Cuộc điều tra quốc gia vị thành niên và thanh niên việt nam năm 2003 được Bộ Y Tế và Tổng Cục Thống Kê thực hiện vơi sự giúp đỡ về kỹ thuật và tài chính của Tổ Chức Y Tế Thế Giới ( WHO) và Q
Trang 1Chương 4
Tình bạn, hẹn hò, tình
dục và sức khỏe sinh
sản
Đây là một chương tương đối đa dạng, mô tả các
mối quan hệ bạn bè, sức khỏe sinh sản và vấn
đề tình dục Chương này đi sâu tìm hiểu quan
niệm, thái độ, hành vi và trải nghiệm của thanh
thiếu niên về các vấn đề sức khỏe sinh sản, thai
nghén và kế hoạch hóa gia đình cũng như các
vấn đề về tình dục trước hôn nhân, mại dâm và
đồng tính luyến ái Ngoài ra còn đề cập đến các
dịch vụ trong thời kỳ có thai và nạo phá thai ở
nữ thanh niên
4.1 Tình bạn và nhóm bạn
Thanh thiếu niên được hỏi xem có chơi với một
nhóm bạn không và thành phần nam nữ trong
nhóm bạn Phần lớn (88%) số người trả lời nói
rằng có chơi với một nhóm bạn Chỉ có 12% trả
lời là không chơi với một nhóm bạn nào cả
Trong số này có sự khác biệt đáng kể về giới với
9% thanh thiếu niên nam và 16% thanh thiếu
niên nữ trả lời không chơi với nhóm bạn Mặc dù
có một số thanh thiếu niên sống tách biệt ở nơi
xa xôi hẻo lánh ít có điều kiện giao lưu bạn bè,
nhưng bên cạnh đó cũng có những trường hợp không có nhóm bạn Có thể do quan niệm truyền thống cho rằng phụ nữ thường phải ở nhà chăm sóc gia đình và làm nhiều việc nhà, và vì thế họ không có thời gian ra ngoài xã hội nhiều để tiếp xúc với bạn bè Trong số thanh thiếu niên có chơi với nhóm bạn, 75% trả lời nhóm bạn của họ có cả nam và nữ Hầu như không có sự khác biệt giới trong vấn đề này (76% nam và 74% nữ) Nhóm bạn của thanh thiếu niên nam hầu hết là nam, nhóm bạn của thanh thiếu niên nữ thì chủ yếu lại là nữ Chỉ có 26% thanh thiếu niên nam và 29% thanh thiếu niên nữ có nhóm bạn với số lượng bạn nam và bạn nữ bằng nhau Khoảng 5-10% thanh thiếu niên nữ trong tổng số mẫu điều tra trả lời rằng hầu hết bạn của mình là nam trong khi chỉ 2-3% số thanh thiếu niên nam nói rằng phần lớn bạn mình là nữ (xem Biểu đồ 7)
Ở nhiều quốc gia, phần lớn thanh thiếu niên cũng thường có bạn bè là người cùng giới tính nhưng xu hướng này dường như thể hiện rõ ràng hơn ở Việt Nam đặc biệt là ở lứa tuổi 18-25 Một cuộc nghiên cứu với các cha mẹ ở Hà Nội cho thấy phụ huynh thường thích con em mình có bạn bè cùng giới và họ thường không khuyến khích con cái chơi với bạn khác giới nhằm tránh cho con cái mình khỏi sự quyến rũ của các bạn khác giới - một hiện tượng thường xảy ra ở lứa tuổi dậy thì1 Quan niệm và thái độ đó của cha mẹ thường làm cho thanh thiếu niên cảm thấy ngại không dám trao đổi trò chuyện một cách cởi mở với bạn khác giới
BIỂU ĐỒ 7 Thành phần giới tính của các nhóm bạn
Trang 24.2 Dậy thì
Một thời điểm quan trọng đánh dấu sự phát triển
về thể chất và trưởng thành của vị thành niên đó
là thời điểm dậy thì Những thay đổi về cơ thể
thường kéo theo những thay đổi về tâm lý và
tình cảm, đây thực sự là một thử thách không chỉ
cho bản thân vị thành niên mà còn cho cả cha
mẹ Dấu hiệu quan trọng nhất đối với người thiếu
nữ là xuất hiện kinh nguyệt lần đầu, đối với nam
là hiện tượng xuất tinh hoặc mộng tinh lần đầu
tiên Thanh thiếu niên được hỏi về tuổi bắt đầu
xuất hiện kinh nguyệt, mộng tinh/xuất tinh
Theo kết quả điều tra SAVY, tuổi trung bình có
kinh nguyệt lần đầu ở nữ là 14,5 tuổi và mộng
tinh/xuất tinh ở nam là 15,6 tuổi Nữ thường bắt
đầu dậy thì sớm hơn nam Ví dụ, ở độ tuổi 13 chỉ
có 3,3% nam có hiện tượng xuất tinh so với
17,3% thiếu nữ có kinh nguyệt lần đầu Vào độ
tuổi 15 thì 79% thiếu nữ đã có kinh nguyệt và
50% nam giới xuất hiện mộng tinh/xuất tinh Có
sự khác biệt rất nhỏ về thời điểm xuất hiện
mộng tinh giữa nam thanh niên thành thị và
nông thôn Tuổi trung bình của lần đầu tiên xuất
hiện mộng tinh/xuất tinh của nam thanh niên
thành thị là 15,4 trong khi đối với nam nông thôn
là 15,7 Tuy nhiên có sự khác biệt lớn giữa nữ
thanh niên thành thị và nông thôn về tuổi trung
bình xuất hiện kinh nguyệt lần đầu Đối với nữ
thành thị, tuổi trung bình xuất hiện dấu hiệu kinh
nguyệt là 14, sớm hơn so với tuổi trung bình của
nữ nông thôn là 14,6 (Biểu đồ 8) Thời điểm xuất
hiện kinh nguyệt lần đầu ở nữ giới có liên quan
đến tình trạng dinh dưỡng Sự khác biệt dễ nhận thấy giữa nữ thanh thiếu niên nông thôn và thành thị so với sự khác biệt rất ít giữa nam thanh thiếu niên nông thôn và thành thị có thể cho thấy rằng điều kiện dinh dưỡng của nữ thanh thiếu niên khu vực nông thôn còn hạn chế hơn, không phụ thuộc vào tác động của những khác biệt mang tính chất giới tính Kết quả này xét về một khía cạnh nào đó khác với phát hiện của cuộc Điều tra Y tế Quốc gia (NHS) năm 2002 cho rằng không có sự bất lợi về mặt dinh dưỡng đối với nữ2 Kết quả cũng tương tự như vậy khi so sánh giữa nam, nữ thanh thiếu niên dân tộc Kinh và dân tộc thiểu số, không thấy có sự khác biệt đáng kể về thời điểm dậy thì ở nam thanh thiếu niên nhưng lại có sự khác biệt đáng kể đối với thời điểm xuất hiện kinh nguyệt lần đầu tiên ở nữ thanh thiếu niên Tuổi trung bình xuất hiện kinh nguyệt ở nữ thanh thiếu niên dân tộc Kinh là 14,9, trong khi đó ở nữ thanh thiếu niên dân tộc thiểu số là 14,4
Mặc dù phần lớn thanh thiếu niên chưa có quan hệ tình dục ở tuổi này, nhưng tác động tâm lý xã hội do các thay đổi trong cơ thể có thể là những thách thức thực sự Nếu không được chuẩn bị sẵn tinh thần và có đầy đủ các thông tin thì những thay đổi rất bình thường và phổ biến này ở lứa tuổi vị thành niên có thể gây nên những hoang mang không cần thiết Đối với một số nền văn hóa, hiện tượng dậy thì được đón mừng xem như là một cột mốc trọng đại đánh dấu một chặng đường mới trong cuộc đời của thanh thiếu niên
BIỂU ĐỒ 8Tuổi bắt đầu có kinh ở nữ và mộng tinh/xuất tinh ở nam
Trang 3Những phân tích trên đây nhấn mạnh sự cần
thiết phải cung cấp thông tin về những thay đổi
trong thời kỳ dậy thì cho nam nữ khi bắt đầu tuổi
thanh thiếu niên Các thông tin về dậy thì và
những thay đổi liên quan có thể được giới thiệu
vào những năm đầu của cấp Trung học cơ sở và
tại gia đình bởi cha mẹ
4.3 Bạn trai và bạn gái
Thanh thiếu niên cũng được hỏi một loạt các câu
hỏi liên quan đến nhận thức, thái độ, hành vi
trong quan hệ với bạn khác giới như: hẹn hò,
hôn nhau và quan hệ tình dục Câu hỏi đầu tiên
dành cho thanh thiếu niên chưa lập gia đình là
“Bạn đã bao giờ có người yêu chưa?”
28% thanh thiếu niên độc thân cho biết đã từng có người yêu Theo Biểu đồ 9, một tỷ lệ nhỏ (9,9%) trong nhóm thanh thiếu niên 14-17 tuổi cho biết họ đã từng có người yêu Tỷ lệ này tăng lên hơn đáng kể ở nhóm tuổi 18-21 với 42,2% và
ở nhóm tuổi 22-25 là 64% Xu hướng có bạn trai/bạn gái dường như phổ biến hơn ở khu vực thành thị với 36,8% so với 25% ở khu vực nông thôn Điều thú vị là khoảng 35% số thanh niên còn độc thân trong độ tuổi 22-25 được phỏng vấn cho biết họ chưa từng bao giờ có người yêu Trong quan hệ với bạn trai và bạn gái, một số hành vi biểu hiện tình cảm nhất định tăng lên theo độ tuổi trên cả hai phương diện: tỷ lệ phần trăm số người thực hiện hành vi và mức độ thân mật Biểu đồ 10 cho thấy mức độ thể hiện của các hành vi theo độ tuổi
Phần lớn những người trả lời đã có bạn trai hay bạn gái cũng cho biết rằng họ đã từng hẹn hò với tỷ lệ tăng lên 77,3%, 89,6% và 94,5% tương ứng theo nhóm tuổi Điều hiển nhiên là ở nhóm 14-17 tuổi thì tỷ lệ đã từng ôm hôn là thấp hơn,
ở mức 36,2%, tăng lên 59,3% ở nhóm 18-21 tuổi và 78,3% ở nhóm 22-25 tuổi Một tỷ lệ nhỏ hơn trả lời có những hành vi thân mật hơn như sờ mó bộ phận kín (12,5% ở nhóm tuổi 14-17 tăng lên 26,7% ở nhóm tuổi 18-21 và 43,9% ở nhóm tuổi 22-25)
BIỂU ĐỒ 10 Hẹn hò và quan hệ bạn bè theo nhóm tuổi
BIỂU ĐỒ 9 Thanh thiếu niên đã từng
có người yêu
Trang 44.4 Quan hệ tình dục
4.4.1 Thanh niên chưa lập gia đình và
quan hệ tình dục
Quan hệ tình dục không phổ biến lắm trong số
các bạn trẻ 14-17 tuổi Trong số 3.213 người trả
lời ở nhóm tuổi này, chỉ có 8 người (7 nam và 1
nữ) ở thành thị và 12 người (9 nam và 3 nữ) ở
nông thôn trả lời rằng họ đã có quan hệ tình
dục Tuy nhiên con số này có thể thấp hơn thực
tế do tính chất nhạy cảm của câu hỏi Mặc dù
vậy, quan hệ tình dục ở nhóm tuổi này cũng
chưa phổ biến lắm Những em này còn quá trẻ
(một em 14 tuổi, 1 em 15, 8 em 16 và 10 em 17)
Mặc dù thanh thiếu niên có quan hệ tình dục chỉ
chiếm một con số nhỏ, tuy nhiên cần phải lưu ý
rằng những người này bắt đầu có quan hệ tình
dục khi còn quá trẻ Một em trai có quan hệ tình
dục khi mới 14 tuổi, 6 em ở tuổi 15,7 em 16 tuổi
và 5 em 17 tuổi Mặc dù, số lượng không nhiều,
nhưng hiện tượng quan hệ tình dục trong độ tuổi
này lưu ý các bậc cha mẹ, và nhà trường nên
chú trọng quan tâm đến việc giáo dục giới tính
cho các em trong độ tuổi này và giúp các em
tránh được các hành vi không an toàn
Do số lượng người có hoạt động tình dục trong
độ tuổi 14-17 không nhiều nên trong những phân
tích sau đây sẽ không đề cập đến nhóm tuổi này
Mặc dù vậy, cũng cần lưu ý rằng, những gì sẽ
được trao đổi dưới đây cũng có thể áp dụng với
nhóm tuổi trẻ nhất này
Thanh thiếu niên thuộc nhóm tuổi 18-25 chưa lập
gia đình (trong đó nam chiếm 81,1% và nữ chiếm
62,8% trên tổng số mẫu điều tra) trả lời câu hỏi
“Bạn đã bao giờ có quan hệ tình dục với một ai đó chưa”, có 9,6% trả lời đã từng có quan hệ tình
dục Tỷ lệ nam đã từng có quan hệ tình dục cao hơn nữ, ở thành thị cao hơn nông thôn (Biểu đồ 11) Kết quả của các nghiên cứu trước đây và những so sánh với các quốc gia khác ở khu vực Châu Á3 và một số quốc gia châu Âu4 cũng cho thấy một tỷ lệ thấp thanh thiếu niên có quan hệ tình dục đặc biệt là đối với nữ
Cũng tương tự với tình hình các nước khác ở châu Á,5 kết quả cuộc điều tra này cho thấy những người chưa lập gia đình có quan hệ tình dục chủ yếu là nam giới (15,4% nam so với 2,3% nữ) Số liệu về quan hệ tình dục trước hôn nhân được mô tả theo giới, địa bàn và nhóm tuổi nhằm phát hiện các đặc điểm tương đồng, khác biệt cũng như xu hướng của hiện tượng này để so sánh trong từng nhóm và giữa các nhóm
Một điều thú vị đối với các nhà lập kế hoạch y tế cộng đồng cũng như các bậc cha mẹ đó là 1/3 nam giới độc thân (33,4%) ở khu vực thành thị trong nhóm tuổi 22-25 có quan hệ tình dục trước hôn nhân so với 3,7% nữ giới Đặc điểm này cũng rõ như vậy ở khu vực nông thôn khi tỷ lệ quan hệ tình dục trước hôn nhân của nam thanh niên nông thôn trong độ tuổi 22-25 là 26,0% so với tỷ lệ 3,3% nữ thanh niên nông thôn Các yếu tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về giới trong tỷ lệ này có thể là do nữ thanh niên không dám trả lời đã có quan hệ tình dục vì các lý do văn hóa cũng như sự kỳ thị đối với việc quan hệ tình dục trước hôn nhân
Sự khác biệt về giới khi trả lời về quan hệ tình dục trước hôn nhân cũng phù hợp với các kết quả nghiên cứu về vị thành niên ở các nước Đông Nam Á Trong một nghiên cứu so sánh tình hình thanh thiếu niên tại 14 nước trên thế giới6, nữ thanh thiếu niên chưa lập gia đình trong nhóm tuổi 15-19 ở Thái Lan và Philipine trả lời có quan hệ tình dục trước hôn nhân đặc biệt thấp (1-3%) trong khi ở nam thanh niên trong cùng độ tuổi lại cao hơn nhiều (12% ở Philipine và 27% ở Thái Lan) Tuy nhiên, tỷ lệ này đặc biệt thấp đối với cả hai giới so với nhiều nước ở vùng Cận sa mạc Sahara của châu Phi, châu Mỹ La tinh và vùng vịnh Caribê, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ
BIỂU ĐỒ 11Quan hệ tình dục trước hôn nhân
-nhóm tuổi 18-25
Trang 54.4.2 Bạn tình
Trong số thanh niên chưa lập gia đình có quan
hệ tình dục, phần lớn 71,9% trả lời có quan hệ
tình dục lần đầu với người yêu, 10% với bạn và
9,1% với gái mại dâm Đa số người trả lời (85%)
cho biết rằng mình chỉ có một bạn tình trong
vòng 12 tháng qua Nữ thanh thiếu niên thì cho
biết họ có quan hệ tình dục lần đầu tiên với nam
giới lớn hơn họ vài tuổi
Trong số thanh thiếu niên chưa có gia đình
nhưng đã có quan hệ tình dục, chỉ có 6 trong số
317 nam giới trả lời đã từng được trả tiền cho
việc quan hệ tình dục
4.4.3 Nơi quan hệ tình dục lần đầu tiên
Đa số thanh niên đã lập gia đình (92%) cho biết
có quan hệ tình dục lần đầu tiên tại nhà mình
hoặc nhà bạn tình Tuy nhiên có sự khác biệt đối
với nhóm chưa lập gia đình với 28% có quan hệ
tình dục lần đầu tiên tại nhà họ hoặc nhà bạn
tình Nam chưa lập gia đình trả lời có quan hệ
tình dục lần đầu tại khách sạn là 39,4% và 8% tại
công viên Nam thanh niên thành thị có quan hệ
tình dục lần đầu tiên tại khách sạn nhiều hơn
nam thanh niên nông thôn Trong nhóm nam
thanh niên 18-21 tuổi độc thân đã có quan hệ
tình dục, hơn 50% quan hệ tình dục lần đầu tiên
tại khách sạn Rất ít nữ độc thân đã quan hệ tình dục có quan hệ lần đầu tiên ở khách sạn Phát hiện này cho thấy dưới 30% thanh thiếu niên độc thân đã có quan hệ tình dục quan hệ lần đầu tiên tại nơi quen thuộc (ở nhà) là nơi khá an toàn đối với họ So với những người đã có gia đình, nhìn chung thanh niên chưa lập gia đình không dễ dàng quan hệ tình dục lần đầu tại nhà Đa số không chọn nhà là nơi quan hệ tình dục Điều này có thể liên quan đến vấn đề riêng
tư, kín đáo Nhiều thanh thiếu niên có lẽ tránh sự bắt gặp của cha mẹ hoặc cảm thấy không thoải mái khi có những hành vi không phù hợp với văn hóa truyền thống ngay tại nhà họ Một yếu tố có thể giải thích cho hiện tượng này là những nơi như khách sạn, công viên là địa điểm dễ dàng cho họ gặp gỡ bạn tình của mình
Mặc dù nhóm thanh niên độc thân có quan hệ tình dục (chủ yếu là nam giới) chiếm tỷ lệ nhỏ trong toàn mẫu, nhóm này có thể có nguy cơ nhiễm HIV cao Hiểu rõ hơn về bản chất và các nguy cơ có liên quan tới các hành vi hoạt động tình dục sớm của nhóm nam thanh thiếu niên này sẽ giúp chúng ta xây dựng các chương trình hỗ trợ phù hợp Kết quả SAVY cung cấp bằng chứng cho thấy các hoạt động can thiệp và truyền thông tại khách sạn về hành vi tình dục
an toàn sẽ tiếp cận được một tỷ lệ lớn nam thanh
BIỂU ĐỒ 12Quan hệ tình dục trước hôn nhân theo tuổi, giới và thành thị - nông thôn
Trang 6niên trong lần quan hệ tình dục đầu tiên của họ
4.4.4 Tuổi có quan hệ tình dục lần đầu
tiên
Tuổi có quan hệ tình dục lần đầu tiên ở thanh
thiếu niên Việt Nam trong cuộc điều tra này là
tương đối muộn (khoảng 19 tuổi) so với các nước
phương Tây và một số nước châu Á khác7 Tuổi
trung bình cho lần quan hệ đầu tiên là 19,6 trên
toàn mẫu điều tra tương tự cho cả nam (20 tuổi)
và nữ (19,4) Tuổi có quan hệ tình dục lần đầu
tiên của thanh niên dân tộc thiểu số sớm hơn
một năm (18,6 tuổi)
Phần lớn thanh thiếu niên đã có quan hệ tình
dục cho biết họ tiếp tục có quan hệ tình dục sau
lần quan hệ đầu tiên Tỷ lệ này là 92% ở nhóm
đã có gia đình và thấp hơn là 70% ở nhóm còn
độc thân Như vậy còn lại 30% thanh thiếu niên
chưa lập gia đình có quan hệ tình dục có thể đã
thay đổi suy nghĩ và quyết định thôi không tiếp
tục quan hệ nữa Tuy nhiên tỷ lệ khá cao (70%)
tiếp tục quan hệ tình dục sau lần quan hệ đầu
tiên có thể cho thấy họ có suy nghĩ và quyết
định làm việc này chứ không phải chỉ là hành
động bất chợt
4.4.5 Tần suất quan hệ tình dục
Thanh thiếu niên có quan hệ tình dục được hỏi
đã sinh hoạt tình dục bao nhiêu lần trong tháng
vừa qua và con số trung bình mà các đối tượng
được phỏng vấn đưa ra là 5,0 lần Có sự khác
biệt rõ rệt, ở nhóm đã có gia đình là 6,0 lần và ở
nhóm còn độc thân mà đã có quan hệ tình dục
là 1,7 lần Trong tổng số thanh thiếu niên đã có
quan hệ tình dục, nam thành thị 22-25 tuổi trả lời
3,8 lần so với nam nông thôn là 6,0 lần Nữ
thành thị là 4,4 lần so với nữ nông thôn là 5,1
lần Có thể lý giải cho sự khác biệt này là tỷ lệ
thanh niên nông thôn lập gia đình nhiều hơn
thành thị Thanh thiếu niên dân tộc thiểu số có
tần suất quan hệ tình dục tương đối cao hơn, với
nam là 7,3 và nữ 6,1 lần trong tháng vừa qua
4.4.6 Quan hệ tình dục với gái mại dâm
Rất ít thanh thiếu niên đã có quan hệ tình dục
cho biết họ có quan hệ tình dục với gái mại dâm
(5,3%) Tuy nhiên chỉ có 1% nam thanh niên đã
lập gia đình so với 21,5% nam thanh niên chưa
lập gia đình đã có quan hệ tình dục trả lời “có” cho câu hỏi “Bạn đã từng bao giờ có quan hệ tình dục với gái mại dâm hay chưa?”
Không có nữ thanh niên nào cho biết có quan hệ tình dục với người mại dâm Có thể những người phỏng vấn đã không hỏi câu hỏi này đối với nữ thanh thiếu niên với suy nghĩ là ở Việt Nam chỉ có gái mại dâm, không có mại dâm nam cho nữ (hoặc cho nam) mặc dù họ cần phải hỏi câu hỏi này
Con số nam thanh thiếu niên thành thị độc thân đã từng quan hệ tình dục có quan hệ với gái mại dâm cao hơn so với số nam thanh thiếu niên nông thôn, như thể hiện ở Biểu đồ 13 Những lý
do giải thích sự khác biệt giữa khu vực thành thị và khu vực nông thôn có thể do sự gia tăng về tính sẵn có và dễ tiếp cận của dịch vụ mại dâm
ở khu vực thành thị, điều kiện kinh tế khá giả của nam thanh niên thành thị và sự khác biệt về văn hóa trong hành vi quan hệ tình dục của nam thanh niên thành thị và nông thôn
Có một tỷ lệ cao (khoảng 93,2%) nam thanh thiếu niên có quan hệ tình dục với gái mại dâm cho biết họ có sử dụng bao cao su khi quan hệ, trong đó gần 100% ở nhóm thành thị và khoảng 90% ở nhóm nông thôn Trong khi chỉ có 1% thanh thiếu niên đã có gia đình có quan hệ tình dục với gái mại dâm (số người trả lời là n=15), tỷ lệ sử dụng bao cao su của họ là 66,1% thấp hơn so với 98,1% thanh thiếu niên độc thân có sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với gái mại dâm
BIỂU ĐỒ 13 Nam độc thân đã QHTD có quan
hệ với gái mại dâm
Trang 7Thái độ chung của thanh thiếu niên đối với việc
sử dụng bao cao su khá tiêu cực Ví dụ 70% các
đối tượng trả lời phỏng vấn cho biết dùng bao
cao su làm giảm khoái cảm và một nửa số thanh
thiếu niên được hỏi cho biết những người mang
bao cao su có thể có quan hệ không đứng đắn
Ngoài ra, có 30,2% nói rằng bao cao su chỉ dành
cho gái mại dâm hoặc người không chung thủy
Tuy nhiên các đối tượng trả lời phỏng vấn đều
đồng ý với tác dụng thực tế của bao cao su
98,5% đồng ý rằng bao cao su có tác dụng tránh
thai và 97% đồng ý bao cao su có thể giúp phòng
tránh HIV và các bệnh lây qua đường tình dục
Cần chú ý rằng kết quả của các nghiên cứu/điều
tra trước đây đưa ra những con số thấp hơn nhiều
về tỷ lệ sử dụng bao cao su8
4.5 Tình dục trước hôn nhân ở
những thanh niên đã lập gia đình
Trong tổng số mẫu điều tra, 7,6% đối tượng trả
lời phỏng vấn cho biết đã có hoạt động tình dục
trước hôn nhân Tuy nhiên có sự khác biệt giữa
nam thanh niên và nữ thanh niên với tỷ lệ tương
ứng là 11,1% và 4% Quan hệ tình dục trước hôn
nhân của các nhóm thanh niên dân tộc thiểu số
phổ biến hơn (39,8% nam thanh niên và 26,1%
nữ thanh niên) và có lẽ đây là hành vi được xem
như bình thường theo phong tục tập quán của
một số nhóm dân tộc thiểu số Những người đã
có gia đình cũng được hỏi về quan hệ tình dục
trước hôn nhân Có 22,2% thanh thiếu niên đã
lập gia đình cho biết đã có quan hệ tình dục
trước hôn nhân (28,8% nam, 14,8% nữ), cao hơn
số chưa lập gia đình (8,1% đối với nam giới và
1,1% với nữ giới) Sự khác biệt lớn này một mặt
liên quan tới lứa tuổi, mặt khác cũng có thể do
khi đã lập gia đình thì nói ra quan hệ tình dục
trước hôn nhân dễ dàng được chấp nhận hơn so
với khi chưa lập gia đình Có 19,2% thanh thiếu
niên đã lập gia đình cho biết đã quan hệ tình
dục trước hôn nhân với người bây giờ là
vợ/chồng họ và 6% có quan hệ tình dục trước
hôn nhân với người khác nữa
Tỷ lệ thanh niên đã lập gia đình cho biết đã có
hoạt động tình dục trước hôn nhân có thể giúp ta
có được một ước tính sát thực tế hơn về số lượng
thanh niên nói chung có hoạt động tình dục trước
hôn nhân Các thông tin này có thể rất hữu ích
đối với việc lập kế hoạch cung cấp các dịch vụ
sức khỏe sinh sản phù hợp và đầy đủ, thiết kế các chiến dịch thông tin giáo dục truyền thông bao gồm cả giáo dục dự phòng và điều trị cho cả thanh niên đã có gia đình và chưa lập gia đình Một số lớn (92%) thanh niên đã lập gia đình có quan hệ tình dục trước hôn nhân cho biết chỉ quan hệ tình dục với người sau này là chồng/vợ của mình, phát hiện này phần nào cho thấy sự cam kết của mối quan hệ tình cảm giữa hai người và quan hệ tình dục là bước tiếp theo của quan hệ yêu đương khá vững chắc của họ Đồng thời, điều này cũng cho thấy sự bứt phá khỏi giá trị đạo đức vững chắc là không nên có quan hệ tình dục trước hôn nhân, nhất là đối với phụ nữ Kết quả điều tra cũng đưa ra một dấu hiệu đáng mừng cho các cán bộ làm công tác giáo dục sức khỏe vì hầu hết thanh niên không có xu hướng có nhiều bạn tình Tuy nhiên cần tìm hiểu sâu hơn về hành vi của 15% đối tượng nam thanh thiếu niên bao gồm cả thanh thiếu niên Kinh và dân tộc thiểu số có quan hệ tình dục trước hôn nhân với những người không phải là vợ mình sau này Tỷ lệ này đối với nữ thanh thiếu niên thấp hơn nhiều (chỉ 1%)
4.6 Quan niệm về mức độ phổ biến đối với quan hệ tình dục trước hôn nhân
Để tìm hiểu suy nghĩ của thanh thiếu niên về mức độ quan hệ tình dục trước hôn nhân trong cộng đồng và về thái độ của họ đối với vấn đề tình dục trước hôn nhân, cuộc điều tra SAVY đã hỏi
thanh thiếu niên “Tại địa bàn anh chị cư trú, theo
BIỂU ĐỒ 14Tỷ lệ có quan hệ tình dục
trước hôn nhân
Trang 8anh chị có bao nhiêu người chưa lập gia đình mà
đã có quan hệ tình dục?” Khoảng 1/5 (22,5%) tổng
số người trả lời nói rằng không có quan hệ tình
dục trước hôn nhân trong cộng đồng của họ và
một tỷ lệ cao hơn đối với nữ cho rằng hoàn toàn
không có quan hệ tình dục trước hôn nhân
Biểu đồ 15 và 16 so sánh ý kiến của nam và nữ
thanh niên về mức độ quan hệ tình dục trước
hôn nhân trong cộng đồng mà họ đang sinh
sống Có 29,4% nữ cho rằng không có nam thanh
niên nào đã quan hệ tình dục trước hôn nhân
trong khi chỉ có 19,3% nam có cùng nhận định
này 1/5 (21%) nữ cho rằng có “rất ít” nam thanh
niên trong khu vực đã có quan hệ tình dục trong khi có tới 28% nam có chung nhận định này
6,8% nữ cho rằng “có rất nhiều hoặc hầu hết tất cả nam thanh niên đều có quan hệ tình dục” với
12,7% nam có cùng nhận định Xem trên biểu đồ có thể thấy cả nam và nữ đều nhận định nữ có quan hệ tình dục trước hôn nhân ít hơn nam Quan niệm của thanh thiếu niên đã lập gia đình và chưa lập gia đình về vấn đề này không khác nhau nhiều lắm
BIỂU ĐỒ 16Quan niệâm của thanh thiếu niên về nữ thanh thiếu niên tại cộng
đồng của mình có quan hệ tình dục trước hôn nhân
BIỂU ĐỒ 15Quan niệm của thanh thiếu niên về nam thanh thiếu niên tại
cộng đồng của mình có quan hệ tình dục trước hôn nhân
Trang 9Kết quả của các nghiên cứu trước đây9cho thấy
thanh thiếu niên thường có xu hướng cho rằng số
người có hoạt động tình dục và các hành vi nguy
cơ cao nhiều hơn so với các số liệu chính thức
của cuộc điều tra Một trong những lý do dẫn tới
hiện tượng này là một vài trường hợp thanh thiếu
niên sống phóng túng tại cộng đồng được giới trẻ
biết đến và phổ biến ra như thể đây là tình trạng
chung của cộng đồng đó Một lý do khác cũng có
thể do tác động của các phương tiện thông tin đại
chúng, ví dụ từ một số bài báo hoặc tình huống
cụ thể nào đó làm thanh thiếu niên có cảm nhận
đây là xu hướng chung của nhiều người
Quan niệm sai lệch và những câu chuyện được
thêu dệt vô tình tạo áp lực lên thanh thiếu niên
cho rằng họ đã thực hiện hành vi nào đó mà
trên thực tế họ chưa tham gia vào, hoặc mặt khác
khiến họ phải tìm cách thích nghi với hành vi mà
người ta cho là phổ biến – nhưng trên thực tế lại
không phải vậy Những ý kiến theo kiểu “thanh
niên nào chẳng có quan hệ tình dục” hoặc “ai
chẳng say xỉn” là những ví dụ điển hình của các
câu chuyện thổi phồng sự thực mà không được
số liệu của SAVY chứng minh Các phương tiện
thông tin đại chúng cộng với tư tưởng hay hoang
mang của người lớn có thể là những tác nhân
góp phần làm thổi phồng sự thực Cần có bằng chứng xác thực để bác bỏ các thông tin sai lệch Cần có các chương trình truyền thông hiệu quả với thanh thiếu niên, các bậc cha mẹ và các nhà hoạch định chính sách nhằm cung cấp các thông tin chính xác về mức độ thanh niên/vị thành niên có hoạt động tình dục trước hôn nhân trên thực tế, từ đó giúp thanh thiếu niên lựa chọn đúng, trì hoãn quan hệ tình dục
4.7 Quan niệm về quan hệ tình dục trước hôn nhân
Trả lời của thanh thiếu niên về vấn đề tình dục trước hôn nhân cho thấy nhìn chung họ không chấp nhận việc quan hệ tình dục trước hôn nhân Tuy nhiên nam thanh thiếu niên có thái độ chủ động và chấp nhận đối với vấn đề này hơn là nữ thanh thiếu niên Tùy vào một số hoàn cảnh cụ thể mà quan điểm này có thể thay đổi đôi chút Nữ thanh thiếu niên có vẻ chấp nhận quan hệ tình dục nếu đôi nam nữ sẽ cưới nhau hoặc biết cách tránh thai
Ví dụ khi được hỏi liệu quan hệ tình dục có chấp nhận được không nếu cả 2 bên cùng mong
BIỂU ĐỒ 17Quan hệ tình dục trước hôn nhân có thể chấp nhận được nếu
Trang 10muốn, 41% đối tượng nam đồng tình, trong khi
chỉ có 22% đối tượng nữ đồng tình Một tỷ lệ
tương đương nam (42,7%) không đồng tình với
việc chấp nhận quan hệ tình dục trước hôn nhân,
số nữ không đồng tình cao hơn (64,4%) Kết quả
tương tự như vậy cũng nhận được đối với câu
hỏi: “Liệu quan hệ tình dục trước hôn nhân có
chấp nhận được không nếu cả hai bên yêu
nhau?” 32,5% nam giới đồng ý so với 14,7% nữ
thanh niên đồng ý với ý kiến này Nếu cả hai
người dự định sẽ lấy nhau thì mức độ đồng ý đối
với việc sinh hoạt tình dục trước hôn nhân có thể
cao hơn một chút với 37% nam giới đồng ý và
17,4% nữ giới đồng ý Điều này có thể do một số
thanh thiếu niên có suy nghĩ thoáng hơn về quan
hệ tình dục trước hôn nhân, hoặc có thể do thay
đổi giá trị, quan niệm về trinh tiết Tuy nhiên cần
có nghiên cứu định tính để tìm hiểu rõ hơn quan
điểm của thanh thiếu niên về vấn đề này và có
những lý giải phù hợp
Tỷ lệ đồng ý tương đối cao với câu hỏi “Liệu vấn
đề quan hệ tình dục trước hôn nhân có chấp
nhận được không nếu người phụ nữ biết cách
tránh thai?” Có 37% nam thanh thiếu niên và
20,2% nữ thanh thiếu niên đã đồng ý với ý kiến
này 42,7% nam và 63,2% nữ không đồng ý Điều
này cho thấy sự chấp nhận hoạt động tình dục
trước hôn nhân không chỉ là vấn đề về đạo đức
mà còn liên quan tới các hậu quả sau này đó là
có thai ngoài ý muốn Nhận định này cũng có
thể cho thấy ý thức trách nhiệm của thanh thiếu
niên để tránh hậu quả hoặc họ có lưu ý hơn về
tình dục an toàn
Nhóm thanh thiếu niên trong độ tuổi 14-17 dường
như không chấp nhận sinh hoạt tình dục trước
hôn nhân như ở nhóm lớn tuổi hơn Điều này
không có gì đáng ngạc nhiên trong hoàn cảnh
các thông điệp tuyên truyền luôn luôn lặp đi lặp
lại về giá trị đạo đức và tầm quan trọng của việc
gìn giữ trinh tiết, “vị thành niên hãy nói không
với tình dục” và quan niệm có quan hệ tình dục
trước hôn nhân là không nên, là không đúng với
thuần phong mỹ tục Nhìn chung, cách nhìn nhận
như vậy cũng là một yếu tố bảo vệ Tuy nhiên,
đối với một số thanh thiếu niên vượt quá các giới
hạn chặt chẽ này thì dư luận xã hội và việc buộc
phải giữ bí mật có thể dẫn tới những hậu quả
nghiêm trọng không chỉ là có thai ngoài ý muốn,
nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục và
HIV mà còn dẫn tới những xung đột trong gia
đình, làm mất uy tín, đổ vỡ quan hệ cha mẹ -con cái và biến thanh thiếu niên sớm trở thành cha mẹ ở lứa tuổi còn trẻ10
Trên thế giới các chương trình dành cho thanh thiếu niên đã chuyển hướng sang khuyến khích thanh thiếu niên trì hoãn thử nghiệm việc bắt
đầu có các “hành vi của người lớn” tuy nhiên các
chương trình này cũng chấp nhận thực tế là vẫn còn một số thanh thiếu niên sẽ có những hành vi này11 Điều quan trọng là nghiên cứu này cũng chỉ ra việc giáo dục giới tính một cách toàn diện nhằm vào việc trì hoãn quan hệ tình dục sớm đã có tác dụng tích cực đối với kiến thức và thái độ của thanh thiếu niên về sức khỏe sinh sản12 Những chương trình như vậy sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi thông qua việc cung cấp thông tin và giúp thanh thiếu niên có kỹ năng để có thể có các quyết định và sự lựa chọn an toàn hơn Các chương trình này còn bao gồm nhiều dạng dịch vụ, đôi khi là dịch vụ điều trị nhằm giải quyết những hậu quả không thể tránh được
và những “sai lầm của tuổi trẻ”.
Khi trả lời các câu hỏi về thái độ đối với hoạt động tình dục trước hôn nhân, khoảng 20% người được phỏng vấn đưa ra câu trả lời không chắc chắn, một tỷ lệ cao hơn đối với hầu hết các câu hỏi khác Điều này có thể có nghĩa là thanh niên và vị thành niên vẫn còn lưỡng lự hoặc thậm chí chưa thực sự suy nghĩ về các vấn đề đó và vì thế họ không đưa ra ý kiến bình luận nào Tuy nhiên điều đó cũng có thể do quan niệm cũ tránh thảo luận thẳng thắn vấn đề tình dục và sức khỏe sinh sản một cách cởi mở vì thế một số thanh niên và
vị thành niên vẫn chưa vượt qua được sự ngượng ngùng để cung cấp cho chúng ta thông tin về vấn đề này
4.8 Quan niệm về mại dâm Bộ phiếu hỏi SAVY đưa ra rất nhiều các ý kiến khác nhau về mại dâm để tham khảo suy nghĩ của thanh thiếu niên Nhìn chung họ có suy nghĩ tiêu cực về mại dâm tuy nhiên với nhóm tuổi lớn hơn cũng có thể thấy sự độ lượng hơn trong các câu trả lời Kết quả phân tích cho thấy mức độ chấp nhận và độ lượng phụ thuộc vào hoàn cảnh và xuất xứ của từng trường hợp cụ thể chứ không phải tất cả các hoạt động mại dâm đều được đánh giá giống nhau
