Tiểu luận môn đường lối và chính sách ngoại giao

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINHTIỂU LUẬN MÔN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM Tên tiểu luận: Chính sách ngoại giao của đảng ta từ khi bình thường hóa với Mỹ đến nay Người thực hiện

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN MÔN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM

Tên tiểu luận:

Chính sách ngoại giao của đảng ta từ khi bình thường hóa

với Mỹ đến nay

Người thực hiện: TRẦN THỊ THU TRANG Lớp: Cao học xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước K26

Hải Phòng, 5/2020

II Cơ sở thực tiễn vấn đề xây dựng ý thức xã hội mới ở Việt

Nam

1 Xây dựng ý thức xã hội mới ở Việt Nam là sứ mệnh của toàn

Đảng, toàn dân mà sự lãnh đạo thuộc về Đảng Cộng sản Việt

Nam

22

2 Xây dựng ý thức xã hội mới ở Việt Nam gắn với phát triển nền

văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho văn hóa trở

thành nền tảng tinh thần của xã hội

22

3 Xây dựng ý thức xã hội mới ở Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác Lê

nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động

của Đảng và nhân dân

MỞ ĐẦU

Là một cường quốc kinh tế, là một quốc gia có tầm ảnh hưởng chính trị lớntrên thế giới, Mỹ luôn là quốc gia mà khi đặt quan hệ, các quốc gia khác luônphải lường trước tính sau cẩn thận, kỹ càng Và Việt Nam cũng không nằmtrong ngoại lệ “Đã đến lúc chúng ta nên nghĩ về Việt Nam với tư cách là mộtđất nước chứ không phải một cuộc chiến tranh”.1 Thực sự phải nói rằng, chỉ khicác giới ở Mỹ nhìn nhận Việt Nam là một đất nước chứ không phải là một cuộcchiến, thì mối quan hệ giữa hai nước mới được bình thường hóa và phát triểnnhanh chóng Ngày nay, sau gần 25 năm bình thường hóa, quan hệ chính thứcViệt - Mỹ trên các mặt văn hóa – xã hội, chính trị - an ninh đã phát triển mạnh

mẽ Tuy nhiên, phía trước vẫn còn rất nhiều việc cần phải làm bởi mối quan hệnày vẫn chỉ đang ở mức tiềm năng và hai bên phải chủ động có những sáng kiến

để thúc đẩy mối quan hệ này Giai đoạn này của mối quan hệ Việt - Mỹ được vínhư một cuộc chơi chưa có luật, và khi luật chơi chưa rõ ràng thì khó khăn làkhông tránh khỏi Vì thế mà hơn lúc nào hết, định vị rõ ràng cho mối quan hệViệt - Mỹ là điều vô cùng quan trọng và cần thiết trong giai đoạn này Có nhiềucâu hỏi, nhiều vấn đề được đặt ra: liệu với chính quyền mới tại Mỹ, mối quan hệViệt - Mỹ có thể đạt được bước tiến mới hay không? Các vấn đề còn tồn đọngtrong mối quan hệ hai nước như vấn đề dân chủ nhân quyền có được giải quyếthay không? …Tuy nhiên, trong khuôn khổ tiểu luận này, câu hỏi nghiên cứu

chính được đưa ra là: Chính sách ngoại giao của Đảng ta từ khi bình thường

hóa với Mỹ tới nay.

1 Ngoại trưởng Mỹ Warren Christopher, trong chuyến thăm và làm việc chính thức tại Việt Nam sau khi bình thường hóa năm 1995.

NỘI DUNG Chương I:

I Bối cảnh chung:

1 Trên thế giới:

Bối cảnh thế giới và khu vực nói chung thời kì này có rất nhiều biến động.Chiến tranh lạnh kết thúc và CNXH ở Liên Xô và Đông Âu tan rã đã tạo ra mộttrật tự thế giới mới: Mỹ là siêu cường duy nhất trên thế giới song cũng gặp phải

sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các cường quốc khác trên thế giới như Nhật, Nga,Trung Quốc và EU Tại khu vực Đông Nam Á, tình hình có xu hướng ổn định

và kinh tế phát triển năng động Nhưng sau khi khủng hoảng tài chính tiền tệnăm 1997, rất nhiều nền kinh tế ASEAN gặp phải khó khăn, suy thoái Xu thếđối thoại thay cho đối đầu cũng là xu thế chủ yếu trong nền chính trị Quốc tế.Các nước lớn có sự thay đổi chiến lược, Liên Xô đi vào cải tổ, thực hiện hoàhoãn và giảm căng thẳng với bên ngoài

Mỹ đã xa lánh ta Quan hệ giữa nước ta với các nước ASEAN và các nước lớn(trừ Liên Xô và Ấn Độ) gặp nhiều vướng mắc và không giải tỏa được khiến chonền an ninh nước ta bấp bênh khi phải đối phó với sự căng thẳng ở cả hai đầubiên giới Trong lúc đó, những khó khăn về kinh tế lại càng chồng chất vì phảichi tiêu rất lớn cho quân sự, quốc phòng

II Nguyên nhân dẫn đến chính sách đối ngoại Việt – Mỹ sau khi bình thường hóa quan hệ

Trước tình hình thế giới và trong nước như thế, Việt Nam cần có những thayđổi chính sách sao cho phù hợp, trong đó yêu cầu đổi mới mọi mặt trong tư duyđối ngoại được đặt lên hàng đầu Đổi mới để tồn tại, đổi mới để thoát khỏi baovây, cấm vận, để phát triển kinh tế và đổi mới để giữ vị trí lãnh đạo Và mộttrong những đổi mới tư duy của Đảng được đề cập đến ở đây là chuyển biến từcặp phạm trù “hợp tác - đấu tranh” đến cặp phạm trù “đối tác - đối tượng”

Đồng nghĩa với việc xác định rõ ràng hơn mối quan hệ với các quốc gia khác, cụthể là Mỹ: những mặt nào có thể hợp tác cùng Mỹ để tăng cường lợi ích củachính chúng ta và những mặt nào cần phải đấu tranh đến cùng với Mỹ để giữvững độc lập, tự chủ của dân tộc.

Hội nghị Trung ương 8, khóa IX (tháng 7 – 2003), lần đầu tiên, trong Nghịquyết chuyên đề về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đảng ta đãđưa ra cách nhìn mới, thống nhất về vấn đề đối tác và đối tượng theo nguyêntắc: Những ai chủ trương tôn trọng độc lập, chủ quyền, thiết lập và mở rộngquan hệ hữu nghị và hợp tác bình đẳng, cũng có lợi với Việt Nam đều là đốitác của chúng ta Bất kể thế lực nào có âm mưu và hành động phá mục tiêu củanước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đều là đối tượng đấytranh Tuy nhiên, trong mỗi đối tượng vẫn có mặt cần tranh thủ, hợp tác trongmột số đối tác, có thể có mặt khác biệt, mâu thuẫn với lợi ích của ta.2 Đốitượng và đối tác là hai mặt luôn đan xen và thống nhất trong mỗi chủ thể.3

Theo đó, Mỹ đối với Việt Nam không hoàn toàn chỉ là “đối tác” hoặc ngược lạichỉ là “đối tượng” 2 Ban tư tưởng – Văn hóa Trung ương, Tài liệu học tập Nghị

quyết lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.44

3 Phương pháp luận phân tích mối quan hệ giữa đối tác và đối tượng trong nhận

thức của Đảng

ta, tiến sĩ Phan Trọng Hào - Học viện chính trị, quân sự

I Vấn đề nhân quyền :

Đây có thể nói là vấn đề dai dẳng và kéo dài khi Mỹ liên tục đưa ViệtNam vào danh sách các quốc gia điển hình tại Đông Á vi phạm nhân quyềntrong báo cáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về vấn đề nhân quyền từ năm

2005 cho đến nay

Trên nhiều phương diện, Chính phủ Việt Nam tiếp tục hạn chế cácquyền công dân Công dân không thể thay đổi chính phủ, các phong tràochính trị đối lập bị cấm, Chính phủ tiếp tục đàn áp những người bất đồng.Các cá nhân bị giam giữ tùy tiện vì tiến hành các hoạt động chính trị và bịtước quyền được xét xử công bằng và đúng trình tự, thủ tục Trong quátrình bị bắt, giam giữ và thẩm vấn, các nghi can cũng bị vi phạm các quyền.Tình trạng tham nhũng là vấn đề nghiêm trọng trong lực lượng công an, tuynhiên họ không hề bị truy cứu trách nhiệm Chính phủ tiếp tục hạn chế cácquyền cá nhân của công dân và quyền tự do bày tỏ Trong năm, báo chí tiếptục bị đàn áp, khiến một số biên tập viên cao cấp của các báo bị cách chức,hai phóng viên bị bắt Những hành động này đã làm chững lại xu hướngđiều tra mạnh mẽ hơn của báo chí trước đây Những hạn chế về hội họp, đilại và lập hội vẫn được duy trì Các tổ chức nhân quyền độc lập bị cấm.Bạo lực, phân biệt đối xử với phụ nữ và buôn người vẫn là những vấn đềnghiêm trọng Chính phủ hạn chế các quyền của người lao động, bắt hoặcgây khó dễ đối với một số nhà hoạt động trong lĩnh vực lao động.4

4 Bản báo cáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về vấn đề nhân quyền 2008

Nếu nắm bắt rõ tình hình Việt Nam và các sự kiện mà Mỹ cho rằng

có sự vi phạm nhân quyền như đã đề cập trong bản báo cáo trên, ta có thểthấy rằng Mỹ đã tìm mọi cách bóp méo và làm sai lệch đi các sự kiện theohướng buộc tội Việt Nam vi phạm nhân quyền Vì cớ gì mà những nhà báo

vi phạm pháp luật Việt Nam bị xử lý hoặc bị thu thẻ nhà báo do vi phạmnhững quy định của nhà nước Việt Nam bị thuyên chuyển công tác lại trởthành “báo chí tiếp tục bị đàn áp” Có thể thấy rõ bản báo cáo được soạnthảo dựa trên những thông tin sai trái về Việt Nam và không xuất phát từthiện ý do những thành kiến về chính trị từ phía Mỹ Mọi quyền của ngườidân Việt Nam, trong đó có quyền làm chủ, quyền tự do ngôn luận, tự dobáo chí, tự do hội họp, tự do tôn giáo đều được Hiến pháp và pháp luậtcủa Nhà nước CHXHCN Việt Nam bảo đảm Và trên thực tế, nhân dân ViệtNam đã và đang được hưởng những quyền này Thêm vào đó, Việt Namvẫn còn đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình, chonên những sai sót là không tránh khỏi, tuy nhiên, những quyền cơ bản củacông dân như quyền làm chủ, quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự dohội họp và tự do tôn giáo … luôn luôn được bảo đảm

II Vấn đề tôn giáo :

Cũng trong năm 2008, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đồng thời đưa ra bảnbáo cáo về tự do tôn giáo quốc tế 2008 Trong đó, đề cập đến Việt Nam làmột quốc gia mà “quyền tự do tín ngưỡng bị hạn chế”5 Hiến pháp ViệtNam có quy định mọi công dân Việt Nam đều có quyền tự do theo đạohoặc không theo đạo Những người theo đạo được tạo điều kiện thuận lợi,

cả trong khuôn khổ pháp lý cũng như trên thực tế, để thực hành những nghi

lễ theo đức tin của họ Mọi tổ chức tôn giáo được pháp luật Việt Nam thừanhận đều được tự do hành đạo theo quy định của pháp luật Nếu Việt Namthực sự là một nước hạn chế quyền tự do tín ngưỡng của công dân thì ViệtNam đã không được tín

5 Bản báo cáo về vấn đề tư do tôn giáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ 2008

nhiệm là nơi tổ chức Đại lễ Phật Đản Liên Hợp Quốc với hàng nghìn đạibiểu đến từ khắp thế giới.

Khách quan mà nói Việt Nam không chủ trương đàn áp tôn giáo kể

cả hạn chế nó, nhưng vì Việt Nam vẫn nhìn vấn đề tôn giáo qua lăng kínhcảnh giác là kẻ thù Mỹ có động cơ làm diễn biến hoà bình và qua cái khungđiều hành tôn giáo của thời kháng chiến Cái khung này là áp lực mọi tôngiáo trở thành thành viên Mặt Trận Tổ Quốc, là đòi hỏi mọi học viên họctập để trở thành chức sắc trong các tôn giáo phải qua sự xét duyệt của nhànước Điều này quả thực đã lỗi thời và biến thành cái cớ để những ngườichống chế độ tiếp tục sử dụng, và lôi kéo theo những người khác nhằm chorằng chế độ không cho tự do tôn giáo.6

III Diễn biến hòa bình :

Những vấn đề trong câu chuyện diễn biến hòa bình – cũng là mộtphần chính sách của Mỹ trong quan hệ với Việt Nam, đã phần nào làm chomối quan hệ giữa hai nước chững lại trong một vài năm gần đây Với bàiphát biểu của mình sau khi được bổ nhiệm làm Đại sứ Hoa Kỳ tại ViệtNam năm 2007, ông Michael Michalak đã có nói: "Hãy tưởng tượng, trongvòng 20 năm nữa, chúng ta sẽ thấy không chỉ tiền của chúng ta đầu tư tạiViệt Nam tăng lên mà có thể chúng ta sẽ thấy 75% thành phần chính phủViệt Nam tốt nghiệp tại Hoa Kỳ", và không hề giấu giếm mục đích "sẽ cólợi cho Việt Nam phát triển và đi đến dân chủ hơn" Như là lời tuyên bốcông khai chiến lược diễn biến hòa bình của Mỹ tại Việt Nam thông qua vịĐại sứ này “75% thành phần chính phủ Việt Nam tốt nghiệp tại Hoa Kỳ”– như thế là một bản sao, hay sự lặp lại một lần nữa chính phủ Việt NamCộng hòa, một hoạch định cho sách lược toàn cầu hóa của Mỹ tại ĐôngNam Á Tại đây, trong thế buộc phải cân bằng ảnh hưởng với Trung Quốcđang ngày càng mạnh lên – là mối đe dọa

6 Tạp chí nghiên cứu & thảo luận Thời đại mới, số 4 – tháng 3/2005 – Bài

phỏng vấn Vũ Quang VIệt - người có bài tham gia Hội Thảo Hè 1998 với đề tài Vấn đề tranh chấp biển Đông.

cho Mỹ tại khi vực Châu Á, Mỹ cần Việt Nam như một “đối tác” ngăn cản

sự bành trướng của Trung Quốc xuống phía Nam Nhưng đối với Việt Nam,khi Việt Nam bị lôi kéo vào cuộc chơi này, Mỹ hoàn toàn là một “đốitượng” đáng gờm cho độc lập, tự chủ của Việt Nam Cũng như các nướcláng giềng khác, Việt Nam không có ý muốn lựa chọn Trung Quốc hay Mỹ,nếu Việt Nam thực sự phải chơi ván bài này, sẽ là một ván bài khó khăn vàđầy thử thách đối với Việt Nam

Bên cạnh đó, một điều dễ nhận thấy từ khi bình thường hóa với Mỹ,thị trường Việt Nam rộng mở đón các doanh nghiệp đến từ nước này vàđồng thời đe dọa đến nền văn hóa Việt Nam được gọi bằng cái tên “Mỹhóa” Dân số Việt Nam là dân số trẻ, thế hệ trẻ luôn dễ bị ảnh hưởng bởinhững cái mới và lạ Điều này tiếp tay cho sự xâm nhập ngày càng mạnh

mẽ văn hóa Mỹ vào Việt Nam và làm hao mòn những giá trị truyền thốnghàng nghìn năm của nước ta

Chương III:

TÍNH ĐỐI TÁC TRONG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ ĐỐI NGOẠI

VIỆT NAM – HOA KỲ

Với xu thế toàn cầu hóa đang dần trở thành xu thế chính trong quan hệ quốc tếthời kỳ này, cũng như là sự cần thiết phải hội nhập với cộng đồng quốc tế trênnhiều lĩnh vực, thì Mỹ trở thành một đối tác chính trị lớn bởi quyền lực và sựảnh hưởng của nó trên thế giới

I Vấn đề POW/MIA :

Trong nội bộ nước Mỹ, vấn đề tù binh Mỹ và người Mỹ mất tích trong chiếntranh Việt Nam luôn là vấn đề hết sức nhạy cảm với gia đình có những ngườimất tích và đối với dư luận Mỹ Vì thế mà chính quyền Mỹ luôn gắn việc giảiquyết vấn đề này với việc bình thường hóa quan hệ với Việt Nam Thêm vào

đó, những lực lượng thù địch với Việt Nam lại thêu dệt nên hàng ngàn câuchuyện xung quanh vấn đề này để gây bức xúc trong dư luận Mỹ và tác độngmạnh mẽ đến giới cầm quyền Mỹ Như ông Micheal Leaveck, Giám đốccộng sự của Tổ chức cựu chiến binh Mỹ ở Việt Nam có trụ sở tại Washingtonnói: “Nhìn một cách bao quát, toàn bộ vấn đề POW/MIA đã được người tanhào nặn ra Chính quyền Reagan đã sử dụng nó vào mục đích chính trị.Chính quyền Buch đã làm cho vấn đề này trở thành vô tận Các thế lực chínhtrị đã sử dụng nó như một đòn bẩy cho một chương trình rộng lớn hơn.”Trong khi đó, Việt Nam luôn xem vấn đề POW/MIA là một vấn đề nhân đạo

và đã có rất nhiều nỗ lực để giải quyết vấn đề này để phù hợp với truyềnthống nhân ái của người Việt Nam

Trong tuyên bố của tổng thống Mỹ Bill Clinton ngày 11/07/1995 về việc Mỹbình thường hóa quan hệ với Việt Nam có đoạn: “Hôm nay tôi loan báo việcbình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam Từ thời gian đầu củachính quyền này, bất kỳ sự cải thiện nào trong quan hệ giữa Mỹ và Việt Namđều dựa vào tiến bộ đạt được về vấn đề những người Mỹ bị mất tích trongkhi làm

nhiệm vụ hay bị bắt làm tù binh […] Hà Nội đã trao cho chúng ta hàng trămtrang tài liệu rọi ánh sáng vào những gì đã xảy ra đối với những người Mỹ ởViệt Nam Đáp lại, Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt trong bài phát biểu củamình đã nói: “Xuất phát từ tinh thần nhân đạo, Chính phủ và nhân dân ViệtNam sẽ làm hết sức mình hợp tác với Hoa Kỳ nhằm kiểm kê một cách đầy

đủ có thể được những người Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam.”Năm 1996, một phái đoàn đại diện cho Tổng thống Mỹ do Thứ trưởng Bộcựu chiến binh Mỹ Hershel Gober dẫn đầu đã thăm và làm việc tại Việt Nam.Thành viên của Đoàn có đại diện của năm tổ chức cựu chiến binh lớn nhấtnước Mỹ và liên đoàn các gia đình có người mất tích trong chiến tranh, đây

là các tổ chức trước đây thường phản đối gay gắt việc tiến tới quan hệ ngoạigiao với VIệt Nam và có tiếng nói tác động mạnh mẽ nhất đến chính sáchngoại giao của Mỹ Tuy nhiên sự hợp tác đầy tính nhân văn của Việt Nam đãthay đổi nhận thức của họ

Trong khi tham dự một buổi khai quật của Lực lượng tìm kiếm hỗn hợp Việt

- Mỹ ở làng Tiền Châu ngày 18/11/2000, Tổng thống Bill Clinton đã phátbiểu: “Quốc gia chúng tôi đã cam kết sẽ không ngừng tìm kiếm cho đến khinào có được thống kê đầy đủ nhất trong chừng mực có thể về các quân nhân

bị mất tích của mình Nhưng chúng tôi chỉ có thể hoàn thành lời hứa củamình với sự hợp tác của Chính phủ và nhân dân Việt Nam Cá nhân tôi muốncảm ơn những người dân của làng, huyện và tỉnh này về lòng tốt của họ,cảm ơn họ đã cung cấp các hiện vật và thông tin hữu ích cho công việc tìmkiếm, và cám ơn sự làm việc rất miệt mài của họ cùng các nhân viên”

Như vậy, Việt Nam đã hợp tác cùng Mỹ trong việc giải quyết vấn đề nhânđạo MIA Đáp lại, Mỹ cũng đã trao cho Việt Nam gần 400.000 trang tài liệu

có liên quan đến việc tìm kiếm các quân nhân Việt - Mỹ bị mất tích trongchiến tranh Trong chuyến viếng thăm của tổng thống Bill Clinton đến ViệtNam vào tháng 11/2000, phía Mỹ cũng đã trao thêm cho một số đĩa vi tínhchứa 360.000 trang tài liệu nhằm có thể giúp ích phần nào cho việc tìm kiếmtin tức những người