Nâng cao kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hộibắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT

Mục đích nghiên cứu Tôi tiến hành đề tài này với 3 mục đích cơ bản sau: - Giúp học sinh nắm được những phương pháp kĩ năng cơ bản để viết tốt đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ trong các

-

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO KỸ NĂNG VIẾT ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI BẮT DẪN TỪ CÂU ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH THPT

Người thực hiện: Hoàng Thu Hương Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

THANH HÓA NĂM 2017

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lí luận 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Nâng cao kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT 4

2.3.1 Những dạng đề nghị luận xã hội thường gặp trước đây 4

2.3.2 Sự cần thiết của việc ra đề viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu 4

2.3.2.1 Quan điểm đổi mới của BGD và ĐT đối với dạy văn và học văn 4

2.3.2.2 Nâng cao kỹ năng viết đoạn văn NLXH bắt dẫn từ câu đọc hiểu 5

2.3.3.Một số giải pháp viết đoạn văn NLXH bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT 6

2.3.3.1 Tìm hiểu đề 6

2.3.3.2 Lập dàn ý cho đoạn văn NLXH bắt dẫn từ câu đọc hiểu 6

2.3.3.3 Hướng dẫn cách viết đoạn văn NLXH 200 chữ bắt dẫn từ câu đọc hiểu 8

2.3.3.4 Dẫn chứng 10

2.3.3.5 Kĩ năng diễn đạt… 10

2.3.3.6 Bài tập vận dụng 11

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 19

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 20

3.1 Kết luận 20

3.2 Kiến nghị 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN 22

cả về dữ liệu và về mức độ Trước đây, phần nghị luận xã hội yêu cầu viết mộtbài văn ngắn hoàn chỉnh về một tư tưởng đạo lí hoặc về một hiện tượng đờisống( khoảng 600 chữ) và vấn đề độc lậphoàn toàn với văn bản đọc hiểu trước

đó Nhưng bắt đầu từ kì thi THPT Quốc gia năm 2017 phần này chỉ yêu cầulà,viết đoạn văn nghị luận xã hội với dung lượng là 200 chữ Và nội dung gắnvới một vấn đề từ văn bản đọc hiểu, vì thế đáp án phân bố cho câu này chỉ còn2.0 điểm thay vì 3.0 điểm như trước đây Chính vì thế không ít học sinh đangbăn khoăn với câu hỏi làm sao xử lí tốt phần này Thực tế, quả là khi viết đoạnvăn, viết ngắn mà đáp ứng đủ yêu cầu lại khó hơn viết thành bài, viết dài Nếukhông chủ động xử lí, nếu cứ thuận đà theo thói quen chắc chắn các em sẽ thiếugiờ làm bài[1] Trong khi đó thời gian rèn luyện về nghị luận xã hội trên lớpkhông nhiều, nhiều em kiến thức xã hội còn rất hời hợt, kĩ năng làm bài khôngthuần thục… Tất cả những điều đó tạo nên khó khăn lớn cho học sinh trong các

kì thi Nhằm giúp các em có thêm kĩ năng viết tốt đoạn văn nghị luận xã hội, tôi

mạnh dạn trình bày sáng kiến kinh nghiệm với đề tài: Nâng cao kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hộibắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tôi tiến hành đề tài này với 3 mục đích cơ bản sau:

- Giúp học sinh nắm được những phương pháp kĩ năng cơ bản để viết tốt đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ trong các kì thi;

- Thông qua quá trình rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội,giúp học sinh nâng cao khả năng hiểu biết của mình về các vấn đề xã hội lấy từnhiều nguồn tài liệu khác nhau Để các em nâng cao nhận thức và kĩ năng sống,sống tốt hơn, từng bước hoàn thiện nhân cách của mình;

- Đề tài này có thể dùng làm tài liệu tham khảo, cho giáo viên ngữ văn khidạy viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là cách viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT chuẩn bị thi THPTQG.

Với đề tài này, tôi tập trung vào 2 dạng đề cơ bản là nghị luận xã hộivề một tư tưởng đạo lý và nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống

-Phạm vi nghiên cứu làhọc sinh lớp 11và lớp12 chuẩn bị thi THPT Quốcgia

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích và thực hiện những nhiệm vụ mà đề tài đặt ra, tôi

đã sử dụng một số phương pháp lí luận sau: phương pháp liệt kê,phương phápthống kê phân loại, phân tích so sánh và tổng hợp Cùng các phương phápnghiên cứu thực tiễn như quan sát điều tra kết hợp với trải nghiệm thực tế giảngdạy

1.5.Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Đề thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH và CĐnhững năm trước đây,câu nghị luận xã hội yêu cầu viết một bài văn ngắn,hoàn chỉnh về một tư tưởngđạo lí, hoặc về một hiện tượng đời sống (khoảng 600 chữ) tách biệt hoàn toànvới văn bản đọc hiểu trước đó Thì bắt đầu từ kì thiTHPT Quốc gia năm 2017phần này chỉ yêu cầu viết đoạn văn (khoảng 200 chữ),và nội dung gắn với vănbản đọc hiểu ở phần để làm đề

Đoạn văn khác với bài văn như thế nào? Đó là không cần mở bài, kết bàidài dòng, là lược bớt những dẫn dắt, đưa đẩy, là giảm thiểu các luận cứ, luậnchứng để tập trung vào một vấn đề, một ý tưởng cơ bản nhất Mặt khác, dù dài

dù ngắn, đã là đoạn văn thì phải được bốcục rõ ràng, dẫn dắt mạch lạc và toátlên một tinh thần nhất quán.Vì thế, phần này không cần mở bài, nêu vấn đề dàidòng( như viết bài văn hoàn chỉnh) mà đi thẳng vào vấn đề.Để thực hiện tốt yêucầu, cần chú ý mấy điểm sau:

-Xác định đúng vị trí, vai trò của câu văn đó, ý kiến đó trong tương quan với các câu, đoạn, ý khác trong văn bản;

-Hiểu rõ tinh thần, ý nghĩ của câu văn, ý kiến;

-Biết liên hệ để bàn luận về ý nghĩa, giá trị, của câu văn, ý kiến đối với xãhội hiện nay và đối với bản thân

“Nâng cao kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu” còn nhằm hình thành và phát triển năng lực cho học sinh một cách hiệu

quả hơn Kích thích hứng thú học tập, rèn luyện tư duy sáng tạo, tư duy liên kết,Thói quen nghiên cứu khoa học trong liên kết đó, vận dụng vào thực tiễn ởnhững mức độ, bình diện khác nhau Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn

đề phức hợp, góp phần gắn lí thuyết với thực hành, kiến thức với thực tế cuộcsống, tư duy với hành động

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trong thời đại khoa học kĩ thuật phát triển với tốc độ chóng mặt như hiệnnay thì giáo dục đóng vai trò vô cùng quan trọng.Mục tiêu giáo dục của tất cảcác quốc gia là đào tạo con người phát triển toàn diện Tổ chức khoa học giáo

dục thế giới UNESCO cũng đã đề xướng mục đích học tập là: “Học để biết, học

để làm, học để chung sống và học để khẳng định mình”.Xuất phát từ xu hướngđổi mới kiểm tra đánh giá sự ghi nhớ những kiến thức của học sinh, sang kiểmtra đánh giá năng lực học sinh,tự mình cảm thụtìm hiểu, khám phá văn bản.Việcđưa mảng tích hợp văn bản đọc hiểu và làm văn nghị luận xã hội vào chươngtrình Ngữ văn bậc Trung học phổ thông hoàn toàn phù hợp với xu thế giáo dụctrên

Xác định được nhiệm vụ quan trọng đó nên trong những năm qua BGD và

ĐT đã gửi văn bản đến các sở GD và ĐT,các trường THPT trong cả nước vềhướng dẫn ôn thi THPT Quốc gia cho học sinh THPT.Đặc biệt bắt đầu từ kì thiTHPT Quốc gia năm 2017 đề thi Ngữ văn có nhiều cải tiến mạnh dạn Tinh thần

là vẫn kế thừa ưu điểm của dạng đề trước, nhưng điểm nhấn là khắc phục nhượcđiểm của nó, đồng thời không gây xáo trộn lớn Thay đổi đáng kể trong đề thi làphần Nghị luận xã hội Thứ nhất, đề không yêu cầu viết cả bài mà chỉ yêu cầuviết một đoạn Thứ hai, chủ đề nghị luận xã hội bắt dẫn từ ngữ liệu đọc hiểu Đó

là nhữngđoạn văn đọc hiểu có chứa đựng một vấn đề nghị luận xã hội Câu nghịluận xã hội trước đây yêu cầu viết thành bài văn (khoảng 600 chữ) thì bây giờvới đề thi mới này lại chỉ yêu cầu viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200chữ).Như vậyvới đề thi ĐH&CĐ của những năm trước, phần nghị luận xã hộiđược đưa ra để các em trình bày độc lập suy nghĩ của mìnhmà không dính dáng

gì đến phần đọc hiểu.Thì bây giờ phần viết đoạn văn nghị luận xã hội này lạikhông độc lập, mà nó được bắt dẫn từ câu đọc hiểu Bởi vì kiến thức bài đọchiểu chính là kiến thức nền tảng để các em viết đoạn văn nghị luận xã hội đúnghướng nhất Dạng đềnghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu này cho đến nayvẫn còn mang tính thời sự chưa đưa vào SGK hiện hành.Những vấn đề nghịluận xã hội được đưa ra cho học sinh bàn bạc rất phong phú đa dạng, đề cập đếntất cả các phương diện của đời sống Về cơ bản chia làm 2 dạng là nghị luận xãhội về một tư tưởng đạo lý và nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống.Thếnhưng thời lượng chương trình dành cho việc giảng dạy và rèn luyện kỹ năngviết đoạn văn nghị luận xã hội trong chương trình THPT theo quy định của BộGiáo Dục và Đào Tạo là quá ít ỏi Ở lớp 10 cả ban cơ bản và ban KHXH và NVchỉ có 1 tiết luyện tập viết đoạn văn nghị luận xã hội Ở lớp 12 cả ban cơ bản, vàban KHXH và NV đều chỉ có 1 tiết lý thuyết, về cách làm bài văn nghị luận xãhội về một tư tưởng đạo lý và một tiết lý thuyết về nghị luận xã hội về một hiệntượng đời sống Thực tế đó khiến học sinh không có nhiều điều kiện để rènluyện dạng đề viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn với văn bản đọc hiểu mộtcách thường xuyên, vì thế dẫn tới kết quả đạt được không cao Mặt khác các emchưa có nhiều điều kiện tiếp xúc nhiều với đời sống thực tế đa chiều, vốn kiếnthức xã hội còn ít, nhiều em ngại đọc sách Vì thế cách nhìn nhận vấn đề chưasâu sắc do đó để làm tốt một bài viết đoạn văn nghị luận xã hội gắn với văn bảnđọc hiểu thì không đơn giản với các em, nhiều em lúng túng hoặc làm bài sai

2.2 Thực trạng việc dạy và học nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu trong bộ môn Ngữ văn ở trường THPT Quảng Xương II

Cũng giống như thực tế chung của các trường THPT trong cả nước,trường THPT Quảng Xương II cũng có những thuận lợi và khó khăn nhất định.

Về phía giáo viên: Các giáo viên bộ môn Ngữ vănđã chú ý đến mảng viếtđoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu trong chương trình Ngữ vănlớp 11 và Ngữ văn lớp 12, nhưng do thời lượng chương trình hạn chế nên không

có nhiều điều kiện bổ sung kiến thức, cũng như kĩ năng viết đoạn văn nghị luận

xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh Với thời gian ôn tập 2 tiết trên lớpchỉ đủ giáo viên giới thiệu khái niệm kiểu bài, dạng đề và cách làm bài một cáchđơn giản nhất cho học sinh Vì thế các em chỉ mới tiếp cận đề và làm quen vớicách làm bài chứ chưa thể đạt đến độ thuần thục, nhuần nhuyễn được

Về phía học sinh: Số học sinh hiểu thấu đáo vấn đề, có kĩ năng viết tốtđoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu không nhiều Đa số các emthường lúng túng khi phải làm những dạng đề này Nhiều em không hiểu cácvấn đề xã hội đặt ra trong văn bản đọc hiểu, thường hiểu lơ mơ, viết sơ sài, viếttheo cảm hứng không nắm được quy trình làm bài Khi gặp những dạng đề nàykhông hình dung được viết như thế nào và không làm được bài

Vể phía nhà trường: Nhà trường đã có kế hoạch phụ đạo phù hợp nhưngchưa thể giảm hết khó khăn cho cả thầy và trò

Vì vậy, tôi mong muốn trình bày một vài suy nghĩ, giải pháp của bản thân

mình về việc “Nâng cao kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT”.Mong rằng sẽ nhận được sự góp ý, bổ sung chân

thành của bạn bè, đồng nghiệp…

2.3.Nâng cao kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT

2.3.1 Những dạng đề nghị luận xã hội thường gặp trước đây

Đưa ra một nhận định để bàn luận về một hiện tượng đời sống hoặc vềmột tư tưởng đạo lý

Ví dụ Đề thi THPT Quốc gia năm 2016

“Sự hèn nhát khiến con người tự đánh mất mình, còn dũng khí lại giúp họ được là chính mình”

Anh/ chị hãy viết bài văn(khoảng 600 chữ) bàn luận về ý kiến trên

Với cách ra đề như trước đây thí sinh phải viết trọn vẹn một bài nghị luận xã hội(khoảng 450 đến 600 chữ) Chủ đề nghị luận xã hội lại lấy từ nguồn khác chứkhông phải trong chính ngữ liệu thí sinh vừa đọc hiểu của đề thi

2.3.2.Sự cần thiết của việc ra đề viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu

2.3.2.1 Quan điểm đổi mới của BGD và ĐT đối với dạy văn và học văn

Quan điểm đổi mới của BGD và ĐT đã được thực thi ngay từ kỳ thi

THPT Quốc gia 2017 Cụ thể ra đề thi: phần đọc hiểu và nghị luận xã hội đượctích hợp với nhau Như vậy,câu viết đoạn văn nghị luận xã hội(200 chữ) chủ đềđược lấy từ chính nội dung của văn bản đọc hiểu trong đề thi Cáchviết đoạn vănnghị luận xã hội không tách rời với bài tập đọc hiểu, và sẽ giảm đi áp lực vềkhối lượng nội dung cho học sinh.Không gây cảm giác phải làm “lắm việc,

nhiều chuyện” và trong lúc đọc hiểu, thí sinh đã ít nhiều hình thành ý cho việc làm phần nghị luận xã hội này này.

Đề thi minh hoạ THPT Quốc gia năm học 2017- phần NLXHcủa Bộ Giáo Dục và Đào Tạo

“Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để vượt qua thách thức, tận hưởng bầu không khí và ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh Leo lên đỉnh cao là để các em có thể nhìn ngắm thế giới chứ không phải để thế giới nhận ra các em Hãy đến Pa ri chứ không phải lướt qua đó để ghi Pa ri vào danh sách các địa điểm các em đã đi qua và tự hào mình là con người từng trải Tập luyện những suy nghĩ độc lập, sáng tạo và táo bạo không phải để mang lại

sự thoả mãn

Cho bản thân mà là để đem lại lợi ích cho 6,8 tỷ người trên trái đất của chúng

ta Rồi các em sẽ phát hiện ra sự thật vĩ đại và thú vị mà những kinh nghiệm trong cuộc sống mang lại, đó là lòng vị tha mới chính là điều tốt đẹp nhất mà các em có thể làm cho bản thân mình Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại đến vào lúc các em nhận ra các em chẳng có gì đặc biệt cả.

Bởi tất cả mọi người đều như thế”.

(Trích Bài phát biểu tại buổi lễ tốt nghiệp trường trung học Wellesley

của thầy Hiệu trưởng David MeCullough- Theo http:// ehapu Vn, ngày

5/6/2012)

Hãy viết 01 đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh / chị về ý

kiến được nêu trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu: “Leo lên đỉnh cao là để các em

có thể nhìn ngắm thế giới chứ không phải để thế giới nhận ra các em”.[2]

Với cách ra đề thi theo cấu trúc mới gắn câu nghị luận xã hội với câu đọchiểu gây khó khăn hơn cho người ra đề chứ thật ra hoàn toàn có lợi cho họcsinh Những người ra đề phải tìm tòi, suy nghĩ, lựa chọn những đoạn văn đọchiểu có chứa đựng một vấn đề nghị luận xã hội chứ không thể tự do ra đọc hiểumột đằng ra câu nghị luận xã hội một nẻo, không liên quan gì đến nhau nhưtrước kia Sự thay đổi như hiện nay nhằm giúp học sinh hiểu được mối liên hệchặt chẽ giữa văn học và đời sống Giữa các đoạn văn đọc hiểu mà các em vẫnthường đọc với những vấn đề rất thực tế trong cuộc sống Mặt khác nếu tinh ýcác em sẽ nhận ra rằng có thể sử dụng ngay chính những lý lẽ và dẫn chứngtrong bài đọc hiểu để làm bài nghị luận xã hội

Tôi nghĩ rằng đây là lý do quan trọng để chúng ta cần thiết phải rèn kỹcách viết đoạn văn nghị luận xã hội cho học sinh, người dạy rèn kỹ, người họccần luyện kỹ những thao tác căn bản đó để tạo nên thực lực cho học sinh Muốn

có thực lực trong viết lách không thể không thành thục kỹ năng viết đoạn văn.Lâu nay các em quen viết bài, thích viết bài, ngại viết đoạn Viết bài có thể

“trốn” được những điểm yếu về kỹ năng giữa một “rừng chữ” còn viết đoạn với

số câu, số chữ hạn định thì buộc phải “phơi mình’’ ra không thể lẩn tránh Cótâm lý ngại này một phần vì học sinh yếu về kỹ năng viết đoạn, một trong những

kỹ năng rất căn bản của viết lách

2.3.2.2 Nâng cao kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu

Cũng là để cho học sinh phát huy được tính tích cực chủ động trong họcvăn, tránh tình trạng học vẹt học tủ, khơi gợi sự sáng tạo của học sinh khi bànbạc vấn đề, xác định đúng vấn đề nghị luận Đồng thời tạo cho học sinh thóiquen quan tâm đến các vấn đề xã hội, gắn việc cảm thụ vẻ đẹp văn chương vớitình hình thực tế của con người, của đất nước

2.3.3.Một số giải phápviết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu cho học sinh THPT

2.3.3.1 Tìm hiểu đề

Có thế nói, tìm hiểu đề là khâu đầu tiên cần phải có của bài văn nghị luận

xã hội Việc tìm hiểu đề đúng sẽ giúp học sinh xác định đúng yêu cầu của đề bài

về nội dung cần nghị luận và về phạm vi dẫn chứng Từ đó, bài văn sẽ đi đúnghướng và đạt kết quả cao Ngược lại, nếu người viết không xác định đúng yêucầu của đề hoặc hiểu sai yêu cầu của đề bài, sẽ làm cho bài viết bị lạc đề, dù bàiviết diễn đạt trôi chảy trình bày sạch đẹp thì người viết coi như thất bại

Bước 1: Đọc kĩ đề

Đọc kĩ đề để có cái nhìn khái quát chung, khi đọc xong phải gạch chânnhững từ, những chỗ quan trọng định hướng làm bài Để tránh hiểu sai dần đếnlạc đề, học sinh không được bỏ sót một chữ, một chi tiết nào trong đề

Bước 2: Phân tích đề

Yêu cầu về hình thức Khi tìm hiểu một đề văn, học sinh cần xác địnhxem đề bài đó thuộc loại nghị luận xã hội hay nghị luận văn học Nếu là nghịluận xã hội thì đề văn ấy thuộc kiểu nghị luận nào?(Nghị luận về một tư tưởngđạo lý hay nghị luận về một hiện tượng đời sống? )

Ví dụ: đề thi minh hoạTHPT Quốc gia năm 2017- phần NLXH

Hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ, trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý

kiến được nêu trong phần Đọc hiểu:“Leo lên đỉnh cao là để các các em có thể nhìn ngắm thế giới chứ không phải để thế giới nhận ra các em”.

Trước khi làm bài học sinh cần xác định được: Đề bài trên thuộc kiểu bàinghị luận về một tư tưởng đạo lí Các thao tác lập luận cần sử dụng: giải thích,chứng minh, bình luận, bác bỏ…

Ở đây các em thay vì viết thành bài văn nghị luận xã hội hoàn chỉnh(khoảng 600 chữ) như đề thi trước đây,thì bây giờ lại yêu cầu viết thành đoạnvăn nghị luận xã hội(khoảng 200 chữ) Yêu cầu học sinh vẫn dùng công thứcviết bài nghị luận xã hội(hoặc về tư tưởng đạo lý hoặc về hiện tượng đờisống)như trong SGK lớp 12trang 20 và trang 66 NXBGD, năm 2012,để viếtthành đoạn văn nghị luận xã hộiđáp ứng đề bài của đề thi THPT Quốc gia năm2017

2.3.3.2 Lập dàn ý cho đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu

Sau khi tìm hiểu đề, học sinh cần lập dàn ý để triển khai các vấn đề mà đềbài yêu cầu

Bước 1:Xác định luận đề, chủ đề, ý tổng quát chung mà đoạn văn phải làm sáng

rõ

Bước 2: Tìm ý, triển khai luận đề thành luận điểm, luận điểm thành luận cứ Bước 3: Sắp xếp luận điểm, luận cứ theo một trình tự nhất định để tạo thành dàn

ý

*Dàn ý đề thi minh hoạ THPT Quốc gia năm 2017-phần NLXH

Rõ ràng chỉ cần đọc kĩ đoạn văn đọc hiểu và đặt câu văn trên tổng thể cảđoạn đọc hiểu, các em sẽ dễ dàng xác định được vấn đề cần nghị luận là: mụcđích của con người khi vươn tới đỉnh cao, khi đạt được thành công, không phải

là để được mọi người ca ngợi, ghi danh tên tuổi mà là để vượt qua thách thức,chiến thắng bản thân mình và có cơ hội tận hưởng những điều tốt đẹp của cuộcsống ở một tầm cao hơn, khái quát hơn

Đến phần chứng minh: các em có thể dựa vào phần đọc hiểu để lấy dẫnchứng về một số người leo núi, chinh phục đỉnh cao chỉ là để chụp ảnh và khoetrên facebook cho mọi người thán phục; chứ không phải vì niềm đam mê chinhphục độ cao, vượt qua thách thức hay vì tình yêu thiên nhiên…Với những ngườinhư thế, họ sẽ dễ dàng thoả mãn với những thành công mà mình đã có, khôngcòn ý thức vươn lên

Yêu cầu về hình thức:

- Viết đúng 01 đoạn văn, khoảng 200 chữ

- Trình bày mạch lạc, rõ ràng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ đặt câu…

Yêu cầu vê nội

dung: Giải thích

- Leo lên đỉnh cao: chinh phục thử thách, chiếm lĩnh những tầm cao.

- Các em nhìn ngắm thế giới: mở rộng tầm hiểu biết, phát hiện sự lớn lao

cũng như tận hưởng những vẻ đẹp thế giới, của cuộc sống xung quanh

- Thế giới nhận ra các em: được mọi người ghi nhận.

Câu nói xác lập thái độ của con người khi vươn tới tầm cao khi đạt đượcmục đích: Thành công không chỉ để ghi danh tên tuổi, mà để có tầm nhìn rộnglớn, khái quát hơn Từ đó có những thu hoạch thấm thía, ý nghĩa hơn

Phân tích

*Vì sao khi vươn lên đỉnh cao, các em có thể nhìn ngắm thế giới và nên coi

đó là mục đích của việc chinh phục những đỉnh cao?

- Những đỉnh cao trong cuộc sống (đỉnh cao địa lí, đỉnh cao tri thức, tâmhồn, trí tuệ…) không có đỉnh cao nào là dễ dàng chinh phục; để vượt qua nó,chúng ta phải được trang bị rất nhiều tri thức, kĩ năng và có ý chí mạnh mẽ, kiêncường, lòng quyết tâm cao độ Khi lên tới đỉnh cao, ta sẽ nhìn lại khả năng củachính mình, có thêm nhiều kinh nghiệm mới

- Mọi hành trình đều chứa đựng nhiều bí ẩn mà đi đến tận cùng ta sẽ nhận

ra nó, giúp ta mở mang thêm kiến thức Ở tầm cao, nhìn ngắm thế giới sẽ rộnghơn, khái quát và chính xác cao hơn

- Nhìn ngắm thế giới là công việc phải làm hằng ngày nếu muốn tiến bộ,muốn phát triển bởi cuộc sống không ngừng vận động Vì vậy cần coi đó là cáiđích của việc chinh phục những đỉnh cao trong cuộc đời.

* Leo lên đỉnh cao không phải để” thế giới nhận ra các em”vì:

- Nếu coi việc được ghi nhận là cái đích tối cao, con người dễ bằng lòng, thoả mãn với những gì mình có mà không còn ý thức vươn lên nữa

Bàn luận, mở rộng

(Làm thế nào để “leo tới đỉnh cao”?)

- Trang bị cả về sức khoẻ, kiên thức, kĩ năng

- Tôi rèn ý chí, nghị lực, lòng kiên trì, quyết tâm cao đọ

- Khiêm tốn, không ngừng hoàn thiện bản thân

Bài học liên hệ bản thân

- Câu nói định hướng cho chúng ta thái độ đúng đắn trong cuộc sống để sồng vàtận hưởng, khám phá trọn vẹn

Để viết được đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ một cách thông dụngnhất, theo tôi người viết cần đảm bảo được một số yêu cầu như sau:

a.Yêu cầu

Thứ nhất: Phải đảm bảo những yêu cầu chung của đoạn văn Về nội

dung, đoạn văn cần mạch lạc và logic (rõ chủ đề, các ý được sắp xếp chặt chẽ vàthống nhất với chủ đề đã cho) Về hình thức, đoạn văn được mở đầu bằng chữcái viết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu kết đoạn (dấu chấm hoặc dấu chấmthanhoặc dấu hỏi chấm) Về cấu trúc, có thể là diễn dịch, quy nạp, tổng- phân -hợp, song hành hay móc xích Nếu đề không yêu cầu cụ thể thì thí sinh cũng cầnxác định kiểu cấu trúc mà mình sẽ chọn để viết (thông thường đoạn văn tổng-phân-hợp được sử dụng phổ biến hơn Nếu chọn cấu trúc này, thí sinh cần lưu ý

ba phần của nó, bao gồm câu mở đoạn, các câu triển khai và câu kết đoạn)

Thứhai: Đoạn văn phải bám sát vào yêu cầu của đề bài, tức đảm bảo chủ

đề của đoạn Các ý triển khai phải thống nhất với chủ đề đã cho và cần được sắpxếp hợp lý theo trình tự thời gian, không gian, sự kiện…Để đáp ứng được yêucầu này, thao tác lập dàn ý cho đoạn văn là không thể bỏ qua

Thứba: Với kiểu câu hỏi trong đề thi, đoạn văn phải có phần giải thích

những từ khó, từ có chứa vấn đề đặt đặt ra ở đề bài Nếu không có từ khó thì giảithích ý nghĩa của vấn đề đặt ra ở đề bài

Thứtư : Đoạn văn phải có phần bình luận Đây là phần quan trọng, người

viết phải chỉ ra mặt đúng, mặt sai của vấn đề, từ đó khẳng định mặt đúng, phủnhận mặt sai, phê phán cái sai

Thứnăm: Phải biết rút ra bài học kinh nghiệm và liên hệ bản thân Hai

phần này có thể gộp chung trong một câu văn và cũng có thể xây dựng thànhcâu kết của đoạn văn.[4]

Từ yêu cầu chung và ví dụ cụ thể trên, tôi đề nghị dàn bài chung viết đoạnvăn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu như sau:

b Dàn bài chung viết đoạn văn nghị luận xã hội bắt dẫn từ câu đọc hiểu b.1 Nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống.

Dạng đề này thường nêu lên một hiện tượng có thật trong đời sống Đó cóthể là hiện tượng tích cực, nhưng cũng có thế là một hiện tượng tiêu cực trong

xã hội, hoặc một hiện tượng có cả hai mặt tích cực và tiêu cực…Như thế đòi hỏingười viết bằng nhận thức của bản thân, phải thể hiện được chủ kiến của mình,bằng phân tích và lập luận để ca ngợi và biểu dương cái đẹp, cái tốt, cái thiện vàlên án, vạch trần cái xấu, cái ác, cái phi nhân tính…Vấn đề hiện tượng đời sốngthường được tích hợp trong văn bản đọc hiểu mang phong cách báo chí hoặcthông tin khoa học về một vấn đề hiện tượng đời sống

Mở đoạn: Dẫn dắt từ văn bản đọc hiểu sang vấn đề nghị luận

Thân đoạn:

1 Giới thiệu hiện tượng đời sống đã cho ở đề bài

2 Hậu quả của hiện tượng đời sống

3 Phân tích nguyên nhân dẫn đến vấn đề

4 Tìm ra giải pháp khắc phục hiện tượng đời sống này

5 Liên hệ bản thân và rút ra bài học

Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề.[5] b.2.Nghị

luận xã hội về một tư tưởng đạo lý

Dạng đề này vấn đề đặt ra để bàn luận là những khía cạnh đạo đức, tưtưởng, tình cảm gắn với cuộc sống hằng ngày như tình yêu quê hương, gia đình,bạn bè, ý thức trách nhiệm, tinh thần học tập, phương pháp nhận thức…Nhữngvấn đề này có thể đặt ra một cách trực tiếp, nhưng thường là được gợi mở quamột câu nói, một tư tưởng chủ đạo được tích hợp trong văn bản đọc hiểu

Mở đoạn: Dẫn dắt từ văn bản đọc hiểu sang vấn đề cần nghị luận

Thân đoạn:

1 Giải thích tư tưởng đạo lý cần nghị luận

2 Lý giải: tại sao lại phải đảm bảo tuân thủ tư tưởng đạo lý

3 Chứng minh: Thay vì lấy trong đời sống, trong văn học thì chúng ta nên dùng một hình ảnh liên tưởng nào đó tạo nên sự hấp dẫn ấn tượng cho đoạn văn

4 Phản biện:Phê phán hiện tượng trái ngược

5 Liên hệ bản thân và rút ra bài học về nhận thức và hành động

Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề.[5]

2.3.3.4 Dẫn chứng

Bài làm thiếu dẫn chứng cụ thể cũng là thiếu sót thường xuyên xảy ratrong khi làm bài của học sinh Để chứng minh một cách thuyết phục cho bàiviết, người viết phải sử dụng các dẫn chứng tiêu biểu về những người thật, việcthật, văn học, lịch sử…

Đây là công việc vô cùng khó khăn với học sinh, bởi vì vốn hiểu biết vềthực tế xã hội của các em còn quá ít Để có thể có những hiểu biết nhất định vềthời sự, về các vấn đề chính trị xã hội nóng bỏng của đất nước, đặc biệt là cácvấn đề đưa ra bàn luận, được dư luận xã hội quan tâm, từ đó tích luỹ thànhnhững dẫn chứng cụ thể đưa vào bài làm của mình Học sinh đọc sách báo, nghe

và xem các phương tiện thông tin đại chúng, các em cần ghi chép chính xác cácthông tin để dùng làm dẫn chứng cho đoạn văn nghị luận xã hội

Ví dụ: Ngày 14/3/1988, các chiến sĩ Hải quân Việt Nam trên đảo Gạc Mahiên ngang đứng thành vòng tròn bảo vệ Quốc Kỳ, dấu mốc khẳng định chủquyền của Tổ quốc

(theo báo Dân Trí ngày 14/3/2016)

Ví dụ: NickVujciu- người đàn ông từ khi sinh ra đã chẳng may không có

tứ chi nhưng tinh thần thép của anh đã khiến cả thế giới công nhận, nể phục.Anh đã trở thành bằng chứng duy nhất vượt lên mọi khó khăn trong cuộc sống

để tìm thấy chính mình và trở thành người hạnh phúc với cuộc sống hiện tại

(Theo báo Dân Trí ngày 28/5/2013)

Ví dụ: Ánh Viên- Vận động viên bơi lội đạt 8 HCV và phá vỡ 8 kỷ lụcSEA Games đã từng nói’’Tôi không hài lòng về điều đó ngay cả khi chiếnthắng Tôi đã dành nhiều huy chương vàng và phá nhiều kỷ lục SEA Gamesnhưng tôi sẽ không ngừng phấn đấu Nếu tôi hài lòng với những gì đã đạt được,tôi là kẻ thất bại ngay từ bây giờ, chứ không phải chờ tới ngày mai Tôi khôngnhớ đến chiến thắng, mỗi ngày đều nỗ lực như chưa giành được gì’’

( Theo http://seagmes.vnexpress.net/)

2.3.3.5 Kĩ năng diễn đạt

Trong quá trình viết đoạn văn nghị luận xã hội có một yêu cầu vô cùngquan trọng không thể bỏ qua là kĩ năng diễn đạt Học sinh cần rèn luyện kĩ năngdiễn đạt tốt bằng cách vận dụng kết hợp các thao tác lập luận, và các phươngthức biểu đạt, đã học.Cần nhất là phải xác định rõ, mỗi đoạn văn thực sự bao giờcũng giải quyết một ý, luận điểm trọn vẹn Luận điểm ấy được triển khai theocác dạng lập luận linh hoạt:diễn dịch, quy nạp, tổng-phân-hợp, song song…Diễnđạt sự triển khai đó thành đoạn văn sao cho khúc chiết mạch lạc, chặt chẽ, súctích Với những học sinh có khả năng diễn đạt tốt và văn viết có cảm xúc, chắcchắn bài viết của các em sẽ đạt được kết quả cao

Trong quá trình dạy và các tiết trả bài giáo viên cần quan tâm nhiều đếnviệc rèn luyện các thao tác lập luận cho học sinh thông qua các dẫn chứng cụ thểtrong các bài viết của các em

Đoạn văn cho đề thiminh hoạTHPT Quốc gia 2017- phần NLXH