Nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử việt nam (1954 1975) bằng phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM 1954 – 1975 BẰNG PHƯƠNG PHÁP LẬP BẢNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC ”

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

(1954 – 1975) BẰNG PHƯƠNG PHÁP LẬP BẢNG

HỆ THỐNG KIẾN THỨC ”

Người thực hiện : Ngọ Thị Thuận Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực môn : Lịch Sử

THANH HÓA, NĂM 2017

1 MỞ ĐẦU

1.1.Lí do chọn đề tài.

Dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một quá trình sư phạm phức tạp, bao gồm nhiều hoạt động khác nhau của giáo viên và học sinh Những hoạt động đó nhằm mục đích : Học sinh nắm vững tri thức lịch sử, phát triển tư duy Chính vì vậy để nâng cao hiệu quả của giảng dạy, đòi hỏi giáo viên phải biết vận dụng sáng tạo nhiều phương pháp dạy học khác nhau Trong đó, phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức có vai trò hết sức quan trọng : Tạo hứng thú học tập, khắc sâu kiến thức, phát triển thao tác tuy duy và khả năng sáng tạo của học sinh

Qua thời gian giảng dạy ở trường THPT, đặc biệt phần Lịch Sử Việt Nam

từ năm 1945 đến năm 1975 là một chặng đường gắn liền với 30 năm chiến tranh giải phóng dân tộc , tương ứng với hai cuộc kháng chiến chống xâm lược của thực dân Pháp (1945-1954) và đế quốc Mĩ (1954-1975) Tôi đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau để nâng cao chất lượng bài học Tuy nhiên ,với một lượng kiến thức vô cùng quan trọng trong chương trình không chỉ xét về ý nghĩa của các sự kiện mà giai đoạn này còn tập trung khá nhiều các chiến

dịch ,kế hoạch –âm mưu quân sự ,diễn biến chiến tranh làm cho học sinh rất khó nhớ Hơn nữa ,trong thực tiễn dạy học ,Tôi nhận thấy phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức đã đem lại kết quả rất tích cực Bởi vậy, tôi xin được chia sẻ kinh nghiệm của mình với các đồng nghiệp qua đề tài sáng kiến kinh nghiệm : “ Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1945-1975 bằng phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức ”

1.2.Mục đích nghiên cứu:

- Giúp bản thân nâng cao chất lượng giảng dạy,năng lực chuyên môn

- Chia sẻ thêm kinh nghiệm với đồng nghiệp,tạo điều kiện học hỏi nhau trong quá trình dạy học

- Giúp học sinh “ôn sâu,nhớ kĩ”trong quá trình học bài

1.3.Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài đề cập đến phương pháp nâng cao hiệu quả học và ôn thi môn lịch sử cho học sinh lớp 12 bằng việc lập và sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức phần lịch sử Việt Nam từ 1945-1975

1.4.Phương pháp nghiên cứu:

Tôi sử dụng hai phương pháp chính là :Phương pháp lịch sử và phương pháp logic

1.5.Điểm mới của sáng kiến :

Tập trung nghiên cứu về một phương pháp dạy học tuy không mới

nhưng mang tính hệ thống trong quá trình dạy và học phần lịch sử việt nam từ 1945-1975 ở lớp 12.Phương pháp này vừa đảm bảo ghi nhớ kiến thức cơ

bản ,vừa phát triển năng lực tư duy ,sáng tạo của học sinh,nhất là trong giai đoạn ôn tập ,chuẩn bị bước vào kì thi THPT sắp tới

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN.

2.1 Cơ sở lí luận của việc lập bảng hệ thống kiến thức trong dạy học

lịch sử.

Thực chất lập bảng thống kê kiến thức lịch sử là lập bảng hệ thống kiến thức theo trình tự thời gian hoặc nêu các mối liên hệ giữa các nước hay nhiều nước trong một giai đoạn, thời kì Hệ thống kiến thức không chỉ giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản sau khi học mà qua đó, tạo điều kiện cho học sinh phát triển khả năng tư duy, logic, thấy được mối liên hệ, bản chất của sự kiện, nội dung lịch sử Trên cơ sở đó, học sinh có thể rèn luyện them kĩ năng thực hành khi làm các bài tập mang tính chất tổng hợp kiến thức

Chúng ta đều biết rằng : Lịch sử loài người là một quá trình phát triển không ngừng từ thấp đến cao, từ chế độ nguyên thủy đã man mông nguội đến xã hội chủ nghĩa văn minh tiến bộ Hơn nữa, nhận thức của học sinh THPT không dừng lại ở cảm tính mà ở cấp độ nhận thức, lí tính Nhận thức là cơ sở để hình thành tư tưởng, tình cảm đúng đắn tốt đẹp trong quá trình phát triển lịch sử của dân tộc Bởi vậy để khôi phục lại hình ảnh lịch sử quá khứ và để học sinh nhận thức đúng đắn, sâu sắc về lịch sử, tránh “ hiện đại hóa ” lịch sử là một điều không hề dễ dàng Để đạt được yêu cầu này, giáo viên phải tìm mọi biện pháp

giúp học sinh khắc sâu, hiểu rõ và thấy được khả năng quy luật vận động phát triển của lịch sử qua mỗi giai đoạn Đương nhiên, phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức không phải là một phương pháp mới trong dạy học nhưng đây vẫn là biện pháp đơn giản, giúp học sinh nắm bắt và ôn tập kiến thức nhanh, sâu sắc, hiệu quả nhất

2.2.Cơ sở thực tiễn của việc lập bảng hệ thống kiến thức trong dạy học lịch sử.

Là giáo viên được phân công giảng dạy Lịch sử lớp 12 nhiều năm liên tiếp, tôi đã luôn cố gắng tìm tòi những cách thức, phương pháp giúp học sinh

ôn tập kiến thức nói chung và phần Lịch sử Việt Nam (1945 – 1975) nói riêng một cách nhanh và hiệu quả nhất Trong đó, hướng dẫn học sinh hệ thống kiến thức bằng cách lập niên biểu có tác dụng rất lớn, nhất là đối với chặng đường lịch sử có rất nhiều sự kiện đã diễn ra

Căn cứ vào nội dung lịch sử của quá trình, giáo viên có thể phân chia làm

3 loại niên biểu để hệ thống hóa kiến thức, đó là:

- Niên biểu tổng hợp: Loại niên biểu này giúp học sinh ghi nhớ được các sự kiện chính và các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng

- Niên biểu chuyên đề: Là loai niên biểu đi sâu vào một vấn đề quan trọng của một thời kì nhất định Qua đó, học sinh hiểu đầy đủ toàn diện bản chất sự kiện

- Niên biểu so sánh: Đây là niên biểu dùng để đối chiếu, so sánh các sự kiện xảy ra cùng một lúc trong lịch sử, nhằm làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện ấy, hoặc để rút ra một kết luận khái quát có tính chất nguyên lí Ngoài ra bảng so sánh cũng là một dạng của niên biểu so sánh nhưng có thể dùng số liệu và cả tài liệu sự kiện chi tiết để làm rõ bản chất, đặc trưng của các sự kiện cùng loại hay khác loại

Về cách thức lập bảng niên biểu hệ thống hóa kiến thức.

- Thứ nhất : Căn cứ vào nôi dung bài học, giáo viên tìm những vấn đề, nội dung có thể hệ thống hóa bằng cách lập bảng Đó là các sự kiện theo trình tự

thời gian, các lĩnh vực… Nhưng chú ý chỉ nên chọn những vấn đề tiêu

biểu giúp học sinh nắm bắt kiến thức tốt nhất

- Thứ hai : Biết lựa chọn hình thức lập bảng với các tiêu chí phù hợp

- Thứ ba : Lựa chọn kiến thức, đảm bảo các yêu cầu cơ bản, chính xác, ngắn gọn Có rất nhiều sự kiện cùng diễn ra trong một thời điểm Vì vậy, phải biết chọn lọc những gì cơ bản nhất, sử dụng từ ngữ chính xác, cô đọng Không nên ôm đồm nhiều kiến thức khiến việc lập bảng trở nên rườm rà, mất đi tính hệ thống logic Nếu điều kiện lập bảng càng cụ thể, phong phú thì kết quả giáo dục, giáo dưỡng và phát triển càng cao

2.3.Các sáng kiến và giải pháp trước đó đã sử dụng

Việc sử dụng phương pháp hệ thống hóa kiến thức lich sử qua lâp niên biểu không phải là đề tài mới Bởi trước đó,các tác phẩm khoa học của GS Phan Liên,Trần Văn Trị và một số sáng kiến khác đã nêu ra.Tuy nhiên,ở góc độ nào đó,các công trình trên mới chỉ đưa ra phương pháp chung chung hoặc được cụ thể ở các dạng đề thi

Cách đây không lâu ,Tôi cũng đã tham gia viết sáng kiến kinh nghiệm theo đề tài này ,nhưng mới chỉ áp dụng một phần của chương trình lớp

10.Năm học 2016-2017,sau nhiều trăn trở ,dù hình thức bài thi có sự thay đổi sang dạng trăc nghiệm khách quan,song thiết nghĩ ,trong quá trình dạy

học ,phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức vẫn phát huy tối ưu tác dụng của nó Vì vậy ,Tôi tiếp tục nghiên cứu thêm vấn đề này và áp dụng trong dạy học lịch sử việt nam 1945-1975 đối với chương trình lớp 12

2.4.Căn cứ vào nội dung bài học,đối tượng ,phạm vi nghiên cứu ,Tôi có thể chia thành hai giai đoạn lịch sử ,với một số bảng kiến thức và cách sử dụng sau đây:

*GIAI ĐOẠN : 1945-1954

Bảng 1: Liệt kê các chiến dịch : Việt Bắc, Biên Giới, Hòa Bình, Điện Biên Phủ theo các nội dung sau : thời gian ,mục đích ,kết quả,ý nghĩa

STT Tên chiến Thời gian Mục đích Kết quả Ý nghĩa dịch

1 Việt Bắc 7-10 -> 19- Phá kế hoạch Bảo vệ an Chiến lược

12-1947 tấn công chiến toàn căn cứ đánh nhanh

lược thu đông kháng chiến, thắng nhanh

1947 của cơ quản đầu hoàn toàn bị Thực dân não phá sản Pháp Bộ đội chủ Địch buộc

lực trưởng phải chuyển thành sang đánh Diệt 6000 tên lâu dài với địch, thu và ta

phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh

2 Biên Giới 16-9 -> 20- Phá kế hoạch Diệt 8300 tên Ta giành thế

10-1950 Rơ ve: khai địch, thu trên chủ động

thong biên 3000 tấn vũ trên chiến giới Việt – khí trường chính Trung, mở Khai thong Bắc Bộ đường giao 750 km đường

lưu quốc tế biên giới Giải Mở rộng căn phóng 4000 cứ địa Việt km2, 40 vạn Bắc dân

3 Hòa Bình 20-12- Phá kế hoạch Làm thất bại Ta phát triển

1951 -> Đờ Lát đơ Tát mọi âm mưu quyền chủ 23-02- xi nhi: Nối lại quân sự, chính động chiến

1952 hành lang trị của địch lược trên

Đông – Tây, Diệt 22 ngàn chiến trường

cô lập Việt tên, mở rộng chính Bắc Bắc, giành các căn cứ du Bộ

quyền chủ Kích ở đồng

động trên bằng Bắc Bộ

chiến trường thành thế liên

hoàn vững chính chắc

4 Điện Biên 13-03 -> 7- Tiêu diệt tập Diệt, bắt Làm phá sản Phủ 5-1954 đoàn cứ điểm 16.200 tên, kế hoạch Na

mạnh nhất của thu và phá va, thay đổi địch làm phá hủy nhiều cục diện sản kế hoạch phương tiện, chiến tranh

Na va, giành vũ khí chiến Góp phần thắng lợi tranh hiện đại quyết định quyết định Giải phóng thắng lợi hội trong chiến hoàn toàn Tây nghị Giơ ne cuộc 1953 – Bắc vơ Có ý

to lớn

+ Với bảng này,Tôi sẽ sử dụng khi ôn tập những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân

Pháp(1946-1954).Mỗi chiến dịch của ta giành thắng lợi đều gắn liền với một

âm mưu-kế hoạch quân sự của Pháp bị phá sản :Từ kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh thất bại ở Việt Bắc ,Pháp chuyển sang kế hoạch Rove ,cho đến kế hoạch Đowlat đtatxinhi.Cuối cùng cả với kế hoạch quân sự mang tên Nava rất quy mô lại được sự hậu thuẫn đắc lực của Mĩ song chúng cũng không thể thực hiện được tham vọng của mình

Qua bảng kiến thức trên ,với một ý nghĩa riêng của mỗi chiến dịch ,và sự thất bại có tính liên hoàn về phía Pháp càng cho thấy tính chất phi nghĩa của cuộc chiến tranh do Pháp gây ra Đồng thời ,với thắng lợi to lớn qua các chiến dịch không chỉ cho thấy bước phát triển của cuộc kháng chiến của ta mà còn phản ánh rất đầy đủ ,sâu sắc cục diện trên chiến trường giữa Ta với Pháp.Từ đó các em sẽ rút ra được quy luật: sự thất bại của kế hoạch trước sẽ chuẩn bị cho kế hoạch quân sự tiếp theo của Pháp cho đến khi sự cố gắng cuối cùng cao nhất

có thể của chúng rơi vào bế tắc Ngược lại đối với ta ,thắng lợi sau luôn vẻ vang hơn thắng lợi trước ,bởi thắng lợi sau được kế thừa từ những thắng lợi trước đó Trong đó, vang dội nhất là thắng lợi ở Điện Biên Phủ dẫn đến việc ký Hiệp định Giơ nevo kết thúc chiến tranh ,lập lại hòa bình ở Đông Dương

+ Từ bảng các chiến dịch ,Tôi có thể thiết kế dạng câu hỏi –bài tập như:

Qua bảng các chiến dịch tiêu biểu trên,anh(chị)hãy là rõ bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp của nhân dân ta từ 1946-1954?

Bảng 2 : Lập bảng so sánh về hiệp định Giơ-ne-vơ (21-7-1954) và hiệp định

sơ bộ ( 6-1946) với các nội dung: hoàn cảnh, nội dung cơ bản, ý nghĩa.

( 21-7-1954)

Hoàn cảnh Ta ở thế bị bao vây, cô lập :các Các nước xã hội chủ nghĩa quốc tế nước xã hội chủ nghĩa chưa chính thức công nhận, đặt quan

công nhận nước ta, cuộc kháng hệ ngoại giao với ta Cuộc chiến của nhân dân Lào – kháng chiến của nhân dân Lào Campuchia chưa phát triển… – Campuchia phát triển Trung

Dư luận thế giới chưa ủng hộ Quốc ủng hộ cuộc kháng chiến

của nhân dân ta Dư luận thế giới ủng hộ cuộc kháng chiến của nhân dân ta

Hoàn cảnh Ta phải đương đầu với nhiều kẻ Thực dân Pháp liên tiếp thất trong nước thù: Pháp, Trung Hoa dân bại trên chiến trường, chiến

quốc… Pháp chuẩn bị xâm lược thắng Điện Biên Phủ làm phá miền Bắc Chính quyền nhân sản ý đồ chiến lược của đế dân còn non trẻ Lực lượng vũ quốc Pháp – Mỹ Chính quyền trang của nhân dân còn non yếu, nhân dân vững mạnh Lực giặc đói, giặc dốt khó khăn về lượng vũ trang trưởng thành, tài chính Tiền lực kinh tế, văn hóa tăng

cường

Nội dung Việt Nam là một quốc gia tự do, Tôn trọng các quyền dân tộc cơ

cơ bản có chính phủ, nghị viện, quân bản: độc lập, chủ quyền, thống

đội, tài chính riêng nằm trong nhất toàn vẹn lãnh thổ

khối Liên Hiệp Pháp

Cho 15000 quân Pháp vào miền Quân Pháp rút hết khỏi miền Bắc thay quân đội Trung Hoa Bắc Việt Nam, tập kết ở Vĩ dân quốc làm nhiệm vụ giải tuyến 17 và 2 năm sau khi kí giáp quân Nhật, số quân này sẽ Hiệp đi định sẽ rút hết quân rút dần trong 5 năm khỏi nước ta

Ngừng bắn ở Nam Bộ Ngừng bắn trên toàn bộ chiến

trường, trao trả tù binh và dân thường bị bắt

Vấn đề thống nhất 3 Kì được Tổ chức tổng tiễn cữ để thống chính phủ Pháp cam đoan thừa nhất đất nước dưới sự giám sát nhận những quyết định của nhân của một uỷ ban quốc tế

dân trực tiếp phán quyết

Đập tan âm mưu câu kết của Dùng bạo lực buộc một cường Ý nghĩa Pháp với quân Trung Hoa Dân quốc thực dân phải công nhận

quốc chống phá Cách mạng Việt các quyền dân tộc cơ bản Nam Chấm dứt cuộc chiến tranh Đẩy nhanh 20 vạn quân Trung xâm lược của đế quốc Pháp – Hoa Dân quốc về nước, quét Mỹ Pháp phải rút hết quân về sạch bọn phản động tay sai, nước Miền Bắc hoàn toàn giải chính quyền ta trở nên trong phóng, bước vào giai đoạn

+ Bảng kiến thức trên ,tôi sử dụng để ôn tập hoặc phân tích cho học sinh thấy được bước phát triển trên con đường đấu tranh ngoại giao của Đảng ta với chính phủ Pháp từ 1946-1954

Qua bảng so sánh này ,giáo viên có thể cho học sinh thấy được,cùng với thắng lợi trên mặt trận đấu tranh quân sự ,chính trị ,cuộc kháng chiến chống

Pháp của nhân dân ta cũng giành thắng lợi to lớn trên mặt trận ngoại giao Học sinh sẽ hiểu rõ trong từng điều kiện ,hoàn cảnh lịch sử khác nhau mà ta ký với Pháp hai bản Hiệp định khác nhau với mức độ thắng lợi không giống nhau.Bản hiệp định sơ bộ ta ký trong hoàn cảnh cùng một lúc đối phó với rất nhiều kẻ thù ,trong khi chính quyến cách mạng non trẻ Khó khăn chồng chất khó khăn .Trong khi đó ,điều kiện khách quan từ Hiệp ước Hoa-Pháp ,đặt nước ta trước khả năng có thể nhanh chóng đẩy quân Trung Hoa Dân quốc về

nước nên ta đã chọn con đường hòa hoãn với Pháp thông qua việc ký hiệp định sơ bộ Tất nhiên, hiệp định có nhiều hạn chế ,bởi lúc này Pháp chỉ công nhận Việt Nam là một quốc gia tự do,có chính phủ ,nghị viện quân đội nhưng lại nằm trong khối Liên hiệp Pháp Hành trình để chính phủ Pháp phải tôn trọng quyền độc lập ,thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ phải đến hiệp định Giownevo năm 1954 mới thực hiện được về mặt văn bản pháp lí quốc tế Như vậy ,để thấy rằng thắng lợi ngoại giao,dù từng bước nhỏ và trải qua quá trình lâu dài nhưng đó là cả một nghệ thuật :kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh ngoại

giao,nghệ thuật “vừa đánh vừa đàm”.Thắng lợi của mặt trân ngoại giao phụ thuộc vào thắng lợi trên chiến trường Đó là mối liên hệ ,là quy luật của chiến tranh giải phóng dân tộc

+ Với bảng hệ thống kiến thức đã lập ,Tôi có thể thiết kế câu hỏi –bài tập như:

Từ bảng kiến thức về Hiệp định sơ bộ (3/1946) và Hiệp định Giơ –ne -vơ (7/1954),anh(chị)hãy phân tích thắng lợi ngoại giao của Ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp ?

*GIAI ĐOẠN 1954-1975

Bảng 1: Lập bảng về cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mĩ đối với miền Bắc (5/8/1964

->1/11/1968)và cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai (6/4/1972->15/1/1973): mục đích, thủ đoạn ,đánh giá hậu qủa.

( 6/4/1972 -15/1/1973 )

Mục đích -Phá tiềm lực kinh tế, quốc Có 3 mục tiêu như lần I Ngoài