tiểu luận tài chính quốc tế kiều hối và tác động của nó đến nền kinh tế

Trong đó, với khoảng 4,500,000 người Việt Nam định cư tại các quốc gia khác nhau với các mục đích, công việc khác nhau, mỗi năm, nước ta nhận được lượng lớn ngoại tệ các loại, được gọi l

2.1.1 Kiều hối đóng góp 1 phần vào thu nhập hộ gia đình, giúp xoá đói giảm

2.1.2 Kiều hối gia tăng đầu tư vốn vật chất, giảm thiểu sự phụ thuộc nguồn

2.1.3 Di dân và kiều hối giúp tiếp nhận phương thức sản xuất tiến bộ, nâng

2.1.4 Kiều hối và sự phát triển của thị trường tài chính 9 2.1.5 Kiều hối góp phần bù đắp thâm hụt cán cân vãng lai 11 2.2 Một số tác động tiêu cực của kiều tối tới tăng trưởng kinh tế 11

3 GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH KIỀU HỐI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

3.1 Quan điểm về chính sách kiều hối tại Việt Nam 14 3.2 Giải pháp, chính sách kiều hối nhằm phát triển kinh tế Việt Nam 16

3.2.2 Nhóm giải pháp cho kênh dịch vụ chuyển tiền 19 3.2.2.1 Quản lý và khuyến khích sự phát triển của dịch vụ chuyển tiền

3.3.2.2 Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin đối với dịch vụ

3.2.3.1 Huy động nguồn kiều hối vào các Quỹ từ thiện 21 3.3.3.2 Huy động nguồn kiều hối qua việc phát triển sản phẩm tiết kiệm 22

3.2.3.3 Huy động nguồn kiều hối vào kênh đầu tư phát triển 23

Lời nói đầu

Hàng năm, thế giới ghi nhận những số liệu ngoại tệ các loại lớn chuyển về các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển Trong đó, với khoảng 4,500,000 người Việt Nam định cư tại các quốc gia khác nhau với các mục đích, công việc khác nhau, mỗi năm, nước ta nhận được lượng lớn ngoại tệ các loại, được gọi là kiều hối

Như vậy, kiều hối là gì? Kiều hối có tác động như thế nào tới sự tăng trưởng kinh

tế của các quốc gia? Kiều hối đem lại những lợi ích gì? Để lại những tại hại gì? Làm thế nào để kiểm soát, thu hút nguồn kiều hối?

Sau đây, với đề tài “Kiều hối và tác động của nó đến tăng trưởng kinh tế”, chúng

em sẽ đi sâu trả lời những câu hỏi được đề ra ở bên trên Đề tài này chúng em xin phépchia thành 3 phần:

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1.1 Định nghĩa kiều hối

Theo định nghĩa của Ngân hàng thế giới (World Bank-WB): Kiều hối(remittance) bao gồm các khoản tiền chuyển về từ nước ngoài có nguồn gốc là thunhập của người lao động, dân di cư ở nước ngoài, được thể hiện trong cán cân thanhtoán quốc tế là khoản chuyển tiền (ròng)

1.2 Phân loại

Phân loại kiều hối có vai trò quan trọng trong công tác quản lý và đề xuất cácchính sách quản lý kiều hối phục vụ phát triển kinh tế phù hợp Có nhiều tiêu chí đểphân loại kiều hối, tuy nhiên nhóm 19 dựa vào các nhóm sau:

● Bên cung: chủ thể gửi tiền, quốc gia gửi, hình thái tài sản, hình thức gửi;

● Bên trung gian: kênh chuyển tiền

● Bên cầu: mục đích sử dụng, đối tượng nhận

Cung

Chủ thể gửi tiền Lao động tạm thời

Người định cư

Hình thái tài sải Tiền tệ Ngoại tệ, vàng

Tiền trên tài khoản

Hình thức gửi Cá nhân gửi

Nhóm gửi

Trung

gian

Kênh chuyển tiền Chính thức

Tổ chức tín dụng được cấp phép

Tổ chức chuyển tiền được cấp phépNgoại tệ có khai báo hải quan

Mục đích sử dụng

Tiêu dùng

Trả nợGiáo dục y tếHàng hoá: hàng nội địa, hàng nhậpkhẩu

Tiết kiệm

Ngắn hạnDài hạnTrung hạn

Đầu tư Tài sản

2 MỐI QUAN HỆ GIỮA KIỀU HỐI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

2.1 Tác động tích cực của kiều hối tới tăng trưởng kinh tế

2.1.1 Kiều hối đóng góp 1 phần vào thu nhập hộ gia đình, giúp xoá đói giảm

nghèo, gia tăng tiêu dùng

●Kiều hối là một nguồn thu nhập của hộ gia đình, giúp duy trì cuộc sống hàng ngày và nâng cao mức sống của người nhận kiều hối:

Bản chất của việc di cư hay xuất khẩu lao động là người lao động mong muốn cómức thu nhập cao hơn ở trong nước Nên một tỷ trọng lớn của kiều hối được coi lànhân tố trực tiếp tác động tới thu nhập khả dụng của hộ gia đình nhận kiều hối Mứcsống của hộ gia đình càng thấp, lượng kiều hối nhận về sẽ được coi có giá trị tuyệt đốitương đối lớn so với mức thu nhập Vai trò của kiều hối càng quan trọng hơn trongtrường hợp người xuất khẩu lao động có trách nhiệm nuôi dưỡng, chu cấp với bố mẹgià hoặc con nhỏ, những người khó hoặc không có khả năng lao động với mức sốngthấp (Dilip Ratha và các cộng sự, 2007)

●Kiều hối giúp xóa đói giảm nghèo:

Kiều hối vốn dĩ là khoản thu nhập trực tiếp của đa số người lao động ở nướcđang phát triển, nước đói nghèo, nên nó có tác động hỗ trợ gia đình thoát nghèo Cụthể, với các nước đang phát triển khu vực châu Á Thái Bình Dương nếu kiều hối tăng10%, sẽ làm giảm đói nghèo 2,8% (Ravallion và Chen, 1997) Với nghiên cứu áp dụngcho 74 quốc gia đang phát triển có mức thu nhập thấp và trung bình, cho thấy 10% sốlượng người di cư thì sẽ làm giảm đi 1,9% số lượng người sống với mức thu nhập thấphơn 1 USD/ một ngày (Adams và Page, 2005) Tác động của di dân với vấn đề đóinghèo thay đổi với từng nhóm nước, có tầm quan trọng đối với nhóm nước Đông Nam

Á và các nước Mỹ La tinh, nhưng không có ý nghĩa nhiều đối với các nước thuộc khuvực phát triển Nếu thay thế thu nhập từ nguồn kiều hối bằng thu nhập của người laođộng ở nhà, thì kiều hối sẽ có tác động giảm đói nghèo bởi dòng kiều hối rõ ràng thểhiện thu nhập cao hơn so với thu nhập ở nhà và còn góp phần làm tăng thu nhập tínhtheo đầu người của hộ gia đình nhận kiều hối

●Kiều hối giúp tăng trưởng kinh tế thông qua mô hình số nhân chi tiêu:

Theo mô hình số nhân chi tiêu, một đô la nhận được từ kiều hối hộ gia đình thêm

sẽ thúc đẩy thị trường bán lẻ, tăng thêm nhu cầu hàng hóa và dịch vụ, từ đó thúc đẩytăng trưởng kinh tế và tạo công ăn việc làm (Dillip Ratha, 2005) Điều đáng nói là,nguồn kiều hối dành cho chi tiêu là nguồn tương đối ổn định, tức là có một lượng chitiêu thường xuyên tác động lên tổng cầu Điều này đặc biệt đúng với những quốc gia

có thu nhập thấp, nơi mà nhiều gia đình sinh sống dựa vào nguồn kiều hối gửi từ nướcngoài về Thêm vào nữa, khi thu nhập của hộ gia đình tăng, nhu cầu chi tiêu tăng, tạo

ra nhu cầu về nhiều loại hàng hóa, nhiều ngành nghề sản xuất ra đời, tạo nên sự thayđổi diện mạo mới cho địa phương Xu hướng tiêu dùng tăng góp phần bù đắp sảnlượng giảm sút do thiếu nhân lực ở nước nhận kiều hối

2.1.2 Kiều hối gia tăng đầu tư vốn vật chất, giảm thiểu sự phụ thuộc nguồn vốn nước ngoài

Kiều hối là nguồn thu ngoại tệ ổn định, không hoàn lại và đặc biệt kiều hối tạo ranguồn vốn cho sự phát triển kinh tế, không tạo gánh nặng nợ nước ngoài cho nền kinh

tế Nguồn vốn này giúp đất nước giảm thiểu nhiều rủi ro trong quá trình huy động vốn,giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn nước ngoài

Kiều hối làm gia tăng đầu tư, đặc biệt là các hộ gia đình bị hạn chế tín dụng có cơhội đầu tư vào sản xuất và sử dụng kiều hối vào đầu tư hơn là tiêu dùng Mặc dùkhông phải là nguồn vốn chính thức thể hiện trên cán cân tài chính, so với các dòngvốn khác, dòng kiều hối ít chịu tác động bởi bất ổn vĩ mô hay tỷ suất sinh lời, ngay cảkhi dòng vốn được coi là ổn định như FDI, ODA giảm, đầu tư tư nhân tháo lui, thìdòng kiều hối vẫn ổn định, thậm chí có xu hướng tăng (Dilip Ratha, 2007) Ngoài ra,FDI và ODA thường đi kèm với các khoản nợ, các điều kiện tác động tiêu cực chonước nhận đầu tư, dẫn tới các hệ luỵ về môi trường, Trong khi đó, nguồn vốn kiềuhối vừa không phải lo trả nợ vừa giảm thiểu được các tác động tiêu cực trên Kiều hốicàng là nguồn ngoại tệ quan trọng với những nước đang phát triển, nơi mà nguồnngoại tệ khan hiếm, thị trường tài chính chưa phát triển, việc tiếp cận nguồn vốn tín

dụng bị hạn chế

Kiều hối và các dòng vốn đầu tư khác ở các nước đang phát triển

Dòng kiều hối được coi là một bộ phận trực tiếp góp phần tăng trưởng kinh tếqua các kênh: (i) làm tăng tích lũy vốn (qua đó tăng khả năng tiếp cận công nghệ,quyết định tới vị trí đường giới hạn khả năng sản xuất tại mỗi mức vốn nhất định); (ii)làm thay đổi phân bổ nguồn lực vốn mới (Chami và các cộng sự, 2008) Bên cạnh đó,kiều hối cũng gián tiếp là nguồn vốn đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực như: (i)dòng kiều hối giành cho chi tiêu phát triển giáo dục, y tế, sức khỏe; (ii) kiều hối làmgiảm khoảng cách giàu nghèo trong xã hội, tăng thu nhập tính theo đầu người(Sawada, (2003); Hanson, (2002); Cox - Edwards and Ureta (2003)) Nhìn chung, kiềuhối thực hiện vai trò tăng trưởng vốn đầu tư cả chất và lượng (Samagan Aitymbetov,2006)

Với vai trò tăng tích lũy vốn trong nước, kiều hối trực tiếp tác động tới nguồnvốn tích lũy trong nước; làm giảm chi phí vốn vì nguồn cung quỹ cho vay từ nguồnkiều hối tăng lên, góp phần ổn định mức lãi suất cho vay và giảm thiểu bất ổn kinh tế,giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguồn vốn nước ngoài do thiếu hụt vốn đầu tư trongnước Các nền kinh tế mới nổi sử dụng kiều hối như là khoản thế chấp đối với cáckhoản vay trên thị trường vốn quốc tế theo những điều khoản thuận lợi hơn so vớitrường hợp các nước không thu hút được kiều hối.

2.1.3 Di dân và kiều hối giúp tiếp nhận phương thức sản xuất tiến bộ, nâng cao nguồn vốn con người

Bên cạnh nguồn thu nhập tương đối ở nước ngoài, những người dân đi lao động

ở nước ngoài có cơ hội tiếp cận phương thức sản xuất mới, tích lũy được vốn, đượcđào tạo nghề, có kinh nghiệm, kỹ năng làm việc và kỷ luật lao động khi quay trở lạiđất nước Đây được coi là những nhân tố quan trọng thay đổi lực lượng sản xuất trongnước Với nguồn kiều hối thu hút vào trong nước, giúp quốc gia nhận kiều hối dầnchuyển từ chiến lược phát triển kinh tế dựa vào lao động sang chiến lược phát triểnkinh tế dựa vào vốn Ngay cả với ngành nông nghiệp, vốn được coi là ngành nghềtruyền thống của hộ gia đình, khi trở về, người lao động cũng có những thay đổi trongngành nghề sản xuất, áp dụng kỹ năng, kiến thức, công nghệ tăng năng suất lao động.Trong dài hạn, chất lượng nguồn lao động thay đổi, tạo ra cơ hội cho thế hệ sau tiếpcận các công việc đòi hỏi kỹ năng nhiều hơn với mức lương cao hơn (Hoddinott vàFrancis, 1993), góp phần dịch chuyển cơ cấu sản xuất và lao động trong nền kinh tế

2.1.4 Kiều hối và sự phát triển của thị trường tài chính

Mức độ phát triển tài chính hay độ sâu tài chính của một quốc gia được coi làmột trong những nhân tố quan trọng để thu hút đầu tư cũng như thúc đầy tăng trưởngkinh tế, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển Nghiên cứu của Orozco vàFedewa (2005) cho thấy mối liên hệ thuận chiều giữa kiều hối và phát triển tài chính ởnhững nước đang phát triển qua các hình thức:

●Kiều hối tạo nên nhu cầu cho các dịch vụ, sản phẩm mới của hệ thống tài chính:

Hoạt động chuyển tiền và nhận tiền giữa các quốc gia đã kéo theo sự ra đời vàphát triển của các dịch vụ ngân hàng khác MasterCard’s MoneySend, Debit Card,Foreign exchange account… được sử dụng rộng rãi qua hệ thống ngân hàng thươngmại (NHTM), giúp việc chuyển tiền được nhanh chóng và thuận lợi Các ngân hàngcũng có xu hướng cấp tín dụng nhiều hơn cho những người luôn được nhận kiều hốivới giá trị lớn Bên cạnh đó, người nhận kiều hối có cơ hội tiếp cận và sử dụng cácdịch vụ tài chính khác như các công ty bảo hiểm mở rộng hệ thống cung cấp dịch vụbảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tài chính khác thu hút nguồn phí từ người nhận tiền.Hoặc với số tiền sẵn có, người gửi tiền có thể tự mình đầu tư hoặc đầu tư thông quahình thức quỹ ủy thác đầu tư Các dịch vụ tài chính góp phần mở rộng và phát triển thịtrường tài chính trong nước Người dân ở các nước nghèo, không hoặc hiếm khi tiếpcận với dịch vụ tài chính, nay đã trở thành đối tượng được phục vụ và hưởng lợi từ các

Chuyển tiền kiều hối tạo nên sự cạnh tranh trong hệ thống NHTM, giữa hệ thốngchuyển tiền chính thức và chuyển tiền phi chính thức Ngày càng nhiều các NHTMtham gia hệ thống chuyển tiền Western Union, Money Gram, trong các NHTM đã có

sự cạnh tranh về chất lượng dịch vụ chuyển tiền Hệ thống chuyển tiền phi chính thứccũng nở rộ ở các nước, tốc độ chuyển tiền nhanh hơn, thủ tục dễ dàng hơn so vớichuyển tiền chính thức mà không chịu sự kiểm soát của Chính phủ Vì vậy, cácNHTM trong hệ thống chuyển tiền chính thức cũng có những cải cách về chất lượng

để cạnh tranh với các đối thủ trong cùng hệ thống và với hệ thống chuyển tiền phichính thức

Kết luận của Orozco và Fedewa (2005) được khẳng định qua các nghiên cứu saunày của Giuliano và Ruiz-Arranz (2009), Munduca (2009), Gupta và cộng sự (2009).Theo đó, Giuliano và Ruiz-Arranz (2009) khẳng định dòng kiều hối giúp phát triển hệthống tài chính của các quốc gia có hệ thống tài chính kém phát triển, qua đó thúc đẩy

tăng trưởng kinh tế Nghiên cứu của Aggarwal và cộng sự (2011) cho rằng khi dòngkiều hối tăng lên sẽ làm tăng lượng tiền gửi cũng như tín dụng tại các tổ chức tín dụng,qua đó giúp hệ thống tài chính phát triển Một vấn đề nữa cần xem xét, là liệu kiều hối

có góp phần tăng trưởng tài chính thông qua việc đo lường độ sâu của thị trường tàichính Giả thuyết chúng ta muốn kiểm tra là liệu độ sâu của thị trường tài chính củanước nhận kiều hối có thể ảnh hưởng tới tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tếhay không Các nghiên cứu cũng chỉ ra hiệu ứng tăng trưởng của kiều hối được tăngcường trong một hệ thống tài chính có độ sâu, hỗ trợ sự bổ sung lẫn nhau giữa kiều hối

và các dòng chảy tài chính khác

2.1.5 Kiều hối góp phần bù đắp thâm hụt cán cân vãng lai:

Với quốc gia có cán cân thương mại thâm hụt, vốn đầu tư nước ngoài khan hiếm

và nguồn viện trợ nước ngoài hạn chế, trong tình huống đó, kiều hối trở thành khoảnthu bù đắp trực tiếp thâm hụt cán cân Cần chú ý là, kiều hối với tư cách biến ngoạisinh, không phụ thuộc vào tình hình kinh tế trong nước, không phải trả lãi suất, nên sẽ

là nguồn tương đối ổn định hỗ trợ cán cân thanh toán (Buch et al., 2002; Buch andKuckulenz, 2004) Điển hình trong nhiều năm qua Việt Nam luôn phải đối mặt vớinhập siêu Tuy nhiên, do có nguồn kiều hối đổ về nước ngày một tăng nên đã giảm áplực đáng kể cho tình trạng nhập siêu

2.2 Một số tác động tiêu cực của kiều tối tới tăng trưởng kinh tế:

● Góp phần gia tăng ảnh hưởng của “căn bệnh Hà Lan”:

Dòng kiều hối đổ vào sẽ làm cho đồng nội tệ của quốc gia tiếp nhận bị đánh giácao dẫn đến tính cạnh tranh của khu vực thương mại giảm Khi đó tác động của “cănbệnh Hà Lan” sẽ làm cho khu vực thương mại giảm vì thế làm giảm trình độ côngnghệ của nền kinh tế và kết quả là kìm hãm tăng trưởng

● Kiều hối có thể gây bất ổn cho cán cân thanh toán quốc tế:

Ở tầm vĩ mô, kiều hối chính là một nguồn vốn vay bù đắp thâm hụt cán cân.Quốc gia có thể duy trì thâm hụt ngân sách lớn nếu đồng thời quốc gia duy trì đượcluồng kiều hối chảy vào Nếu nguồn kiều hối chảy vào ít hơn hoặc ngừng, ngân sáchthâm hụt sẽ dẫn tới cán cân vãng lai không cân bằng, và quốc gia đó phải dựa chủ yếuvào nguồn tiết kiệm từ nước ngoài (giả định rằng thâm hụt ngân sách không được bù

đắp bằng cách in tiền và NHTW ít có quyền lực độc lập so với hiện nay) Cán cânthanh toán quốc tế phụ thuộc vào kiều hối là nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng cáncân thanh toán quốc tế - là ngòi nổ cho suy thoái kinh tế ở nhiều nước đang phát triển.Một số Chính phủ chỉ coi trọng thu hút kiều hối là nguồn bù đắp thâm hụt cán cânvãng lai, chứ không hề có chính sách sử dụng luồng kiều hối trở thành luồng vốn đầu

tư phát triển kinh tế (Giuliano, P and Ruiz-Arranz, 2006) Điều này sẽ ảnh hưởng đếntăng trưởng kinh tế bền vững trong dài hạn

● Kiều hối có thể tác động tiêu cực tới thị trường tài chính:

Kiều hối cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến mức độ phát triển tàichính của một quốc gia Về nguyên lý, kiều hối sẽ giúp những người nhận giảm áp lực

về giới hạn tài chính (đường giới hạn chi tiêu sẽ dịch sang phải) Do đó, khi áp lực tàichính giảm xuống thì nhu cầu tín dụng xuất phát từ những người đã được nhận kiềuhối sẽ giảm xuống, diễn biến này có thể sẽ gây tác động tiêu cực phần nào đến sự pháttriển thị trường tín dụng Bên cạnh đó, kiều hối tăng lên không có nghĩa là tín dụngcho khu vực tư nhân tăng lên nếu lượng kiều hối đó được sử dụng cho những hoạtđộng của chính phủ Hiệu ứng tương tự cũng sẽ xảy ra nếu các ngân hàng không sẵnsàng cấp tín dụng cho những người nhận tiền hoặc thích nắm giữ những tài sản có tínhlỏng cao Nếu xét đến tiền gửi, tiền gửi sẽ không tăng lên nếu kiều hối được sử dụngcho mục đích tiêu dùng hoặc những người nhận kiều hối không tin tưởng những tổchức tài chính hoặc họ chọn cách khác để tiết kiệm tiền

● Kiều hối dễ làm trầm trọng vấn đề đô la hóa nền kinh tế:

Ở nhiều quốc gia, Chính phủ các nước thực thi một loạt các chính sách thôngthoáng và hấp dẫn thu hút kiều hối như: người nhận kiều hối không phải đóng thuế,không hạn chế số lượng kiều hối, người nhận kiều hối không phải bán lại ngoại tệ cho

hệ thống NHTM, người nhận kiều hối được sử dụng ngoại tệ để đầu tư hay chi tiêu…tạo ra nguyên nhân ban đầu của hiện tượng đô la hóa nền kinh tế

Hiện tượng đô la hóa nền kinh tế thường trực đi kèm với hoạt động của thịtrường ngoại hối chợ đen Nỗi lo lắng thường trực về tỷ lệ lạm phát cao ở trong nước,khả năng nội tệ có thể bị phá giá, khiến cho các chủ thể trong nền kinh tế có thiênhướng nắm giữ ngoại tệ để duy trì giá trị tài sản Những nghiên cứu cho thấy, thị

trường ngoại hối chợ đen ở nước nào càng phát triển, lượng kiều hối phi chính thứcchảy vào đó càng nhiều, bởi thị trường ngoại hối chợ đen sẽ hỗ trợ các hoạt động làm

ăn phi pháp (Luca, A., Petrova, I 2008)

Về phía ngân hàng, NHTM luôn phải đối mặt với hiện tượng sai lệch kép Việcthực thi chính sách tiền tệ cũng trở nên khó khăn hơn trong nền kinh tế bị đô la hóa.Cuối cùng và cũng là quan trọng nhất, mặc dù quốc gia có kiểm soát cán cân vốn, ngănchặn không cho luồng vốn ngoại chảy vào/ra khỏi một quốc gia nhưng thực tế vẫn cóluồng vốn ngoại “ngầm” chảy trong phạm vi quốc gia và do vậy sẽ rất khó khăn trongviệc thực thi và phối hợp chính sách vĩ mô nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế đã đặtra

2.3 Thực trạng kiều hối tại VN

Theo số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới, kiều hối chảy về Việt Nam ướcđạt 13,8 tỷ USD trong năm 2016 và đạt khoảng 15,9 tỷ USD trong năm 2018, tăng gấphơn 100 lần so với năm 1993

Kiều hối của Việt Nam chiếm 6 - 8% GDP hằng năm trong các năm 2006 –

2018 Trong tổng lượng kiều hối vào Việt Nam, từ Mỹ là nguồn lớn nhất với 55%; tiếptheo là Australia, Canada, Pháp, Đức và Hàn Quốc Kiều hối về Việt Nam tăng đều