MỞ ĐẦU Muốn có được những tư liệu tốt nhất để sáng tạo tác phẩm báo chí phóng viên cần nắm được các kĩ năng cơ bản thu thập và xử lí thông tin. Tuy nhiên, việc thực hiện như thế nào cho hiệu quả còn phụ thuộc rất lớn vào khả năng của từng nhà báo. Cần phải nắm vững các phương pháp thu thập tư liệu viết báo. Dưới đây là một số phương pháp thu thập thông tin. I> Ưu điểm và hạn chế của các phương pháp thu thập thông tin tư liệu trong hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí: 1. Phương pháp quan sát: Đó là phương pháp hành động mà ta đã xem qua, chú trọng đến việc làm. Trọng tâm của quan sát là thế giới thiên nhiên, môi trường sống, lao động, học tập. Quan sát trong báo chỉ được hiểu là đi thực tế, tai nghe mắt thấy. Trực tiếp tiếp cận sự kiện, sự việc nhằm mục đích nghiên cứu, thu thập thông tin, xem xét một cách kỹ lưỡng về nguồn tin để xây dựng một tác phẩm báo chí. Nhà báo sử dụng phương pháp quan sát đi vào đời sống để tìm kiếm các sự kiện, vấn đề để thông tin đến công chúng một cách nhanh nhất. Quan sát và ghi nhận là hai yếu tố chính của phương pháp này. Vấn đề đặt ra là người làm báo cần nắm được quan sát cái gì và những gì? Điều quan trọng ở việc quan sát là đảm bảo tính khách quan, cần đặt và nhìn nhân sự việc trong toàn thể, không được bỏ qua góc cạnh nào ngay cả những góc cạnh tưởng như có vẻ tầm thường, nhỏ nhoi, vô nghĩa. Đôi khi chính qua những nhỏ nhoi ấy lại ẩn chứa điều quan trọng. Ghi nhận là những điều mà con người nhìn thấy, nghe được, ngửi được, sờ được, nếm được. Có một dụng cụ rất quan trọng mà người phóng viên không được phép quên đó là sổ quan sát để liệt kê và ghi nhớ những kiến thức đã được ghi nhận và tạo ra. Quan sát là để phát hiện sự kiện, vấn đề từ đó phân tích, lí giải dưới nhiều góc độ khác nhau để viết báo nhằm cung cấp thông tin bổ ích cho độc giả. Tuy nhiên để làm được điều này người làm báo cần có trình độ chính trị (nhạy bén với vấn đề liên quan đến lợi ích); có trình độ hiểu biết (hiểu biết về mọi mặt đời sống xã hội mới nhìn ra nhiều vấn đề), có năng lực về nghề báo (thể hiện tính chuyên nghiệp về nghề nghiệp như thành thạo tác nghiệp viết tin, bài, chụp ảnh, tổ chức xuất bản báo…). Vị trí và vai trò: Quan sát không chỉ nắm rõ, hiểu đúng đối tượng mà là miêu tả nó bằng những hình ảnh điển hình, đặc trưng nhất. Quan sát giúp Nhà báo, Phóng viên tìm kiếm những thông tin chính xác và sinh động. Quan sát giúp Nhà báo, Phóng viên kiểm soát được bản thân, kiểm soát được đối tượng để có những điều chỉnh phù hợp nhất. Thể hiện năng lực thu nhận nhanh chóng, chính xác, năng lúc phản ánh đúng bản chất, hiện tượng.
Trang 1MỞ ĐẦU Muốn có được những tư liệu tốt nhất để sáng tạo tác phẩm báo chí phóng viên cần nắm được các kĩ năng cơ bản thu thập và xử lí thông tin Tuy nhiên, việc thực hiện như thế nào cho hiệu quả còn phụ thuộc rất lớn vào khả năng của từng nhà báo Cần phải nắm vững các phương pháp thu thập tư liệu viết báo Dưới đây là một số phương pháp thu thập thông tin I> Ưu điểm và hạn chế của các phương pháp thu thập thông tin tư liệu trong hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí:
1 Phương pháp quan sát:
Đó là phương pháp hành động mà ta đã xem qua, chú trọng đến việc làm.Trọng tâm của quan sát là thế giới thiên nhiên, môi trường sống, lao động, họctập
Quan sát trong báo chỉ được hiểu là đi thực tế, tai nghe mắt thấy Trực tiếptiếp cận sự kiện, sự việc nhằm mục đích nghiên cứu, thu thập thông tin, xem xétmột cách kỹ lưỡng về nguồn tin để xây dựng một tác phẩm báo chí
Nhà báo sử dụng phương pháp quan sát đi vào đời sống để tìm kiếm các sựkiện, vấn đề để thông tin đến công chúng một cách nhanh nhất
Quan sát và ghi nhận là hai yếu tố chính của phương pháp này Vấn đề đặt
ra là người làm báo cần nắm được quan sát cái gì và những gì?
Điều quan trọng ở việc quan sát là đảm bảo tính khách quan, cần đặt vànhìn nhân sự việc trong toàn thể, không được bỏ qua góc cạnh nào ngay cảnhững góc cạnh tưởng như có vẻ tầm thường, nhỏ nhoi, vô nghĩa Đôi khi chínhqua những nhỏ nhoi ấy lại ẩn chứa điều quan trọng
Ghi nhận là những điều mà con người nhìn thấy, nghe được, ngửi được, sờđược, nếm được
Có một dụng cụ rất quan trọng mà người phóng viên không được phépquên đó là sổ quan sát để liệt kê và ghi nhớ những kiến thức đã được ghi nhận
và tạo ra
Quan sát là để phát hiện sự kiện, vấn đề từ đó phân tích, lí giải dưới nhiềugóc độ khác nhau để viết báo nhằm cung cấp thông tin bổ ích cho độc giả Tuy
Trang 2nhiên để làm được điều này người làm báo cần có trình độ chính trị (nhạy bénvới vấn đề liên quan đến lợi ích); có trình độ hiểu biết (hiểu biết về mọi mặt đờisống xã hội mới nhìn ra nhiều vấn đề), có năng lực về nghề báo (thể hiện tínhchuyên nghiệp về nghề nghiệp như thành thạo tác nghiệp viết tin, bài, chụp ảnh,
tổ chức xuất bản báo…)
Vị trí và vai trò:
Quan sát không chỉ nắm rõ, hiểu đúng đối tượng mà là miêu tả nó bằngnhững hình ảnh điển hình, đặc trưng nhất Quan sát giúp Nhà báo, Phóng viêntìm kiếm những thông tin chính xác và sinh động Quan sát giúp Nhà báo,Phóng viên kiểm soát được bản thân, kiểm soát được đối tượng để có nhữngđiều chỉnh phù hợp nhất Thể hiện năng lực thu nhận nhanh chóng, chính xác,năng lúc phản ánh đúng bản chất, hiện tượng
Cách quan sát:
- Căn cứ về mặt thời gian, quá trình và tiến trình: Phải có sự quan sát liêntục, quan sát diễn biến của một sự việc đang diễn ra một thời điểm nhất định.Quan sát nhất thời là quan sát một phần của sự kiện, sự việc nhưng đó phải làthời điểm điểm điển hình, thời điểm đó sự kiện, sự việc phải làm rõ được bảnchất của nó
- Căn cứ về không gian: Quan sát tổng thể là quan sát trên phạm vi diệnrộng liên quan đến toàn bộ vấn đề Nhà báo định viết cho thông tin bao quát,tổng quát về sự kiện, sự việc Quan sát đơn lẻ là tập chung quan sát 1 địa điểmtiêu biểu để phát hiện vấn đề, thông tin sẽ cụ thể và chi tiết hơn Cách quan sátnày giúp đi sâu, đi sát vào sự kiện Quan sát những biểu hiện bên ngoài nhưtrạng thái, hành vi, tâm lý… để đưa ra nhận định và định dạng thông tin
- Để quan sát có hiệu quả Nhà báo, Phóng viên cần xác định rõ sự kiện, sựviệc, mục tiêu, nhiệm vụ và đối tượng quan sát Phải xác định được thời giancũng như địa điểm để tiến hành quan sát Tiến hành quan sát thu thập thông tin,ghi chép các dữ liệu để có thông tin phục vụ cho bài viết ( ghi chép vào sổ, quayphim, chụp ảnh, ghi âm) Sau khi tiến hành quan sát, thu thập được thông tin
Trang 3Nhà báo, Phóng viên phải tiến hành xử lý, phân tích dữ liệu để có thông tinchính xác nhất về sự kiện, sự việc
- Phương pháp quan sát được sử dụng trong những trường hợp sự kiện, sựviệc vấn đề đang xảy ra Nhưng không phải sự kiện, sự việc nào phóng viên, nhàbáo cũng được tiếp cận, sự kiện không cho PV tiếp cận hoặc bị hạn chế quan sát
để lấy thông tin Ví dụ như những trường hợp mà nhà báo, phóng viên khôngđược tiếp cận: Những phiên tòa xử kín, những sự kiện có tính chất nhảy cảm,những sự kiện diễn ra bất ngờ, thiên tai, hỏa hoạn Sự kiện xảy ra những nơi đặcbiệt như Trường Sa, Hoàng Sa, Hải Đảo…
- Quan sát nhiều khi chỉ thấy được biểu hiện bên ngoài chưa chắc đã đúngvới bản chất của sự việc
Thế mạnh:
- Việc sử dụng phương pháp quan sát trong quá trình thu thập, khai thácthông tin giúp cho Nhà báo, Phóng viên thu thập được những thông tin có đặctính mô tả, chân thực, khách quan và nhiều chiều một cách chính xác
- Thông tin thu được một cách trực tiếp, ghi lại nhưng thay đổi khác nhaucủa đối tượng quan sát qua từng thời điểm khác nhau
- Quan sát là con đường ngắn nhất để phóng viên tiếp cận trực tiếp vớihiện thực Quan sát đem lại hình ảnh cụ thể, xác thực, sinh động làm bài viếtsinh động, hấp dẫn
Ví dụ: Nhà báo, phóng viên có mặt tại hiện trường vụ hỏa hoạn xảy ra trên
đường Lúc này nhà báo, phóng viên sẽ thu thập thông tin bằng cách quan sátcủa mình Miêu tả một cách chi tiết nhất về vụ hỏa hoạn đang xảy ra ( có baonhiêu xe cứu hỏa có mặt ở hiện trường, lửa và khói như thế nào Lực lượng
Trang 4PCCC tiếp cận hiện trường như thế nào? ) Nhà báo, Phóng viên nhờ phươngpháp quan sát sẽ gửi đến bạn đọc những thông tin chi tiết và cụ thể.
2 Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn là cuộc đối thoại có chủ đích, chỉ hành vi tác nghiệp của phóngviên Đây là khâu đầu tiên của nhà báo khi tiếp xúc với đối tượng nhằm thu thậpthông tin cho bài báo Đây là một phương pháp thu thập thông tin dựa trên cơ sởquá trình giao tiếp bằng lời nói có tính đến mục đích đặt ra Trong cuộc phỏngvấn, người phỏng vấn nêu những câu hỏi theo một chương trình dc định sẵn.Trong báo chí, phỏng vấn thường được dùng trong hai trường hợp: thể hiệnchân dung nhân vật hoặc cung cấp thông tin về lĩnh vực mà người được phỏngvấn là chuyên gia hoặc có trách nhiệm trả lời Phỏng vấn báo chí có nhiều cáchthực hiện: phỏng vấn trực tiếp, phỏng vấn bằng văn bản, phỏng vấn qua điệnthoại
Phỏng vấn là một nghệ thuật Nếu phỏng vấn tốt, nhà báo sẽ có tư liệu tốt
để phục vụ cho bài viết của minh Bốn phương pháp phỏng vấn dưới đây sẽ giúpbạn khám phá được các ưu, nhược điểm và tính cách thật sự của ứng viên
Có nhiều phương pháp phỏng vấn như phỏng vấn cá nhân, phỏng vấn hộiđồng, phỏng vấn căng thẳng và phỏng vấn mô tả hành vi Phỏng vấn hộiđồng được thực hiện với nhiều người cùng một lúc Đây là một trong nhữngkiểu phỏng vấn khá tốn kém nên chỉ áp dụng để phỏng vấn những sự kiện quantrọng
Hầu hết các cuộc phỏng vấn nên hạn chế việc tạo ra sự căng thẳng chongười được phỏng vấn Tuy nhiên đôi khi phóng viên lại cố tình tạo ra sự căngthẳng để xem phản ứng của người được phỏng vấn Phỏng vấn này được gọi
là phỏng vấn căng thẳng Loại phỏng vấn này được áp dụng đối với các phóngviên có trình độ nghiệp vụ chuyên môn cao Mục đích của cuộc phỏng vấn này
là xem ứng viên có trầm tĩnh không Nó thường được áp dụng đối với các ngànhluật, quân đội, công an, ngoại giao
Phỏng vấn cá nhân là phỏng vấn một người, đây là phương pháp phổ biến
Trang 5hỏi, đặc biệt với những câu hỏi hay, thú vị Họ có dịp đưa ra những quan niệm,những ý tưởng cùng những nhận xét mang tính chủ quan của họ Trong khi thựchiện phỏng vấn cá nhân có thể sử dụng các hình thức như phỏng vấn thân thiện,phỏng vấn gây áp lực, phỏng vấn theo êkip.
Phóng viên thực hiện phỏng vấn cần lưu ý sự khác nhau trong các hìnhthức Phỏng vấn qua điện thoại đòi hỏi chuẩn bị trước các yếu tố: Mục đích cuộcphỏng vấn; Đi trực tiếp vào vấn đề; Trung thực, hòa nhã, chân thành và tự tinkhi nêu câu hỏi Nhưng phỏng vấn trực tiếp lại đòi hỏi phóng viên bắt đầu từtrang phục Trang phục công sở sẽ tạo được vẻ nghiêm túc, trân trọng; trangphục gọn gàng, chải chuốt sẽ tạo được sự thiện cảm, chú ý ngay phút đầu tiên.Trong phỏng vấn trực tiếp phóng viên cần đến đúng giờ, có sự chẩn bị kĩ vềnhững thông tin cần hỏi và điều không thể thiếu là phương tiện phục vụ cho việcghi nhớ đó là giấy bút, máy ghi âm, máy ảnh Nên tắt điện thoại trong khi thựchiện phỏng vấn trực tiếp sẽ không chỉ tạo được không gian phỏng vấn tốt màcòn thể hiện sự lịch lãm, tác phong làm việc chuyên nghiệp của phóng viên
Ưu và nhược điểm của phương pháp phỏng vấn trực tiếp
Ưu điểm:
+>Tính linh hoạt cao:
- Phỏng vấn trực tiếp có tính linh hoạt cao hơn so với các phương pháp phỏng vấn khác do người phỏng vấn có thể thay đổi cách hỏi hoặc giải thích thêm nếu người đc phỏng vấn chưa hiểu rõ câu hỏi
- Thu được nhiều dữ liệu hơn ngoài bảng câu hỏi mà khách hàng trả lời, bởi vì người phỏng vấn có thể quan sát để thu được thêm dữ liệu về người được phỏng vấn qua ngôn ngữ không lời (nhà cửa, thái độ, hành vi,trang phục…)
+>Tính chính xác:
- Tỉ lệ người trả lời cao, thông tin thu được khá chính xác và nhiều hơn so với điều tra bằng thư tín
+>Tính thuận lợi
- Thông tin được trao đổi một cách trực tiếp nên dễ xử lý
- Người phỏng vấn có thể thăm dò đối tượng khi thấy thông tin chưa đủ tin cậy
Trang 6Nhược điểm
- Chi phi thực hiện cao
- Nhiều chi phí phát sinh: chi phí đi lại, chi phí tổ chức, tiền công trả cho người
đi phỏng vấn và chi phí đào tạo phỏng vấn viên chuyên nghiệp
- Không hỏi được những câu hỏi mang tính chất riêng tư
- Nếu hỏi sẽ khiến người được phỏng vấn ngại trả lời ,làm mất sự tự nhiên, tin tưởng, đôi khi dẫn tới viêc bất hợp tác của người được phỏng vấn
- Khi thấy thái độ của người được phỏng vấn không nhiệt tình với câu hỏi riêng
tư đó thì nhanh chóng xin lỗi, chuyển chủ đề và cần tạo cảm giác an toàn cho người được phỏng vấn
- Phụ thuộc nhiều vào phỏng vấn viên
- Kết quả thu được phụ thuộc nhiều vào yếu tố khách quan như sự than thiên giữa người phỏng vấn và người được phỏng vấn, yếu tố ngoại cảnh, yếu tố tình cảm
- Nếu công tác chuẩn bị ko kỹ càng, chu đáo thì sẽ dẫn đết thất bại
- Có thể gặp bất đồng ngôn ngữ giữa hai bên
- Phỏng vấn viên phải là người có các kỹ năng phỏng vấn, giao tiếp, thuyết phụctốt, điều này ảnh hưởng lớn đến chất lượng và số lượng thông tin thu được
Ưu và nhược điểm của phương pháp phỏng vấn cá nhân:
+ Phỏng vấn có tiêu chuẩn hóa: Vai trò của điều tra viên chỉ là giải thíchsáng tỏ cho người được nghiên cứu về cuộc điều tra đang tiến hành, và đặt câuhỏi dưới dạng nguyên xi như nó đã trình bày từ trước
* Ưu điểm: Số liệu thu thập có thể so sánh trực tiếp với nhau Dễ tổng hợp
với việc kiểm định giả thuyết
* Nhược điểm: Yêu cầu theo trình tự gò bó nên ít khi dùng để điều tra về
tâm lý Mặt khác: Đòi hỏi việc xây dựng các câu hỏi, sắp xếp trật tự các câu hỏi,cũng như cách thức tiến hành phải được quy định chặt chẽ
+ Phỏng vấn không tiêu chuẩn hóa (phỏng vấn tự do): Chỉ các câu hỏikhung là cố định, còn các câu hỏi thăm dò có thể thay đổi cho phù hợp với
Trang 7* Ưu điểm: Tạo tâm lý thoải mái cho người điều tra và người được điều
tra
* Nhược điểm: Đòi hỏi người điều tra phải có trình độ học vấn cao, biết
nói chuyện và lái câu chuyện theo đúng phương hướng
+ Phỏng vấn bán tiêu chuẩn: một số câu hỏi có tính chất quyết định đượctiêu chuẩn hóa, còn các câu hỏi khác có thể phát biểu tùy tình hình cụ thể
*Ưu điểm: người phỏng vấn có thể giải thích cho người được phỏng vấn về
mục đích cuộc phỏng vấn, nội dung các câu hỏi qua đó nâng cao được tinh thầnsẵn sàng trả lời được chính xác của người được phỏng vấn
- Chức năng của các câu hỏi kiểm tra có tác dụng tốt hơn
- Người phỏng vấn có khả năng tạo thêm hàng loạt những thông tin bổ sungquan trọng để đánh giá đối tượng khảo sát
* Nhược điểm:
- Trong một thời gian nhất định, người phỏng vấn chỉ có thể phỏng vấn một
số lượng hạn chế những người điều tra Khi số lượng người được phỏng vấntăng lên, chi phí sẽ tăng lên và thời gian sẽ bị kéo dài ra
- Để tiến hành phỏng vấn: Những cán bộ phỏng vấn phải được đào tạo vàlàm chủ được kỹ thuật phỏng vấn Do đó, chi phí để đào tạo họ cũng khá tốnkém
Trong những trường hợp, phỏng vấn thiếu khéo léo đã dẫn đến thái độ mâuthuẫn, không đồng tình của người được phỏng vấn
- Trong những trường hợp, phỏng vấn thiếu khéo léo đã dẫn đến thái độmâu thuẫn, không đồng tình của người được phỏng vấn Từ đó làm cho họ từchối trả lời hoặc trả lời sai không chính xác
- Ngược lại, cán bộ phỏng vấn có thể có những tác động gợi ý mạnh mẽlàm cho người trả lời bị chi phối không nói đúng được ý kiến của bản thân
- Xử lý thông tin phức tạp, tốn kém
+ Phỏng vấn sâu: là cuộc phỏng vấn lấy ý kiến chuyên gia hoặc đi sâu tìm
hiểu một vấn đề chính trị hay kinh tế, xã hội hóc búa nào đó
Trang 8+ Phỏng vấn nhóm: là phỏng vấn một nhóm người trong cùng một thời
gian và địa điểm nhằm làm sáng rõ một chủ đề nào đó Cần nắm chắc và sửdụng thành thạo 3 nguyên tắc: nghệ thuật đặt câu hỏi - nghệ thuật lắng nghe -nghệ thuật biến cuộc phỏng vấn thành một cuộc điều tra sáng tạo
Kết Luận:
Trong quá trình thu thập thông tin cho bài viết, phù thuộc vào từng đề tài
mà Nhà báo, Phóng viên sử dụng lựa chọn phương pháp khai thác tài liệu khácnhau Cá tính, văn phong của mỗi nhà báo là khác nhau nên lựa chọn phươngpháp khai thác tư liệu cũng khác nhau Tuy nhiên trong tác phẩm báo chí lại sửdụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để tạo nên một tác phẩm báo chí.Việc sử dụng tổng hợp các phương pháp thu thập thông tin khác nhau tạonên một tác phẩm đa chiều của thông tin, thông tin thu thập được ở nhiềuphương diện, khía cạnh thông tin nhờ đó mà đầy đủ, toàn diện hơn
Không có tác phẩm báo chí nào sử dụng một phương pháp thu thập thôngtin duy nhất mà luôn sử dụng tổng hợp các phương pháo khai thác thông tin mộtcách linh hoạt Tuy nhiên trong từng chủ đề, đề tài khác nhau thì các phươngpháp lại có vai trò, vị trí khác nhau Sử dụng tổng hợp các phương pháp nhằmnên sự đa dạng, phong phú của thông tin tạo nên tính khách quan và chân thực
3 Phương pháp thu thập tư liệu, tài liệu
Tư liệu là những thông tin rút ra từ tài liệu viết tay, in ấn, từ các đồ vật như:công cụ sản xuất, công trình kiến trúc, đồ dùng cá nhân, phim ảnh, băng hình,internet là những thông tin sống động từ con người
Tư liệu gồm có 2 loại, thông tin được lưu giữ dưới dạng ký tự ngôn ngữ, sốliệu trong các văn bản, các bảng biểu, sơ đồ và có thể là công trình kiến trúc, cáctác phẩm nghệ thuật, chương trình truyền hình, băng đĩa có hình ảnh, âm thanh
Tư liệu cũng có tính pháp lý của nó Tính pháp được chia thành 2 loại : tưliệu chính thức là những tư liệu được thừa nhận, xuất bản và được công bố chínhthức từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội Tư liệu không chính thức: là
Trang 9những tư liệu chưa được thừa nhận, xuất bản và được công bố chính thức từ các
cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội
Tư liệu có tính chất tồn tại: Là những tư liệu sống động từ thực tế, đời sống
Là tư liệu cố định trong các văn bản, giấy tờ, sổ sách
Có 2 cách lấy tư liệu Tư liệu trực tiếp và tư liệu gián tiếp Tư liệu trực tiếp
là tư liệu phỏng vấn thu thập được qua sự tiếp xúc trực tiếp với các sự kiện, conngười Tư liệu trực tiếp là qua cách quan sát nhìn thấy, nghe được
Tư liệu gián tiếp là loại tư liệu phóng viên thu thập, tìm hiểu được thôngqua một trung gian (người khác hoặc vật khác)
Trong lĩnh vực báo chí, tư liệu được dùng với nghĩa là những nguyên vậtliệu, chất liệu để xây dựng, hình thành nên tác phẩm báo chí
- Một số nguồn thông tin, tư liệu có thể thống kê được:
+ Các hãng thông tấn trong nước và nước ngoài
+ Các chủ trương, chính sách, quyết định… của Chính phủ, các bộ, ngành,các cơ quan, đơn vị
+ Mạng lưới cộng tác viên, thông tin viên
+ Các cuộc họp, họp báo
+ Báo chí, Internet
+ Thư bạn đọc
+ Dư luận quần chúng
Phương pháp nghiên cứu tư liệu văn bản
- Tư liệu văn bản là những thông tin được chứa đựng trong các dạng cơ bảnsau đây:
+ Sách ( sách văn học, lịch sử, văn hoá, pháp luật, kinh tế )
+ Báo (báo in, báo hình, báo nói, báo mạng )
+ Internet
+ Băng, đĩa (hình ảnh, âm thanh)
+ Các văn bản giấy tờ (văn bản quản lý hành chính nhà nước, văn bản đờithường …)
Trang 10* Văn bản quản lý hành chính nhà nước là loại tư liệu quan trọng, phổ biến
mà phóng viên hằng ngày thường khai thác và xử lý Văn bản quản lý hànhchính nhà nước gồm các loại chủ yếu sau đây:
+ Văn bản quy phạm pháp luật (văn bản luật, dưới luật): Luật, nghị quyết,quyết định, nghị định, thông tư, chỉ thị của các cơ quan quản lý Nhà nước.+ Văn bản hành chính: Báo cáo, tổng kết, biên bản, hợp đồng, thông báo,giấy mời của các đơn vị, cơ quan nhà nước
* Văn bản đời thường là loại tư liệu có tính chất cá nhân, riêng tư Văn bảnđời thường bao gồm các loại chủ yếu sau đây:
+ Thư từ, nhật kí…
+ Giấy viết tay, sổ sách, ghi chép cá nhân…
Đặc điểm của tư liệu văn bản
- Sách báo, internet, các văn bản giấy tờ… giúp phóng viên có được nhữngthông tin nền trước khi tìm hiểu cụ thể về đối tượng nào đó Vì vậy, trong hoạtđộng sáng tạo tác phẩm, nghiên cứu văn bản thường là cơ sở đầu tiên để phóngviên triển khai các công việc tiếp theo
+ Các loại văn bản quy phạm pháp luật có tính chất chuẩn mực vì đã đượcnhững cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền phê duyệt
+ Các loại báo cáo, sơ kết, tổng kết… ít nhiều đã được các cá nhân, đơn vị,
cơ quan có trách nhiệm soạn thảo và kiểm tra
+ Các tư liệu văn bản như báo cáo, tổng kết của các cơ quan chứcnăngthường chứa đựng những dấu hiệu có thể đo lường được, có thể đem ra tínhtoán, so sánh, đối chiếu với các sự việc, hiện tượng diễn ra trong thực tế
- Các văn bản đời thường cũng được xem là những vật chứng có ý nghĩakhi nhìn nhận, đánh giá một sự kiện, con người nào đó nhưng giá trị pháp lý cóthể không cao
- thông tin được rút ra từ sách báo cũng có nhiều tác dụng trong việc đàosâu, mở rộng thông tin, làm bài báo sâu sắc và thuyết phục bạn đọc hơn
Trang 11- Thông tin từ văn bản thường chỉ có vai trò là điểm tựa đầu tiên chứ khôngphải là tư liệu duy nhất cho một bài báo Không nên lạm dụng việc nghiên cứuvăn bản để sao chép, xào xáo các thông tin, tư liệu làm thành tác phẩm báo chí
- Tư liệu văn bản thường khuôn mẫu, khô khan Một bài báo chỉ có tư liệuvăn bản sẽ nặng nề, kém hấp dẫn
- Dùng danh bạ địa chỉ cụ thể hoặc dùng công cụ tìm kiếm để thu thậpthông tin trên internet
+ Một số website tìm kiếm thông dụng như
+ Internet là kho tư liệu khổng lồ của phóng viên Tuy nhiên, khai thácthông tin trên internet cũng có bất lợi: Quá nhiều các nguồn tin dẫn đến việcphân tán thông tin; nhiều thông tin không rõ nguồn gốc vì vậy việc kiểm tra cácnguồn tin nhiều khi cũng rất khó khăn và tốn thời gian
II> Sưu tầm, khảo sát, phân tích, so sánh các thông tin chi tiết từ các phương pháp trong tpbc (2014).
Dưa hấu xếp hàng chờ xin đểu
Trang 12Đoàn xe dưa nối đuôi nhau chờ thông quan - Ảnh: Xuân Sang
Không ai dám báo công an!
Tiếp xúc với chúng tôi, nét mặt còn
nguyên vẻ sợ hãi, một tài xế tên Hùng, lái xe
dưa mang BKS 51C-30 kể: “Chiều tối 26,
khi xe của tôi vừa bò vào được khu vực bãi
đỗ cửa khẩu Tân Thanh, thì có mấy thanh
niên xuất hiện và xin tiền an ninh bến bãi,
nhưng tôi không đưa Xin tiền không được,
mấy thanh niên này lại quay qua xin ít dưa và
tôi cũng không đồng ý Đến khuya, tôi bị
đánh thức bởi tiếng lục đục phía đuôi xe Mở
cửa xe bước xuống thì thấy họ đang chuyền
tay nhau dưa hấu từ trên xe tôi xuống một
chiếc xe tải nhỏ ngay sát đó Chưa kịp hiểu
chuyện gì xảy ra thì mấy thanh niên nhảy xuống xe và quay ra dọa nạt Vì sợ hãi
do không phải người ở đây nên tôi phải im tịt” Được biết tối đó, những kẻ lạmặt đã ngang nhiên cướp của anh Hùng hơn 1 tấn dưa
Một tài xế đề nghị không nêu tên phản ánh, trong những ngày đợi thôngquan, anh và nhiều tài xế khác thường xuyên bị một nhóm côn đồ đến xin tiền
an ninh bến bãi, lúc thì dăm ba chục, lúc thì vài yến dưa hấu “Nếu xin khôngđược là chúng dọa đập kính xe hoặc ăn trộm dưa và lấy trộm dầu xe Thậm chí
có một số xe vừa bị chúng trộm dầu, lại còn bị đục thủng bình chứa dầu, khiếntài xế bị thiệt hại nặng Dù vậy không ai dám báo công an vì sợ chúng trả thù”.Chưa hết, nhiều xe dưa sau khi bị trả về, khi tới khu vực Trạm kiểm soátliên hợp cửa khẩu Tân Thanh đã bị nhóm hơn chục người đuổi bám theo, rồinhảy lên xe để cướp dưa Số dưa cướp được nhóm người này bày bán ngay tạikhu vực chợ cửa khẩu Tân Thanh, trước sự bất lực của các tài xế
Chiều 29.3, trao đổi với chúng tôi, thiếu tá Trần Ngọc Ánh, Phó trưởng công an H.Văn Lãng (Công an tỉnh Lạng Sơn) thừa nhận có tình trạng một số thanh niên, do không có việc làm đã lợi dụng tình trạng xe chở dưa đổ về khu vực cửa khẩu Tân Thanh quá đông để xin tiền tài xế Trước tình trạng trên, Công an H.Văn Lãng đã lập nhiều tổ công tác tuần tra kiểm soát Tới thời điểm này các tổ công tác đã bắt, xử lý 2 trường hợp “Hiện trên địa bàn khu vực cửa khẩu vẫn còn một số đối tượng xin tiền, xin dưa Nhưng số đối tượng này tới từ khu vực giáp ranh nên khó khăn trong việc xử lý”, thiếu tá Ánh nói.
Trên địa bàn khu vực cửa khẩu vẫn còn một số đối tượng xin tiền, xin dưa Nhưng số đối tượng này tới từ khu vực giáp ranh nên khó khăn trong việc xử lý
Thiếu tá Trần Ngọc Ánh,
Phó trưởng công an H.VănLãng (Công an tỉnh Lạng Sơn)
Trang 13Chờ bị ép giá
Đã gần một tuần nay, cả nghìn chiếc xe tải chở dưa hấu nối đuôi nhau xếphàng dài hàng chục cây số từ khu vực chợ Mẹt của thị trấn Hữu Lũng (H.HữuLũng, Lạng Sơn) cho tới khu vực cửa khẩu Tân Thanh, để chờ tới lượt thôngquan sang bên kia biên giới bán Ngày cao điểm có tới gần 700 chiếc xe tải lớn
đổ về Lạng Sơn Các tuyến quốc lộ 1A, 1B, 4A, 4B luôn trong tình trạng ùn ứcục bộ Lực lượng CSGT tỉnh Lạng Sơn đã phải huy động tối đa quân số, phốihợp cùng cảnh sát cơ động, thanh tra giao thông chia thành nhiều tổ công tác,lập chốt phân luồng giao thông 24/24 giờ
Bà Đặng Thị Ngân, Phó chi cục trưởng Chi cục Hải quan Tân Thanh, chorằng do mỗi ngày cửa khẩu chỉ có thể thông quan cho khoảng 300 xe dưa, trongkhi đó trung bình mỗi ngày có khoảng 500 - 700 xe từ khắp các tỉnh đổ về nên
đã xảy ra ùn ứ Để đẩy nhanh thời gian thông quan, các lực lượng ở khu vực cửakhẩu sẽ tập trung sắp xếp xe vào bãi thuận tiện, kéo dài thời gian làm việc từ 7giờ tới 21 giờ mỗi ngày
Trong khi đó, vẻ mặt đầy âu lo, anh Phùng Quang Thắng (ngụ QuảngNgãi), chủ nhân của hai xe dưa, cho biết: “Nắm được thông tin dưa hấu xuất quađường cửa khẩu Tân Thanh bán được giá, gần 12.000 đồng/kg, nên khôngnhững tôi mà nhiều anh em khác cùng quê đã thuê xe, thuê tài vận chuyển rađây Vậy mà khi sang bên đó, thương lái Trung Quốc chỉ trả khoảng 7.000 đồng/
kg Đã vậy, họ chỉ chọn những quả dưa già nhất, mọng nhất để cân” Theo anhThắng, thực tế chỉ bán được khoảng 1/2 xe dưa với giá có lãi, số dưa còn lại sẽ
bị ép với giá khoảng 3.500 đồng/kg
Không chịu được cảnh bị ép giá, không ít chủ dưa đã phải cho tài xế chởnon nửa số hàng quay ngược chở lại khu vực chợ Giếng Vuông (ở TP.Lạng Sơn,tỉnh Lạng Sơn) bán, dù giá cũng chẳng khá hơn, chỉ bằng một cốc trà đá 3.000đồng
Hà An – Xuân Bùi
Trang 14*>Phân tích tác phẩm: “ Dưa hấu xếp hàng chờ xin đểu” trên báo Thanh Niên.
Trong tác phẩm Dưa hấu xếp hàng chờ xin đểu, tác giả bài viết đã kết hợp
xử dụng nhiều phương pháp báo chí trong bài viết
Phương pháp quan sát, tác giả đã đến tận nơi xảy ra sự việc ( địa điểm là
cửa khẩu Tân Thanh – Lạng Sơn), khi có mặt tại nơi xảy ra sự việc tác giả bàiviết đã dùng phương pháp quan sát tất cả sự việc, từng hoạt động đang xảy ra tạiđịa điểm tác giả có mặt Tác giả bằng mắt đã quan sát thấy được hàng trăm xetải chở dưa hấu đang phải xếp hàng dài hàng chục km để chờ qua cửa khẩu xuấthàng Tác giả đã nắm bắt đúng thời điểm để có mặt tại hiện trường xảy ra vụviệc, đúng thời điểm nóng nhất để có thể thu thập được những thông tin chínhxác và hiệu quả nhất để phục vụ cho bài viết Tác giả đã lựa chọn đúng thời cơ,thời gian
Một số đoạn trong bài viết, tác giả sử dụng phương pháp trong bài viết:
“Đã gần một tuần nay, cả nghìn chiếc xe tải chở dưa hấu nối đuôi nhau
xếp hàng dài hàng chục cây số từ khu vực chợ Mẹt của thị trấn Hữu Lũng (H.Hữu Lũng, Lạng Sơn) cho tới khu vực cửa khẩu Tân Thanh, để chờ tới lượt thông quan sang bên kia biên giới bán Ngày cao điểm có tới gần 700 chiếc xe tải lớn đổ về Lạng Sơn Các tuyến quốc lộ 1A, 1B, 4A, 4B luôn trong tình trạng
ùn ứ cục bộ Lực lượng CSGT tỉnh Lạng Sơn đã phải huy động tối đa quân số, phối hợp cùng cảnh sát cơ động, thanh tra giao thông chia thành nhiều tổ công
tác, lập chốt phân luồng giao thông 24/24 giờ”.- trích từ bài viết.
*>Tác giả đã chứng kiến và quan sát trực tiếp những diễn biến đang xảy ratại địa điểm xảy ra vụ việc Nhờ ở trực tiếp địa điểm mà tác giả đã có được cáchtiếp cận vấn đề tốt qua cách quan sát
Nhờ cách quan sát trực tiếp của tác giả mà bài viết có những được chi tiếtrất cụ thể và chính xác, giúp bạn đọc không bị mơ hồ về thông tin
“Nhiều xe dưa sau khi bị trả về, khi tới khu vực Trạm kiểm soát liên hợp
cửa khẩu Tân Thanh đã bị nhóm hơn chục người đuổi bám theo, rồi nhảy lên xe
Trang 15để cướp dưa Số dưa cướp được nhóm người này bày bán ngay tại khu vực chợ
cửa khẩu Tân Thanh, trước sự bất lực của các tài xế”.- trích từ bài viết.
*>Trong phần này tác giả qua sự quan sát nhiều ngày của mình đã cho bạnđọc biết được nhiều xe dưa sáu khi bị trả về khi tới khu vực trạm kiểm soát liênhợp cửa khẩu Tân Thanh đã bị nhóm hơn chục người đuổi bám theo, rồi nháylên xe để cướp dưa…Nếu không có sự quan sát tinh tế và kịp thời thì không cónhững chi tiết đắt giá như thế này Đây chính là một trong những chi tiết đắt giátrong bài viết, chi tiết làm nổi bật bài viết
Tác giả bài viết sử dụng phương pháp phỏng vấn:
*>Sau khi quan sát và tìm hiểu vấn đề kỹ lưỡng và chi tiết, tác giả đã sửdụng phương pháp Phỏng vấn để làm sáng tỏ vấn đề hơn, giúp cho bạn đọc cóđược thông tin nhiều chiều
*>Tác giả phỏng vấn nạn nhân (những tài xế chở dưa hấu), ngụ ý tác giảmuốn hỏi những tài xế vì những tài xế chính là nạn nhân và cũng là nhân chứngnên rất cần những cung cấp thông tin từ tài xế và tác giả đã phỏng vấn
*>Khi tác giả phỏng vấn tài xế thì vấn đề được rõ ràng và chi tiết hơn, giúpbạn đọc hiểu hơn về vấn đề bị xin đểu và bị mất đồ
“Tiếp xúc với chúng tôi, nét mặt còn nguyên vẻ sợ hãi, một tài xế tên Hùng, lái xe dưa mang BKS 51C-30 kể: “Chiều tối 26, khi xe của tôi vừa bò vào được khu vực bãi đỗ cửa khẩu Tân Thanh, thì có mấy thanh niên xuất hiện và xin tiền an ninh bến bãi, nhưng tôi không đưa Xin tiền không được, mấy thanh
niên này lại quay qua xin ít dưa và tôi cũng không đồng ý….”.- trích từ bài viết
*>Sau khi phỏng vấn những người hàng ngày phải chứng kiến sự việc vàcũng là những nạn nhân thì tác giả đã phỏng vấn cơ quan chức năng Việc phỏngvấn cơ quan chức năng là rất quan trọng, khi có phát biểu của cơ quan chứcnăng trong bài viết thì bài viết có giá trị và độ tin cậy hơn
“Chiều 29.3, trao đổi với chúng tôi, thiếu tá Trần Ngọc Ánh, Phó trưởng công an H.Văn Lãng (Công an tỉnh Lạng Sơn) thừa nhận có tình trạng một số thanh niên, do không có việc làm đã lợi dụng tình trạng xe chở dưa đổ về khu
Trang 16vực cửa khẩu Tân Thanh quá đông để xin tiền tài xế Trước tình trạng trên, Công an H.Văn Lãng đã lập nhiều tổ công tác tuần tra kiểm soát.”
“Bà Đặng Thị Ngân, Phó chi cục trưởng Chi cục Hải quan Tân Thanh, cho rằng do mỗi ngày cửa khẩu chỉ có thể thông quan cho khoảng 300 xe dưa, trong khi đó trung bình mỗi ngày có khoảng 500 - 700 xe từ khắp các tỉnh đổ về nên
đã xảy ra ùn ứ Để đẩy nhanh thời gian thông quan, các lực lượng ở khu vực cửa khẩu sẽ tập trung sắp xếp xe vào bãi thuận tiện, kéo dài thời gian làm việc
từ 7 giờ tới 21 giờ mỗi ngày.”- trích từ bài viết.
*>Tác giả không chỉ hỏi một người mà tác giả đã phỏng vấn nhiều người
cơ quan chức năng để có được nhiều thông tin rõ ràng và chính xác hơn Từnhững phát biểu, hay câu trả lời của cơ quan chức năng chính là cái kết bài cho
bài viết Là câu trả lời cho bài viết mà tác giả nêu lên “ thiếu tá Trần Ngọc Ánh,
Phó trưởng công an H.Văn Lãng (Công an tỉnh Lạng Sơn) thừa nhận có tình trạng một số thanh niên, do không có việc làm đã lợi dụng tình trạng xe chở dưa
đổ về khu vực cửa khẩu Tân Thanh quá đông để xin tiền tài xế”.- trích từ bài viết.