ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ CHÍNH TRỊ ĐẾN NỀN HÀNH CHÍNH CÁC NƯỚCNền hành chính Nhà nước có tính lệ thuộc vào chính trị và hệ thống chính trịChính trị và hành chính là hai yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau. Chúng song song tồn tại cùng với nhau, chính trị và hành chính là không thể tách rời. Đảng chính trị là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng có ảnh hưởng lớn đến nền hành chính của quốc gia đó.Với các quốc gia đa nguyên chính trị như Hoa Kỳ, Pháp, Đức… thì hành chính là sự thể chế hóa đường lối, nghị quyết của Đảng cầm quyền và các đảng chính trị khác. Các tư tưởng, đường lối của Đảng cầm quyền và ý thức hệ của Đảng tham gia vào nền chính trị của quốc gia sẽ thể hiện thành những chính sách, những văn bản quy phạm của Nhà nước ban hành và được đưa vào thực tiễn cuộc sống.
Trang 1HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TIỂU LUẬN MÔN HÀNH CHÍNH SO SÁNH
ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ
CHÍNH TRỊ ĐẾN NỀN HÀNH CHÍNH
CÁC NƯỚC
HVTH : NGUYỄN TRUNG LINH
LỚP : QUẢN LÝ CÔNG HC24.TN08
TP Buôn Ma Thuột, tháng 07 năm 2020
1
Trang 2I NHẬN THỨC CHUNG VỀ NỀN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Có nhiều cách tiếp cận về nền hành chính nhà nước, nhưng phổ biến hiện nay cho rằng nền hành chính nhà nước là hệ thống các yếu tố hợp thành về tổ chức (Bộ máy, con người, nguồn lực công) và cơ chế hoạt động để thực thi quyền hành pháp Theo cách tiếp cận này, về cấu trúc của nền hành chính nhà nước bao gồm các yếu tố:
- Thứ nhất, hệ thống thể chế hành chính bao gồm Hiến pháp, Luật pháp, Pháp lệnh và
các văn bản qui phạm về tổ chức, hoạt động của hành chính nhà nước và tài phán hành chính;
- Thứ hai, cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính nhà nước các
cấp, các ngành phù hợp với yêu cầu thực thi quyền hành pháp;
- Thứ ba, đội ngũ cán bộ, công chức hành chính được đảm bảo về số lượng và chất
lượng để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của hành chính nhà nước;
- Thứ tư, nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất kỹ thuật bảo đảm yêu cầu thực thi công
vụ của các cơ quan và công chức hành chính
Xét trên góc độ nhà nước, hành chính hay hành chính công là một thiết chế để thực hiện quyền lực nhà nước, bao gồm hoạt động quản lí của các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương Tuy nhiên, từ thực tế hệ thống chính trị của chúng ta, hành chính công không giới hạn thuần tuý trong cơ quan hành pháp mà còn bao gồm một số hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Đoàn thể chính trị – xã hội
II ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ CHÍNH TRỊ ĐẾN NỀN HÀNH CHÍNH CÁC NƯỚC
Nền hành chính Nhà nước có tính lệ thuộc vào chính trị và hệ thống chính trị
Chính trị và hành chính là hai yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau Chúng song song tồn tại cùng với nhau, chính trị và hành chính là không thể tách rời Đảng chính
Trang 3trị là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng có ảnh hưởng lớn đến nền hành chính của quốc gia đó
Với các quốc gia đa nguyên chính trị như Hoa Kỳ, Pháp, Đức… thì hành chính là
sự thể chế hóa đường lối, nghị quyết của Đảng cầm quyền và các đảng chính trị khác Các tư tưởng, đường lối của Đảng cầm quyền và ý thức hệ của Đảng tham gia vào nền chính trị của quốc gia sẽ thể hiện thành những chính sách, những văn bản quy phạm của Nhà nước ban hành và được đưa vào thực tiễn cuộc sống
Nhà nước trước hết là công cụ trong tay giai cấp thống trị để giúp giai cấp đó thực hiện các mục tiêu chính trị của mình Do đó, mọi hoạt động của nhà nước đều không thể đi ngược lại các mục tiêu chính trị Các quy định về sự điều tiết của nhà nước đối với xã hội cũng phải phù hợp với những định hướng chính trị trong xã hội Chính vì vậy, những định hướng chính trị có ảnh hưởng to lớn tới toàn bộ hệ thống thể chế nhà nước nói chung và thể chế nhà nước hành chính nói riêng
Nguồn gốc và bản chất của một nhà nước bắt nguồn từ bản chất chính trị của chế
độ xã hội dưới sự lãnh đạo của một chính đảng Dưới chế độ tư bản, nhà nước sẽ mang bản chất tư sản, còn dưới chế xã hội do Đảng cộng sản lãnh đạo thì nhà nước mang bản chất của giai cấp vô sản Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy, Đảng nào cầm quyền sẽ đứng ra lập Chính phủ và đưa người của đảng mình vào các vị trí trong Chính phủ Các thành viên của Chính phủ là các nhà chính trị (chính khách) Nền hành chính lại được tổ chức và vận hành dưới sự lãnh đạo, điều hành của Chính phủ,
vì vậy dù muốn hay không, nền hành chính phải lệ thuộc vào hệ thống chính trị, phải phục tùng sự lãnh đạo của đảng cầm quyền
Nền hành chính nhà nước mang đầy đủ bản chất của một Nhà nước dân chủ xã hội chủ nghĩa “của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân" dựa trên nền tảng của liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam nằm trong hệ thống chính trị, có hạt nhân lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò tham gia và giám sát hoạt động của Nhà nước, mà trọng tâm là nền hành chính
Trang 41 Đảng phái chính trị
– Các quốc gia duy trì chế độ đơn đảng: Trung Quốc, Cuba
– Các quốc gia duy trì chế độ đa đảng: Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Sri-Lanka, Mi-an-ma, Iran, Ai-len, Đức, Pháp, Nga, Anh, Na-uy, Australia, Hoa Kỳ, Ca-na-đa, Nam Phi
– Các quốc gia cấm/hạn chế các đảng phái hoạt động: Ô-man, Các tiểu vương quốc A-rập thống nhất (UAE)
2 Nguyên thủ quốc gia
Tại các nước duy trì chế độ quân chủ, nguyên thủ quốc gia là Vua/Nữ hoàng Tuy nhiên, chỉ ở các nước quân chủ chuyên chế, Vua/Nữ hoàng nắm thực quyền (Ô-man), đa số ở các nước có chế độ quân chủ lập hiến, Vua/Nữ hoàng chủ yếu mang tính tượng trưng quốc thể, quyền hành thực tế thuộc thẩm quyền của Nghị viện
Đại diện điển hình cho mô hình quân chủ nghị viện là vương quốc Anh và các quốc gia trong khối Liên hiệp Anh Tuy nhiên, ở Thái Lan, Vua Thái Lan không chỉ là người đại diện cho quốc gia mà còn mang tính chất tôn giáo (Phật giáo) và được người dân tôn thờ, chính vì vậy mà Vua Thái Lan đã có nhiều lần can dự vào chính trường tại quốc gia này
Đối với các nước duy trì chế độ cộng hòa, quyền lực được chia sẻ giữa Nghị viện và Tổng thống Hoa Kỳ là quốc gia theo chế độ tổng thống điển hình và quyền lực của Tổng thống nằm trên 3 nhánh quyền lực quốc gia Một số quốc gia đang duy trì chế độ bán tổng thống và hướng đến chế độ tổng thống như Pháp, Nga, Hàn Quốc
Ở các nước xã hội chủ nghĩa, người đứng đầu là Chủ tịch nước (Trung Quốc, Cu-ba)
3 Cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp
Bộ máy nhà nước là một hệ thống các cơ quan từ trung ương đến địa phương, được tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất, tạo thành một cơ chế đồng bộ thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước
Xét về cơ quan lập pháp, các quốc gia đều có Nghị viện Đa số các quốc gia hiện nay
đều duy trì chế độ lưỡng viện (Thượng viện và Hạ viện), trong đó Hạ viện thường có
Trang 5quyền lực lớn hơn Thượng viện Bên cạnh các quốc gia duy trì lưỡng viện trong nhánh lập pháp, vẫn có một số quốc gia đi theo cơ cấu nghị viện đơn viện (một viện, thường gọi là Quốc hội) Na-uy trước năm 2009 có 2 viện lập pháp, tuy nhiên do Thượng viện hầu như không có quyền quyết định nên sau 6 năm (kể từ năm 2003), Na-uy đã sáp nhập 2 viện làm 1 và theo cơ cấu đơn viện Đối với Iran, tuy quốc gia Cộng hòa Hồi giáo này có nghị viện nhưng hầu như không có vai trò lập pháp mà hầu hết chỉ tham vấn cho Lãnh tụ Hồi giáo
Về cơ quan hành pháp, trong số 20 quốc gia được nghiên cứu, có thể thấy rằng
số lượng các bộ và cơ quan ngang bộ trong chính phủ của các nước ở mức khác biệt khá lớn từ 8 bộ (Pháp) đến 45 bộ (Sri Lanka) Trung bình số bộ và cơ quan ngang bộ của các nước được nghiên cứu vào khoảng từ 19-20 bộ Có thể thấy đây là mặt bằng chung của xấp xỉ 10% số quốc gia trên thế giới được nghiên cứu Nước Anh từ 24 bộ
và cơ quan ngang bộ năm 2012 giảm còn 17 bộ năm 2014 Pháp là quốc gia đang tiến tới xây dựng các bộ đa ngành, đa lĩnh vực, do đó, mặc dù chỉ có 8 bộ nhưng có trên
30 bộ trưởng (bao gồm cả bộ trưởng bộ không bộ) Sri Lanka từ gần 60 bộ năm 2012
đã giảm xuống còn 45 bộ năm 2014 Nhìn chung, xu hướng hiện nay các quốc gia đang dần giảm số lượng bộ và cơ quan ngang bộ để hướng tới bộ máy chính phủ gọn nhẹ và hoạt động hiệu quả, thu hút được sự đóng góp của người dân và các tổ chức xã hội
4 Phân chia lãnh thổ và chính quyền địa phương
Xét theo hình thức nhà nước, bao gồm hình thức nhà nước đơn nhất và nhà nước
liên bang Trong hình thức nhà nước đơn nhất ở các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Sri Lan-ka, Iran, Ô-man, Ai-len, Pháp, Na-uy, Cu-ba, chính quyền (trung bình tồn tại 3 cấp chính quyền dưới chính quyền Trung ương, cấu trúc có tính thống nhất cao giữa đơn vị cùng cấp) Trong hình thức nhà nước liên bang
ở các quốc gia như Đức, Nga, ustralia, Hoa Kỳ, Ca-na-đa, Nam Phi, Mi-an-ma, Anh, UAE (Chính quyền cấp bang/tiểu quốc tương đối độc lập và cơ cấu tổ chức chính quyền mỗi bang/tiểu quốc đa dạng)
Xét theo các nguyên tắc quản lý chính quyền địa phương, kết quả nghiên cứu
cho thấy tại 20 quốc gia được nghiên cứu đều lựa chọn áp dụng một trong 3 nguyên tắc chính được áp dụng là tập quyền, phân quyền, tản quyền
Trang 6– Nguyên tắc tập quyền: Cu-ba, Ô-man, I-ran, UAE Trong đó có trường hợp đặc biệt là chính quyền chuyên chế, quân quản tồn tại ở Mi-an-ma trong giai đoạn trước tháng 3/2011 và hiện đang tồn tại ở Vương quốc Ôman
– Nguyên tắc phân quyền: Mô hình chính quyền địa phương đại diện, dân bầu (Anh, Pháp, Đức, Ai-len, Hoa Kỳ)
– Nguyên tắc tản quyền: Hội đồng địa phương + Cơ quan chấp hành riêng của địa phương (Pháp, Đức)
Tuy nhiên, trên thực tế, các mô hình này không hoàn toàn tách biệt mà có xu hướng đan xen hỗn hợp, phổ biến nhất là mô hình hỗn hợp phân quyền và tản quyền ở Đức
và Pháp
III KẾT LUẬN
Chính trị và hành chính là hai yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau Chúng song song tồn tại cùng với nhau, chính trị và hành chính là không thể tách rời.Đảng chính trị là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng có ảnh hưởng lớn đến nền hành chính của quốc gia đó
Thể chế hành chính nhà nước là một bộ phận của thể chế xã hội, do nhà nước xây dựng để điều tiết các hoạt động tổ chức và điều hành bộ máy nhà nước và quản lý của bộ máy nhà nước đối với xã hội
Mặc dù lệ thuộc vào chính trị, song nền hành chính cũng có tính độc lập tương đối về hoạt động chuyên môn nghiệp vụ và kỹ thuật hành chính Sự ổn định về chính trị là điều kiện tiên quyết cho sự ổn định về hành chính
Trang 7TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Một số nét mới về thể chế chính trị và bộ máy nhà nước một số quốc gia trên Thế giới- ThS Nguyễn Thị Quỳnh Giang - Viện Khoa học tổ chức nhà nước – Bộ Nội vụ
2 Hasebe, J.(2012), Hiến pháp với sự ổn định và phát triển của quốc gia – từ kinh nghiệm của Nhật Bản, Bài phát biểu tại hội thảo do Ủy ban Pháp luật của Quốc hội và
Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (Jica) và Ban biên tập dự thảo sửa đổi Hiến pháp Việt Nam tổ chức ngày 20/09/2012, Hà Nội
3 Tập bài giảng “Hành chính So sánh”, Học viện hành chính Hà Nội, 2010