Một số biện pháp giúp học sinh yếu kém học tốt môn Toán 9

Khi thực hiện sáng kiến “Một số biện pháp giúp học sinh yếu kém học tốt môn Toán 9”, giúp GV hiểu được tâm sinh lý của HS yếu kém, có biện pháp giúp cho HS yếu kém khắc phục khó khăn khi học và làm bài tập Toán. Từ đó phát huy, khơi dậy khả năng sử dụng hiệu quả kiến thức vốn có của HS, đồng thời thu hút, lôi cuốn các em ham thích học môn Toán, đáp ứng những yêu cầu về đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học hiện nay, giúp nâng cao chất lượng môn Toán cho HS lớp 9 nói riêng, HS toàn trường nói chung, góp phần vào cải thiện chất lượng giáo dục của nhà trường.

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN

I Cơ sở lý luận

Toán học là một một bộ môn khoa học, được ứng dụng rộng rãi trong cácmôn học khác và trong thực tế Hơn nữa, Toán học còn là một bộ môn quantrọng, học xuyên suốt trong chương trình giáo dục phổ thông Tuy nhiên, HS đạtkết quả cao của môn Toán tại trường THCS có số lượng chưa nhiều, từ đó cóảnh hưởng nhất định tới chất lượng hai mặt giáo dục, chất lượng tuyển sinh vàolớp 10 của nhà trường

Là người giáo viên giảng dạy môn Toán nói chung, các bộ môn khác nóiriêng, chắc chắn rằng ai cũng muốn cho HS mình có một kiến thức nhất định.Nhưng trong những năm gần đây, số lượng HS yếu kém môn Toán của trườngTHCS Thái Ninh còn nhiều Do vậy, không chỉ riêng tôi mà còn có nhiều thầy,

cô giáo cũng rất băn khoăn về kết quả học tập của những HS đó

HS yếu kém về môn Toán là những HS có kết quả về môn Toán thườngxuyên dưới mức trung bình Do đó việc lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng cầnthiết đối với các HS này tất yếu đòi hỏi tốn nhiều công sức và thời gian hơn các

HS khác Tôi nhận thấy sự yếu kém của các em HS khi học Toán có những biểuhiện nhiều hình nhiều vẻ, nhưng nhìn chung diện HS này thường có ba đặc điểmsau đây:

- Nhiều “lỗ hổng” kiến thức, kĩ năng;

- Tiếp thu chậm;

- Phương pháp học tập Toán chưa tốt

Về mặt lý luận, người thầy phải nắm vững các đặc điểm của HS yếu kém

để từ đó đề ra các giải pháp phù hợp nhằm khắc phục tình trạng yếu kém tronghọc Toán của HS

II Phương pháp tiếp cận tạo ra sáng kiến

Trong sáng kiến, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp gợi mở, vấn đáp.

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp luyện tập, thực hành

- Phương pháp đối chiếu so sánh

- Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm

về đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học hiện nay, giúp nângcao chất lượng môn Toán cho HS lớp 9 nói riêng, HS toàn trường nói chung,góp phần vào cải thiện chất lượng giáo dục của nhà trường

CHƯƠNG II: MÔ TẢ SÁNG KIẾN

I NÊU VẤN ĐỀ CỦA SÁNG KIẾN:

1 Phân tích, đánh giá thực trạng vấn đề

* Số liệu điều tra trước khi thực hiện:

Đối tượng là HS khối 9, trường THCS Thái Ninh Kết quả qua kiểm trabằng bài kiểm tra đầu năm học 2018 – 2019

2 Các tồn tại, hạn chế

Cũng như công tác bồi dưỡng HS giỏi Toán, việc bồi dưỡng HS yếu kémphải được tiến hành ngay cả trong những tiết dạy học đồng loạt bằng các biệnpháp phân hoá nội tại thích hợp Tuy nhiên, trong thực tế dạy học việc nâng caohiệu suất giờ lên lớp để giúp đỡ HS yếu kém người thầy vẫn cần có sự giúp đỡtách riêng đối với nhóm HS yếu kém (thực hiện chủ yếu ngoài giờ chính khoá)

Trường THCS Thái Ninh đóng trên địa bàn xã đặc biệt khó khăn, HS đa

số là con em nông thôn, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc đầu tư về vậtchất cũng như thời gian cho con cái học tập chưa cao, ngoài giờ đến lớp các emcòn phải giúp đỡ bố mẹ các công việc gia đình, không có thời gian để tự học Sựquan tâm kèm cặp con cái của phụ huynh còn hạn chế Ý thức học tập của một

số em chưa cao, phương pháp học tập chưa phù hợp, dẫn đến chất lượng học tậpcủa HS còn yếu vì thế hầu hết các em sợ học môn Toán.

* Kiểm tra hứng thú của HS với môn Toán của HS khối 9, trường THCS Thái Ninh, đầu năm học 2018 - 2019

Từ 30 đến 60 phút

Từ 60 phút đến 90 phút

Trên 90 phút

3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế

* Khảo sát nguyên nhân dẫn tới việc học Toán yếu, kém của HS khối 9, trường THCS Thái Ninh

Nguyên nhân khách quan 25 43,1

Do thiếu phương pháp học tập phù hợp 30 51,7

(Một học sinh có nhiều nguyên nhân học kém)

Qua thực tế tìm hiểu tôi nhận thấy có các nguyên nhân chủ yếu sau dẫn

đến HS học yếu đó là HS có nhiều “lỗ hổng” về kiến thức cũng như kỹ năng do:

- Do khả năng tiếp thu chậm

- Do thiếu phương pháp học tập phù hợp

Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác: Do sức khỏe yếu, tâm lý làm bài,hoàn cảnh gia đình khó khăn

4 Phân tích, đánh giá và chỉ ra tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến

Như đã trình bày ở trên, môn Toán là bộ môn học xuyên suốt trongchương trình phổ thông, thời lượng tiết học 4 tiết/1 tuần Môn Toán cùng vớimôn Văn là một trong 2 môn có tác động trực tiếp tới xếp loại học lực của HS(Theo thông tư 58/2011/TT-BGDĐT) Theo hình thức tuyển sinh vào lớp 10 củatỉnh Phú Thọ nói chung, huyện Thanh Ba nói riêng, môn Toán là một trong haimôn được tính điểm hệ số 2 Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng học mônToán rất cấp thiết, đặc biệt với các HS yếu kém

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Toán 9, tôi rất hiểu và cảmthông trước những khó khăn của các em Bởi vậy trong quá trình giảng dạy tôiluôn học hỏi, tìm tòi những phương pháp thích hợp để giúp đỡ các em HS yếukém yêu thích và học môn Toán tốt hơn Qua thực tế giảng dạy, tôi đã áp dụngmột số giải pháp đem lại một số thành công nhất định trong việc cải thiện chất

lượng học môn Toán của các em yếu kém Vì thế tôi chọn sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh yếu kém học tốt môn Toán 9” để nâng cao chất lượng

môn Toán cho HS lớp 9 tại trường THCS Thái Ninh, bổ sung kiến thức và tạonền tảng cho các tự tin tham gia kỳ thi vào lớp 10.

II GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

1 Phân loại và xác định đối tượng yếu kém

Thông qua bài kiểm tra khảo sát đầu năm, kiểm tra vấn đáp những kiếnthức cơ bản, trọng tâm mà các em đã được học Qua đó giúp tôi nắm được

những đối tượng HS yếu kém và những “lỗ hổng” về kiến thức của các em.

Trên cơ sở đó tôi phân lớp thành nhiều nhóm gọi là nhóm “ Tương đồng về kiến

thức” Rồi tìm hiểu nguyên nhân và lập kế hoạch khắc phục.

2 Tìm hiểu và phân loại các nguyên nhân

Qua thực tế tìm hiểu tôi nhận thấy có các nguyên nhân chủ yếu sau dẫnđến HS học yếu đó là:

* HS có nhiều “lỗ hổng” về kiến thức cũng như kỹ năng do:

Nguyên nhân khách quan:

- Do kinh tế gia đình khó khăn nên điều kiện học tập thiếu thốn về cả vậtchất cũng như thời gian, dẫn đến kết quả học tập theo đó bị hạn chế

- Do HS có sự khủng hoảng nhất thời về mặt tinh thần trong cuộc sốngdẫn đến sao nhãng việc học hành

Nguyên nhân chủ quan:

4 Thực hiện các biện pháp khắc phục yếu, kém.

4.1 Khắc phục các yếu tố khách quan.

Các yếu tố khách quan có ảnh hưởng đến kết quả học tập của những HS

có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn với tinh thần trách nhiệm của một người giáoviên, phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm lớp để nắm được hoàn cành củacác em

4.1.1 Đối với những em do hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn

Ngoài các buổi đến lớp các em phải phụ giúp gia đình về kinh tế gia đìnhkhông có thời gian để học tập Các em cùng gia đình có sự hỗ trợ từ các cấpchính quyền theo chương trình hỗ trợ cho xã đặc biệt khó khăn theo chươngtrình 135 (Đối với các HS ở tại xã Thái Ninh và Đông Lĩnh) Bên cạnh đó, nhàtrường cũng miễn giảm, có học bổng đối với các em có tiến bộ trong học tập,giảm bớt gánh nặng về sự thiếu thốn vật chất cho các em Ngoài ra, tôi cùng một

số giáo viên trong trường có tổ chức phát động quyên góp, giúp đỡ các bạn cóthể mua một số đồ dùng học tập như sách giáo khoa, bút vở…Tạo điều kiệnthuận lợi hơn cho các em đó trong học tập

4.1.2 Với đối tượng HS gặp sự cố bất thường về tinh thần

Các em có bố mẹ đi làm ăn kinh tế ở xa, hay những trường hợp có những

cú sốc về tình cảm trong gia đình mà các em bị ảnh hưởng, có một số em phải ởvới ông bà bị thiếu thốn về tình cảm và sự chăm sóc của bố mẹ Thông qua HS

và phụ huynh tôi thường xuyên trò chuyện thân mật riêng với các em , động viên

an ủi để các em có thể vượt qua cơn khủng hoảng về tinh thần, góp phần nàogiúp các em trở lại trạng thái cân bằng về tình cảm và tập trung vào việc học tốthơn

4.1.3 Với đối tượng HS yếu kém do lười học

Trực tiếp trò chuyện riêng với các em, phân tích cho các em hiểu mặt tốt,xấu và sự liên quan đến tương lai của các em Về mặt chuyên môn, tôi tăng

cường công tác kiểm tra việc học và làm bài về nhà, trong các giờ học tôikhuyến khích cho các em phát biểu, gọi các em lên bảng và có lời khen kịp thời,cho điểm khuyến khích, động viên các em, giúp các em tự tin và hứng thú họctập hơn.

Sau khi tạo được tâm thế thoải mái về tinh thần trong HS thì việc tiếp theođóng vai trò quan trọng và quyết định Đó chính là thực hiện các biện pháp phùhợp nhằm giúp các HS yếu kém có điều kiện về mặt kiến thức để theo kịp yêucầu chung của những tiết học trên lớp, tiến tới có thể hoà nhập vào việc dạy họcđồng loạt

4.2 Khắc phục các yếu tố chủ quan

4.2.1 Cần đảm bảo cho HS có trình độ xuất phát cho những tiết lên lớp.

Để tiết học trên lớp có kết quả thường đòi hỏi những tiền đề nhất định vềtrình độ kiến thức, kỹ năng sẵn có của HS Đối với diện HS yếu kém thì thiếuhẳn tiền đề này Vì thế cần giúp nhóm HS này có đủ tiền đề đảm bảo trình độxuất phát cho những tiết lên lớp đạt hiệu quả

Trước hết, tôi nghiên cứu kỹ nội dung chương trình, vạch rõ khối lượng trithức và những kỹ năng cần thiết như những tiền đề xuất phát thông qua SGK,SGV,

Sau đó, phân tích những tri thức, kỹ năng có sẵn ở HS ở mức độ nào (quaquá trình tìm hiểu, quan sát ở HS trên lớp, qua các bài kiểm tra )

Tiếp đến, tôi tập trung vào việc tái hiện những tri thức và tái tạo những kỹnăng cần thiết một cách tường minh thông qua việc cho HS ôn tập những trithức, kỹ năng trước khi dạy nội dung mới vào các buổi học ngoài giờ chínhkhoá

Chẳng hạn:

Ví dụ 1:

Khi dạy bài “Căn bậc hai”, để HS học tốt bài này, bắt buộc các em phải

được tái hiện lại kiến thức về căn bậc hai ở lớp 7 Trong bài đó để ôn lại đượccác kiến thức từ lớp 7, HS sẽ trả lời hệ thống câu hỏi sau:

Bài tập 1: Nhắc lại khái niệm về căn bậc hai của một số a không âm?

Bài tập 2: Tìm các căn bậc hai của các số sau:

4

9

GV: Để tìm được những căn bậc hai trên ta phải nhớ lại khái niệm căn bậc

hai của số a không âm.

HS: Nhắc lại khái niệm

GV: Số dương a có mấy căn bậc hai?

HS: Số dương a có hai căn bậc hai là hai số đối nhau: số dương kí hiệu là

Điền vào chỗ ( ) trong phát biểu sau để có định nghĩa đúng.

“Đường tròn tâm O bán kính R ( R>0) là hình gồm các điểm cách đều

một khoảng bằng ”

Bài tập 2

Vẽ đường tròn tâm O , bán kính R=4cm

Bài tập 3

Vẽ đường tròn tâm O , đường kính AB=10cm Lấy hai điểm M N, ∈( )O

Từ đó hãy chỉ ra các yếu tố: tâm, đường kính, bán kính, cung, dây cung của hìnhtròn

Bài tập 1: Điền vào chỗ trống:

Các bước giải bài Toán bằng cách lập phương trình:

Bước 1 Lập phương trình:

- Chọn ẩn số và đặt thích hợp cho ẩn số;

- Biểu diễn các đại lượng chưa biết theo và các đại lượng đã biết;

- Lập biểu thị các mối quan hệ giữa các đại lượng

Bước 2 Giải phương trình.

Bước 3 Trả lời: kiểm tra xem trong các nghiệm của phương trình, nghiệmnào thỏa mãn điều kiện của , nghiệm nào không, rồi kết luận

GV: Bước nào là bước quan trọng nhất? Bước nào hay nhầm nhất?

Bài tập 2: Giải các hệ phương trình sau:

* Soạn thêm nhiều bài tập đơn giản và tương tự cho từng dạng để các em

tự làm, qua đó các em được lặp lại nhiều lần, giúp các em dễ khắc sâu kiến thức

Sau khi kiến thức lớp dưới đã được bù đắp và bằng cách hạ thấp yêu cầuđến mức tối thiểu ở các dạng bài tập tôi nhận thấy các em HS đã tập trung học,mạnh dạn xây dựng bài và tiếp thu bài mới tốt hơn, yêu thích học môn Toán hơn

4.2.2 Thực hiện biện pháp lấp “lỗ hổng” về kiến thức và kỹ năng cho HS

Qua tìm hiểu thực tế cho thấy: Kiến thức có nhiều “lỗ hổng” là một

“bệnh” phổ biến của HS yếu kém Toán Vai trò của việc đảm bảo trình độ xuất

phát là cần thiết nhưng chỉ để phục vụ cho nội dung sắp học Còn việc lấp “lỗ hổng” về kiến thức kỹ năng là nhiệm vụ cần thiết nhưng mang tính tổng quát

không phụ thuộc ý đồ chuẩn bị cho một bài học cụ thể nào sắp tới

Trong quá trình dạy học người thầy cần quan tâm phát hiện những “lỗ hổng” về kiến thức, kỹ năng của HS Tìm ra những “lỗ hổng” điển hình đối với

HS yếu kém mà ở trên lớp vì điều kiện thời gian chưa khắc phục được để có kếhoạch tiếp tục giúp đỡ

Trong quá trình giảng dạy, tôi thấy ở HS yếu kém Toán lớp 9 thường bịhổng kiến thức chủ yếu ở các kỹ năng như thực hiện các phép tính trên tập hợp

số thực; quy đồng mẫu các phân số; phân thức ở đại số, dẫn tới việc HS lúngtúng với các kiến thức mới ở đại số 9 Còn về hình học kỹ năng đọc đề, phântích đề bài để vẽ hình còn kém, dẫn tới việc chứng minh hình học yếu

Bởi thế tôi tập trung thời gian và sức lực cho việc bù đắp những lỗ hổngnày cho các nhóm HS vào các buổi học phụ kém và cả giao bài về nhà

Ở các buổi học phụ kém, tôi đã hệ thống hoá những kiến thức, kỹ năngcòn hổng cho HS và đặc biệt chú ý đến hệ thống các bài tập chứa đựng nội dungkiến thức và kỹ năng cần bù đắp

Ở các nhóm khác tôi cũng tiến hành tương tự

Ngoài ra, thông qua quá trình học lí thuyết và làm bài tập của HS tôi đã cốgắng tập cho HS biết tự phát hiện những lỗ hổng của mình và biết cách tra cứusách vở, tài liệu để tự mình lấp những “lỗ hổng” đó

4.3 Giúp HS yếu kém luyện tập đảm bảo vừa sức

Đối với HS yếu kém, giáo viên nên đặt quan điểm đảm bảo tính vữngchắc của kiến thức lên hàng đầu Việc luyện tập theo trình độ chung sẽ khôngphù hợp với HS yếu kém, vì vậy nhóm này cần nhiều thời gian luyện tập hơn

Trước hết phải làm cho các em hiểu rõ đề bài: Đề bài cho biết cái gì? Yêucầu cái gì?

Nếu HS không hiểu đề bài thì không thể tiếp tục quá trình giải Toán đểđưa lại kết quả đúng được Do đó giáo viên cần dành nhiều thì giờ giúp các emvượt qua được vấp váp đầu tiên này

Để rèn một kiến thức hay kỹ năng nào đó thì số lượng bài tập cùng mức

độ cùng thể loại đối với các em yếu kém cần nhiều hơn bình thường, cùng mức

độ Do đó giáo viên cần chú ý gia tăng số lượng bài tập cùng thể loại Ngoài racác bài tập phải được phân bậc với mức độ gần nhau

Chẳng hạn:

Khi dạy bài: “Liên hệ giữa phép nhân và phép khai phương” và bài “Liên

hệ giữa phép chia và phép khai phương” Phần bài tập về nhà cho đối tượng HSyếu, kém tôi ra các dạng như sau:

121 d) 0, 0144Bài 4 Tính

khó, các dạng bài tập phải vừa sức với các em đặc biệt là có kiểm tra, chấm,chữa và cho điểm để động viên, khuyến khích các em

Được bước đi theo từng bậc thang vừa sức với mình, các em yếu kém sẽ

tự tin hơn, không còn cảm giác bị hụt hẫng và sợ ngã Sự tự tin giúp các em cóthể tự leo hết các nấc thang dành cho mình Từ đó dần dần chiếm lĩnh tri thức và

kỹ năng cơ bản cần thiết Các bậc thang dù có thấp song sự kiên trì và nghị lựcmới là điều quan trọng giúp các em vượt qua tình trạng yếu kém hiện tại

4.4 Giúp HS rèn luyện kỹ năng học tập, có phương pháp học tập phù hợp.

Một thực tế vẫn xảy ra thường xuyên là HS không biết cách học như thếnào cho có hiệu quả Các em do không có kỹ năng học tập nên thường chưa học

kỹ, thậm chí chưa hiểu lý thuyết đã lao vào làm bài tập, đọc chưa kỹ đề đã đặtbút vào làm bài, trong khi làm bài các em thường vẽ hình cẩu thả, viết nháp lộnxộn Vì thế việc hướng dẫn các em phương pháp học cũng đóng vai trò hết sứcquan trọng

Trước hết cần nói rõ yêu cầu cơ bản của việc học tập Toán:

- Phải nắm vững lý thuyết trước khi làm bài tập

- Trước một bài tập cần đọc kỹ đầu bài, vẽ hình rõ ràng, viết nháp cẩnthận

- Sau khi học xong một chương cần giúp HS hệ thống hoá kiến thức (tốtnhất là bằng bảng hoặc bằng sơ đồ) Tóm tắt lý thuyết cơ bản và các công thứcquan trọng cũng như cách giải một số dạng Toán cơ bản và dán vào góc học tập

Chẳng hạn:

Khi dạy xong mỗi phần kiến thức hoặc mỗi chương, tôi thường hướng dẫncác em hệ thống hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy

Ví dụ 1: Bản đồ tư duy củng cố của bài “Tứ giác nội tiếp”

Sơ đồ tư duy: Tứ giác nội tiếp

Ví dụ 2: Bản đồ tư duy hệ thống sau “Chương III – Hệ hai phương trình

bậc nhất hai ẩn”