tiểu luận tài chính quốc tế khủng hoảng tiền tệ mexico năm 1994 và bài học kinh nghiệm cho nền kinh tế việt nam

Đếnnăm 1994 đồng tiền Peso đã lâm vào tình trạng mất giá, chính phủ do phải chịuthâm hụt cán cân thương mại khổng lồ, các dòng vốn quốc tế rút ra khỏi Mexicotrước sự yếu kém của nền kinh

2.1 Nguyên nhân cuộc khủng hoảng tiền tệ Mexico 1994 14 2.1.1 Sự yếu kém nội tại của nền kinh tế 14

2.1.3 Những mâu thuẫn trong các chính sách vĩ mô 19 2.2 Mô hình kinh tế giải thích cuộc khủng hoảng tiền tệ Mexico 19

1994

CHƯƠNG III BIỆN PHÁP ĐỐI PHÓ SAU KHỦNG HOẢNG 25 CỦA MEXICO VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO NỀN KINH

TẾ VIỆT NAM

2

3.1 Biện pháp đối phó sau khủng hoảng của Mexico 25

3.1.2 Thay đổi trong chính sách tài khóa 26

3.2 Bài học kinh nghiệm cho nền kinh tế Việt Nam 28

LỜI MỞ ĐẦU

Kinh tế Mexico là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới, đứng thứ

15 trên thế giới Sau cuộc khủng hoảng nợ năm 1982, Mexico đã tiến hành mộtloạt cải cách giúp khôi phục được nền kinh tế Kinh tế tăng trưởng trở lại trongkhi Peso Mexico lại được neo vào đô la Mỹ đã dẫn tới hiện tượng Peso lên giá sovới đô la Mỹ Đầu thập niên 1990, hiện tượng này diễn tiến nhanh chóng.Mexico thực hiện chương trình tái cấu trúc nền kinh tế rất mạnh mẽ, thu hútđược rất nhiều các dòng vốn nước ngoài vào thúc đẩy nền kinh tế phát triển Đếnnăm 1994 đồng tiền Peso đã lâm vào tình trạng mất giá, chính phủ do phải chịuthâm hụt cán cân thương mại khổng lồ, các dòng vốn quốc tế rút ra khỏi Mexicotrước sự yếu kém của nền kinh tế và những rủi ro về chính trị ngày một tăng caonên đã không thể giữ được tỷ giá neo giữa đồng Peso và đồng đô la Mỹ Cuộckhủng hoảng này không chỉ làm cho kinh tế Mexico chao đảo, mà còn ảnhhưởng tiêu cực tới kinh tế các nước Mỹ Latin khác Bên cạnh đó, năm 1994 đãxảy ra hiện tượng lãi suất quốc tế tăng lên kích thích các nhà đầu tư điều chỉnhdanh mục đầu tư của mình theo hướng giảm đầu tư vào các nền kinh tế đang pháttriển Hai xu hướng trên đã kết hợp với nhau tạo nên sự rút vốn ồ ạt khỏiMexico Có thể nói trong lịch sử, đây là cuộc khủng hoảng tiền tệ tồi tệ nhất kể

từ thập niên 30 Vậy nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng là do đâu?Chính phủ Mexico đã có những giải pháp như thế nào để giải quyết khủng hoảngnền kinh tế nước nhà? Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam là gì? Để làm rõnhưng câu hỏi trên, nhóm chúng em đã lựa chọn đề tài “Khủng hoảng tiền tệMexico năm 1994 và bài học kinh nghiệm cho nền kinh tế Việt Nam” Do hạnchế về nguồn tài liệu và thời gian nghiên cứu nên bài tiểu luận không thể tránhkhỏi những thiếu sót nên rất mong nhận được những ý kiến đóng góp

CHƯƠNG I: DIỄN BIẾN CUỘC KHỦNG HOẢNG TIỀN TỆ MEXICO NĂM 1994

1.1 Tình hình kinh tế thế giới và Mexico trước khủng hoảng 1994

1.1.1 Những chuyển biến trong đầu tư quốc tế và thị trường tài chính

toàn cầu

Do có tác động của sự mở cửa nền kinh tế cho đầu tư nước ngoài, mànhiều nước đang phát triển đã có những thành tựu đáng kể về thu hút vốn đầu tưnước ngoài trong suốt nửa đầu của thập niên 90 Dòng vốn đổ vào những quốcgia này là khoảng $40 tỷ trong năm 1990, đạt đến con số kỷ lục là 155 tỷ đô lavào 1993 Tại những nền kinh tế mới nổi ở bán cầu Tây, dòng vốn càng được tậptrung nhiều hơn ở lĩnh vực lợi tức nhạy cảm, danh mục thanh khoản cao Từ1990-1994, những khoản đầu tư này chiếm đến 66% dòng vốn đổ vào và so vớiđầu tư trực tiếp nước ngoài, chỉ đạt 30% Sự tăng lên mạnh mẽ dòng vốn đầu tưvào những nền kinh tế mới nổi này là do những nguyên nhân chính sau đây:

• Các quốc gia đang phát triển đã tái cấu trúc những khoản nợ ngân hàngthương mại và thực hiện đầy đủ những chính sách vĩ mô, đáng kể là sự cải cáchtrong lĩnh vực tài chính như là dỡ bỏ những hàng rào trong lưu chuyển vốn giữacác nước

• Hàng rào biên giới quốc gia và giao dịch ngân hàng có chi phí thấp hơn

và ngày càng dễ tiếp cận hơn

• Những nhà đầu tư thể chế - quĩ dự trữ, công ty bảo hiểm, quĩ hưu trí, cácngân hàng và cơ quan chứng khoán đa dạng hóa danh mục đầu tư nước ngoài củamình

• Lãi suất đầu tư giảm ở

đã làm tăng tính hấp dẫn của

kinh tế mới nổi

những quốc gia công nghiệp phát triển, như Mỹ, những khoản đầu tư lợi suất cao của những nền

1.1.2 Những chính sách kinh tế của Mexico trước năm 1988

Từ giữa thập kỉ 70 cho đến cuối thập kỉ 80, Mexico lâm vào vòng trònluẩn quẩn của lạm phát và phá giá tiền tệ, khó có thể quay trở lại phát triển kinh

tế Kiềm chế lạm phát và phục hồi nền kinh tế trong đó chính sách ổn định tỷ giá

là một ưu tiên hàng đầu đối với chính phủ nước này Từ 1954 đến 1976, Mexicoduy trì tỷ giá cố định Peso/ đô la Mỹ là 12.5 Thời kì này đi cùng với kỉ nguyêncủa sự phát triển đáng kể nền kinh tế với chỉ số lạm phát vừa phải Tuy nhiên, từnhững năm 1972, đồng Peso suy yếu mạnh bởi thiếu hụt tài khoản vãng lai vàtăng lên của lạm phát Cho đến tháng 12/1976, sức ép tăng lên của cán cân thanhtoán và sự tháo chạy của nguồn vốn ngoài tầm kiểm soát đã làm phá giá đồngPeso Cho đến cuối năm, tỷ giá này lên đến 21 Peso trên 1 đô la, tỷ lệ lạm phát là60% Mexico lâm vào cuộc suy thoái trầm trọng Dưới sự quản lý của tổng thốngJosé Lopez Portillo (1976-82), đồng nội tệ càng bị mất giá hơn nữa, lên đến27.25 Peso 1 đô la Trong thời kì này, giá dầu tăng đột biến đã khiến chính phủMexico mất khả năng trong thực hiện chính sách khôi phục kinh tế, phải vay 1lượng lớn từ nước ngoài Từ 1982, giá dầu trên thế giới giảm, nợ nước ngoài củaMexico cũng giảm bớt Đối mặt với sự giảm sút quỹ dự trữ ngoại hối và nhữngdòng vốn đầu tư khổng lồ, một lần nữa những nhà quản lý phải phá giá đồngPeso Lần này, đồng Peso bị phá giá xuống 500% so với đô la Đất nước này lạilao vào nền kinh tế thảm khốc và khủng hoảng tài chính Lạm phát lên đến trên60%, ngân hàng cạn kiệt dự trữ ngoại hối, và sang tháng 8, Mexico tạm thờingừng thanh toán gốc trên những khoản nợ nước ngoài Vào tháng 9, hệ thốngngân hàng được quốc gia hóa, và tỷ giá bắt đầu được điều chỉnh, và đến cuối

năm thì giảm xuống còn 160 Peso 1 đô la Dưới sự điều khiển của tổng thốngMiguel de la Madrid (1982-88), Mexico đã thích nghi với chính sách tỷ giá kép –một loại tỷ giá có điều khiển cho hàng hóa thương mại và những khoản nợ chínhthức, và 1 loại tỷ giá tự do cho những giao dịch khác Tỷ giá có kiểm soát bị mấtgiá theo từng ngày dưới sự suy xét cẩn thận của chính phủ Mexico Dần dần, tỷgiá có kiểm soát chuyển gần đến tỷ giá thả nổi Cho đến cuối năm 1986, hai tỷgiá này tương đương nhau, khoảng 920 Peso 1 đô la Dưới thời của tổng thống

de la Madrid, việc thanh toán những khoản nợ khổng lồ được ưu tiên lớn.Mexico trở thành nhà xuất khẩu vốn ròng Nền kinh tế mất dần những nguồn tàichính chủ yếu và phát triển kinh tế ngừng trệ với gánh nặng phá giá đồng nội tệ

và những khoản nợ trong và ngoài nước cũng như áp lực lạm phát đối với nềnkinh tế Giữa năm 1987, Mexico lại đối mặt với khủng hoảng lạm phát với giá cảtăng mạnh Tháng 11, các ngân hàng Mexico ngừng can thiệp vào thị trườngngoại hối, và tiền mặt giảm giá mạnh ở mức 3000 Peso trên 1 đô la Lại 1 lầnnữa, thị trường chứng khoán ngừng trệ và chỉ số lạm phát lên đến 159%

1.1.3 Những cải cách về kinh tế tài chính ở Mexico từ năm 1988

Từ năm 1988, chính phủ Mexico bắt đầu nỗ lực cải cách toàn diện để nềnkinh tế mở cửa, hiệu quả và cạnh tranh hơn

• Hiệp định Pacto giúp ổn định tỷ giá được coi như một biện pháp nhằm kiềm chế lạm phát

Ổn định tỷ giá là 1 trong những nội dung của hiệp định giữa chính phủ vớingười làm công và khu vực doanh nghiệp để làm tăng lên sự đồng lòng củangười dân với những cải cách kinh tế Hiệp định 3 bên này được biết đến với têngọi “Pacto”, cung cấp nền tảng cho chính sách kinh tế mới

Theo như Pacto, từ tháng 3 đến tháng 12/ 1988, tỷ giá peso/đô la được cốđịnh Tuy nhiên, trong năm 1989, tỷ giá cố định đã bị cấm và thay vào đó là 1 tỷgiá linh hoạt hơn, cho phép sự phá giá dần của đồng peso so với đồng đô la Hệthống linh hoạt này đã khiến cho đồng peso theo từng năm mất giá dần 16.7%vào năm 1989, 11.4% năm 1990, và 4.5% năm 1991 Bắt đầu từ tháng 11/1991,

tỷ giá peso/đô la được cho phép dao động trong 1 giới hạn mở rộng từng ngày.Giới hạn này cho phép tỷ lệ mất giá của đồng peso so với đồng đô la là từ 0.0002

- 3.05 peso trên 1 đô la.Tỷ lệ mất giá này vào năm 1992 là 2.9% Tháng 10/1992,giới hạn trần của tỷ lệ này là 0.0004 peso/đô la Điều đó đã làm tỷ lệ mất giá nàyvào năm 1993 là 4.5% Vì vậy, từ cuối 1991 cho đến tháng 8/1994, tỷ giápeso/đô la mất giá trong khoảng từ 3.08 – 3.24 pes o trên 1 đô la

• Sự nâng giá đồng Peso

Chiến lược Pacto đã thành công trong việc kiềm chế lạm phát, giảm chỉ sốlạm phát từ 159% năm 1987 xuống còn 8% năm 1993 Tuy nhiên, trong khi chỉ

số này giảm ở Mexico thì ở Mỹ, chỉ số lạm phát lại tăng tương đối Vì vậy, tỷ giápeso/đô la lại tăng dần lên, mặc dù ở thời kì trước, đồng peso bị phá giá Điềunày đã gây ra những cách nhìn nhận khác nhau Một số nhà phân tích kinh tếtranh luận rằng, cho đến 1994, đồng peso được định giá cao và cần thiết phải phágiá nó nếu muốn có 1 nền kinh tế phát triển Mặt khác, những nhà tài chính chủchốt ở Mexico thì lại cho rằng pes o không bị định giá cao, bằng chứng là xuấtkhẩu của Mexico vẫn tăng mạnh mẽ

• Sự mở cửa đối với hoạt động đầu tư nước ngoài ở Mexico

Vào tháng 5 năm 1989, Mexico đã thiết lập một loạt các quy định mới về đầu

tư nước ngoài nhằm khắc phục những hạn chế trong việc sở hữu nước ngoài vàđầu tư vào Mexico Những quy định mới đã giúp làm tăng khả năng đầu tư tới

100% sở hữu nước ngoài Bên cạnh đó quy định mới không yêu cầu nhà đầu tưphải được sự phê chuẩn của chính phủ Mexico Từ năm 1989 đến đầu năm 1990

đã có sự thay đổi trong các quy định về quản lý đầu tư nước ngoài vào hóa dầu,ngân hàng quốc doanh và bảo hiểm Sau quyết định tái cổ phần hóa các ngânhàng được ban hành vào tháng 5 năm 1990 đã làm giảm những rào cản của dòngvốn đầu tư nước ngoài vào các định chế tài chính như việc nâng tỷ lệ vốn gópnước ngoài trong những công ty như môi giới nhà đất, tập đoàn tài chính và ngânhàng lên tới 30%

• Những cải cách của Mexico thu hút đầu tư

Những cải cách ở lĩnh vực tài chính đã thu hút nguồn vốn rất lớn đổ vào

Mexico vào những năm đầu thập niên 90, đặc biệt là 93 tỷ USD từ năm 1990 tới năm 1993( theo IMF) Tuy nhiên dòng vốn nước ngoài 60% đi vào Mexico theo hình thức đầu tư gián tiếp (tập trung chủ yếu vào khu vực tài chính tư) chỉ có 18% theo hình thức đầu tư trực tiếp Luật thị trường chứng khoán Mexico tháng 12 năm

1989 mở đường cho nguồn vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ được tiếp cận thị trường vốn trong nước và ngay sau đó đã chiếm 6% tổng nguồn vốn Từ năm 1990 đến năm 1993 thị trường vốn đã thu hút 23 tỷ USD đầu tư nước ngoài Vào cuối giai đoạn này 27% vốn trên thị trường vốn là của các nhà đầu tư nước ngoài Từ việc lãi suất tăng, trái phiếu doanh nghiệp cũng trở nên hấp dẫn thu hút được 14 tỷ trong cùng kỳ

• Luật thương mại được nới lỏng

Trong suốt 10 năm trở lại đây thì Mexico đã từng bước thay đổi cải cách hệthống quản trị thương mại trong quốc tế và khu vực Cuộc cải tổ này diễn ra vàogiữa năm 1985 và tới năm 1986 luật thương mại được sửa đổi mở đường vào

GATT( General Agreement on Taiffs and Trade) Vào tháng 12 năm 1987, luậtthuế ban hành giảm mức cao nhất của tất cả các loại thuế xuống 20% Dẫn tớihơn 90% sản phẩm quốc nội được bảo hộ bởi hệ thống giấy phép nhập khẩutrước cải cách đã giảm nhanh xuống còn 20%.

• Nhiều các hiệp định thương mại được ký kết

Trong suốt 1 thập niên qua Mexico đã có nhưng bước tiến đáng kể trong việc

mở rộng thương mại quốc tế Trước năm 1982, sự cạnh tranh với doanh nghiệpnước ngoài gần như là không có bởi các rào cản thuế quan và phi thuế quan.Nhưng kể từ năm 1986 khi chính thức trở thành thành viên của GATT, Mexicotừng bước gỡ bỏ các bảo hộ cho hàng hóa trong nước, đồng thời ký kết các hiệpước song phương và đa phương phát triển các mối quan hệ thương mại vớinhững quốc gia khác trong cùng tổ chức Từ năm 1992, Mexico đã ký các hiệpước tự do hóa thương mại với các nước Châu Mỹ La tinh bao gồm: Chile, Cos taRica, Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua Mexico cũng tăng cườngphát triển các mối quan hệ thương mại tốt đẹp với các khu vực kinh tế khác bênngoài Châu Mỹ La Tinh như: 11/1993 Mexico tham gia APEC – Diễn đàn hợptác kinh tế Châu Á Thái Bình Dương, 4/1994 Mexico trở thành thành viên thứ 25của OECD tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế Vào tháng 1 năm 1994, Mexico

có được 1 bước tiến quan trọng khi cùng với Mỹ và Canada thành lập khuthương mại tự do Bắc Mỹ NAFTA, khu vực tự do hóa thương mại lớn nhất với

380 triệu người sản xuất khoảng 8000 tỷ USD giá trị hàng hóa và dịch vụ Nhờ

đó mà những nhà cung cấp dịch vụ tài chính của Mỹ đã tiếp cận được thị trườngMexico với những quyền lợi như với những nhà đầu tư trong nước Theo ITC(international trade commission) NAFTA trong năm đầu tiên đạt được sự pháttriển mạnh mẽ về thương mại và tăng cao về vốn Ngân hàng của Mexico đềunhấn mạnh sự tăng trưởng vượt bậc trong tất cả những giao dịch thương mại

giữa Mexico và các nước thành viên 50% kim ngạch xuất khẩu của Hoa Kỳ làsang Mexico Từ sau khi là thành viên của NAFTA Mexico bắt đầu tiến trình 15năm từng bước xóa bỏ hàng rào thương mại lên hàng hóa dịch vụ và nguồn vốnđầu tư trực tiếp nước ngoài.

1.2 Diễn biến cuộc khủng hoảng tiền tệ Mexico 1994

• Ngày 1 tháng 1 năm 1994, lực lượng vũ trang Zapatistas đã nổi dậy Cuốitháng 2, tỷ giá hối đoái giữa peso và dollar tăng đến kịch trần biên độ giaođộng Nhưng các nhà đầu tư nước ngoài vẫn lạc quan về tình hình Mexico

và dòng vốn nước ngoài vẫn tiếp tục đổ vào

• Tháng 3, ứng cử viên tổng thống Luis Donaldo Colos io bị ám sát đã tạonên những căng thẳng chính trị ở Mexico Các nhà đầu tư nước ngoài trởnên bất an và lo lắng cho tài sản của mình ở Mexico Trước những lo ngại

về tình hình chính trị và kinh tế ở Mexico, các nhà đầu tư trong và ngoàinước đã giảm nhu cầu về chứng khoán của Mexico Peso chịu sức ép mấtgiá và chính phủ đã tung khoảng 10 tỷ dollar dự trữ ngoại hối nhà nước ra

để bảo vệ tỷ giá danh nghĩa

• Tháng 4, lãi s uất trái phiếu chính phủ định danh bằng pes o có xu hướngtăng Lo ngại rằng điều này có thể gây tổn thương cho khu vực ngân hàngcòn non trẻ của đất nước và sợ rằng lãi suất cao có thể gây ra suy thoáikinh tế vào một năm có bầu cử tổng thống, nên chính phủ đã một mặtdùng dự trữ ngoại hối để chống lại xu hướng tăng lãi suất, một mặt tiếnhành đổi các trái phiếu chính phủ từ định danh bằng Peso sang định danhbằng dollar

• Một số học giả kinh tế đã cảnh báo về việc đồng peso được định giá quácao so với dollar Nhưng đồng thời cũng có ý kiến phản đối việc điềuchỉnh tỷ giá vì lý do niềm tin của các nhà đầu tư chưa đủ mạnh để có thể

không bị hoảng loạn khi tỷ giá thay đổi mạnh Chính phủ Mexico chọnbiện pháp vừa dùng dữ trữ ngoại hối để giữ ổn định tỷ giá, vừa từng bướcnhỏ điều chỉnh tỷ giá.

• Tháng 8, tổng thống Ernes to Zedillo nhậm chức phải đương đầu với nhiềukhó khăn trong lĩnh vực kinh tế.Tuy nhiên ông vẫn duy trì các chính sáchtài chính, tiền tệ như trước

• Cuối tháng 9, Tổng thư ký của đảng Institutional Revolution, Jos éFrancisco Ruiz Massieu bị ám sát Cộng đồng thế giới cho rằng vụ ám sátnày đã càn chứng tỏ tình hình chính trị tại Mexico rất bất ổn.Các nhà đầu

tư thêm bất an.Một số các nhà đầu tư nước ngoài cùng các quỹ đã bắt đầurút vốn khỏi Mexico

• Giữa tháng 10, Cục dữ trữ Liên bang Mỹ tuyên bố mặc dù lo ngại về mức

dự trữ ngoại hối ít ỏi của Mexico, song Mexico không nên mong đợi chiviện của nước ngoài Tâm lý của các nhà đầu tư càng trở nên bất ổn Cũngtrong thời gian đó, sau khi một số công ty lớn của Mexico công khai tìnhtrạng lợi nhuận của mình giảm sút Thị trường chứng khoán Mexico chaođảo Áp lực mất giá peso càng tăng lên

• Tổng thống mới nhậm chức không muốn phá giá đồng peso trong suốtnhiệm kỳ của mình trừ khi việc phá giá này là không thể tránh được Sự cốgắng duy trì đồng peso được định giá cao đã gây ra cho nền kinh tếMexico nhiều vấn đề như nó đã không khuyến khích nước ngoài tiêu dùnghàng hóa của Mexico , trong khi người Mexico lại thích tiêu dùng các sảnphẩm của nước ngoài Điều này dẫn đến thâm hụt thương mại ngày càngtrầm trọng Bên cạnh đó, các nhà đầu tư và các quỹ đầu tư ở Mexico cũngnhận sự mất giá của đồng Peso nên đã bắt đầu chuyển việc nắm giữ các tàisản bằng đồng pes o sang nắm giữ các tài sản bằng đồng dollar Để giữ tỷgiá của đồng nội tệ, có một cách đó là dùng tiền nước ngoài để mua lại

đồng nội tệ Và hàng tỷ dollar trong quỹ dự trữ ngoại hối của Mexico đã được tung ra nhằm giữ giá đồng peso nhưng đã không thành công.

• Cuối tháng 10, thống đốc ngân hàng trung ương Mexico công khai rằng dữtrữ ngoại hối của Mexico chỉ còn 17,12 tỷ dollar

• Ngày 20 tháng 12 năm 1994, trước áp lực phá giá đồng peso , tổng thốngMexicon Ernes to Zedillo đã phải phá giá đồng peso thêm 15% Bên cạnh

đó, chính phủ cũng đã can thiệp nhằm giảm tốc độ mất giá, song không cóhiệu quả mà trái lại làm cho quỹ dự trữ ngoại hối của Mexico ngày càngcạn kiệt Đến ngày 22/12, chính phủ Mexico đã phải quyết định tuyên bốthả nổi đồng peso

• Quyết định này đã làm các nhà đầu tư mất hết lòng tin vào khả năng trảcác khoản nợ ngắn hạn (các khoản nợ nước ngoài nếu tính theo pes o đãlớn lên gấp nhiều lần khi tỷ giá giữa peso và dollar tăng lên) Vì thế, cácnhà đầu tư bán tháo các tài sản bằng đồng pes o Điều này làm cho đồngpeso càng mất giá hơn nữa Bên cạnh đó ,các khoản nợ nước ngoài độtnhiên tăng lên đã khiến bảng cân đối tài sản của các xí nghiệp và ngânhàng của Mexico xấu đi Hậu quả là nền kinh tế Mexico rơi vào khủnghoảng thực sự

CHƯƠNG II NGUYÊN NHÂN VÀ MÔ HÌNH KINH TẾ GIẢI THÍCH CUỘC KHỦNG HOẢNG TIỀN TỆ MEXICO NĂM 1994

2.1 Nguyên nhân cuộc khủng hoảng tiền tệ Mexico năm 1994

2.1.1 Sự yếu kém nội tại của nền kinh tế

Quá trình cải cách, mở cửa nền kinh tế của Mexico đã tạo nên một loạtthách thức mới cho chính phủ Salinas Trong đó, sự gia tăng thâm hụt cán cânthương mại trở nên nổi cộm hơn bao giờ hết, đi cùng với đó là việc giảm tỷ lệtiết kiệm của khu vực tư nhân Việc quốc hữu hóa cũng khiến cho hệ thống ngânhàng của Mexico trở nên mong manh, mang đến sự hạn chế cho quá trình sửdụng chính sách tiền tệ để hỗ trợ đồng Peso và để giảm thâm hụt tài khoản vãnglai

• Thâm hụt cán cân thương mại kéo dài

Chính phủ Salinas đã tiến hành kích thích tăng trưởng kinh tế và tăng sứccạnh tranh bằng cách khuyến khích thương mại và đầu tư quốc tế Xuất khẩuhàng hóa của Mexico này đã tăng gần gấp đôi, từ $31 triệu trong năm 1986 đến

$61 triệu trong năm 1994 Mexico cũng đã thu hút được những khoản vốn đầu tưnước ngoài rất quan trọng Theo ngân hàng Trung ương Mexico, lượng vốn đầu

tư nước ngoài thu hút được là $102,8 triệu, trong đó $30,2 triệu là đầu tư trựctiếp nước ngoài Mức độ đầu tư lớn này đã tạo nên sự tích lũy vốn đầu tư đáng

kể trong nền kinh tế Mexico Trong thời gian này dự trữ ngoại tệ tăng từ $6,4triệu lên $24,5 triệu Tuy nhiên, việc cải cách này cũng đòi hỏi sự mở cửa thịtrường đối với các sản phẩm nước ngoài, trong năm 1990, tổng kim ngạch nhậpkhẩu của Mexico đã vượt quá kim ngạch xuất khẩu Từ năm 1990 đến 1994,thâm hụt thương mại của Mexico tăng từ $1 triệu lên $18,5 triệu Có thể nói,chính dòng vốn đầu tư nước ngoài đã làm tăng tiêu dùng tư nhân đối với các mặt

hàng nhập khẩu Do đó, thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai của Mexico đã tăng

từ 1,4% GDP trong năm 1988 đến 7,7% GDP trong năm 1994

• Tiết kiệm tư nhân giảm sút

Khi các cải cách kinh tế diễn ra đầu những năm 90, người dân Mexico bắtđầu chuyển nhiều hơn thu nhập của họ từ tiết kiệm sang tiêu dùng Theo dữ liệucủa Ngân hàng Trung ương Mexico, tỷ lệ tiết kiệm của khu vực tư nhân năm

1989 vào khoảng 16% thì đến năm 1992 đã giảm xuống dưới 9% và đến năm

1994 chỉ tăng lên vào khoảng 12% Lý giải cho tình trạng chuyển từ tiết kiệmsang tiêu dùng này là do nhu cầu bị dồn nén sau nhiều năm khổ cực trong hầuhết thập kỷ 80 và sự hấp dẫn của những sản phẩm ngoại có giá thành rẻ hơn,xuất hiện ở Mexico khi nước này mở cửa thị trường Sự giảm sút của tiết kiệmtrong nước cũng được phản ánh thông qua nhu cầu nhập khẩu tăng lên Điều này

đã gây thêm áp lực lên tình trạng thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai Hơn nữa,nhập khẩu chủ yếu hướng vào tiêu dùng thay vì đầu tư, khiến cho mức thâm hụttài khoản vãng lai trở nên kém bền vững hơn do ít có tiền đầu tư dành cho pháttriển lâu dài hơn

• Sự lên giá của đồng Peso

Như đã đề cập ở trên, trong giai đoạn từ 1988 đến 1994, chính phủ Mexico đãthực hiện neo tỷ giá của đồng peso với đôla Mỹ Và việc neo tỷ giá này đã gópphần bình ổn nền kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và kiềm chế lạm phát Tuynhiên, việc neo tỷ giá trong dài hạn sẽ dẫn đến việc lên giá của đồng peso, ảnhhưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu và làm giảm tốc độ tăng trưởng của nềnkinh tế Một trong những lý do của việc đánh giá quá cao giá trị đồng peso chính

là sự mất giá danh nghĩa được chính phủ Mexico cho phép trong giai đoạn này

đã không đạt tới mức chênh lệch lạm phát giữa Mỹ và Mexico Mặc dù tỷ lệ lạm

phát của Mexico có giảm trong những năm này nhưng nó vẫn cao hơn tỷ lệ lạmphát của Mỹ Do đó, tỷ giá đồng peso đối với đồng đô la đã dần tăng trên thực tế

dù về danh nghĩa đồng pes o đã mất giá Với đồng peso được định giá quá cao,người dân Mexico có nhu cầu nhập khẩu nhiều hơn lượng mà họ có thể chi trả.Trong khi đó, xuất khẩu lại bị tăng trưởng hạn chế do sự định giá cao này Vìvậy, sự tăng giá trị không ngừng và sự định giá quá cao đối với đồng peso tronggiai đoạn này đã dẫn đến tình trạng trầm trọng hơn của mức thâm hụt tài khoảnhiện tại

Vào giữa năm 1994, hai nhà kinh tế đã cho rằng Mexico cần phải hành động

để điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhằm bù đắp cho việc định giá quá cao đồng peso.Một lượng phá giá giá hối đoái 20% có thể giảm thâm hụt tài khoản hiện tạixuống mức dễ quản lý hơn Tuy nhiên, theo các quan chức bộ tài chính, quanđiểm này không được nhiều nhà kinh tế khu vực tư nhân ủng hộ vì họ cho rằngchỉ cần có một sự điều chỉnh nhỏ về tỷ giá hối đoái Các quan chức tài chính củaMexico giải thích họ không bị thuyết phục bởi việc đồng peso bị định giá quácao vào thời điểm đó Họ lấy dẫn chứng là tình hình xuất khẩu mạnh mẽ củaMexico và sự gia tăng năng suất Vì thế, chính phủ Mexico đã không sẵn sàngcân nhắc đến việc kêu gọi phá giá tiền tệ

• Hệ thống ngân hàng còn sơ khai

Kể từ sau cuộc quốc hữu hóa một loạt các ngân hàng vào năm 1982, hệ thốngngân hàng Mexico đã bộc lộ rất nhiều các yếu kém Điều đầu tiên phải kể đến làviệc quốc hữu hóa một số các ngân hàng đã làm giảm tính cạnh tranh trong lĩnhvực tài chính ngân hàng Hơn nữa, các ngân hàng Mexico chưa có được hệ thốngcác tiêu chí đánh giá độ tín nhiệm của khách hàng khi cung cấp các khoản vay.Đặc biệt khi cuộc bùng nổ tín dụng tiêu dùng kể từ sau 1989, vấn đề về đánh giá

độ tín nhiệm này đã dẫn việc chồng chất các khoản tín dụng tiêu dùng quá hạn

Tỷ lệ nợ quá hạn của các ngân hàng liên tục tăng từ tháng 12/1991 đến tháng3/1994 từ mức 3,5% lên 8,5% (số liệu IMF) Chính sự gia tăng các khoản nợ quáhạn này đã làm cho tình hình bảng cân đối kế toán của các ngân hàng trở nênngày càng tồi tệ hơn Và một hệ thống ngân hàng bộc lộ nhiều điểm yếu kémnhư vậy chính là một yếu tố cản trở việc thực thi chính sách tiền tệ của NHTWmột cách hiệu quả, nhằm mục tiêu giảm thâm hụt thương mại.

tố liên quan giữa đảng cầm quyền và các đảng khác, nhằm thay đổi hệ thống bầu

cử tại Mexico để đem lại một cuộc bầu cử thực sự công bằng Đầu năm 1994chiến tranh du kích nổi dậy tại các bang miền nam thuộc Chiapas bày tỏ sự bấtbình của những người dân nông thôn nhằm yêu cầu thực hiện một cuộc cải tổ cả

hệ thống chính trị và xã hội Với việc diễn ra cuộc nổi dậy của những ngườiChiapas, và 2 vụ bắt cóc quy mô lớn xảy ra chỉ trong vài tháng đầu năm 1994 đãdấy lên sự băn khoăn lo lắng cao độ của các nhà đầu tư về tình hình chính trị và

sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế Mexico.

• Sự điều hành cuộc bầu cử của Đảng cách mạng thể chế tại Mexico gây phản đối của các Đảng đối lập

Một làn sóng ý kiến về cuộc bầu cử tổng thống tại Mexico lan rộng, hầu hết đều tập trung vào Đảng CM thể chế, một đảng nắm quyền tại Mexico đã hơn

60 năm, liệu có thể tiến hành một cuộc bầu cử thực sự công bằng Các đảng đối

18

lập cho rằng họ phải chịu quá nhiều tổn thất do sự lừa đảo sau khi tổng thốngSalinas lên nắm quyền vào năm 1988, năm mà Đảng CM thể chế giành chiếnthắng với số phiếu rất sát sao.

• Cuộc nổi loạn Chiapas gây tổn hại lớn tới hình ảnh của Mexico

Vào ngày 1/1/1994, cuộc chiến tranh du kích có trang bị vũ khí của độiquân giải phóng mang tên Zapatista (EZLN) diễn ra và chiếm được vài thànhphố tại bang miền Nam thuộc Chiapas của Mexico Đội quân này yêu cầu mộtnền dân chủ thực sự và sự quan tâm cần thiết tới các vấn đề tồn tại của nhữngngười nông dân địa phương Cuộc tấn công xảy ra đúng vào thời điểm mà hiệpđịnh NAFTA đi vào có hiệu lực Điều này đã giáng một đòn mạnh tới hình ảnhcủa Mexico, một quốc gia đang tiến hành hiện đại hóa với sự ổn định và hầu nhưkhông hề có xung đột và đang tìm kiếm con đường tham gia vào nền kinh tế thếgiới bằng việc cải tổ nền kinh tế quốc gia và tham gia vào hiệp định NAFTA

Tuy nhiên chính phủ Mexico đã đáp lại bằng việc cử một đội quân liênbang tới Chiapas đàn áp cuộc nổi dậy trong khi vẫn tìm mọi cách đàm phán đểđưa ra một thỏa thuận về cuộc xung đột này Vào giữa tháng 1, Quốc hội Mexicothông qua luật về ân xá cho bất kì ai liên quan đến những hành động bạo lực tớithời điểm đó Tổng thống Salinas ngay lập tức thay thế Bộ trưởng Bộ nội vụ,nguyên là thống đốc Chiapas bằng ông Jorge Carpizo, một nhân vật được xem làluôn bảo vệ cho quyền con người Trước các động thái hòa giải, tổ chức EZLNngay lập tức đưa ra sự đồng ý về các điều kiện với chính phủ Cả hai bên đềuđồng ý ngừng chiến nhưng tình hình vẫn rất căng thẳng suốt thời gian sau đó

Vào 27/1/1994, hiệp ước về hòa bình công bằng và dân chủ được kí kếtgiữa chính phủ và 8 Đảng chính trị khác, nhằm nỗ lực giải quyết các vấn đềchính trị lớn hơn, bao gồm cả cải tổ lại chế độ bầu cử Nhiệm vụ chủ yếu của quá