Một số biện pháp xây dựng giờ học mở trong giờ học ngữ văn ở trường THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ - NGA SƠN ----  ----SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG “GIỜ HỌC MỞ” TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT Người thực

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ - NGA SƠN

 

 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG “GIỜ HỌC MỞ”

TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT

Người thực hiện: Trần Thị Thái Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Trần Phú Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: Ngữ văn

1

THANH HÓA NĂM 2017

I PHẦN MỞ ĐẦU:

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

1.2.Khả năng ứng dụng, triển khai của đề tài 19

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Văn học là cái đẹp bên trong được thể hiện ra bên ngoài thông qua hìnhảnh, ngôn từ và rồi thấm đượm vào tâm hồn để góp phần hình thành nênnhững vẻ đẹp bên trong Chính vì vậy mà đối với bộ môn Văn học nó đòi hỏi

cả người dạy và người học phải thực sự hào hứng, say mê Việc dạy học văncũng là một nghệ thuật, nó không ưa sự nhàm chán, nó cần đến sự sang tạo vàlinh hoạt về phương pháp

Việc đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ, yêu cầu bắt buộcđối với giáo dục nước ta hiện nay, đặc biệt là đối với hệ thống giáo dục phổthông, trong đó có việc dạy và học môn Ngữ văn Chiến lược phát triểm giáodục giai đoạn 2011- 2020 ban hành kèm theo quyết định 711/QĐ-TTg ngày

13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ đã chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sang tạo và năng lực tự học của người học” Và trong

những năm gần đây, việc tích cực đổi mới, đổi mới căn bản toàn diện tronggiáo dục đã đem lại nhiều kết quả khả quan Ngành giáo dục cũng đã tổ chứcnhiều đợt chuyên đề cho giáo viên nhằm triển khai và thống nhất kế hoạch đổimới phương pháp dạy học

Tại Hội thảo Khoa học Quốc gia dạy và học môn Ngữ văn ở trườngphổ thông Việt Nam (trong 2 ngày 5-6/1/2013, tại Huế), khi bàn về việc tìmphương pháp đổi mới cho môn Văn các chuyên gia, các nhà nghiên cứu, đã

đưa ra quan điểm: Dạy học Ngữ văn cần tập trung hình thành cho học sinh phương pháp học và phương pháp đọc Phương pháp dạy học phải tạo cho học sinh tính hiếu kỳ, tò mò và sự đam mê để họ tự đi tìm và lý giải, qua đó hình thành năng lực Không nhồi nhét kiến thức, không bắt nhớ máy móc, cần biết quên cái cụ thể, chi tiết; chỉ nhớ cách làm, cách xử lý vấn đề…giúp học sinh tự học, tự khám phá, tự kích thích sáng tạo Giờ Văn học trước hết hãy giúp cho học sinh niềm yêu thích, say mê văn chương, mong muốn tìm tòi, tìm hiểu cái hay, cái đẹp của thế giới nghệ thuật rồi sau đó mới là những yêu cầu khác.

Tuy nhiên, việc vận dụng đổi mới phương pháp dạy học văn vẫn chưađáp ứng được yêu cầu Dạy và học vẫn còn đơn điệu, nặng nề thuyết giảng

một chiều, để trò ghi chép rồi học thuộc trong vở ghi Cách học theo lối thụđộng đó sẽ không gây được sự hào hứng, tìm tòi, khám phá những nhiều mới

mẻ trong mỗi giờ học Đặc biệt là một thực tế hiện nay, chúng ta thấy rằng sựyêu thích, đam mê của học sinh đối với môn văn đã giảm sút rất nhiều Cónhiều học sinh không còn mặn mà với việc học văn, nếu không nói là “chán”học môn văn

Luận ngữ có câu: “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng say mà học” Niềm yêu thích, say mê chính là động lực thúc đẩy,

nuôi dưỡng sự cố gắng, nỗ lực học tập của học sinh Chính vì vậy mà vai trò,nhiệm vụ của mỗi người giáo viên là vô cùng quan trọng Với vai trò tổ chức,hướng dẫn điều khiển quá trình học tập của học sinh, người giáo viên phải tìm

ra những biện pháp hay nhất để phát huy được tính sáng tạo của người học,tạo cho các em một tâm thế thoải mái Người giáo viên bên cạnh việc trau dồinâng cao năng lực chuyên môn vững vàng, cần phải có nghệ thuật đứng lớp

và luôn biết làm mới những phương pháp lên lớp Mà cốt lõi là phải tạo rađược một không gian để học sinh có thể tìm hiểu, sẻ chia niềm đam mê, yêuthích môn Văn – dạy học theo hình thức giáo dục khai phóng Mà tôi gọi đó là

“Giờ học mở”.

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, kết hợp với kinh nghiệm giảng dạythực tiễn của bản thân, với mong muốn trong từng giờ dạy, giáo viên luôn biếttạo cho học sinh một tư thế vững vàng, một tâm lý thoải mái, một xúc cảm,

hứng thú và một tầm hồn đam mê, tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp xây

dựng “Giờ học mở” trong dạy học Ngữ văn ở trường THPT”.

- Và hơn thế nữa tôi bày tỏ niềm mong muốn rằng sẽ góp phần nào đótrong việc bồi dưỡng tâm hồn cho học sinh, như Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh

đã từng nói: “Học văn là làm cho tâm hồn mỗi con người phong phú thanh

cao và yêu đời hơn, người học văn sẽ có ý thức được và không bao giờ làngười thô lỗ, cục cằn”.

3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh các khối lớp mà tôi được phân công trực tiếp giảng dạy từnăm 2013 đến nay Cụ thể như sau:

Năm học 2013 – 2014: Lớp 11D, 11E, 11H, 11I

Năm học 2016 – 2017: Lớp 10A, 10B, 10D, 10G

4 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng kết hợp các phương phápnghiên cứu lý luận và phương pháp thực nghiệm (thông qua thực tế giảng dạytrên lớp), chủ yếu là một số phương pháp sau:

II PHẦN NỘI DUNG:

1 Cơ sở lý luận:

Trong những năm gần đây, Ngành giáo dục nước ta đã có nhiều đổi mới

từ nội dung chương trình đến phương pháp dạy học Những quan điểm vàđường lối chủ đạo của Nhà nước về đổi mới giáo dục đã được thể hiện cụ thểtrong nhiều văn bản Nghị quyết hội nghị TW8, khoá XI về đổi mới căn bản

toàn diện về giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt, một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực…”.

Trong tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về biên soạn đềkiểm tra, xây dựng thư viện câu hỏi cũng đã viết: “Hoạt động giáo dục chỉ đạthiệu quả cao khi tạo lập được môi trường lạnh mạnh, bầu không khí thânthiện, phát huy ngày càng cao vai trò tích cực, chủ động, sang tạo của họcsinh”

Khi giáo viên đã tạo được cho học sinh một không gian học tập thật sựthoải mái, thân thiện thì sẽ tạo cho học sinh một niềm yêu thích, sự hứngkhởi Và như vậy sẽ giúp các em chống lại được sự mệt mỏi, học sinh sẽ hang

hái trả lời, thích phát triển ý kiến trước những vấn đề nêu ra, tích cực xây dựng bài.

2 Thực trạng vấn đề:

2.1 Khảo sát:

Chúng ta nhận thấy rằng, ở bất kỳ một giai đoạn lịch sử, một cấp họcnào thì môn văn vẫn là là một môn học chiếm một vị trí quan trọng Nó thamgia vào trong kỳ thi vượt cấp của mỗi học sinh, rồi là trong các kỳ thi học sinhgiỏi Song chúng ta cũng phải thừa nhận một thực tế rằng tình trạng học sinhbây giờ không còn mến mộ, yêu thích môn Văn học, tình yêu văn học của họcsinh đã giảm sút rất nhiều Tình trạng học sinh chán học văn, không còn hứngthú say mê với văn chương nữa là rất phổ biến

Trong những năm học vừa qua tôi cũng đã làm những lá phiếu thăm dò

ý kiến của các em học sinh

Mẫu phiếu:

Trường THPT Trần Phú Nga Sơn

Tổ: Ngữ văn

PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN HỌC SINH

Về việc học môn Ngữ văn

Lưu ý: Em hãy đánh dấu “x” vào ô mà em đã lựa chọn.

Vào đầu năm học 2012 – 2013, tôi được phân công giảng dạy môn Ngữvăn ở các lớp 11 D, 11 E, 11 H, 11 I Tôi đã làm một cuộc khảo sát học sinhyêu thích, hứng thú học môn Ngữ văn và kết quả thu được như sau:

Đối tượng Mức độ yêu thích/hứng thú

Đối tượng Mức độ yêu thích/hứng thú

yếu cao Chỉ có hai lớp 10D và 11D là lớp Văn – Toán - Ngoại Ngữ (lớp khốiD) mới có tỉ lệ học sinh yêu thích môn Văn cao hơn Có thể nói nhìn vào thựctrạng đó mỗi người giáo viên như tôi cũng không khỏi xót xa và thấy chạnhlòng thương cho “Nghiệp văn chương”.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh “chán học văn”,nhưng tôi thiết nghĩ có những nguyên nhân cơ bản sau:

2.2 Về phía giáo viên:

Trong những năm gần đây, ngành luôn đề cao việc đổi mới phươngpháp dạy học, nhưng thật sự việc đổi mới ở các giáo viên dạy Ngữ văn còngặp nhiều khó khăn, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy cũngchưa đạt được hiệu quả như mong muốn Ngoài các tiết dự thi, thao giảng…còn đa phần các tiết dạy văn là “dạy chay”, người thầy vẫn giữ phương pháp

cũ là thuyết giảng

2.3 Về phía học sinh:

Do tính đặc thù môn học là một môn học mang tính cảm xúc, tư duytrừu tượng, chịu chi phối rất nhiều bởi yếu tố văn hoá, tâm lí, cảm xúc, đòihỏi người học phải có trí tưởng tượng phong phú Đây cũng là môn học mànội dung không chỉ hiện ra trên dạng câu từ mà còn bao hàm, ẩn chứa nhiềutầng nghĩa sâu xa Vì thế việc tiếp nhận môn học này đối với học sinh là rấtkhó khăn Vì vậy, có nhiều em rất thiếu long quyết tâm học tập, thường chánnản và không thích học môn văn

Học sinh hiện nay sống trong thời đại khoa học công nghệ tiên tiến, cókhả năng tiếp cận một cách nhanh chóng và không giới hạn với một kho giảitrí và thông tin khổng lồ trên internet

Thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh, tìm lí do để biện minh cho hiệu quả côngviệc chưa mấy tốt đẹp của mình; tôi nghĩ, mỗi chúng ta những người truyềndạy văn chương cần nhận thấy rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc họcsinh không yêu thích môn Văn

3 Các giải pháp:

3.1 Tác động bằng tình cảm:

Người ta vẫn thường nói “Tác phẩm văn học là đứa con tinh thần củanhà văn” Chính vì vậy mà việc dạy học văn không thể chỉ dung lí trí để

“nhận” mà còn phải “cảm” bằng cả trái tim và tâm hồn Vì vậy, người giáoviên không chỉ truyền kiến thức cho các em học sinh mà điều quan trọng làchúng ta phải nhen nhóm lên cho các em một ngọn lửa đam mê Người giáoviên phải khơi gợi được lên trong các em một tình yêu văn học thực sự, các

em chủ động, sang tạo, tự tin và hứng khởi Nói một cách đơn giản là để các

em thấy thích môn văn và đón nhận một giờ học văn đối với một tâm lí thoảimái, tự tin với một cảm hứng và một tâm hồn văn chương

Để học sinh luôn tích cực, tự giác, đặc biệt là thích thú với giờ học,người giáo viên phải truyền dạy tri thức bằng tất cả trái tim và lòng tâm huyếtcủa mình, phải để học sinh cảm nhận được tâm hồn mình trong mỗi bài giảng

Như đồng chí Lê Duẩn đã từng nói: “Thầy giáo không chỉ dạy cho học trò bằng những công thức, bằng những câu, những từ có sẵn mà phải dạy bằng tất cả tâm hồn mình”.

Để làm được điều đó, người giáo viên trước hết phải biết tạo cho mìnhmột tâm trạng thoải mái, nhẹ nhàng, một tình cảm thân thiện, gần gũi hoàđồng Người giáo viên vừa phải biết nén lòng quên đi những vướng bận lotoan của cuộc sống đời thường để mỗi ngày đến trường là một niềm vui để rồingười giáo viên bước lên bục giảng đầy hung phấn

Một điều cũng rất quan trọng, đó là người giáo viên phải thực sự quantâm đến học trò, biết lắng nghe, chia sẻ với những suy nghĩ, tâm tư của các

em Người giáo viên phải luôn là người bạn để sẵn sang chia sẻ Từ đó tạođược niềm tin, xoá bớt được khoảng cách giữa giáo viên và học sinh; tạo rakhông khí học tập thân thiện và gần gũi… theo quy luật lây lan tình cảm, từchỗ trân trọng, yêu quý thầy cô đến chỗ các em thích học là một khoảng cáchrất gần Từ đó học sinh yêu thích say mê với môn học hơn

Trong năm học 2011 -2012, tôi dạy văn ở các lớp 10 E, 10 I, trong mỗilớp có khoảng 5 em học sinh, cứ đến giờ học Văn là các em ngồi học được 5-

10 phút là lại bắt đầu gục đầu xuống bàn, không ghi bài cũng không chú ýnghe giảng, thậm chí có những em mắt lờ đờ buồn ngủ Trong số đó lại còn có

em quên không mang sách, quên không mang vở, có em thì có vở ghi nhưng

cả vở cũng mới được có mấy dòng Vậy nguyên nhân từ đâu? Lỗi ở trò, ở thầyhay chương trình và sách giáo khoa chưa đủ hấp hẫn? Trong giờ học, thay vìviệc cứ đứng mãi trên bục giảng, thỉnh thoảng tôi đi xuống chỗ

các em đó, đứng vào cạnh các em, nhắc nhở từng em một với biện pháp mưadầm thấm lâu.

Bên cạnh đó, trong quá trình dạy, tôi luôn biết dành cho các em những lờikhen và khuyến khích các em bằng việc cho điểm khá giỏi vào sổ đầu bài vàđánh giá nhận xét bằng những giờ học tốt Học sinh chán học văn vì phải chépbài mỏi tay, chép dài lê thê hang trang giấy mà nhiều khi không hiểu Tôi khuyếnkhích các em chỉ ghi chép những gì mà các em đã hiểu, các em cảm thấy hứngthú Tôi không quan trọng việc các em phả ghi được nhiểu, hướng dẫn các emcách ghi cách nhớ đơn giản mà nhanh thuộc nhất Như vậy, cùng một bài giảngnhưng trong lớp sẽ có nhiều em với những cách ghi khác nhau Từ đó các em rấtthích học và vô cùng hứng thú Các em tự giác hơn từ việc ghi bài, soạn bàichuẩn bị bài mới đến việc giơ tay phát biểu ý kiến

Cứ thế trong suốt giờ dạy học văn, người thầy phải thực sự toàn tâmtoàn trí với văn, với học trò, để cùng các em say sưa đi vào lĩnh hội tri thứcmột cách hiệu quả nhất

3.2 Những bài thơ đồng sáng tạo:

Có nhà giáo từng nói: “Một ông thầy mà không dạy được cho học tròham muốn học tập thì chỉ là đập búa trên sắt nguội mà thôi” Cho nên, ngườigiáo viên phải biết cách tạo ra một không khí lớp học thoải mái, kích thíchđược sự hứng thú học tập trong học sinh Có rất nhiều cách như giáo viên cóthể tạo không khí lớp học bằng cách dẫn các chuyện vui, các câu thơ, câu vănhay, gợi sự chú ý bằng tranh ảnh, tổ chức trò chơi ô chữ hay một mẩuchuyện về nhà văn sẽ làm cho bầu không khí học tập thay đổi tích cực

Chẳng hạn như khi dạy “Truyện An Dương và Mị Châu – Trọng Thuỷ”sau khi cho học sinh thảo luận về chi tiết “Ngọc trai- Giếng nước”, tôi đã mởrộng bài bằng cách đọc cho các em nghe bài thơ của tác giả Anh Ngọc Bàithơ với tên gọi là Mỵ Châu:

Tình yêu đến cùng đường cùng cái chết

Nhưng người đẹp dẫu rơi đầu vẫn đẹp

Tình yêu bị dối lừa vẫn nguyên vẹn tình yêu

Giá như trên đời còn có một Mỵ Châu

Vừa say đắm yêu thương vừa luôn luôn cảnh giác

Không sơ hở, chẳng mắc lừa mẹo giặc

Một Mỵ Châu như ta vẫn hằng mơ

Thì hẳn Mỵ Châu không sống đến bây giờ

Ðể chung thuỷ với tình yêu hai ngàn năm có lẻ

Như anh với em dẫu yêu nhau chung thuỷ Ðến

bạc đầu bất quá chỉ trăm năm

Nên chúng ta dù rất đỗi đau long

Vẫn không thể cứu Mỵ Châu khỏi chết

Lũ trai biển sẽ thay người nuôi tiếp

Giữa lòng mình viên ngọc của tình yêu

Vẫn còn đây pho tượng đá cụt đầu

Bởi cụt đầu nên tượng càng rất sống

Cái đầu cụt gợi nhớ dòng màu nóng

Hai ngàn năm dưới đá vẫn tuôn trào

Anh cũng như em muốn nhắc Mỵ Châu

Ðời còn giặc xin đừng quên cảnh giác

Nhưng nhắc sao được người hai ngàn năm trước

Nên em ơi ta đành tự nhắc mình.

Khi hướng dẫn học sinh làm bài nghị luận văn học, cụ thể là phân tíchnhân vật Chí Phèo, tôi có thể đọc cho học sinh nghe bài thơ của Trần ThếHoàng Phước- một bài làm văn của học sinh lớp chuyên hóa:

"Nam Cao viết truyện Chí PhèoCùng làng Vũ Đại đói nghèo tối tămHôm qua em định đi nằm

Ngờ đâu nhớ lại bài văn chưa làm

Em là dân ở trong làngHằng ngày thấy cảnh ngang tang hại dân

Chí Phèo xưa vốn hiền lành

Ở cho Lý Kiến ma lanh nhất làng

Vì ghen nên bị nghi oanTám năm tù tội hoàn toàn đổi thay

Chí xưa vốn thiệt người ngay

Từ khi mãn hạn người này khác xưaSuốt ngày xỉn rượu say sưa

Đập đầu ăn vạ chẳng chừa một ai

Trong tay sẵn có mảnh chai

Cả làng Vũ Đại chẳng ai dám gầnĐến nhà cụ Kiến mấy lần

Tiền kia đổi lại một phần lương tâm

Dân làng chỉ biết lặng câmNhìn theo bóng Chí đến thăm từng nhàNgười nào chẳng móc tiền ra

Trả cho Bá Kiến thì nhà ra than

Ngày ngày hắn vẫn hung tànTay sai Bá Kiến làm càn hại dânNào đâu say rượu một lần

Chí ta gặp Nở đần đần dở hơi

Sau lần ngả ngớn lả lơi

Chí Phèo lại thấy thảnh thơi muôn phần

Nở kia dở dở đần đần

Mà làm cho Chí tâm thần xốn xang

Thị tuy chẳng tốt dung nhan

Nhưng mà tâm ấy hơn ngàn giai nhân

Sau khi ăn ở mấy lần

Chí Phèo tỉnh hẳn, tính nhân ùa về

Người vừa thoát khỏi cơn mê

Tìm ngay Bá Kiến một (…) chết liền

Chí Phèo cũng mải lên tiên

Cố kia một nhát máu liền tuôn ra

Khổ thân cho chị Nở ta

Bụng mang dạ chửa không nhà không thân

Sau khi suy nghĩ bần thần

Nàng bèn quyết định ẩn thân trong lò

Thật là luẩn quẩn quanh co

Cha con nối tiếp trong lò bước ra

Đọc xong tác phẩm vừa qua

Chúng ta cảm thấy xót xa trong lòng

Người dân bị ép đến cùng

Tính tình thay đổi, tính hung trỗi dậy

Chí Phèo tính vốn người ngay

Tù kia dạy dỗ giờ đây như vầy

Cường hào ác bá một bầy

Đẩy dân xuống hố tiền đầy trong tay

Dân ta chịu đựng lắm thay

“Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền”

Đến khi phân rõ trắng đen

Thì thôi hồn đã lên tiên mất rồi

Thật ra cũng tại thói đời

Người dân chịu khổ đứng ngồi không yên