Tổng quan nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoàiTạp chí Research Gate 2018 nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các yếu tố môi trường kinh doanh đến các doanh nghiệp có vốn FDI ở Pakistan.. Nghiên

1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Tạp chí Research Gate (2018) nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các yếu tố môi trường kinh doanh đến các doanh nghiệp có vốn FDI

ở Pakistan Nghiên cứu này đã xem xét sự tác động của Ổn định chính trị (PS) đối với mối quan hệ giữa các biến số kinh tế vi mô, biến môi trường kinh doanh và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ở Pakistan Nghiên cứu này giới hạn dữ liệu hàng năm trong giai đoạn từ 1991 đến 2011 từ các nguồn xác thực Phân tích thực nghiệm liên quan đến việc sử dụng thử nghiệm ADF để kiểm tra tính xác thực của dữ liệu, dùng phần mền Eviews và hồi quy phân cấp sử dụng gói phần mềm thống kê SPSS Các kết quả thống kê của nghiên cứu đã xác nhận rằng mức độ mở, mức lương tối thiểu Lao động và Cơ sở hạ tầng là những yếu tố dự báo đáng kể về dòng vốn FDI Mặt khác, các biến số khác như tốc độ tăng trưởng GDP và nguyên tắc pháp luật không có ý nghĩa trong việc xác định dòng vốn

FDI ở Pakistan Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng GDP có xu hướng là yếu tố quyết định đáng kể của dòng vốn FDI khi hiệu ứng tác động

từ sự ổn định chính trị được tính đến Do đó, những phát hiện này cho thấy sự ổn định chính trị là rất quan trọng đối với đất nước đầu

tư trong và ngoài nước trong quá trình định hướng trong tương lai

Aneta Bobenič-Hintošová (2016) đã có một nghiên cứu về sức ảnh hưởng của môi trường kinh doanh tới dòng vốn đầu tư FDI trên tạp chí Central European Journal of Management Nghiên cứu này chỉ ra ảnh hưởng của các chỉ số môi trường kinh doanh được lựa chọn đối với dòng vốn FDI trong trường hợp các nước Visegrad trong giai đoạn 2005-2015 Dựa trên phân tích tương quan và hồi quy, kết luận rằng môi trường kinh doanh có vấn đề đáng kể đối với dòng vốn FDI, tuy nhiên hướng và sức mạnh của sự phụ thuộc khác nhau tùy theo các yếu tố được phân tích Mặt khác, nghiên cứu còn thấy rằng khả năng cạnh tranh toàn cầu của đất nước càng tốt thì

khối lượng vốn FDI vào trong nước càng cao Bên cạnh đó, quốc gia

tự do hơn về kinh tế, được toàn cầu hóa hơn, với xếp hạng tốt hơn không thu hút được nhiều dòng vốn FDI, mà ngược lại Đồng thời, tham nhũng của đất nước đang khiến các nhà đầu tư nước ngoài không đầu tư vào các nước Visegrad.

Max Boisot and John Child (1999), trong Organizations as Adaptive Systems in Complex Environments: The Case of China, đã chỉ ra rằng các tổ chức có vốn đầu tư nước ngoài là hệ thống thích ứng phải phù hợp với sự phức tạp của môi trường Bài viết này thảo luận về hai chế độ thích ứng với môi trường phức tạp: giảm độ phức tạp và độ hấp thụ phức tạp Giảm độ phức tạp đòi hỏi phải hiểu được sự phức tạp và tác động trực tiếp lên nó, bao gồm cả những nỗ lực ban hành môi trường Hấp thụ phức tạp đòi hỏi phải tạo

ra các lựa chọn và chiến lược phòng ngừa rủi ro, thường thông qua các liên minh Các yếu tố lịch sử, hình thành nên sự phức tạp của văn hóa ở Trung Quốc, mang lại đặc điểm khác biệt rõ rệt so với các nước phương Tây Do đó,

các công ty đầu tư phương Tây ở Trung Quốc phải đối mặt với sự lựa chọn giữa việc duy trì các tiêu chuẩn giảm độ phức tạp hoặc áp dụng chiến lược hấp thụ phức tạp phù hợp hơn với văn hóa Trung Quốc Bài viết này kết thúc với một mô tả về một quá trình cho nghiên cứu trong tương lai, tập trung vào việc điều tra xử lý phức tạp và các tình huống có thể xảy ra khi lựa chọn giữa chúng

Igor Filatotchev, Johannes Stephan and Björn Jindra (2008) trong Ownership structure, strategic controls and export intensity of foreign-invested firms in transition economies kiểm tra mối quan hệ giữa quyền sở hữu nước ngoài, sự độc lập của các nhà quản lý trong việc ra quyết định và xuất khẩu các công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại năm quốc gia gia nhập Liên minh châu Âu Sử dụng bộ dữ liệu độc đáo, được thu thập bằng tay của

434 công ty có vốn đầu tư nước ngoài ở Ba Lan, Hungary, Slovenia, Slovakia

và Estonia, chúng tôi cho thấy quyền sở hữu và kiểm soát của các nhà đầu tư nước ngoài đối với các quyết định chiến lược có liên quan tích cực với cường

độ xuất khẩu, được đo bằng tỷ lệ xuất khẩu vào tổng doanh thu Nghiên cứu cũng phân tích các cấu hình quản trị và kiểm soát cụ thể ở các công ty có vốn đầu tư nước ngoài, cho thấy vốn chủ sở hữu nước ngoài và kiểm soát nước ngoài đối với các chức năng kinh doanh là bổ sung về tác động của chúng đối với cường độ xuất khẩu

Alicia Chavy (2015) nghiên cứu về những thách thức mà các doanh nghiệp của Mỹ đang phải giải quyết khi đầu tư vào thị trường châu Á Những rào cản đó ảnh hưởng không nhỏ tới lợi nhuận, năng suất cũng như tiềm năng phát triển của những doanh nghiệp đó tại các nền kinh tế đang phát triển nhanh Các nền văn hóa kinh doanh đặc thù và hệ tư tưởng chính trị phi phương Tây ở châu Á luôn tăng cường chủ nghĩa bảo hộ đối với nền kinh tế trong nước, đặc biệt là ở Trung Quốc và Nhật Bản Sự can thiệp của chính phủ trong khu vực tư nhân có thể cản trở các hợp đồng kinh doanh, làm lung lay sự ổn định của đối tác, cũng như gây áp lực cho các doanh nghiệp Mỹ trong việc kết hợp lợi ích với các đối tác địa phương Bộ máy điều hành của

các doanh nghiệp Mỹ phải thích ứng với đạo đức kinh doanh đặc trưng ở châu Á, cũng như làm quen với các mối quan hệ chính trị và kinh doanh nặng

nề có thể ảnh hưởng đến hiệu quả thị trường của họ Những tranh chấp căng thẳng giữa Trung Quốc, Việt Nam và Nhật Bản trên Biển Đông và việc sản xuất tài nguyên thiên nhiên có thể gây tổn hại cho các doanh nghiệp Mỹ tham gia vào lĩnh vực năng lượng hoặc công nghệ có sự phụ thuộc vào các tài nguyên tranh chấp này Ngoài ra, các thành viên ASEAN đang cố gắng thiết lập một khối giao dịch lớn cạnh tranh với vai trò hiện tại của Trung Quốc trong khu vực, điều này có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Mỹ với các thể chế mới cũng như tỷ giá hối đoái thay đổi

Pete Frielinghaus (2014) đề cập đến nhiều rủi ro mà doanh nghiệp nước ngoài gặp phải khi mở rộng việc kinh doanh ở các nước châu Phi Hệ thống

cơ sở hạ tầng là thách thức lớn nhất đối với các nhà đầu tư, với đường sá giao thông nghèo nàn xuống cấp và nguồn năng lượng luôn ở trong tình trạng thiếu hụt Ngoài ra, xung đột chính trị tại một số nước làm ảnh hưởng đến sự

an toàn khi quyết định kinh doanh lâu dài của các doanh nghiệp, đi kèm là các vấn đề tham nhũng và lợi ích nhóm Châu Phi có những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới, nhưng cũng có một số nước thuộc nhóm nghèo nhất Những khác biệt trong tổng sản phẩm quốc nội tạo ra môi trường sống

và kinh doanh hoàn toàn khác nhau Về nhân sự, việc tìm kiếm đội ngũ nhân viên lành nghề và giàu kinh nghiệm vẫn là một thách thức, đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp một số lượng lớn nhân sự từ nước ngoài làm việc tại châu Phi Các vấn đề về ngôn ngữ, sức khỏe và an toàn cũng đã và đang ảnh hưởng rất nhiều tới môi trường làm việc của các doanh nghiệp nước ngoài tại châu lục đen này

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trong nước

Nguyễn Mạnh Toàn, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng xác định những nhân tố chủ yếu giúp thu hút vốn đầu tư của nước ngoài vào một số doanh nghệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam Sau khi nghiên cứu tổng quan các vấn đề lý luận và thực hiện phỏng vấn các nhà đầu tư nước

ngoài, tác giả đã xác định được tám nhân tố, phân thành bốn nhóm, phục vụ cho việc nghiên cứu 300 bản câu hỏi điều tra đã được gởi đến các công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại ba thành phố: Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM để khảo sát Kết quả điều tra cho thấy một số nhân tố được đánh giá là quan trọng hơn các nhân tố khác Trong đó, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, sự ưu đãi và hỗ trợ của chính quyền địa phương, chi phí hoạt động thấp là những nhân tố quan trọng nhất, có ảnh hưởng mang tính quyết định khi nhà đầu tư nước ngoài xem xét (Tạp chí khoa học và công nghệ, đại học Đà Nẵng, số 5(40)2010)

PGS, TS Nguyễn Thị Quy, làm rõ các cấp độ của môi trường kinh doanh, phân tích các các nhân tố tố tác động đến môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp giai đoạn hậu WTO, lý giải những mặt tích cực, những hạn chế của quá trình hội nhập mang lại Trên cơ sở đó, giúp các nhà hoạch định chính sách phía Việt Nam và bản thân các doanh nghiệp có sự chuẩn bị tốt hơn trong việc nghiên cứu thị trường, tiềm lực để thực hiện thành công các

thương vụ lớn, đặc biệt là công tác quản trị và phòng ngừa, hạn chế rủi ro Từ

đó đưa ra được một khung khổ pháp lý mới, cải cách một cách toàn diện những quy định phù hợp với thông lệ quốc tế, thực sự là điểm tựa an toàn cho các doanh nghiệp Việt nam trong môi trường kinh doanh mới Về phía các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, cần cải thiện năng lực kinh doanh, markerting, xây dựng thương hiệu, dịch vụ khách hàng, cần hiểu rõ chuỗi cung ứng của mình Đồng thời, cần chủ động nghiên cứu quy tắc xuất xứ, mức cắt giảm thuế quan, các hàng rào kỹ thuật… một cách thấu đáo và chuẩn

bị đàm phán hợp đồng ngoại thương hiệu quả Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhỏ và vừa, cùng loại hình và có chung ngành hàng sản xuất, có mối quan hệ tin cậy nên kết hợp với nhau trong những giao dịch thương mại với đối với các đối tác nước ngoài, tập hợp vốn để thực hiện thành công những thương vụ lớn, đối phó với những tác động bất lợi từ môi trường kinh doanh trong nước và quốc tế (Báo thế giới luật.vn, chuyên mục bài viết học thuật)

Ngô Hoàng Thảo Trang, Trường Đại học Kinh Tế Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện nghiên cứu sử dụng mô hình phân tích đường dẫn trung gian của MacKinnon và cộng sự (2009) để kiểm định giải thiết về việc môi trường kinh doanh có tạo điều kiện khuyến khích để các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất khẩu và hoạt động đổi mới qua đó nhằm tăng năng suất của doanh nghiệp hay không Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng môi trường kinh doanh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp lên năng suất mà còn hướng doanh nghiệp tới các hoạt động tạo ra năng suất, vì vậy, việc cải thiện môi trường kinh doanh là nhu cầu cấp thiết, tuy nhiên việc này tốn nhiều chi phí và thời gian Cụ thể doanh nghiệp được nhà nước hỗ trợ về mặt tài chính

và kỹ thuật, doanh nghiệp có quy mô mạng lưới tốt hơn, doanh nghiệp tọa lạc tại khu công nghiệp, khu chế xuất, doanh nghiệp tiếp cận Internet hoặc tiếp cận tín dụng chính thức và môi trường cạnh tranh ngành cao thì có năng suất cao hơn thông qua kênh trung gian là đầu tư vào máy móc thiết bị và tham gia vào hoạt động xuất khẩu Kết quả từ nghiên cứu này cho thấy rằng

MTKD tốt là điều kiện cần thiết để giúp doanh nghiệp tăng năng suất và hướng các doanh nghiệp vào các hoạt động tạo ra năng suất (Tạp chí Khoa học Đại học Mở TP.HCM – Số 54 (3) 2017)

Khoa Kinh Tế và Quản Trị Kinh Doanh, Trường Đại học Cần Thơ, dựa trên số liệu thu thập được từ 294 doanh nghiệp(DN) ở Kiên Giang, cho thấy đầu tư của các doanh nghiệp phụ thuộc vào vốn tự có Bên cạnh đó, đầu tư của các DN cũng phụ thuộc vào tăng trưởng của doanh thu trong quá khứ Tăng trưởng của doanh thu và lợi nhuận của DN lại phụ thuộc vào nhiều yếu

tố như năng lực nội tại (khả năng và kinh nghiệm quản lý, điều kiện vốn, điều kiện mặt bằng, v.v…) cũng như môi trường kinh doanh (giá cả, thị trường, chính sách của nhà nước, v.v…) Vì vậy, tạo một môi trường kinh doanh tốt cho các DN là một điều quan trọng Các yếu tố khác như sự sẵn có của nguyên liệu đầu vào, trình độ học vấn và chuyên môn của người quản lý DN hay những chủ trương, chính sách thu hút đầu tư của chính quyền lại không

có tác động rõ rệt đến đầu tư của các DN Để cải thiện môi trường kinh

doanh, các cơ quan hữu quan cần quan tâm đến những vấn đề sau: i) Phát triển cơ sở hạ tầng ở các địa phương có mật độ DN cao ii) Các cơ quan nhà nước cần có những bộ phận cung cấp thông tin cho các DN cũng như thu thập ý kiến đóng góp của DN iii) Các cơ quan chức năng cần xem xét giảm các loại phí mà các DN phải nộp iv) Việc hạn chế tình trạng đầu cơ đất đai cũng sẽ góp phần làm tăng đầu tư của DN v) các cơ quan hữu quan có thể kết hợp với các cơ sở đào tạo cần tổ chức các loại hình đào tạo để nâng cao trình độ quản lý cho DN để kích thích đầu tư của DN và tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh (Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ - 2008:9 103-112) Nhóm nghiên cứu thực hiện PCI- FDI (2018) đã nghiên cứu và khẳng định rằng môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đang dần được cải thiện, tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh Cụ thể, kết quả PCI-FDI 2018 chỉ rõ, tỷ lệ các doanh nghiệp phải dành hơn 5% quỹ thời gian của lãnh đạo cho việc tìm hiểu và thực hiện các thủ tục hành chính giảm từ khoảng 70% trong những năm 2012 – 2016 xuống

còn 66,2% trong năm 2017 và 42,6% vào năm 2018 Cùng với đó là tình trạng nhũng nhiễu doanh nghiệp đã giảm đáng kể Theo ông Đậu Anh Tuấn, các doanh nghiệp FDI cũng đánh giá tình trạng doanh nghiệp phải chi trả chi phí không chính thức có xu hướng giảm đáng kể từ năm 2017 và xu hướng này tiếp tục, thậm chí còn rõ nét hơn trong năm 2018 Số doanh nghiệp cho biết không phải trả bất kỳ khoản phí không chính thức nào cũng tăng so với trước Điều này khiến lương của nhân viên tăng lên đáng kể Môi trường kinh doanh được cải thiện giúp các doanh nghệp hoạt động hiệu quả hơn Theo đó, kết quả điều tra PCI-FDI tại 1.577 doanh nghiệp FDI đang hoạt động ở Việt Nam cho thấy, hơn một nửa số doanh nghiệp FDI (53,1%) báo lãi trong năm

2018 58,2% số doanh nghiệp cho biết sẽ tăng quy mô lao động và 56% doanh nghiệp cho biết có kế hoạch mở rộng đầu tư tại Việt Nam Những con

số trên cho thấy hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam trong những năm tới tiếp tục có những xu hướng tích cực (Thời báo tài chính Việt Nam)

Ông Christopher Malone, Giám đốc điều hành Boston Consulting Group (BCG) và Đồng chủ tịch Liên minh Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF), ông Tomaso Andreatta đều cho rằng các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) muốn mở rộng kinh doanh với điều kiện môi trường kinh doanh của Việt Nam phải được cải thiện Theo các chuyên gia này, Việt Nam cần gỡ bỏ gánh nặng về thủ tục hành chính như thuế và thủ tục hải quan, thanh tra, quyết toán thuế Việt Nam cũng cần loại bỏ tiền mặt trong thanh toán, lưu giữ các chứng từ thông quan để đảm bảo tính minh bạch, thủ tục hải quan cũng cần có quy định rõ ràng hơn Việt Nam cũng cần tích cực tham gia Cách mạng công nghiệp 4.0, nâng cao chất lượng, hiệu quả của nông nghiệp, dịch vụ công nghệ, khuyến khích công nghệ mới,… Tuy nhiên, bài viết cũng nhấn mạnh các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh đang được cải thiện và tác động hiệu quả tới kết quả kinh doanh, thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài (Báo VnExpress)