Điều khiển thông lượng người dùng đồng đều trong hệ thống massive MIMO

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KỸ THUẬT MASSIVE MIMOTrong hệ thống truyền thông không dây, giới hạn của hiệu năng hệ thống luôn nằm ởlớp vật lý, do bởi lượng thông tin có thể truyền được giữa hai địa đi

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Bản luận văn tốt nghiệp này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thựchiện dựa trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, thực tế dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.Trịnh Anh Vũ

Các số liệu, kết luận của luận văn là trung thực, dựa trên sự nghiên cứu những môhình, kết quả đã đạt được của các nước trên thế giới và trải nghiệm của bản thân, chưatừng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước khi trình bày bảo vệ trước “Hộiđồng đánh giá luận văn thạc sỹ kỹ thuật”

Hà nội, Ngày tháng 08 năm 2017

Người cam đoan

1

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, cho phép em được gởi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Trịnh Anh Vũ.Thầy là người luôn theo sát em trong quá trình làm luận văn, Thầy đã tận tình chỉ bảo,đưa ra những vấn đề cốt lõi giúp em củng cố lại kiến thức và có định hướng đúng đắn

để hoàn thành luận văn này

Tiếp đến, em xin được gởi lời cảm ơn đến tất cả quý Thầy Cô đã và đang giảngdạy tại trường Khoa Điện từ - Viễn thông, Trường Đại học Công nghệ đã giúp em cóđược những kiến thức cơ bản để thực hiện luận văn này Kính chúc Thầy Cô dồi dàosức khoẻ, thành đạt, và ngày càng thành công hơn trong sự nghiệp trồng người củamình

Cuối cùng, em cũng xin cảm ơn gia đình, các anh chị, bạn bè đã luôn quan tâm,động viên và giúp đỡ em trong thời gian thực hiện luận văn tốt nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

2

Mục lục

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KỸ THUẬT MASSIVE MIMO 8

1.1 Mô tả hệ thống Massive MIMO đơn cell 8

1.1.1 Hệ thống Multiuser – MIMO……… 9

1.1.2 Hệ thống Massive MIMO đơn cell……… 10

1.2 Hoạt động của hệ thống Massive MIMO 13

1.2.1 So sánh giao thức truyền TDD với giao thức FDD……… 13

1.2.2 Nguyên lý hoạt động tổng quan của hệ thống Massive MIMO……… 15

1.3 Hiệu suất phổ và hiệu suất năng lượng 17

CHƯƠNG 2 KỸ THUẬT ĐIỀU KHIỂN THÔNG LƯỢNG ĐỒNG ĐỀU CHO NGƯỜI DÙNG TRONG HỆ THỐNG MASSIVE MIMO 18

2.1 Một số kỹ thuật ước lượng tuyến tính cơ bản 18

2.1.1 Tổng quan ước lượng tuyến tính……….18

2.1.2 Phương pháp MRC………19

2.1.3 Phương pháp ZF………19

2.1.4 Phương pháp MMSE……….20

2.1.5 Phẩm chất của các bộ ước lượng tuyến tính………20

2.1.6 Ước lượng kênh dùng pilot……… 21

2.2 Mô hình kênh tương đương 23

2.3 Tính toán phẩm chất kênh Massive mimo 24

2.3.1 Tính chất vectơ ngẫu nhiên và ma trận ngẫu nhiên………24

2.3.2 Tính toán phẩm chất đường xuống……….25

2.3.3 Tính toán phẩm chất đường lên……… 28

2.4 Kỹ thuật điều khiển thông lượng người dùng đồng đều 30

2.4.1 Điều khiển đường xuống………30

2.4.2 Điều khiển đường lên……….31

CHƯƠNG 3 MÔ PHỎNG VÀ ĐÁNH GIÁ 33

3.1 Kịch bản mô phỏng 33

3.2 Kết quả mô phỏng 33

3.3 Nhận xét kết quả thu được: 36

3

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Tổng số kênh truyền yêu cầu cho các hệ thống MIMO……… 15

4

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 1.1 Mô hình MIMO 2x2 [10] 8

Hình 1.2: Hệ thống Multiuser MIMO [1] 9

Hình 1.3: Hệ thống Massive MIMO [1] 11

Hình 1.4 Mô hình hệ thống đơn cell [5] 12

Hình 1.5 Cấu trúc ước lượng kênh trong hệ thống FDD.[1] 14

Hình 1.6 Cấu trúc kênh truyền trong hệ thống TDD [1] 14

Hình 1.7 Mô hình truyền nhận với 3 anten trên trạm và 2 thuê bao 16

Hình 3.1 Kết quả mô phỏng với M=100, K thay đổi từ 5 đến 10 34

Hình 3.2 Kết quả mô phỏng với M=200, K thay đổi từ 5 đến 10 34

Hình 3.3 Kết quả mô phỏng với K=5, M thay đổi từ 100 đến 200 35

Hình 3.4 Kết quả mô phỏng với K=10, M thay đổi từ 100 đến 200 35

5

DANH MỤC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

CDF: Cumulative Distribution Function Hàm phân phối tích lũy

FDD: Frequency Division Duplex Phân chia song công theo tần số

MIMO: Multiple Input Multiple Output Nhiều đầu vào nhiều đầu ra

MMSE: Mimimum mean square error Trung bình bình phương lỗi tối thiểu

OFDM: Orthogonal Frequency Division Đa truy cập phân chia tần số trực

TDD: Time Division Duplex Song công phân chia theo thời gian

6

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, sự bùng nổ của các thiết bị di động, cùng với những nhu cầu về dịch vụngày càng đa dạng của con người, đang là động lực phát triển mạnh mẽ cho lĩnh vựcthông tin di động

Do tài nguyên vô tuyến dùng cho thông tin di động là giới hạn và đắt đỏ, trong khi nhucầu sử dụng ngày càng cao, nhiều thách thức đã đặt ra cho các nhà cung cấp dịch vụcũng như các nhà nghiên cứu Một trong những giải pháp để nâng cao hiệu quả sửdụng tài nguyên vô tuyến là công nghệ truyền thông vô tuyến sử dụng đa ăngten, haycòn gọi là công nghệ truyền thông đa đầu vào và đa đầu ra (Multiple-Input Multiple-Output hay MIMO) đã được triển khai áp dụng cho mạng 4 G

Tuy nhiên các thế hệ công nghệ từ 1G-4G mới chỉ tận dụng hết khả năng phân tàinguyên cho nhiều người dùng trên các miền tần số, thời gian, mã trải băng rộng…trong khi chưa tận dụng khả năng phân theo không gian

Hệ thống Massive MIMO, ứng cử viên cho mạng 5G đã thực hiện được điều này Theo

đó các búp sóng “ảo” được phân đến những người dùng ở các vị trí khác nhau có thểcùng hoạt động trên một khe thời gian - tần số Công nghệ này đã tạo nên bước pháttriển đột phá, đồng thời đem lại hiệu suất phổ và hiệu suất năng lượng tăng lên hàngchục, hàng trăm lần

Không những thế hệ thống Massive MIMO còn dễ dàng cho phép điều khiển thônglượng (throughput) đồng đều cho người dùng trong cell, điều này là không dễ thựchiện trọng các thế hệ cộng nghệ trước đó do hiệu ứng xa-gần của người dùng đối vớitrạm cơ sở Đây cũng chính là vấn đề lựa chọn nghiên cứu trong luận văn này là: kỹthuật điều khiển thông lượng người dùng đồng đều trong Massive mimo

Sau phần trình bày cách tổng quan về mô hình Massive MIMO cùng cơ chế hoạt độngcủa kỹ thuật này, luận văn đi sâu phân tích cơ chế điều khiển thông lượng đồng đềucủa hệ thống Massive MIMO trong mô hình đơn cell Cuối cùng là phần mô phỏngđánh giá cơ chế điều khiển thông qua một số kịch bản hệ thống

7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KỸ THUẬT MASSIVE MIMO

Trong hệ thống truyền thông không dây, giới hạn của hiệu năng hệ thống luôn nằm ởlớp vật lý, do bởi lượng thông tin có thể truyền được giữa hai địa điểm được giới hạnbởi độ khả dụng của phổ tần số, định luật truyền sóng vô tuyến và lý thuyết thông tin

Do đó có ba phương thức cơ bản để tăng hiệu năng của mạng vô tuyến đó là: tăng mật

độ triển khai các điểm truy cập (tức là tăng hệ số sử dụng lại tần số); bổ sung thêmbăng tần; hoặc áp dụng kỹ thuật tăng hiệu suất sử dụng phổ Do việc triển khai thêmcác điểm truy cập cũng như cấp phát dải tần mới là tốn kém và không dễ dàng, nênnhu cầu tối đa hóa hiệu suất phổ trên một băng tần cho trước là điều tất yếu

Kỹ thuật MIMO (Nhiều đầu vào nhiều đầu ra) là phương pháp khả thi nhất để cải thiệnhiệu suất phổ bằng cách sử dụng chiều không gian Trong đó hệ thống Massive MIMO(MIMO cỡ rất lớn) một dạng đặc thù của kỹ thuật MIMO, và là ứng cử viên sáng giácho mạng thông tin di động thế hệ thứ 5 Phần này mô tả tổng quan mô hình hệ thốngMassive MIMO đi từ các phiên bản trước cùng các nguyên lý hoạt động chính đượctrình bày theo các phần dưới đây

1.1 Mô tả hệ thống Massive MIMO đơn cell

Nguyên lý cơ bản của kỹ thuật MIMO: Bằng cách sử dụng nhiều anten để truyền vànhận tín hiệu ở cả bên phát và bên thu, kỹ thuật MIMO tạo ra nhiều kênh truyền độclập với nhau Trong kỹ thuật phân tập không gian này, thông tin được truyền và nhậnqua các kênh độc lập để chống lại hiện tượng pha-đinh Độ lợi phân tập ở đây đượcđịnh nghĩa bằng số anten phát (Tx) nhân với số anten thu (Rx) Mỗi kênh không gianmang các thông tin độc lập với nhau, từ đó tăng được hiệu suất phổ của hệ thống

Hình 1.1 Mô hình MIMO 2x2 [10]

Trong phân tập không gian, nếu sự tán xạ bởi môi trường là đủ lớn, các kênh con độclập với nhau được tạo ra trong cùng 1 dải tần sẽ tạo ra độ lợi về ghép kênh mà khôngtốn thêm chi phí về băng thông hay công suất Phần sau đây trình bày một số phiên bảncủa hệ thống MIMO bao gồm Multiuser – MIMO (MIMO đa người dùng) và MassiveMIMO (hệ thống MIMO cỡ rất lớn)

8

1.1.1 Hệ thống Multiuser – MIMO

Ý tưởng về hệ thống Multi user MIMO là một trạm cơ sở phục vụ nhiều đầu cuối sửdụng chung tài nguyên không gian – tần số, khác với hệ thống SU – MIMO (MIMOđơn người dùng) ở chỗ chỉ phục vụ một đầu cuối với nhiều anten

Giả sử máy đầu cuối là đơn anten, mô hình MU-MIMO bao gồm một trạm phát với anten và người dùng hoạt động

a) Đường lên

b) Đường xuống

Hình 1.2: Hệ thống Multiuser MIMO [1]

9

Hinh (1.2) mô tả hệ thống MU-MIMO mô hình đường lên và đường xuống Trong lýthuyết thông tin, kênh đường lên được gọi là kênh đa truy nhập, kênh đường xuống gọi

là kênh quảng bá (broadcast channel) Trong kênh quảng bá, mỗi máy đầu cuối nhậncác dữ liệu khác nhau

Trong cả đường lên và đường xuống, luôn có K kết nối đồng thời hoạt động tại mỗikênh không-thời gian Khác với trường hợp MIMO điểm-điểm, các máy đầu cuối khácnhau không kết hợp với nhau, việc mã hóa và giải mã được thực hiện độc lập Tạiđường lên, mỗi đầu cuối cũng có giá trị công suất riêng, khác với kênh đường xuống làgiới hạn công suất được tính bằng tổng công suất phát xạ của tất cả các anten

Trên đường lên, trạm phát phải biết thông tin kênh, và mỗi đầu cuối phải được cho biếttốc độ truyền tải cho phép riêng biệt Trên đường xuống, cả trạm cơ sở và đầu cuối đềuphải biết thông tin kênh Do đó hệ thống MU-MIMO tiêu tốn nhiều tài nguyên choviệc truyền thông tin pilot ở cả hai chiều

1.1.2 Hệ thống Massive MIMO đơn cell

Xét một kênh truyền gồm có anten phát đi tín hiệu và đi qua kênh truyền thu được tínhiệu ở anten thu.Mối quan hệ giữa và là tuyến tính theo

phương trình của Maxwell, tuy nhiên do những biến động về máy phát, máy thu hay

vận tốc vật thể trong thực tế nên mối quan hệ giữa và cũng thay đổi theo thời gian

Khác với hệ thống MU-MIMO thông thường (M=K), ở hệ thống Massive MIMO số

anten tại trạm cơ sở M >> K Ngoài ra có thêm đặc điểm khác biệt so với hệ thống

a) Massive MIMO đường lên

Hình 1.3: Hệ thống Massive MIMO [1]

Massive MIMO (mô hình MIMO cỡ rất lớn) là hệ thống mạng MIMO đa người dùngtrong đó số anten tại trạm phát là rất lớn so với số lượng người dùng Phần này mô tảmột mô hình mạng viễn thông thu phát tín hiệu đơn giản trên cả đường lên và đườngxuống Để đơn giản chúng ta nghiên cứu trong mô hình mạng đơn tế bào

Hình (1.3) mô tả một hệ thống Massive MIMO cơ bản Mỗi trạm cơ sở được trang bị

M anten, phục vụ K máy đầu cuối đơn anten Các trạm cơ sở khác nhau hoạt độngtrong các tế bào khác nhau và không có sự phối hợp giữa các trạm cơ sở

Trên cả đường truyền lên và đường truyền xuống, các đầu cuối đều sử dụng tối đa tàinguyên không gian- tần số một cách đồng thời Ở đường lên, trạm cơ sở khôi phục lại

11

từng tín hiệu riêng rẽ được phát lên bởi đầu cuối Ở đường xuống, trạm cơ sở phải đảmbảo mỗi đầu cuối chỉ nhận được tín hiệu mong muốn của riêng nó.

Giả sử tất cả người dùng sử dụng chung nguồn tài nguyên thời gian- tần số, đồng thờitrạm phát và người dùng biết chính xác kênh Kênh truyền được biết qua pha huấnluyện giữa người dùng và trạm phát với cách thức tùy thuộc và giao thức của hệ thống

là FDD (song công phân chia theo tần số) hay TDD (song công phân chia theo thờigian)

Mô hình chuẩn hóa tín hiệu nhận được và SNR:

Ta xét một tín hiệu chuẩn hóa tạp âm nhận được có dạng như sau:

Trong đó n là tạp âm nhận được và là đại lượng vô hướng không đổi và tỉ lệ với tín

hiệu phát Giả thiết trong luận văn này ta coi mỗi tín hiệu phát có trung bình không

và công suất đơn vị, tức là { } và {| | } Ta cũng giả sử tạp âm là một

thuộc vào Do đó nếu trung bình của bằng 1, khi đó máy phát sẽ phát với công suấtlớn nhất, và là trung bình của SNR đo tại máy thu

cơ sở được cấu hình theo anten mảng, do đó kênh truyền giữa các đầu cuối và trạm cơ

sở bị ảnh hưởng bởi cùng một hệ số fading cỡ lớn, nhưng khác hệ số fading cỡ nhỏ

Công thức tổng quát cho tín hiệu nhận được tại đường xuống và đường lên:

Tín hiệu đường xuống có dạng:

trong đó pu và pd là tỉ lệ SNR trung bình tương ứng trên đường lên và đường xuống,

là vector tạp âm trắng, là vector đồng thời phát từ người dùng (với đường lên) hoặc

là vector đồng thời phát từ M anten trạm cơ sở (đối với

đường xuống) Vector tín hiệu nhận được có cùng kích cỡ với vector tạp âm (có baonhiêu thiết bị nhận thì bấy nhiêu thành phần tạp âm)

1.2 Hoạt động của hệ thống Massive MIMO

1.2.1 So sánh giao thức truyền TDD với giao thức FDD

Trong hệ thống Massive MIMO, hàng trăm hoặc hàng nghìn anten tại trạm phátphục vụ đồng thời mười hay hàng trăm người dùng tại cùng một nguồn tài nguyên tần

số Do đó giao thức được lựa chọn sử dụng trong hệ thống Massive MIMO là Giaothức truyền song công phân chia theo thời gian (TDD) [6]

Phân tích: Đối với hệ thống FDD, truyền tín hiệu đường lên và đường xuống sử dụngphổ tần số khác nhau, do đó kênh Uplink và Downlink là bất đối xứng Tại đườngxuống, trạm phát cần thông tin kênh (CSI) để mã trước tín hiệu trước khi phát đến Kngười dùng, M anten tại trạm phát phát M tín hiệu pilot (tín hiệu hoa tiêu) trực giaovới nhau đến K người dùng Mỗi người dùng sẽ ước lượng kênh dựa trên pilot nhậnđược và phản hồi lại M kênh người dùng đến trạm phát Quy trình này yêu cầu tốithiểu M kênh đường xuống và M kênh đường lên Tương tự đối với đường lên, Kngười dùng phát K tín hiệu pilot trực giao đến trạm phát, trạm phát ước lượng kênh vàphản hồi lại Do đó tổng quá trình ước lượng kênh trong hệ thống FDD yêu cầu tốithiểu M+K kênh trên đường lên và M kênh cho đường xuống

1 3

Hình 1.5. Cấu trúc ước lượng kênh trong hệ thống FDD.[5]

Đối với hệ thống TDD, kênh truyền đường lên và đường xuống sử dụng chung dảiphổ tần số, nhưng khác khe thời gian Kênh đường lên và đường xuống có tính đốixứng nên thông tin kênh có được qua đường lên có thể sử dụng luôn cho đường xuống

Trên đường lên K người dùng phát K chuỗi pilot trực giao đến trạm phát Trạm phát sử

dụng thông tin kênh này để mã trước tín hiệu gửi xuống và đồng thời tạo búp sóng

pilot Tổng quá trình này cần sử dụng 2K kênh truyền Như vậy thời gian cần thiết để

truyền pilot tỉ lệ với số anten người dùng và không phụ thuộc vào số anten ở trạm cơ

sở [3]

Hình 1.6 Cấu trúc kênh truyền trong hệ thống TDD [5]

Bảng 1.1 chỉ ra số lượng kênh truyền cần thiết để phục vụ tín hiệu pilot và thông tinphản hồi trong hệ thống Multi user MIMO và hệ thống Massive MIMO Dễ nhận thấy

hệ thống Massive MIMO với giao thức TDD sử dụng ít tài nguyên nhất, do số lượng

kênh truyền cần sử dụng không phụ thuộc vào số anten trạm cơ sở M Chính vì vậy hệ

thống Massive MIMO có khả năng mở rộng không giới hạn – đây cũng là động lực đểnghiên cứu mô hình Massive MIMO

Massive MIMO kênh) M (pilot) K (pilot)

-Bảng 1.1: Tổng số kênh truyền yêu cầu cho các hệ thống MIMO

1 4

Như đã nói thì giao thức truyền FDD phụ thuộc vào số anten trạm phát M, do đó trong hệthống Massive MIMO, số anten M là rất lớn nên giao thức TDD được chọn để ước lượngkênh do không phụ thuộc vào M

1.2.2 Nguyên lý hoạt động tổng quan của hệ thống Massive MIMO

MIMO kích thước lớn dựa trên sự phát triển của kỹ thuật MIMO nói chung trong đó cảđầu phát và đầu thu tín hiệu đều sử dụng nhiều anten có thể để truyền dữ liệu Có ba cáchkhai thác kỹ thuật MIMO là: Kỹ thuật mã không – thời gian, kỹ thuật hợp kênh khônggian và kỹ thuật mã trước

Với kỹ thuật mã không – thời gian, chuỗi tín hiệu trước khi phát được mã hóa thành matrận từ mã theo hai chiều không gian và thời gian (Space – Time encoder) Tín hiệu sau

đó được phát đi nhờ anten phát, máy thu sử dụng anten thu để tách ra chuỗi dữ liệu phát Kênh tổng hợp giữa máy phát và máy thu có đầu vào và đầu ra được gọi là kênh MIMO Các ký hiệu trong ma trận từ mã được phối hợp lặp lại, ngoài phân

tập thu còn có thêm phân tập phát Kỹ thuật này làm tăng độ tin cậy, cải thiện lỗi bit.Với kỹ thuật hợp kênh không gian: Dữ liệu được chia thành luồng song song phát trên

phát Các thuật toán V-Blast cho phép tách được luồng song song ra và sau đó có thể kếthợp kênh làm tăng tốc độ dữ liệu tăng lên lần Kỹ thuật này chỉ đảm bảo phân tập

thu, độ tin cậy ít hơn so với kỹ thuật mã không – thời gian nhưng lại có ưu điểm cung cấptốc độ dữ liệu cao

Hệ thống Massive MIMO lại khai thác MIMO ở góc độ mã trước Kỹ thuật này khác vớicác kỹ thuật trên là bên phát luôn phát biết trước kênh và do đó có thể xử lý bù kênhtrước khi phát, tạo sự đơn giản tối đa cho bên thu anten phát ở trạm cơ sở và người dùng (mỗi máy đầu cuối 1 anten) với

Để minh họa ta dùng mô hình đơn giản với và

15

Hình 1.7. Mô hình truyền nhận với 3 anten trên trạm và 2 thuê bao

Trạm cơ sở dùng 3 anten T1, T2, T3 quản lý 2 thuê bao di động A và B Tại thời điểmbắt đầu pha truyền dẫn các thuê bao A, B gửi pilot đến các anten của trạm cơ sở (có 2thuê bao thì cần 2 khe thời gian cho pilot) Tiếp đến trạm cơ sở cần một khe thời gian

để ước lượng ma trận kênh H dựa trên pilot và tính được ma trận nghịch đảo G của H

Để đơn giản ở đây ta bỏ qua tạp âm Gause (trên thực tế cộng thêm vào tín hiệu thu)

Các dòng dữ liệu này khi truyền xuống lại đi qua kênh truyền nên lại được nhân với

ma trận kênh truyền, do đó cuối cùng người dùng sẽ nhận được dữ liệu của mình:

16

1.3 Hiệu suất phổ và hiệu suất năng lƣợng

Sử dụng anten mảng lớn ở trạm phát, như trên đã thấy có thể đồng thời phục vụ đượcnhiều người dùng với cùng băng tần qua việc phân các đường truyền độc lập như cácbúp ảo, làm tăng hiệu suất phổ từ 10-100 lần Ngoài ra mảng anten lớn tại trạm cơ sởcũng đem lại độ lợi công suất thu cũng như tập trung công suất phát đem lại hiệu suấtnăng lượng tăng đến 10 lần [4] Những phân tích chi tiết ở chương sau còn cho thấyviệc tăng số anten cũng làm tăng bậc tự do trong không gian tín hiệu dẫn đến làm đơngiản phép xử lý tín hiệu dựa vào đặc tính của vecto và ma trận ngẫu nhiên có độ dàilớn

17

CHƯƠNG 2 KỸ THUẬT ĐIỀU KHIỂN THÔNG LƯỢNG

MASSIVE MIMO

Chương này sẽ trình bày những kỹ thuật cơ bản của hệ thống Massive MIMO trongđường xuống và đường lên đồng thời tính toán phẩm chất của những đường truyền nàytrong hệ thống đơn cell Sau đó đề xuất kỹ thuật điều khiển thông lượng đồng đều.Song trước hết phần đầu chương sẽ điểm lại các kỹ thuật ước lượng tuyến tính cơ bảnlàm cơ sở cho việc phân tích xử lý tín hiệu đơn giản hiệu quả phía sau

2.1 Một số kỹ thuật ước lượng tuyến tính cơ bản

2.1.1 Tổng quan ước lượng tuyến tính.

Xét phương trình tổng quát

Trong đó:

x là vecto (Kx1), biểu diễn giá trị K tín hiệu nguồn phát từ K vị trí khác nhau, y là

vecto (Mx1) biểu diễn các giá trị tín hiệu nhận được từ M vị trí thu, H (MxK) là ma

trận kênh truyền từ nguồn phát tín hiệu đến nơi thu Các phần tử ma trận kênh là biến

ngẫu nhiên CN(0,1) có phân bố Rayleigh; n là vecto tạp âm (Mx1) tại M đầu thu cũng

là biến ngẫu nhiên CN(0,1) có phân bố Gauss.

Trong phương trình trên:

- Khi biết y, x, ước lượng H ta gọi là ước lượng kênh, x lúc này đóng vai trò

Pilot để dò kênh

- Khi biết y, H , ước lượng x ta gọi là tách dữ liệu.

Sở dĩ ta dùng từ ước lượng là do không thể tính chính xác đại lượng muốn tìm khi biết

2 đại lượng kia vì có tạp âm ngẫu nhiên n tham gia nên chỉ có thể ước lượng tốt nhất

theo một chỉ tiêu xác định Ngoài ra thì chính H và x cũng có thể là đại lượng ngẫu

nhiên theo một hàm phân bố nào đó và có thể dụng tính chất phân bố của nó để ướclượng là bài toán quan trọng trong kỹ thuật viễn thông

Về phương pháp luận, nếu không quan tâm đến phân bố riêng của H và x, 2 bài toán

trên là đối ngẫu với sự tham gia của tạp âm: đó là biết 2 đại lượng, ước lượng đạilượng thứ 3

Chú ý là ở mỗi bài toán đều có thể dùng 3 phương pháp ước lượng tuyến tính điển

hình khác nhau như trình bày dưới đây, nên ta chỉ cần xét bài toán biết trước y, H ước lượng x.

18

Trong cả 3 phương pháp này, x được tính thông qua phép nhân vecto quan sát y (thu

được) với 1 ma trận xử lý A theo (2.1), nên gọi là ước lượng tuyến tính.

Ba phương pháp đó là:

- Ước lượng ̂ sao cho tỷ số tín trên tạp (SNR) cực đại, còn gọi là MRC (Tổ hợp tỷ số cực đại)

- Ước lượng ̂ sao cho sai lệch so với vecto quan sát y nhỏ nhất, còn gọi là ZF hay LS

Ở đây giả thiết tín hiệu nguồn x và tạp âm n đều có phương sai bằng 1 Số hạng đầu

ứng với phần tín hiệu mong muốn, số hạng 2 là phần tín hiệu không mong muốn Khi các kênh truyền không tương quan với nhau

Ta được ̂̂

̂̂

Từ đây ̂

được gọi là ma trận giả đảo bên trái (chú ý là suy ra bên trái hay bên phải tùy

thuộc M>K hay K>M) khi nhân với y Khi H là ma trận vuông

M là độ dài vecto y, x và n Thông thường

Giải phương trình (2.10) ta suy ra:

mẫu số

2.1.5 Phẩm chất của các bộ ước lượng tuyến tính

Phương pháp đánh giá phẩm chất của các bộ ước lượng tuyến tính chính là tính SNRtrung bình nhận được sau xử lý của mỗi phương pháp.