TÓM TẮT SÁNG KIẾN Sáng kiến “Một số giải pháp rèn luyện kỹ năng nghe Tiếng Anh cho học sinh tiểu học tại trường PTDTBT THI Thiện Thuật” nhằm đưa ra các giải pháp mới nhằm giúp các em học tập tốt hơn bộ môn Tiếng Anh, tạo cho các em có một môi trường học tập và giao lưu Tiếng Anh với các bạn trong trường. Một trong những kỹ năng không thể thiếu trong khi học ngoại ngữ đó là kỹ năng nghe. Có nghe tốt thì mới có thể nói tốt, đọc tốt và viết tốt được. Sự tiến bộ của các em trong học tập cũng như sự tự tin của các em về môn học này chính là minh chứng cho hiệu quả của sáng kiến. Sáng kiến đem lại nhiều lợi ích thiết thực về mặt giáo dục, hình thành ý thức học tập của học sinh.
Trang 1TÓM TẮT SÁNG KIẾN
Sáng kiến “Một số giải pháp rèn luyện kỹ năng nghe Tiếng Anh cho học sinh tiểu học tại trường PTDTBT THI Thiện Thuật” nhằm đưa ra các giải pháp mới nhằm giúp các em học tập tốt hơn bộ môn Tiếng Anh, tạo cho các em có một môi trường học tập và giao lưu Tiếng Anh với các bạn trong trường Một trong những kỹ năng không thể thiếu trong khi học ngoại ngữ đó là kỹ năng nghe Có nghe tốt thì mới có thể nói tốt, đọc tốt và viết tốt được Sự tiến bộ của các em trong học tập cũng như sự tự tin của các em về môn học này chính là minh chứng cho hiệu quả của sáng kiến Sáng kiến đem lại nhiều lợi ích thiết thực về mặt giáo dục, hình thành ý thức học tập của học sinh
Trang 2CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 3I – MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn sáng kiến
Tiếng Anh là ngôn ngữ thông dụng, và nó là ngôn ngữ được sử dụng trong giao tiếp toàn cầu Tiếng Anh được xem là thứ ngôn ngữ chính thức của Liên minh châu Âu, Liên hiệp Quốc, khối NATO, Hiệp hội thương mại tự do châu Âu và nhiều tổ chức liên minh quốc tế khác Hiện nay ở Việt nam người ta xem tiếng Anh gần như là ngôn ngữ thứ hai mà mỗi người trẻ đều cần phải học
và chính vì thế việc học tiếng Anh càng trở nên vô cùng cần thiết Vì thế mỗi người chúng ta cần dành thời gian cho việc học tiếng Anh để không bị lạc lõng khỏi thế giới đang hội nhập này.Tiếng Anh là công cụ giao tiếp là chìa khoá dẫn đến kho tàng nhân loại Mặt khác việc ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin đã làm cho việc học tiếng Anh trở thành cấp bách và không thể thiếu Vì vậy việc học tiếng Anh của học sinh tiểu học được học sinh, phụ huynh học sinh, giáo viên ngành giáo dục và cả nước đặc biệt quan tâm Tiếng Anh trở thành một trong các môn chính yếu trong chương trình học của học sinh
Mục tiêu của môn Tiếng Anh là nhằm hình thành và phát triển ở học sinh những kiến thức kỹ năng cơ bản về Tiếng Anh và những phẩm chất trí tuệ cần thiết để tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động Vì vậy SGK Tiếng Anh tiểu học mới từ lớp 3 đến lớp 5 đều được biên soạn theo cùng một quan điểm xây dựng chương trình, đó là quan điểm chủ điểm và đề cao các phương pháp học tập tích cực chủ động của học sinh
Cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết đều được quan tâm và phối hợp trong các bài tập cũng như các họat động trên lớp Một trong 4 kỹ năng mà người học Tiếng Anh nói chung, học sinh tiểu học nói riêng, thường gặp những khó khăn nhất định trong quá trình học là kỹ năng nghe
Trên thực tế, để có được kỹ năng nghe Tiếng Anh tốt thì người học ngoại ngữ phải có quá trình luyện tập nghe thường xuyên, lâu dài vớí những hình thức
và nội dung nghe khác nhau Việc dạy học và nghe môn Tiếng Anh tuy không còn mới mẻ nhưng khó đối với tất cả các giáo viên và học sinh bậc tiểu học Với nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn bước đầu sẽ phần nào giúp mình dần khắc phục những khó khăn trên, từ đó trao đổi kinh nghiệm của bản thân với các đồng nghiệp, để việc dạy nghe môn Tiếng Anh trong nhà trường đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực, chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức
của bài học Đó cũng là lý do tôi chọn nghiên cứu đề tài này: “Một số giải pháp rèn luyện kĩ năng nghe Tiếng Anh cho học sinh tiểu học tại Trường PTDTBT THI Thiện Thuật”.
2 Mục tiêu của sáng kiến
Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu và phương tiện học tập của người học ngày càng cao, đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng tìm tòi, cải tiến
Trang 4phương pháp dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Bởi lẽ, sức học
và sức tiếp thu của từng đối tượng học sinh có khác nhau, sự khác nhau đó được thể hiện rõ rệt tùy vào điều kiện học tập của từng người - ví dụ: Vùng thành thị, vùng nông thôn, … dẫn đến mặt bằng kiến thức không đồng đều Như vậy, người giáo viên càng phải chứng tỏ khả năng "Kỹ sư tâm hồn” của mình
Thêm vào đó, Tiếng Anh là một trong những tiếng nước ngoài đã, đang
và sẽ được rất nhiều người Việt Nam học do nhu cầu giao tiếp, học tập và nghiên cứu Hiện nay việc học và dạy ngoại ngữ theo phương pháp mới học sinh
có nhiều điều kiện thuận lợi tiếp xúc với ngôn ngữ tiếng Anh Học sinh có dịp giao tiếp với mọi người bằng tiếng Anh Học sinh dễ vận dụng chúng vào trong cuộc sống Nét đổi mới nổi bật của nội dung chương trình SGK mới là tạo cơ hội tối đa cho học sinh luyện tập 4 kỹ năng (nghe-nói-đọc-viết) Kỹ năng nghe là một trong những kỹ năng được chú trọng phát triển trong các phương pháp dạy ngoại ngữ mới Kỹ năng nghe có tầm quan trọng vì học sinh không thể giao tiếp bằng lời nói nếu không hiểu được những gì nghe được
Vậy, làm thế nào để học sinh có thể rèn kỹ năng nghe một cách nhanh chóng, có hiệu quả và dễ học? Đặc biệt là khi vận dụng chúng vào các hoạt động giao tiếp thực tế khi tiếp xúc với người nước ngoài Có lẽ đây chính là thủ thuật của người giáo viên
3 Phạm vi của sáng kiến
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập môn Tiếng Anh của giáo viên và học sinh bậc tiểu học cụ thể tại trường PTDTBT THI Thiện Thuật
Đối tượng nghiên cứu điển hình mà tôi đã mạnh dạn áp dụng đề tài này là học sinh lớp 3,4,5 tại điểm trường Bản Chúc, Pác Khuông
Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 5 năm 2020
II – CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lý luận
Đường lối quan điểm của Đảng và nhà nước ta đã xác định mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người toàn diện để đáp ứng yêu cầu chung của đất nước
- công nghiệp hóa hiện đại hóa Trong đó, ngoại ngữ - tiếng Anh là một trong những ngôn ngữ có vai trò như một phương tiện tích cực hỗ trợ hiệu quả nhất cho quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng của nước nhà Vì vậy nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng bộ môn tiếng Anh nói riêng là một trong những mối quan tâm hàng đầu của sự nghiệp giáo dục hiện nay Và điều
đó được đặc biệt chú trọng hơn cho các đối tượng là học sinh ở bậc tiểu học
-người mới bắt đầu tiếp cận với ngoại ngữ
Môn Tiếng Anh đã được Bộ GD&ĐT đưa vào chương trình giảng dạy ở bậc tiểu học như là một môn học tự chọn từ lớp 3 trở lên với 3 tiết/tuần Với
Trang 5mục đích hình thành dần cho các em các kỹ năng học Tiếng Anh: nghe nói -đọc - viết
Giúp các em mở rộng tầm nhìn, phát triển sự nhạy bén, óc tò mò về con người, nền văn hóa, văn minh của các nước Anh – Mỹ Tạo tiền đề, sự hứng thú, lòng say mê và khả năng khám phá ngôn ngữ mới để các em có thể học Tiếng Anh tốt hơn ở các bậc học sau này
2 Cơ sở thực tiễn
2.1.Thuận lợi:
- Được sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp của Ban giám hiệu nhà trường
- Tập thể giáo viên trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau
- Thiết bị dạy - học tương đối đầy đủ
- Tiếng Anh bậc tiểu học đã được coi là môn học chính nên đã có sự thay đổi trong tâm lý học tập của học sinh
* Về phía giáo viên:
- Đã tiếp cận sử dụng tương đối các kỹ thuật dạy học đặc trưng - kỹ thuật dạy nghe
- Đã quen và chủ động với cách thức tổ chức một tiết dạy nghe
- Phối hợp khá linh hoạt các kỹ thuật dạy học
- Sử dụng vận hành các thiết bị dạy học hiện đại phục vụ tốt cho quá trình dạy nghe : Băng đĩa hình máy cassette, đầu video, đèn chiếu
* Về phía học sinh:
- Học sinh đã được quen dần với môn học Tiếng Anh và đặc biệt là các tiết học nghe
- Nhiều học sinh đã nghe và nhận biết được giọng đọc, nói của người bản ngữ
- Phần lớn học sinh nghe được những bài nghe có nội dung đơn giản, thực hiện được các yêu cầu, bài tập của giáo viên sau khi nghe lần 3
- Một số học sinh đã hình thành được kỹ năng trong học tập
2.2 Khó khăn:
Đa số học sinh đều sinh sống ở vùng nông thôn, việc quan tâm của cha mẹ
học sinh đôi lúc vẫn còn hạn chế, từ đó phần nào cũng ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh
* Giáo viên:
Vẫn còn gặp một số khó khăn nhất định trong việc thực hiện các thao tác,
kỹ thuật dạy nghe, trong việc lựa chọn các kỹ thuật cho phù hợp từng tiết dạy, từng giai đoạn của tiết dạy Đôi lúc còn ngại sử dụng hoặc sử dụng chưa thành
Trang 6thạo đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết dạy nghe (đầu chiếu, đài cassette, hình minh họa )
* Học sinh:
- Động cơ để nghe hiểu Tiếng Anh còn hạn chế
- Nhiều em ít có cơ hội để nghe, ít tiếp cận với các thông tin đại chúng mà qua đó có thể nghe Tiếng Anh
- Một số em còn ngại nghe và nói bằng Tiếng Anh, còn sợ bị mắc lỗi
- Môn nghe hiểu còn mới với các em
- Học sinh chưa quen với tốc độ đọc, nói trong băng của người Anh
* Phương tiện đồ dùng dạy học:
- Đồ dùng dạy học phục vụ cho việc giảng dạy còn ít, một số còn thiếu
- Chất lượng file âm thanh chưa tốt, giọng đọc còn chưa rõ, tiếng ồn nhiều, ngữ điệu trong băng chưa thực tế, gây khó khăn cho học sinh khi nghe
* Điều tra cụ thể:
Ở trường chúng tôi, Tiếng Anh không còn xa lạ với nhiều trẻ em, nhiều trẻ trước khi đi đến lớp học Tiếng Anh đã biết những từ quen thuộc như: Hello, Good morning, one, two Thế nhưng ở một xã vùng ba với điều kiện còn khó khăn học sinh không có cơ hội được tiếp xúc với người nước ngoài, chưa tiếp xúc nhiều với nền truyền thông Anh ngữ, điều kiện sống gặp nhiều thiếu thốn chính vì thế mà có nhiều đối tượng học sinh chưa thực sự coi trọng môn học này Và đôi khi còn có những quan niệm lệch lạc của một số phụ huynh mà làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc học của con em mình Chỉ có rất ít phụ huynh, học sinh nắm bắt được tầm quan trọng của môn học này, nên việc dạy – học môn Tiếng Anh ở địa phương tôi còn gặp không ít khó khăn
Trong quá trình giảng dạy, bản thân tôi với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của học sinh, vừa tiến hành, rút kinh nghiệm, ngay từ đầu năm học tôi đã định hướng cho mình một kế hoạch và phương pháp
cụ thể để chủ động điều tra tình hình học tập của học sinh do lớp mình phụ trách Qua điều tra, tôi đã nhận ra rằng hầu hết các em nắm từ vựng không chắc,
kỹ năng nghe và giao tiếp bằng Tiếng Anh còn hạn chế
III – NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến:
1.1 Phát triển kỹ năng nghe thông qua các hoạt động
1.1.1 Nghe trong cuộc sống hằng ngày:
Giáo viên làm tốt công tác tuyên truyền tới học sinh và PHHS nắm rõ được lợi ích của việc nghe Tiếng anh trong cuộc sống thường nhật Các em có thể nghe những bài hát, xem những chương trình hoạt hình bằng Tiếng Anh qua
Trang 7các phương tiện thông tin đại chúng như: đài, báo, tivi, các ứng dụng trên điện thoại thông minh, … vào các thời gian thích hợp
Ở trường học sinh có thể thực hành kỹ năng nghe thông qua các buổi ngoại khóa như: Câu lạc bộ Tiếng Anh, chương trình phát thanh măng non
1.1.2 Nghe trong các tiết học ngoại ngữ
Trong môi trường học ngoại ngữ, các hoạt động nghe chủ yếu là nghe có tập trung Có những loại nghe chính trong việc học ngoại ngữ như sau:
- Nghe để tìm những thông tin cần thiết
- Nghe để khẳng định những phỏng đoán trước đó
- Nghe để thực hiện những nhiệm vụ giao tiếp được đặt ra
Qua tìm hiểu, tôi biết thêm được nhiều cách nghe hơn, từ đó có thể áp dụng dễ dàng vào bài dạy của mình hơn Chẳng hạn như không phải lúc nào cũng bắt các em phải nghe tập trung và làm bài tập mà thay vào đó cũng cần kết hợp với nghe không tập trung như cho các em nghe nhạc hay xem video, những cách đó cũng góp phần vào việc luyện nghe và rèn thêm kỹ năng cho các em, từ
đó tiết học cũng trở nên thú vị, sinh động và hiệu quả hơn
1.2 Lập kế hoạch cho một tiết dạy nghe:
1.2.1.Đối với giáo viên:
Trong suốt quá trình dạy học các giải pháp được lồng ghép liên tục và sử dụng bất cứ khi nào có thể nhằm mang lại kết quả cao nhất trong mỗi một tiết dạy Bản thân là một giáo viên đứng lớp tôi thường thực hiện các bước sau:
- Nghiên cứu kĩ các nội dụng tiết dạy từ SGK, SGV:
+ SGK, SGV là cơ sở quan trọng, để giáo viên hoạch định việc giảng dạy của mình cho tiết học
+ Việc nghiên cứu kỹ SGK, SGV sẽ giúp cho bản tôi biết cách tổ chức, điều khiển tiết dạy nghe đi đúng trọng tâm, trọng điểm, phân bố thời gian cho các bước, các hoạt động một cách khoa học
- Nghiên cứu mục đích yêu cầu của tiết dạy:
Mục đích, yêu cầu của tiết dạy là đích mà cả giáo viên và học sinh cần phải đạt được sau tiết dạy học Đối với tiết dạy nghe, thông thường mục đích, yêu cầu của tiết dạy là giúp học sinh luyện tập và phát triển các kỹ năng: Listening (nghe), Speaking (nói), Reading (đọc) and Writing (viết) trong đó kỹ năng nghe là chủ yếu) Sau khi kết thúc phần nghe học sinh hiểu được nội dung chính của bài nghe và thực hiện một số yêu cầu hay bài tập ngôn ngữ nào đó
- Lựa chọn và phối hợp các kỹ thuật dạy nghe (Listening Techniques) một cách linh hoạt và phù hợp:
Việc lựa chọn kỹ thuật dạy nghe phải được dựa trên căn cứ là nội dung của tiết dạy, đặc điểm, năng lực của lớp học và các giai đoạn trong tiến trình dạy
Trang 8nghe gồm có 3 giai đoạn: Giai đoạn trước khi nghe (Pre-listening), giai đoạn trong khi nghe (While-litstening), giai đoạn luyện tập (Post-listening) Mỗi giai đoạn lại có các kỹ thuật dạy nghe đặc trưng phù hợp với từng giai đoạn đó
- Sử dụng tốt các phương tiện, đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết dạy:
Sử dụng loa đài:
+ Trước khi thực hiện dạy học cần chuẩn bị máy tốt, băng rõ và pin dự phòng khi mất điện
+ Phải đảm bảo tính an toàn khi thao tác
+ Tuyệt đối không để học sinh tự ý sử dụng nếu chưa được hướng dẫn + Xem xét sự cần thiết, hiệu quả mang lại, thời gian cụ thể cho từng công đoạn
Sử dụng tranh minh họa:
+ Tranh hình trong SGK: Bản thân tôi luôn luôn khai thác tối đa tranh ảnh của bộ SGK có trong từng phần bài Một trong những thế mạnh của bộ SGK biên soạn theo chương trình mới là có nhiều tranh hình minh họa Việc tận dụng đến mức tối đa các tranh hình trong SGK để giúp học sinh hiểu bài học là việc cần chú trọng trong tất cả các bài học
+ Tranh hình minh họa (có thể tự tạo hoặc mua) : Tranh hình minh họa để giới thiệu và luyện tập bài mới là yêu cầu bắt buộc Không yêu cầu hình minh họa phải đảm bảo tính thẩm mĩ cao, nhưng phải có sự liên hệ thực tế gần gũi với nội dung bài học (có thể phóng to tranh minh họa trong SGK nếu điều kiện không cho phép)
- Cần phải lên một giáo án hợp lý, khoa học: cần hoạch định rõ hoạt động của thầy, hoạt động của trò, thời gian cho các hoạt động, các yêu cầu của từng bài tập, các phương án trả lời của học sinh
- Trao đổi, thảo luận về phương án giảng dạy với đồng nghiệp để tiết dạy nghe cũng như các tiết dạy khác đạt hiệu quả hơn
Ngoài ra giáo viên cần phải:
- Có tầm bao quát lớp, không thiên vị là người công tâm
- Xây dựng được nhiều tình huống lý thú, bổ ích, thiết thực và bất ngờ, tạo không khí thoải mái,
- Rèn cho mình một chút năng khiếu để có thể vẽ hình, hát, gây hứng thú cho học sinh
- Lựa chọn đối tượng học sinh để giao việc, dành nhiều thời gian cho học sinh thực hành, bởi đi kèm với kĩ năng nghe thì phải có kĩ năng nói
- Chỉ đưa ra lời khen, sự khích lệ khi cần thiết không lạm dụng, nếu lạm dụng lời khen sẽ có kết quả ngược lại
Trang 9- Uốn nắn lời ăn tiếng nói của học sinh, rèn cho học sinh thói quen tự học: học trên sách vở, báo trí nước ngoài, nghe đài, khuyến khích những học sinh có năng khiếu âm nhạc
- Rút ra bài học đạo đức sau mỗi bài học cho học sinh
Bên cạnh đó cần liên hệ chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm lớp và phụ huynh học sinh để nắm bắt đối tượng học sinh đồng thời nhắc nhở những học sinh mà thường xuyên không học bài, hoặc những học sinh chưa mua SGK, SBT,
1.2.2 Đối với học sinh:
Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị tốt cho tiết học tới bằng cách:
- Ra hệ thống các câu hỏi gợi mở về bài mà các em sắp được học để học sinh có thời gian suy nghĩ, tìm hiểu tài liệu,
- Yêu cầu học sinh thực hiện một số bài tập liên quan đến nội dung tiết dạy
- Khuyến khích, động viên học sinh tự tin, chủ động, sáng tạo nêu ra những vấn đề, câu hỏi có liên quan đến nội dung bài
1.3 Sử dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy học trong một tiết dạy nghe:
1.3.1 Trước khi nghe (Pre- listening):
Mục đích của các hoạt động trong giai đoạn này là nhằm giúp học sinh tập trung sự chú ý vào chủ đề Giáo viên tạo tâm thế chuẩn bị làm bài nghe cho học sinh bằng cách dẫn dắt, gợi hỏi, nói về chủ đề của bài nghe, yêu cầu học sinh quan sát tranh, đọc từ và đoán xem các em chuẩn bị nghe về chủ đề gì? Ai sắp nói? Nói với ai? Hội thoại diễn ra ở đâu? Có thể có những điều học sinh nói không chính xác với những gì các em sắp nghe nhưng vấn đề đặt ra là các em có hứng thú trước khi nghe, hiểu tình huống và chủ đề sắp nghe Giáo viên cũng có thể giúp học sinh lường trước những khó khăn có thể gặp phải về phát âm, từ hay cấu trúc mới, các kiến thức nền hay kiến thức về văn hóa, đất nước học
Cuối cùng là khi dạy tiết nghe thì cần phải nói rõ cho học sinh biết các em
sẽ được nghe bao nhiêu lần (thường thì bản thân tôi lên lớp là cho học sinh nghe
2 lần, đối với bài nghe khó thì tôi cho học sinh nghe 3 lần) và hướng dẫn các yêu cầu, nhiệm vụ khi nghe (trả lời câu hỏi- answer the question, chọn tranh hay ghép tranh – listen and match, listen and tick, listen and number, ) quy định thời gian cho học sinh hoàn thành bài nghe (3 phút hoặc 5 phút)
* Một số thủ thuật trong giai đoạn này:
- Cho học sinh nghĩ, đoán trước những điều sắp nghe trong ngữ cảnh nhất định
- Dạy từ vựng, tuy nhiên không giới thiệu hết từ mới, nên để học sinh đoán nghĩa của từ thông qua ngữ cảnh hoặc tranh ảnh
Trang 10- Cung cấp mục đích nghe, đưa ra các nhiệm vụ và bài tập về nội dung nghe
* Một số hình thức dạy trong giai đoạn này:
- True/ False statements prediction
- Open – prediction
- Ordering
- Pre- question
Việc lựa chọn hoạt động nào để thực hiện trong giai đoạn này còn tuỳ thuộc vào một số yếu tố như thời gian tiến hành bài tập nghe, tài liệu có sẵn hay không
có sẵn, trình độ và sở thích của học sinh Điều kiện giảng dạy của lớp cũng là một trong những yếu tố đưa đến quyết định chọn lựa kỹ thuật nào Ngoài ra mục đích giảng dạy của bài nghe và mục tiêu thực hiện cũng là những yếu tố cơ bản
để giáo viên đưa ra các quyết định chọn lựa
Ví dụ: để dạy tiết nghe English 4, Unit 5: Can you swim? Lesson 1 phần
“ Listen and tick ”, tôi tiến hành như sau:
Ở giai đoạn Pre- listening tôi sẽ tiến hành 3 bước sau:
- Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh và nói về hoạt động của các bạn trong tranh
- Bước 2: Teach vocabulary (Dạy từ vựng)
+ drawing, singing, listening to music (action)