Cơ sở lý luận của vấn đề dạy môn Tập làm văn lớp 4- Thể loại văn 4miêu tả- Theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân 2.2.Thực trạng chung về vấn đề dạy phân môn Tập làm văn lớp 4 - t
Trang 12.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề dạy môn Tập làm văn lớp 4- Thể loại văn 4miêu tả- Theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
2.2.Thực trạng chung về vấn đề dạy phân môn Tập làm văn lớp 4 - thể 4loại văn miêu tả theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
2.3 Các giải pháp dạy tập làm văn lớp 4- Thể lạo văn miêu tả theo 7hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
2.3.1 Người giáo viên phải nắm chắc đặc điểm tâm lý của học sinh để 7
từ đó tìm ra hướng đi đúng, tìm ra những phương pháp phù hợp khi lên
lớp
2.3.2 Cần giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu 8
tả ngay từ tiết đầu tiên của thể loại bài này
2.3.3 Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử 11dụng các biện pháp và giải pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần
thiết
2.3.4.Tập làm văn là phân môn thực hành, tổng hợp tất cả những phân 11môn thuộc môn Tiếng Việt, vì vậy muốn dạy tốt phân môn tập làm văn
cần dạy tốt các phân môn Luyện từ và câu, Phân môn chính tả ,Tập đọc
2.3.5 Hướng dẫn học sinh xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài 122.3.6 Hướng dẫn học sinh xây dựng nội dung bài v¨n: (lựa chọn và 14sắp xếp ý để miêu tả)
2.3.8.Chuẩn bị chu đáo kế hoạch bài khi dạy tập làm văn lớp 4 -thể loại 16văn miêu tả theo hướng đổi mới
2.4 Hiệu quả của việc dạy tập làm văn lớp 4- Thể lạo văn miêu tả 17theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
Trang 21.1 Lý do chọn đề tài.
Trong chương trình Tiếng Việt ở tiểu học, phân môn Tập làm văn đóng vaitrò quan trọng, mang tính chất thực hành, toàn diện, tổng hợp và sáng tạo Đối vớihọc sinh tiểu học, hoạt động chủ đạo của các em thiên về cảm tính, mỗi em có mộtcách nhìn riêng về cùng một vấn đề, với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi nhỏ, học sinhthích tìm tòi, học hỏi, khám phá cái mới trong nhận thức và trong cuộc sống xã hội.Môn tập làm văn là một môn học chính trong chương trình lớp 4 Nhằm hìnhthành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt: Nghe, nói, đọc, viết
để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi, thông qua việcdạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện cho học sinh các thao tác của tư duy Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết sơgiản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hóa, văn học Việt Nam và nước ngoài.Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu cầnthiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát triển của
xã hội Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thức của môn TiếngViệt sẽ là những hành trang trên bước đường đưa các em đi khám phá, tìm hiểu,nghiên cứu thế giới xung quanh và kho tàng tri thức vô tận của loài người Trong
đó phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành, tổng hợp của tất cả các phânmôn thuộc môn Tiếng Việt (tập đọc, luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện) Chính vìthế, việc dạy và học Tập làm văn là vấn đề luôn cần có sự đổi mới Không thể cứ
áp dụng mãi phương pháp học hôm qua vào hôm nay và mai sau Chính vì vậy, bảnthân tôi năm học 2017- 2018 do nhà trường thiếu giáo viên tôi đảm nhận dạy lớp4A, đón nhận chương trình đưa kỹ năng sống vào môn tập làm văn, môn đạo đức,khoa học, nên bản thân cần phải nỗ lực phấn đấu đảm nhiệm chức trách của mìnhđối với học sinh
Ngay khi nhận lớp mới ở năm học 2017 – 2018, tôi thấy đa số học sinh viếtcâu sai ngữ pháp, dùng từ chưa phù hợp với hoàn cảnh và đặc biệt là viết thiếu ý,ngại phát biểu trong giờ học, dẫn đến chất lượng học tập phân môn Tập làm vănchưa cao Cho nên, việc áp dụng đổi mới phương pháp dạy học Tập làm văn theohướng phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh vào quá trìnhhọc tập, tự học và thực hành sẽ góp phần giúp học sinh có thể mạnh dạn trước đámđông, trình bày to, rõ, mạch lạc bằng lời lẽ tự nhiên, dễ hiểu trong bài văn do chínhmình làm Vì vậy, việc áp dụng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng trên làhết sức cấp thiết
Tuy nhiên, dạy Tập làm văn như thế nào để phù hợp với trình độ học sinh lớp 4.Điều đó khiến tôi tìm tòi, suy nghĩ trong năm học qua Trong phạm vi đề tài này tôi
xin được trình bày: “ Một số biện pháp dạy môn Tập làm văn lớp 4 - thể loại văn miêu tả theo hướng đổi mới ” Hy vọng rằng, đề tài này sẽ giúp chúng ta tìm
Trang 3ra được giải pháp tốt để thực hiện nâng cao chất lượng dạy học Tập làm văn lớp 4như mong muốn.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở điều tra thực trạng về chất lượng dạy và học phân môn tập làm văn lớp
4, từ đó đề xuất một số biện pháp giúp học sinh học tốt hơn phân môn tập làm văntrong trường Tiểu học
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Đối tượng: Học sinh lớp 4 trường Tiểu học Đông Tân
- Nội dung: Xây dựng và triển khai một số biện pháp nhằm dạy tốt phân
môn tập làm văn lớp 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Đọc, phân tích các tài liệu có liên quan đến phương pháp dạy tập làm văn chohọc sinh lớp 4
- Phương pháp điều tra chất lượng học tập phân môn tập làm văn của học sinhlớp 4 trong nhà trường
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp quan sát hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh trên lớp
- Phương pháp thực nghiệm Phương pháp thống kê toán học
Việc đổi mới phương pháp dạy môn Tập làm văn, thể loại văn miêu tả ở lớp 4Cho chúng ta thấy trong việc thừa kế cái cũ, cái vốn có đòi hỏi phải là một sự sángtạo Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổi mới nội dung và phươngpháp dạy học chỉ rõ quy trình các bước lên lớp rất cụ thể rõ ràng Còn với phânmôn Tập làm văn, các nhà nghiên cứu chỉ đưa ra quy trình chung nhất cho mỗi loạibài, chủ yếu vẫn là sự sáng tạo của giáo viên khi lên lớp Còn việc học thì sao?Ngoài sách giáo khoa Tiếng Việt thì hiện nay có rất nhiều loại sách tham khảo chohọc sinh, giúp cho học sinh có cái nhìn đa dang, phong phú hơn Song những cuốnsách tham khảo của phân môn Tập làm văn lại thường đưa ra các bài văn mẫu hoànchỉnh nên khi làm văn các em thường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, có khi còn saochép y nguyên bài văn mẫu vào bài làm của mình Cách cảm thụ, cách nghĩ của các
em không phong phú mà còn đi theo lối mòn khuôn sáo, tẻ nhạt Từ những lý dokhách quan và chủ quan trên để khắc phục những hạn chế trong việc dạy Tập làmvăn ở Tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường, tôi đã
3
Trang 4chọn nghiên cứu dề tài: "Một số biện pháp dạy môn Tập làm văn lớp 4 - Thể loạivăn miêu tả theo hướng đổi mới ".
Tóm lại: Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học sinh tíchcực, sáng tạo, chủ động trong học tập; biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngônbản, văn bản Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt là phương tiện để
hỗ trợ cho việc dạy tập làm văn được tốt
2.2.Thực trạng chung về vấn đề dạy phân môn Tập làm văn lớp 4 - thể loại văn miêu tả theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
Năm học 2017-2018 toàn trường có 497 học sinh, được chia thành 16 lớp, khối 1
có bốn lớp Nhìn chung các em đều là con em nông thôn, gia đình có hoàn cảnhkhó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa các em phải ở nhà với ông bà Bởi vậy sự quan tâmđến việc học hành của các em chưa sát sao Khả năng tiếp thu bài của các em cònnhiều hạn chế Song với môn Tập làm văn , chương trình mới được đưa ra quá trừutượng, khó đối với học sinh nói chung, học sinh trường Tiểu học Đông Tân nóiriêng Bởi môn học này mang tính tổng hợp kiến thức giữa tất cả các môn Tập đọc,Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện và Tập làm văn Các phân môn này đều cótác dụng hỗ trợ lẫn nhau Đặc biệt là để học tốt phân môn Tập làm văn cần có sự hỗtrợ tích cực của tất cả các phân môn khác nó đòi hỏi học sinh phải có khả năng tưduy, sáng tạo và khả năng diễn đạt trước lớp mới học tốt môn học này
Mặt khác, môn Tập làm văn lớp 4 có nhiều thể loại Mỗi thể loại bài là mộtmạch kiến thức khác nhau mà việc tiếp thu bài của học sinh còn hạn chế, ít độngnão, sử dụng câu chưa phù hợp, vốn từ nghèo, ít đọc sách nên việc viết văn đối vớihọc sinh là rất khó, bài viết khô khan
a, Thực trạng đối với giáo viên :
Trang 5tò mò, khả năng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp cho các em nói viết thành văn bản, ngôn ngữ quả không dễ.
b, Thực trạng đối với học sinh:
+ Thuận lợi
- Môn tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dungphong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp, trang thiết bị dạy họchiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm lý lứa tuổi các em
- Các em đã được học chương trình tiếng việt từ lớp 1, đặc biệt là các em ởlớp 2, lớp 3 đã nắm vững kiến thức, kỹ năng của phân môn Tập làm văn như kỹnăng giao tiếp, kỹ năng tạo lập ngôn bản, kỹ năng kể chuyện miêu tả Đây là cơ sởgiúp các em học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 4 - thể loại văn miêu tả
+ Khó khăn - Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng
mau quên, mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao
- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học
- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hànhđộc lập Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếu lôgíc, tính sáng tạotrong thực hành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu,
sử dụng hình ảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc,chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình Ví dụ: Phầnlớn học sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình
- Chương trình phân môn tập làm văn lớp 4 hiện đang học thể loại bài miêu tả,nhìn chung các em đã nắm được cấu trúc một bài văn miêu tả nhưng bài làm củacác em còn viết theo một khối mòn khuôn sáo, kém hấp dẫn, ít cảm xúc và nghèohình ảnh, đặc biệt là các em chưa biết sử dụng các biện pháp tu từ, các biện phápnghệ thuật như so sánh, nhân hóa…
Tóm lại: Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của phân môn luyện từ và câunhưng khi áp dụng vào viết văn thì các em thường mắc các lỗi trên, kết hợp vớiviệc chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật, vốn từ lại nghèo nàn nên bài vănmiêu tả của các em còn khô khan, lủng củng, nghèo cảm xúc Bài văn trở thành mộtbảng liệt kê các chi tiết của đối tượng miêu tả
Với những thuận lợi và khó khăn trên, tôi tiến hành khảo sát chất lượng môn Tậplàm văn lớp 4 vào tháng 9 tuần 3 (năm học 2017 - 2018)
Đề bài : Tuổi thơ ai cũng có những đồ chơi yêu thích đã từng gắn bó với mình nhưmột người bạn : Một bộ xếp hình nhiều màu sắc, một chiếc ô tô có dây cót, một chúthỏ nhồi bông dễ thương , một cô búp bê biết khóc Em hãy tả lại một trongnhững đồ chơi đó
Kết quả cụ thể như sau:
5
Trang 6Lớp Số học Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Qua khảo sát cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn có hình ảnh, vốn
từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít, do vậy chất lượng bài viết của các emchưa cao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng, học sinh quan sát đồ vật khi tảkhông theo một trình tự hợp lý, chưa biết tìm ra những đặc điểm riêng để phân biệt
đồ vật này với đồ vật kia Tỷ lệ học sinh chưa hoàn thành còn nhiều Kết quả nàycũng thể hiện phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phát huy được tính tíchcực của học sinh trong giờ học Từ kết quả khảo sát như vậy, sau đây tôi xin đưa ramột số giải pháp dạy môn Tập làm văn lớp 4 - thể loại văn miêu tả theo hướng đổimới
2.3 Các giải pháp dạy tập làm văn lớp 4- Thể lạo văn miêu tả theo hướng đổi mới ở Trường Tiểu học Đông Tân
2.3.1- Người giáo viên phải nắm chắc đặc điểm tâm lý của học sinh để từ đó tìm ra hướng đi đúng, tìm ra những phương pháp phù hợp khi lên lớp
Chúng ta đã biết, tâm lý chung của học sinh Tiểu học là luôn muốn khám phá,tìm hiểu những điều mới mẻ Từ đó hình thành và rèn luyện cho các em quan sát,cách tư duy về đối tượng miêu tả một cách bao quát, toàn diện và cụ thể tức là quansát sự vật hiện tượng về nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, từ đó các em cócách cảm, cách nghĩa sâu sắc khi miêu tả.ở tuổi học sinh Tiểu học từ hình thức đếntâm hồn, mọi cái mới chỉ là sự bắt đầu của một quá trình Do đó những tri thức đểcác em tiếp thu được phải được sắp xếp theo một trình tự nhất định Trí tưởngtượng càng phong phú bao nhiêu thì việc làm văn miêu tả sẽ càng thuận lợi bấynhiêu
Văn miêu tả là loại văn thuộc phong cách nghệ thuật đòi hỏi viết bài phải giàucảm xúc, tạo nên cái " hồn" chất văn của bài làm Muốn vậy giáo viên phải luônluôn nuôi dưỡng ở các em tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên, một tấm lòng dễxúc động và luôn hướng tới cái thiện
Đối với loại bài này, tôi dặn dò học sinh về nhà quan sát các đồ vật, con vậtgần gũi mà các em thường thấy ở xung quanh Vào lớp, tôi cho học sinh thi đua cánhân, nhóm tìm nhanh các đồ vật có thể tả Sau đó gợi ý cho các em cách lập dàn ýmột đoạn, một bài hoàn chỉnh và yêu cầu mỗi em phải tự làm việc, tự quan sát, tựghi chép khi quan sát một đồ vật, một con vật và có nhiệm vụ giúp các em hệ thốnglại các ý đã quan sát để lập thành dàn bài chi tiết đạt yêu cầu, có hệ thống
Trong các tiết Tập làm văn, tôi dành thời gian cho học sinh làm bài nhiều Đốivới các em học sinh yếu, tôi cho các em trình bày phần mở bài và kết luận Thường
Trang 7thì học sinh yếu tôi gọi trong lúc này là để các em có thể trình bày ngắn gọn các ýkhi sai sót, ngoài những nụ cười cởi mở giáo viên chỉ nên nhẹ nhàng sửa sai vàđộng viên cho các em này.
Ở phần thân bài, tôi thường phân nhóm 4 cho các em thảo luận theo dàn ý chi tiết, các em nối tiếp, hỗ trợ nhau thực hiện:
+ Phần bao quát (01 em)
+ Phần chi tiết (02 em)
+ Hoạt động liên quan (01 em)
Ví dụ 1: Kiểu bài tả về đồ vật: “Tả chiếc cặp sách”.
Yêu cầu thảo luận phần thân bài sau đây:
+ HS1: Tả bao quát, kích thước, màu sắc, chất liệu của cặp ?
+ HS2: Tả bên ngoài cặp gồm: mặt cặp, nắp cặp, quai đeo, ổ khóa
+ HS3: Tả bên trong cặp có mấy ngăn ? Mỗi ngăn đựng gì ?
+ HS4: Nêu ích lợi chiếc cặp ?
Sau khi thảo luận xong đại diện các nhóm học sinh trình bày:
+ HS1: Cặp hình chữ nhật, làm bằng vải giả da Dài hơn hai gang tay của em,rộng khoảng một gang rưỡi Cặp có nhiều màu rất đẹp
+ HS2: Ở phía trên cặp có quai xách thật êm tay Sau lưng là hai quai đeo.Hai ổ khóa bằng sắt, mỗi khi đóng hoặc mở nghe “tách, tách” rất vui tai Ngoài mặtcặp có in hình chú chó đốm rất đẹp
+ HS3: Phía bên trong có ba ngăn Ngăn lớn đựng sách, ngăn thứ hai đựngbảng con, đồ dùng khác …, ngăn thứ ba nhỏ nhất đựng bút, thước, và các đồ dùngnhư: áo đi mưa, chai nước, …
+ HS4: Chiếc cặp giúp em đựng sách vở không bị rơi rớt và không bị mưaướt
2.3.2.Cần giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu tả ngay
từ tiết đầu tiên của thể loại bài này.
Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mỹ, dù miêu tả bất kỳ đối tượngnào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là sự sao chép,chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là kết quả của sự nhậnxét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú Đó là sự miêu tả thể hiện được cáiriêng biệt của mỗi người
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn với cái chân thật" Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn cản sự sáng tạo
của người viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép người viết "bịa" một
7
Trang 8cỏch tựy ý Để tả hay, tả đỳng thỡ phải tả chõn thật, giỏo viờn cần uốn nắn để họcsinh trỏnh thỏi độ giả tạo, giả dối, bệnh cụng thức sỏo rỗng, thúi già trước tuổi Mặtkhỏc giỏo viờn cần giỳp cỏc em nắm được: trong văn miờu tả, ngụn ngữ sử dụngphải là ngụn ngữ giàu hỡnh ảnh, giàu cảm xỳc, giàu nhịp điệu õm thanh, đõy là mộttrong những miờu tả trong sinh học, địa lý… và cỏc thể loại văn khỏc.
Từ việc hiểu rừ đặc điểm của thể loại văn miờu tả, hiểu rừ con đường mỡnh cần
đi và đớch mỡnh cần tới, chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn lọc từ ngữ,
sẽ gọt giũa kỹ hơn từng lời, từng ý trong bài văn và như vậy chất lượng bài làm củacỏc em sẽ tốt hơn Mặt khỏc học sinh cần phải thực hiện yờu cầu sau :
* Đảm bảo yờu cầu quan sỏt đối tượng miờu tả:
- Quan sát tổng thể đối tợng; chú ý ở cả trạng thái động và tĩnh; quansát bằng tất cả các giác quan thính giác, thị giác, xúc giác, cảm giác
- Nếu tả cảnh: cần quan sỏt tỉ mỉ từng phần (bộ phận) của cảnh theo trỡnh tự hợp
lớ (Vớ dụ: Từ ngoài vào trong, từ bộ phận chủ yếu đến cỏc bộ phận thứ yếu), hoặc
sự thay đổi của cảnh theo thời gian (vớ dụ: sỏng, trưa, chiều tối)
a Tả theo trỡnh tự khụng gian
Từ quan sỏt toàn bộ đến quan sỏt từng bộ phận hoặc ngược lại Tả từ xa đến gần,
từ trờn xuống dưới, từ ngoài vào trong, từ trỏi qua phải…hoặc ngược lại Trỡnh tựnày thường được vận dụng khi miờu tả loài vật, cảnh vật, đồ vật, cõy cối núi chung
Tả từ dưới lờn trờn:
- Vớ dụ “ Cõy hồi thẳng, cao, trũn xoe Cành hồi giũn, dễ góy hơn cả cành khế Quả hồi phơi mỡnh xoố trờn mặt lỏ đầu cành”
( Rừng hồi xứ Lạng, Tụ Hoài )
Tỏc giả quan sỏt và tả rất tinh tế về cõy hồi, rồi quả hồi và cuối cựng là lỏ hồitheo trỡnh tự dưới lờn trờn Dựng lối miờu tả tĩnh với những tớnh từ ( thẳng, cao,trũn xoe, giũn, dễ góy…), dựng cỏch núi nhõn hoỏ quả sồi phơi mỡnh làm cho sựmiờu tả thờm gần gũi, sinh động
Tả từ ngoài vào trong
- Vớ dụ: “ Cỏi vành, cỏi ỏo đều làm bằng nan tre Hai cỏi tai nú bằng tre già màu
nõu Mỗi tai cú một cỏi lỗ trũn xoe Lỳc nào, tai cựng tỉnh tỏo để nghe ngúng Cối
cú hai hàm răng bằng gỗ dẻ U gọi là dăm Răng cú nhiều, ken vào nhau”
( Cỏi cối tõn, Tiếng Việt 4 tập 1)
Tả từ xa đến gần.
Trang 9Ví dụ: “…Tôi vội ra khoang trước nhìn Xa xa từ vệt rừng đen, chim cấtcánh tua tủa bay lên, giống hệt đàn kiến từ trong lòng đất chui ra, bò li ti đen ngòmtrên da trời Càng đến gần, những đàn chim bay đen kít trời …Mỗi lúc tôi càngnghe tiếng chim kêu náo động như tiếng xúc những rổ đồng tiền…”
( Trích Đất rừng Phương Nam , Đoàn Giỏi )
b Tả theo trình tự thời gian
Quan sát diễn biến của thời gian từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc, từ mùa nàysang mùa khác, từ tháng này sang tháng khác… Cái gì xảy ra trước ( có trước) thìmiêu tả trước, cái gì xảy ra sau ( có sau ) thì tả sau Trình tự này thường được vậndụng trong bài văn tả cảnh vật, hiện tượng tự nhiên ( tả cảnh ) hay tả cảnh sinh hoạtcủa người
Ví dụ: “… Buổi chiều, xe dừng lại một thị trấn nhỏ, Nắng phố huyện vànghoe Những em bé Hmông, những em bé Tu Dí, Phù Lá cổ đeo móng hổ, quần áosặc sỡ đang chơi đùa trước cửa hàng Hoàng hôn, áp phiên của phiên chợ thị trấn,người ngựa dập dìu chìm trong sương núi tím nhạt…”
( Đường đi Sa Pa, Nguyễn Phan Hách, TV4, tập
2 )
c Tả theo trình tự tâm lý:
Thấy đặc điểm gì nổi bật, thu hút bản thân, gây cảm xúc mạnh cho bản thân (buồn, vui, yêu, ghét…) thì tập trung quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác quansát sau, tả sau…
Trình tự này thường được vận dụng khi tả đồ vật, tả loài vật, tả người chỉcần miêu tả những điểm nổi bật nhất, không nhất thiết phải tả đầy đủ, chi tiết, nhưnhau tất cả các đặc điểm của đối tượng
Ví dụ: “Sầu riêng là loại trái quý của miền Nam Hương vị nó hết sức đặcbiệt, mùi thơm đậm, bay rất xa… Hoa sầu riêng trổ vào cuối năm… Hoa đậu từngchùm, màu trắng ngà… Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về dáng cây kì lạnày Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngay thẳng đuột…”
( Sầu riêng, Mai Văn Thọ, TV4, tập 2)
Chú ý phát hiện những đặc điểm riêng, phân biệt đối tượng được tả với đốitượng khác cùng loại Tuy vậy trong quá trình hướng dẫn các em quan sát, giáoviên phải đồng thời khéo léo gợi mở để các em huy động vốn sống, khả năng tưởngtượng và cảm xúc để giúp cho việc quan sát được tốt hơn
Muốn làm văn miêu tả trước hết các em phải biết có cái gì để viết, để tả Muốn
tả đúng, tả hay phải quan sát Giáo viên phải hướng dẫn các em tập quan sát, cách quan sát để tìm ra cái mới cái riêng Quan sát để thấy được màu sắc khác nhau, hương vị khác nhau, đặc điểm, tính chất khác nhau Từ đó có những sáng tạo độc đáo, không giống nhau mà chân thật
Ví dụ: - Quan sát ánh trăng: Khi vui em thấy trăng cười, mời gọi hay nô đùa với em Khi buồn, em lại thấy trăng trầm tư lặng lẽ, muốn chia sẻ
Trang 109