tác, có thể nói, Hà Ân đã chứng tỏ được bản lĩnh, tài năng của một nhà văn biết làm chủ lịch sử, xứng đáng được coi là một trong số các cây bút tiêu biểu, đặt nền móng cho mảng truyện về đề tài lịch

sử viết cho thiếu nhi trong văn học Việt Nam

2.3.2 Nguyễn Huy Tưởng - hướng tới những tấm gương cao đẹp bằng cảm hứng anh hùng ca

Nguyễn Huy Tưởng bám sát vào cốt lõi lịch sử nhưng thổi hồn vào

đó, khiến cho những chi tiết, sự kiện lịch sử khô khan trở nên sống động, hào hùng và bay bổng

2.3.3 Tô Hoài - khai thác lịch sử gắn với truyền thuyết, văn hóa

Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực, cổ tích và truyền thuyết lịch sử

hội tụ trong bộ ba tác phẩm Đảo hoang, Chuyện nỏ thần, Nhà Chử đã đem

đến thành tựu đỉnh cao trong thể loại truyện về đề tài lịch sử cho thiếu nhi

2.3.4 Nguyễn Đức Hiền - khai thác giá trị giáo dục từ những câu chuyện, những nhân vật lịch sử

Nguyễn Đức Hiền đã hài hòa nội dung giáo dục và nghệ thuật trong tác phẩm truyện lịch sử, thể hiện thái độ làm việc nghiêm túc của một con người có trách nhiệm với nghề, trách nhiệm với thế hệ trẻ

2.3.5 Nghiêm Đa Văn - khắc họa các chân dung lịch sử bằng tâm hồn cảm xúc và ngòi bút tài hoa

Mỗi trang văn - trang sử của Nghiêm Đa Văn đều cho thấy phong cách có chiều sâu của một cây bút tình cảm, tài hoa, tạo nên một “thương hiệu truyện lịch sử”, không thể lẫn với một nhà văn nào khác

Chương 3 CẢM THỨC LỊCH SỬ VÀ NHỮNG KHUYNH HƯỚNG TIÊU BIỂU TRONG VĂN XUÔI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ VIẾT CHO THIẾU NHI

TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN NAY

3.1 Cảm thức về vẻ đẹp hùng tráng với khuynh hướng ngợi ca

Đây là cảm thức chủ đạo trong các sáng tác viết về đề tài lịch sử nói chung trước 1975 và kéo dài qua một số tác phẩm sau 1975 Khuynh hướng sáng tác này xuất phát từ chính hoàn cảnh lịch sử thời kỳ 1945 -

1975 với hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mĩ và được thể hiện qua ba nội dung cơ bản:

3.1.1 Tái hiện những sự kiện có ý nghĩa trong lịch sử dân tộc

3.1.1.1 Công cuộc khai hoang, mở mang bờ cõi

Với những cứ liệu lịch sử về buổi đầu dựng nước và bằng những chất liệu trong văn học dân gian, Tô Hoài đã khắc hoạ phần nào bức tranh dân tộc trong những buổi đầu của lịch sử Nhà Chử, Đảo hoang có thể coi là

những bài ca mở nước hào hùng tái hiện phần nào quá trình xây dựng và mở

mang bờ cõi của cha ông từ đồng bằng lên trung du, miền núi rồi ra biển

3.1.1.2 Công cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền dân tộc

Dựng nước và giữ nước là nhiệm vụ xuyên suốt trong suốt chiều dài

hình thành và phát triển lịch sử dân tộc Chuyện nỏ thần phản ánh một phần công cuộc chiến đấu chống quân Triệu Sừng rượu thề viết về một

giai đoạn lịch sử khi triều đình nhà Lý bắt đầu dựng nghiệp với công cuộc