“Trong đổi mới về giáo dục và đào tạo thì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạy học là hoạt động chủ yếu của nhà trường và xét cho đến cùng thì khoa
Trang 1MỤC LỤC
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp 6 -8 dụng sáng kiến kinh nghiệm
2 NỘI DUNG 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết 9- 15
vấn đề 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động, 15-16 với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
1 MỞ ĐẦU
Trang 21.1 Lí do chọn đề tài
Chúng ta đang sống những năm đầu của thế kỷ 21 thế kỷ của nền văn minh trí tuệ, tri thức và kỹ năng của con người đã và đang quyết định năng suất lao động và tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của mỗi quốc gia bởi “ Giáo dục và đào tạo là chìa khoá để mở cửa tiến vào tương lai” Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi giáo dục phải đào tạo nên những con người phát triển toàn diện, nắm bắt được khoa học và công nghệ tiến tiến của thời đại, năng động tự chủ, sáng tạo, giàu lòng nhân ái “Trong đổi mới về giáo dục và đào tạo thì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạy học là hoạt động chủ yếu của nhà trường và xét cho đến cùng thì khoa học giáo dục là khoa học về phương pháp, sáng tạo về khoa học giáo dục thực chất là sáng tạo
về phương pháp giáo dục, trong đó có phương pháp dạy học ” ( trích thư của Trần Hồng Quân- nguyên Bộ trưởng Bộ GD- ĐT gửi Giáo viên Tiểu học toàn quốc tham gia hội thảo “ Đổi mới phương pháp dạy học Tiểu học tổ chức tại Hà Nội tháng 4- 1995)
Ở trường Tiểu học mỗi môn học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, trong đó môn Toán chiếm một vị trí quan trọng, môn chiếm lượng thời gian tương đối nhiều
Đổi mới phương pháp dạy học Toán lớp 5 là bộ phận của quá trình đổi mới giáo dục Toán học ở Tiểu học; nhằm chuẩn bị cho các em những tri thức, kỹ năng Toán học cơ bản, cần thiết cho việc tiếp tục học lên cấp trên; tiếp cận được những xu thế tiến bộ của giáo dục Toán học trong khu vực và trên thế giới Bởi môn Toán luôn gắn bó với những tiến bộ khoa học, công nghệ và đời sống cộng đồng Đồng thời môn Toán nó gắn bó chặt chẽ với các môn học khác Môn Toán lớp 5 được ví như bản lề chuyển từ cấp Tiểu học lên cấp Trung học cơ sở, nó có vai trò quan trọng đối với học sinh: Thứ nhất giúp các em có đủ khả năng để vượt cấp, thứ hai tạo thế để các em tiếp thu kiến thức Toán học ở Trung học cơ
sở Do đặc điểm tâm lý của học sinh Tiểu học và tính chất ban đầu của bậc Tiểu
học, phương pháp dạy học Tiểu học gắn bó chặt chẽ với nội dung, thiết bị dạy học, với cách đánh giá và nội dung đánh giá kết quả dạy học, hơn thế nữa ở Tiểu học phương pháp dạy học thường được coi là một trong những tiêu chuẩn đánh giá bản chất giảng dạy của giáo viên Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy Toán nói riêng cần phải khẩn trương và triệt để
Trang 3chủ thể của quá trình học tập, là quá trình tổ chức các hoạt động để học sinh “Tự tìm hiểu, phân tích xử lý tình huống, giải quyết vấn đề, tự khám phá cái chưa biết tự tìm ra kiến thức chân lý”.Thầy (cô) không áp đặt, không đưa ra kết luận sẵn có để bắt học sinh bị động tiếp thu mà chỉ là người định hướng, đạo diễn cho học sinh tự chuyển tri thức vào trong đầu mình thông qua việc tổ chức hoạt động học tập của học sinh Mối quan hệ của thầy và trò giờ đây là “ Mối quan hệ giữa người tổ chức, điều khiển, chỉ đaọ và người tự tổ chức, tự điều khiển, hoạt động nhận thức” Với cách dạy mới giáo viên không phải làm việc nhiều, không phải nói nhiều nhưng lại xử lý nhiều tình huống sư phạm phức tạp hơn so với cách dạy cũ Song trên thực tế phần đông giáo viên Tiểu học chưa sử dụng được các phương pháp dạy học Toán nói chung dạy Toán lớp 5 nói riêng đạt được hiệu quả, chưa tổ chức được dạy học Toán theo hướng tiếp cận hướng vào học sinh đạt được kết quả như mong muốn Tìm hiểu nguyên nhân hạn chế kết quả dạy học Toán ta thấy có những hạn chế sau:
- Do sự thiếu đồng bộ về trình độ đào tạo nên việc đổi mới phương pháp dạy học mỗi người thực hiện khác nhau do trình độ của mình
- Việc xác định các loại tiết dạy học Toán nói chung, Toán 5 nói riêng, yêu cầu của mỗi loại tiết dạy cần phải thực hiện như thế nào, kết quả phải đạt ra sao đến việc nghiên cứu sọan - giảng đến việc thực hiện( giờ dạy) của giáo viên chưa được đầu tư thời gian thích đáng
- Điều căn bản nữa là thiếu động lực học tập từ phía học sinh
- Khắc phục tình trạng trong này không thể không nói đến việc đổi mới phương pháp dạy học mà ở đó vai trò tổ chức chỉ đạo của người phó hiệu trưởng không thể thiếu được
Trường Tiểu học xã Hải Châu là một trong những trường đã đẩy mạnh việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và đã thu được những kết quả tốt đẹp,
có thể đúc rút ra để phổ biến cho các trường Tiểu học khác tham khảo, học
tập.Vì những lý do trên đã thôi thúc tôi chọn đề tài “ Chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy học Toán lớp 5 ở trường tiểu học Hải Châu”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Đề tài nghiên cứu các biện pháp chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy học Toán lớp 5 nhằm mục đích góp phần nâng cao chất lượng dạy học Tiểu học đáp ứng yêu cầu mới của giáo dục - Đào tạo
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trang 4- Các biện pháp chỉ đạo việc cải tiến phương pháp dạy học môn Toán lớp 5 theo tiếp cận hướng vào học sinh
- Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, giáo viên, học sinh khối lớp 5 trường Tiểu học xã Hải Châu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài đã sử dụng những phương pháp sau
* Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:Nghiên cứu các văn bản,
chỉ thị, các tài liệu có liên quan đến việc cải tiến phương pháp dạy học
* Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
Điều tra bằng phiếu, phỏng vấn trực tiếp, quan sát, thống kê
2.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Thứ nhất :Chỉ đạo là một bộ phận quan trọng trong hoạt động quản lý chuyên môn của nhà quản lý trường học (Quy chế chuyên môn, hoạt động dạy
và học) Nó tạo ra nền tảng vững chắc về mặt sư phạm (Nền nếp, kỷ cương, tinh thần đoàn kết, dân chủ và hợp tác ) Làm cơ sở vững chắc cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Trong chỉ đạo giám sát cần có sự động viên khích lệ, tạo điều kiện để cá nhân phát huy năng lực cá nhân thì hiệu quả công việc sẽ đạt cao.Ngược lại, nếu nhà quản lý xem nhẹ khâu chỉ đạo sẽ dẫn đến tình trạng mất trật tự, kỷ cương, thiếu hoạt động đồng bộ, thiếu tính chính xác chắc chắn kết quả sẽ thấp
Thứ hai: Đổi mới phương pháp dạy được hiểu là: Đưa các phương pháp dạy học mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy mặt tích cực của các phương pháp truyền thống để nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả giáo dục
Có nghĩa là kế thừa các phương pháp truyền thống, cải tiến các phương pháp dạy học hiện có và đưa các phương pháp dạy học mới vào nhà trường
Đổi mới phương pháp dạy học phải thiết thực góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục Tiểu học, tạo điều kiện để cá thể hoá dạy học, khuyến khích dạy học phát hiện ra nội dung mới của bài học Làm được như vậy sẽ phát triển được năng lực sở trường của từng học sinh, rèn luyện học sinh trở thành người chủ động, sáng tạo
Trang 5Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học được thực hiện đồng bộ với việc đổi mới mục tiêu nội dung giáo dục đổi mới đào tạo bồi dưỡng giáo viên; Đổi mới cơ sở vật chất thiết bị, đổi mới chỉ đạo và đánh giá giáo dục Tiểu học
Để đảm bảo sự thành công của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học cần lựa chọn những giải pháp có tính khả thi cao
- Đổi mới nhận thức, trong đó cần trân trọng khả năng chủ động sáng tạo của giáo viên và học sinh Tiểu học
- Đổi mới các hình thức dạy học, nên khuyến khích dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, theo lớp, dạy học ở hiện trường, tăng cường trò chơi học tập
- Đổi mới cách trang trí, sắp xếp phòng học để tạo ra môi trường học tập thích hợp
- Đổi mới phương tiện dạy học, khuyến khích các loại phiếu học tập, đồ dùng học tập, phương tiện kỹ thuật
- Đổi mới cách đánh giá giáo viên và học sinh
Thứ ba: Do tính đặc thù của Toán học, môn Toán ở trường Tiểu học nói chung, và môn Toán lớp 5 nói riêng có thể đóng góp phần quan trọng trong các vấn đề đặt ra là cần bắt kịp xu thế đổi mới phương pháp dạy học, nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh Chúng ta biết rằng kiến thức Toán học được hình thành chủ yếu thông qua con đường trừu tượng hoá và được phát triển theo quy luật của phép biện chứng duy vật, nhưng việc sắp xếp và trình bày chúng lại mang tính hình thức triệt để, dựa trên các quy luật lôgíc, hình thức Vì vậy mà trong quá trình tìm tòi những phương thức dạy học sáng tạo cũng cần thấy vai trò của lôgíc hình thức với tư cách là một phương pháp nội tại của Toán học, cũng là phương pháp tìm tòi những kết quả mới để tiến từ cái đã biết đến cái chưa biết Mỗi mức độ trước là tiền đề của mức độ sau: Có thể hiểu biết của học sinh có tư duy sáng tạo, khi học tự khám phá, tự tìm tòi ra cách chứng minh
mà họ chưa biết Phân biệt các mức độ tư duy là cần thiết, tránh mắc phải cái nhìn phiến diện, đơn giản hoá trong quá trình tìm tòi, vận dụng các hình thức và phương pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy của học sinh.Để thực hiện có hiệu quả việc chỉ đạo cải tiến phương pháp dạy học Toán Tiểu học ( nói chung) Toán lớp 5 (nói riêng) trước hết cần phải nghiên cứu và vận dụng hợp lý các lý thuyết đã có
Thứ tư: về vị trí ,nội dung và yêu cầu của môn Toán lớp 5.
* Môn Toán ở lớp 5 mỗi tuần có 5 tiết, cả năm có 165 tiết trong đó có 154 tiết lên lớp và 11 tiết kiểm tra, số tiết này được phân bố vào các chương như sau
Trang 6+ Chương I :Số tự nhiên gồm 10 tiết và 1 tiết kiểm tra
Chương này gồm các chủ đề chính sau:
- Ôn tập về số tự nhiên
- Ôn tập về bốn phép tính trên số tự nhiên
- Dấu hiệu chia hết cho 2,5,3,9
+ Chương II: Phân số, các phép tính về phân số : có 23 tiết và 2 tiết kiểm
tra : gồm chủ đề chính sau
- Ôn tập về phân số
- Rút gọn phân số, quy đồng mẫu số các phân số, so sánh các phân số
- Cộng trừ, nhân, chia, phân số
+ Chương III: Số thập phân- Các phép tính về số thập phân.
Chương này gồm có 46 tiết và 3 tiết kiểm tra bao gồm các chủ đề chính sau:
- Số thập phân, viết các số đo độ dài, khối lượng, diện tích dưới dạng số thập phân, bảng đơn vị đo diện tích
- Cộng trừ các số thập phân
-Nhân chia số thập phân, tỷ số phần trăm
+ Chương IV : Hình học: chu vi , diện tích, thể tích một số hình gồm 27
tiết, 2 tiết kiểm tra có các nội dung chính sau
- Các hình phẳng : Hình tam giác, hình thang, tính diện tích các hình đó, hình tròn, tính chu vi và diện tích hình tròn, đọc biểu đồ hình quạt
- Các hình khối: hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích các hình đó
+ Chương V: Số đo thời gian - Toán chuyển động đều.
- Bảng đơn vị đo thời gian
- Cộng, trừ, nhân, chia số đo thời gian
- Vận tốc- quảng đường- thời gian
+ Chương VI : Ôn tập cuối năm ( cả 2 tiết máy tính bỏ túi )
Gồm 32 tiết và 2 tiết kiểm tra có các nội dung sau:
+ Ôn tập về phân số, số thập phân ; máy tính bỏ túi
+ Ôn tập về các phép tính với số tự nhiên phân số, số thập phân
+ Ôn tập về đo lường, tính chu vi, diện tích thể tích các hình
+ Ôn tập về giải Toán
Trang 7* Với những chủ đề này môn Toán ở lớp 5 có vị trí đặc biệt quan trọng, thực hiện hệ thống hoá, khái quát hoá các kiến thức thuộc chủ đề, củng cố kỹ năng giải Toán, trình bày bài giải các bài Toán đơn Toán hợp
2 2: Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.
* Đặc điểm tình hình của trường Tiểu học Hải Châu.
Trường Tiểu học Hải Châu có 856 học sinh với 29 lớp học từ lớp 1 đến lớp
5 có 43 cán bộ giáo viên Từ khi thành lập đến nay trường luôn đạt danh hiệu tiên tiến cấp huyện, cấp tỉnh Năm 2006 nhà trường được đón nhận bằng công nhận trường đạt danh hiệu chuẩn Quốc gia mức độ I và được công nhận lại năm 2013
- Về cơ sở vật chất
Để đảm bảo tốt chất lượng giáo dục toàn diện nhà trường đã làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục, huy động các nguồn lực xây dựng được 24 phòng học cao tầng, 4 phòng học cấp 4, có phòng thư viện, phòng thiết bị dạy học,phòng máy tính, nhà kho trong phòng học được trang bị đầy đủ, điện, quạt, tủ phục
vụ cho việc dạy học Bàn ghế được trang bị đầy đủ đúng quy cách Nói chung quy mô trường lớp đảm bảo đúng quy định của trường Tiểu học đạt chuẩn Quốc gia
- Về đội ngũ giáo viên
Tập thể cán bộ, giáo viên, công nhân viên có tinh thần đoàn kết, thống nhất
và trách nhiệm cao, luôn bồi dưỡng nâng cao trình độ Trường có tổng số 43 cán
bộ giáo viên, công nhân viên Trong đó: Cán bộ quản lý: 3 đồng chí Giáo viên dạy: 37 đồng chí ( có 2 giáo viên dạy Nhạc, 2 giáo viên dạy Mỹ thuật, 1 giáo viên dạy Thể dục, 2 giáo viên ngoại ngữ, 1 giáo viên tin học).Cán bộ hành chính: 1 đồng chí Thư viện 1 đồng chí, công tác đội 1 đồng chí
Trình độ chuyên môn: 36 đồng chí đạt trình độ trên chuẩn (CĐ + ĐH) Còn 7 đ/c có trình độ 12 + 2 ( Đã học xong đại học nhưng chưa được chuyển bằng)
Phần lớn phụ huynh học sinh là nông dân ngư dân, dân làm thương nghiệp nên chưa thật sự có điều kiện quan tâm, đầu tư cho con em, nên chất lượng học sinh không đồng đều, chất lượng mũi nhọn luôn đạt tốp giữa của huyện các phong trào thể dục, thể thao, năng khiếu cũng đạt kết quả tốt
*Thực trạng dạy học môn Toán lớp 5 ỏ trường tiểu học Hải Châu.
Trang 8Giáo viên dạy lớp 5 qua các năm học: Đội ngũ giáo viên dạy lớp 5 hàng năm đều được chọn đó là những giáo viên có trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ, là giáo viên giỏi, nhiệt tình và có kinh nghiệm Qua thực tế dự giờ, tham khảo ý kiến giáo viên dạy lớp 5
Cụ thể như sau: Chất lượng của giáo viên mỗi năm có sự đổi mới và phát triển rõ rệt Trong giảng dạy đã cố gắng vận dụng các phương pháp dạy học hợp
lý, linh hoạt trong các hình thức tổ chức lớp học, chú ý đến mọi đối tượng học sinh, thường xuyên cải tiến phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng, góp phần phát triển năng lực học tập phát triển của học sinh, luôn quan tâm động viên và khích lệ học sinh học tập: Giáo viên dạy lớp 5 như sau
Năm học Số lượng Danh hiệu (giáo viên giỏi )
* Bên cạnh những ưu điểm trên vẫn còn những tồn tại sau
- Vẫn còn hiện tượng giáo viên giảng giải, thuyết trình, làm mẫu, hỏi học sinh Hoạt động chủ yếu của học sinh là nghe giảng, xem làm mẫu và làm theo mẫu đã có sẵn
- Giáo viên còn phụ thuộc vào tài liệu có sẵn, học sinh thường bị phụ thuộc vào giáo viên, nhiều học sinh chỉ biết nghe theo, nói theo sự áp đặt của giáo viên
- Khả năng linh hoạt, sáng tạo của cả giáo viên lẫn học sinh đều bị hạn chế
- Hiện tượng dạy học đồng loạt, bình quân rất phổ biến, giáo viên yêu cầu mọi học sinh cùng học như nhau, cùng làm một số bài tập thực hành như sau, chưa tạo điều kiện khuyến khích học sinh phát triển năng lực cá nhân.Việc xác định nhiệm vụ yêu cầu trong từng loại tiết dạy chưa rõ ràng (Hình thành kiến thức mới, tiết luyện tập, tiết ôn tập, tiết tực hành )
- Chưa thường xuyên sử dụng đồ dùng và kỹ năng sử dụng đồ dùng dạy học còn nhiều hạn chế, có khi còn vụng về, lúng túng chưa phát huy được tác dụng của đồ dùng học tập
- Học sinh lúng túng khi chuyển đổi các đơn vị
.Về phía học sinh:
Chất lượng môn Toán ( 2 năm học )
Trang 9Học lực Năm học lớp Giáo viên CN Sĩ số Điểm Điểm Điểm Điểm
9-10 7-8 5-6 <5
2016
(Kỳ I)
Nhìn chung chất lượng môn Toán đạt cao, song không đồng đều, đi vào cụ thể loại bài Toán giải có lời văn thì chất lượng chưa cao, hầu như rập khuôn
Trường Tiểu học Hải Châu là một trong những trường có chất lượng giáo dục cao của huyện, có đội ngũ cán bộ quản lý cũng như giáo viên có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng có tập thể học sinh ngoan, chăm học, điều kiện để phát triển rất dồi dào, những năm qua chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng môn Toán nói riêng đạt tương đối cao Song trong thế mạnh đó vẫn còn tồn tại những vấn đề ( như nêu trên ) đòi hỏi khắc phục kịp thời để đưa chất lượng dạy -học cao hơn nữa
Xuất phát từ thực tế dạy và học, công tác chỉ đạo của quản lý trường học và qua nghiên cứu, học tập cơ sở lý luận của quản lý và chuyên môn bản thân tôi mạnh dạn đề xuất một số biện pháp về chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy Toán lớp 5 như sau
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và tìm hiểu thực trạng, đề tài đã hệ thống hoá và đề xuất các giải pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học môn Toán lớp 5 theo tiếp cận hướng vào học sinh như sau
Giải pháp 1: Tăng cường công tác giáo dục tư tưởng - chính trị trong nhà
trường:
Trang 10- Đối với giáo viên:
Ngay từ đầu năm học tổ chức cho giáo viên học tập các nghị quyết, chỉ thị thông tư về chiến lược, giải pháp, mục tiêu giáo dục đào tạo của bậc học làm cho tất cả giáo viên nắm vững nội dung, nhận thức đúng đắn về vai trò, hiệu quả của đổi mới phương pháp dạy học
Mời chuyên gia về nói chuyện chuyên đề về đổi mới phương pháp Mua tài liệu tập san, tạp chí giáo dục,chương trình bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên tự nghiên cứu tự học tập, tự nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ
Xác định cho mỗi giáo viên hiểu rõ nhiệm vụ, quyền hạn trách nhiệm của mình cũng như yêu cầu của giáo dục và xã hội tính cấp thiết phải đổi mới dạy học
Xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết , gắn bó giúp đỡ nhau cùng tiến bộ
- Đối với học sinh:
Điều đầu tiên là phải xác định cho các em động cơ học tập đúng đắn; xác định đúng phương pháp học, có thói quen tự học, tự tìm tòi khám phá, sáng tạo trong học tập
Tổ chức tốt các hình thức dạy học nhằm thu hút học sinh (dạy học cá nhân, theo nhóm Dạy học ngoài giờ, theo chủ đề, trò chơi học tập )
Phát động phong trào thi đua học tập tốt trong lớp, khối lớp, trường Giúp
đỡ nhau cùng học tập " Đôi bạn cùng tiến"
Tổ chức câu lạc bộ em yêu Toán học
Xây dựng môi trường học tập tốt cuốn hút tất cả các em
- Đối với phụ huynh học sinh:
Bằng các hình thức tuyên truyền, vận động: Thông qua hội nghị phụ huynh học sinh qua cán bộ thôn, hội cha mẹ học sinh làm cho mọi người hiểu rõ được trách nhiệm giáo dục con em, cùng nhà trường, xã hội đóng góp mọi nguồn lực xây dựng trường lớp, đồng thời hiểu rõ tính hiệu quả cũng như yêu cầu của đổi mới phương pháp để từ đó tạo điều kiện cho con em đủ đồ dùng học tập ( có thể mua, tự làm ) Kết hợp đạt hiệu quả cao giáo dục tay ba: Gia đình-Nhà trường - Xã hội
Giải pháp 2: Xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học :
Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học nói chung (Dạy Toán lớp 5 nói riêng) phải là một phần quan trọng trong kế hoạch tổng thể của Hiệu trưởng cũng như kế hoạch chỉ đạo chuyên môn của phó Hiệu trưởng phải cụ thể rõ